Οι Παράνομοι | Shaun Walker | Εκδόσεις Επίκεντρο #2.25

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 του εκδοτικού οίκου επίκεντρο. Ένα απόγευμα του Ιουνίου του 2010, η οικογένεια του Ντόν Χίθιλδ και της Αν Φόλεϊ γιόρτασε στο σπίτι της Μασαχουσέτη τα 20η γενέθλια του μεγάλου γιού του ζευγαριού. Και ξαφνικά, ένα δυνατό χτύπημα στην πόρτα ανάγκασε την Άννα να σηκωθεί από το καθιστικό και να τρέξει να ανοίξει λέγοντας στους δικούς της θα είναι οι φίλοι του Τιμ που ήρθαν για να του ευχηθούν.

01:05 Τότε μια ομάδα μαυροντιμένων ανδρών εισέβαλε στο σπίτι φωνάζοντας FBI. Την επόμενη στιγμή θα περνούσαν χειροπέντες στον Τον και στην Αν και θα τους οδηγούσαν στο μαύρο βάν που είχαν παρκάρει έξω από το σπίτι. Ο μικρότερος γιος, ο Άλεξ, βλέποντας από το παράθυρο του σπιτιού τους δυο γονείς του να επιβάζονται στο αυτοκίνητο σκέφτηκε πως θα πρόκειται για παρεξήγηση.

01:33 Οι γονείς του ήταν στα μάτια του υπερβολικά βαρετοί ώστε να εμπίπτουν στα ενδιαφέροντα του FBI. Όμως δεν υπήρχε καμία παρεξήγηση. Ο Ντόνς στην πραγματικότητα ονομαζόταν Αντρέιμπες Ρούκοφ και η Άν Ελένα Βαβύλοβα. Ήταν Ρώσοι κατάσκοποι που είχαν αποκτήσει πλαστά έγγραφα και καναντική υπηκότητα πριν ακόμα γεννηθούν τα δυο παιδιά τους.

02:00 Και ήταν μέρος μιας ιστορίας που είχε ξεκινήσει από τις πρώτες ημέρες της νεότευτης Σοβιετικής Ένωσης, όταν οι Πολσεβίκοι προσπαθούσαν να τοποθετήσουν πράκτορές τους στις χώρες της Δύσης. Πότε ως μέλη των πρεσβειών και πότε και ειδικά στις χώρες με τις οποίες δεν είχαν διπλωματικές σχέσεις, ως απλούς πολίτες που κάλυπταν η κατασκοπευτική δράση τους πίσω από το προσωπείο μιας φιλήσυχης ζωής.

02:35 Με την πάροδο του χρόνου αυτή η απόπειδα εξελίχθηκε στο πιο φιλόδοξο πρόγραμμα κατασκοπίας στην ιστορία. Βεβαίως, η Σοβιετική Ένωση δεν ήταν η μοναδική χώρα στον κόσμο της οποίας οι υπηρεσίες πληροφοριών χρησιμοποιούσαν μυστικούς πράκτερες. Όμως το πρόγραμμα της ΓΚΜ ήταν πραγματικά μοναδικό. Αφήρωνε χρόνο για να εκπαιδεύσει τους κατασκόπους της στη γλώσσα, στις συνήθειες και στους τρόπους του καθημερινού βίου της χώρας στην οποία διείσδιαν.

03:07 και συχνά οι αποστολές τους είχαν σχεδιαστεί για να διαρκέσουν μια ολόκληρη ζωή. Η δράση αυτών των κατασκόπων, των παρανόμων όπως ονομάζονταν, που είχε ενταθεί στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, κορυφώθηκε στα χρόνια του ψυχρού πολέμου. Κάποιοι από τους παράνομους έφεραν εις πέρας τις αποστολές τους. Πολλοί όμως απέτυχαν ή έσπασαν κάτω από την πίεση των αντιθέσεων της διπλής ζωής την οποία ζούσαν.

03:39 Στο βιβλίο λοιπόν που παρουσιάζουμε σήμερα, ο συγγραφέας του, Σόν Ούοκερ, αφιέρωσε εκατοντάδες ώρες συνεντεύξεων με βετεράνους των μυστικών υπηρεσιών και πολύχρονη αρχαιακή έρευνα σε δεκάδες χώρες. Και τελικά μας παρέδωσε ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα στο οποίο τα πραγματικά γεγονότα που περιγράφει δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτε από τη μυθιστορηματικότητα της δράσης των έξοχων βιβλίων του Τζον Δεκαρέ.

04:10 Ο Βόκερ στην εισαγωγή του βιβλίου του περιγράφει αυτό που τον όθησε στη συγγραφή του. Το 2016 κατάφερε να εντοπίσει, παρά τις αντίθετες προσπάθειες της SVR, της Συμπηρησίας Εξωτερικών Υποθέσεων, τα ίχνη των δύο παιδιών του ζευγαριού. Του Τιμ και του Άλεξ. Και ο Άλεξ στη συζήτηση που είχε μαζί του, του εξομολογήθηκε ότι δεν πίστεψε ποτέ ότι οι γονείς του ήταν Ρώσοι κατάσκοποι.

04:38 Μέχρι που φτάνοντας στη Μόσχα, του έδειξαν φωτογραφίες των δύο γονιών του με στολές της Γκέμπε. Πια το πρόβλημά του δεν ήταν μόνο να παραδεχτεί το ψέμα στο οποίο βασιζόταν όλη η προηγούμενη ζωή του. Ήταν και ότι του έδωσαν μαζί με τη ρωσική υπηκοότητα και ένα επίθετο που δυσκολευόταν να προφέρει σωστά Αν οι γονείς του εκπαιδεύτηκαν να υποκρίνονται την καναντική ταυτότητα Αυτός έπρεπε να εκπαιδευτεί να την αποβάλει και να υιοθετήσει τη ρωσική Αυτό λοιπόν το περιστατικό στάθηκε αφορμή να αρχίσει ο Walker να συλλέγει πληροφορίες για το πρόγραμμα κατασκοπία της ΓΚΜ προκειμένου όμως να αφηγηθεί κάτι πολύ ευρύτερο.

05:27 Το πώς δηλαδή η διαχρονική προσπάθεια της Μόσχας να εισδύσει στις δυτικές χώρες φωτίζει τους λόγους που οδήγησαν σε κατάρρευση το σοβιετικό πείραμα. Το βιβλίο διαρθρώνεται σε πέντε μέρη, καθένα από τα οποία αποτελείται από ποιημέρους ενότητες. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζονται ιστορικές ρίζες του προγράμματος που ανάγονται στην τζαρική εποχή.

05:52 Κατά τη διάρκεια της οι Πολσεβίκοι διαμόρφωσαν τον αυστηρό κώδικα μυστικότητας και τις δεξιότητες παράνομης δράσης που υιοθετήθηκαν στη συνέχεια από τις διάφορες υπηρεσίες ασφαλείας με τις οποίες το καθεστώς μεριμνούσε για την προστασία του. Η Τσεκά, την οποία ίδρυσε ο Φελίκ Τζερζίνσκι και ιδιαίτερος το παρακλάδι της, η Ίνο, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Μιχαήλ Τριλισέρ, κατάφερε να δημιουργήσουν εκ του μηδενός ένα διεθνές δίκτυο κατασκόπων που εκτός της άμυνας ήταν επιφορτισμένο με την υποκίνηση της επανάστασης στις χώρες τις οποίες δρούσαν.

06:30 Η περίοδος αυτή έλειξε αιματηρά στα τέλη της δεκαετίας του 30 με τις μεγάλες ακαθαρίσεις του Στάλιν, θύμα των οποίων ήταν και ο Τριλισέρ. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, ο συγγραφέας περιγράφει τη βαθμία μετατόπιση του ενδιαφέροντος των Σοβιετικών από την Ευρώπη στη ΣΥΠΑ, που ως τότε δεν περιλαμβάνονταν στις υποτελεότητές τους.

06:58 Η στροφή αυτή οφειλόταν στη συνειδητοποίηση της αυξανόμενης διεθνούς επιρροής των ΙΠΑ, στην ανάγκη υποκλοπής τεχνολογικών καινοτομιών που θα συνέβαναν στην εκβιομηχάνηση της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά και στην προσδοκία ότι η οικονομική ύφεση του 1930 δημιουργούσε ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη επαναστατικού κινήματος της ΙΠΑ.

07:21 Μέρος αυτής της στροφής ήταν η δολοφονία του Τρότσκι από τον Μερκαντέρ, αλλά και η διείσδυση των Ρώστον στο Στέιν Διπάρτμεντ, που ενώ είχε αποφέρει χρήσιμες πληροφορίες για τα επιθετικά σχέδια του Χίτλερ, ο Στάλιν, λόγω της κακηποψίας του, επέλεξε να τις αγνοήσει. Όταν με τη λήξη του πολέμου φάνηκε ότι είχε έρθει και η λήξη της υποχρεωτικής σύμπραξης τον ατέριαστον πολιτικά και ιδεολογικά νικητών του, η ανθρωπότητα είχε μπει πλέον επίσημα στη σελίδα του ψυχρού πολέμου.

07:54 Στα πρώτα χρόνια του, η ΚΚΜ εστίασε στην πυρηνική κατασκοπία και όταν το 1957 αποκαλύφθηκε ο ρόλος του πράκτορα της Ρούντολφ Άμπελ, το σεβιωτικό πρόγραμμα ήρθε στο φως της δημοσιότητας. Το τρίτο μέρος αναφέρεται στα κριτήλια με τα οποία η Γκάκη Εμπέστρα το λογούσε τους κατασκόπους της και το μακροχρόνιο πρόγραμμα εκπαιδευσής τους προκειμένου να αφομοιώνουν τις συνήθειες της χώρας στόχου και να μαθαίνουν τη γλώσσα της στο επίπεδο της μετρικής.

08:27 Ιδιαίτερη και μοναδική πτυχή στα χρονικά της κατασκοπίας ήταν η σκηνοθετημένη γάμη τα μέλη των οποίων η Μόσχα απέστειλε στη χώρα υποδοχής. Ο συγγραφέας εκθέτει την τεράστια ψυχολογική πίεση την οποία οι άνθρωποι αυτοί βίωναν. Η Έλενα, η κατάσκοπος του ζευγαριού που αποκαλύφθηκε το 2010, ανησυχούσε μήπως κατά τη διάρκεια του τοκετού της ένα αφθόρμητο ρωσικό επιφώνημα θα φανέρωνε την ταυτότητά της.

08:56 Στο τέταρτο μέρος εξετάζονται τα θερμά μέτωπα του ψυχρού πολέμου όπως η Γερμανία και αργότερα η Κούβα Στα οποία η κατασκοπία αποτελούσε το βασικό πεδίο αντιπαράθεσης των δύο κόσμων Κατά τις δεκαετίες του 70 και του 80 που ήταν και οι τελευταίες του ψυχρού πολέμου Το δίκτυο των παρονόμων είχε αποκτήσει το μεγαλύτερο έμπρος του στη ΣΥΠΑ Το πέμπτο και τελευταίο μέρος του βιβλίου Πραγματεύεται την αναβίωση του κατασκοπιστικού προγράμματος της Μόσχας Μετά το πάγωμα των δραστηριοτήτων του Εξαιτίας της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης Και της χαοτικής διακυβέρνησης Γέλτσιν Ο Πούτιν ως πρώην αξιωματικός της ΓΚΜ Έθεσε ως προτεραιότητα της υπηρεσίας πληροφοριών Ο κύκλος των στενότερων συνεργατών του αποτελείται από στελέξη της κατασκοπίας, ενώ οι δύο μεγάλες υπηρεσίες, η FSB και η SVR, δηλαδή ο Εγχώριος και ο Διεθνής Βραχίωνας της πρώην ΓΚΜ, ενισχύθηκαν και απέκτησαν νέες δυνατότητες στον κυβερνοχώρο και στις επιχειρήσεις επιρροής.

10:05 Την τελευταία δεκαετία έχει αποκαλυφθεί η αποδειγμένη εμπλοκή των ρωσικών υπηρεσιών σε εκλογικές διαδικασίες, δολοφονίες, κυβερνοεπιχειρήσεις, κατασκοπία και δολιοφθορές παγκοσμίως. Από αυτήν και μόνο την άποψη, το συναρπαστικό βιβλίο του Walker δεν είναι μόνο ένα βιβλίο για το παρελθόν. Είναι ένα βιβλίο για το παρόν και για το μέλλον.

10:30 Πάντα θα υπάρχει κάπου κάποιος που αυτή τη στιγμή θα μαθαίνει να παραγγέλνει καφέ σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική του, προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας αποστολής την οποία θα ζήλευε ακόμα και η φαντασία του Τζον Λεκαρεύ. Ακούσατε τον Θάνο Καψάλη σε ένα αιχητικό επεισόδιο για το βιβλίο και τον αναγνώστη του εκδοτικού οίκου Επίκεντρο.

11:01 Ανανεώνουμε το ραντεβού μας για την επόμενη εβδομάδα. Μέχρι τότε, ρίξτε μια ματιά στο www.epikentro.gr και ανακαλύψτε τον κόσμο των βιβλίων μας.