Το άγχος που πνίγει την Εφηβική ζωή, το Αδιέξοδο και οι «κραυγές» που δεν ακούσαμε ποτέ _Ευδοξία Γιαλαμά

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μουσική με τη σιωπή πίσω από τις κλειστές πόρτες, είναι η παιδίατρος Ευδοξία Γιαλαμά. Ευδοξία, σε καλωσορίζω, σε ευχαριστώ πάρα πολύ που είσαι σήμερα μαζί μας και τι ωραίο όνομα που έχεις. Και θέλω να σταθώ λίγο σε αυτό, γιατί οι λέξεις πραγματικά έχουν δύναμη. Ευδοξία σημαίνει καλή φήμη, τιμή, μεγαλείο, αλλά και η ευμενής διάθεση που προέρχεται από το Θείο.

01:21 Και νομίζω χρειαζόμαστε όλη αυτή την ευμενή διάθεση σήμερα. Χριστίνα, καλησπέρα. Θα σου πω ότι είναι μεγάλη χαρά και τιμή να βρίσκομαι σήμερα μαζί σου και να ανήκω από εδώ και πέρα στην ομάδα των συνομιλητών σου, σε αυτό το υπέροχο, το μαγικό podcast «Το Βλέμμα Μέσα Μας», που με συνοδεύει πολλές στιγμές στην καθημερινότητά μου.

01:44 Εύχομαι με τον τρόπο μου να βάλω κι εγώ ένα λιθαράκι στη γνώση και στην αυτογνωσία. Με αυτή την πρόθεση είμαστε σήμερα εδώ. Σε περίμενα η αλήθεια αρκετό καιρό. Πραγματικά η γνώση σου, η δύναμή σου, η ευγένειά σου και η δυναμική σου. Έχω την αίσθηση ότι θα κινήσει και θα μετακινήσει πολλά μέσα στους ανθρώπους που σήμερα πιο πολύ από ποτέ τα έχουμε όλοι μας ανάγκη.

02:11 Λοιπόν, θα ήθελα λίγο να ξεκινήσω με κάποια στοιχεία της Ελλάδας που είναι ανησυχητικά, είναι λίγο θλιβερά. Εμείς όμως θα τα δούμε με την αισιόδοξη ματιά. Σύμφωνα με τον Μπόι, ένας στους 7 εφήβους παγκοσμίως αντιμετωπίζει κάποια διαταραχή ψυχικής υγείας. Στην Ελλάδα τα στοιχεία δείχνουν ότι πάνω από το 29% των εφήβων αναφέρει έντονη ψυχική δυσφορία.

02:36 Τα δε πρόσφατα στοιχεία από το χαμόγελο του παιδιού για το 2025 σοκάρουν. 92.799 παιδιά χρειάστηκαν στήριξη μέσα σε ένα χρόνο. Αυτό σημαίνει 254 παιδιά την ημέρα. Και το πιο συγκλονιστικό, δύο παιδιά κάθε μέρα εκβηλώνουν αυτοκτονικό ιδεασμό. Η εφηβεία δεν είναι μια απλή γκρίνια μεταβατικής ηλικίας, είναι μια περίοδος ραγδαίας νευρολογικής αναδιαμόρφωσης και πάμε λοιπόν να μεταφράσουμε τη σιωπή τους σε λέξεις.

03:10 Θα ξεκινήσω Χριστίνα λέγοντάς σου ότι στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα υπάρχει το στίγμα των ψυχολογικών προβλημάτων το οποίο πρέπει να αποτινάξουμε και να σταματήσουμε να κρύβουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί. Υπάρχουν ποικίλα στατιστικά στοιχεία και αυτό οφείλεται στο ότι οι έρευνες δεν είναι ολοκληρωμένες και επίσης ένα μεγάλο ποσοστό των παιδιών δεν φτάνουν ποτέ στον παιδοψυχολόγο ή στον παιδοψυχίατρο, γι' αυτό και οι μετρήσεις και τα στοιχεία που θα σου δώσω ποικίλουν.

03:39 Τα ποσοστά των ψυχικών διαταραχών στους εφήβους, σύμφωνα με τον ΠΟΗ, αφορούν 1,49,5% των εφήβων που βιώνει μία ψυχική διαταραχή κάποια στιγμή. Από την άλλη, ένα 32% των εφήβων ηλικίας 13-18 ετών θα βιώσουν διαταραχές άγχους στην πορεία αυτή. Επίσης, θα σας αναφέρω, από το 2009 μέχρι το 2019 παρατηρήθηκε αύξηση των συναισθημάτων θλίψης ή απελπισίας ανάμεσα στους μαθητές λυκείου.

04:14 Σε μία μελέτη που έγινε στην Ελλάδα, το ποσοστό από 26% αυξήθηκε στο 37%. Όσον αφορά την ψύχωση, η οποία εκδηλώνεται συνήθως στην όψιμη εφηβεία ή στην πρώιμη ενηλικίωση, τα ψυχωσικά επεισόδια αφορούν το 7,5% των εφήβων ηλικίας 13 έως 18 ετών με μεγαλύτερη επίπτωση στα αγόρια από ό,τι στα κορίτσια. Με ανησυχεί πάρα πολύ το γεγονός ότι αυτά είναι τα επίσημα στοιχεία που λες.

04:43 Δεν είναι τα ανεπίσημα. Φαντάζομαι υπάρχουν ανεπίσημα στοιχεία. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει στίγμα πίσω από όλα αυτά τα νούμερα. Δηλαδή αν κάποιος γονιός φοβάται, ντρέπεται, νιώθει άσχημα να μιλήσει για αυτά, να τα καταγράψει, να τα αναφέρει ώστε να μετρηθούν και αυτά. Έτσι ακριβώς είναι Χριστίνα από την προσωπική μου εμπειρία ως παιδίατρος.

05:07 Θα σου πω ότι στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα υπάρχει το στίγμα των ψυχολογικών προβλημάτων το οποίο πρέπει να αποτινάξουμε και να σταματήσουμε να κρύβουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί. Οι γονείς συχνά δυσκολεύονται να αποδεχτούν την παραπομπή σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Ακόμα και η διάγνωση αγχώδης διαταραχή χτυπάει σαν καμπανάκι στα αυτιά τους.

05:30 Αποδέχονται πιο εύκολα την παραπομπή ενός παιδιού σε παιδοψυχολόγο λόγω μαθησιακών δυσκολιών, αλλά πολύ πιο δύσκολα λόγω αγχωδών εκδηλώσεων ή πιθανότητας κατάθλιψης. Πολύ συχνά διαβάζω στο βλέμμα την αγωνία τους, αλλά δύσκολα εκμεύω από το ιστορικό την ύπαρξη άγχους που κάνει δυσλειτουργική τη ζωή του εφήβου. Έρχονται περιμένοντας ή προτιμώντας να δικαιολογηθεί η συμπτοματολογία με τη διάγνωση μιας σωματικής ασθένειας.

06:01 Έχουν δηλαδή στο μυαλό τους ότι είναι πολύ πιο εύκολο και διαχειρήσιμο το να έχω μια σωματική ασθένεια από το να έχω μια ψυχική. Έτσι, έτσι ακριβώς. Συνήθως δηλαδή στο τέλος του ιστορικού και αφού μιλήσω εγώ με τον έφηβο και τον κάνω να νιώσει μια οικειότητα μαζί μου, εκεί μπορεί να αντιληφθώ τα πρώτα σημάδια του άγχους γιατί θα μου αναφέρει ενδεχομένως ότι αυτό του συμβαίνει σε σχέση με τα μαθήματα ή μπορεί να γίνει μια αναφορά ότι λόγω αυτών των συμπτωμάτων έχει σταματήσει ή δεν θέλει να πηγαίνει στο σχολείο.

06:35 Άρα εσύ ευδοξιός παιδίατρος βλέπεις το άγχος να γράφει εντός εισαγωγικών πάνω στο σώμα, να αποτυπώνεται δηλαδή πάνω στο σώμα. Πού σταματά το φυσιολογικό άγχος της ανάπτυξης και πού ξεκινάει η παθολογία. Ποια σωματικά συμπτώματα τίνουν οι γονείς να παρερμηνεύουν ως απλή διαθεσία. Θα σου πω Χριστίνα ότι όταν ένα παιδί αισθάνεται έντονο άγχος, ο οργανισμός απελευθερώνει ορμόνες όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη, οι οποίες επηρεάζουν το νευρικό και το καρδιαγιακό σύστημα, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται λόγω του άγχους πολλά ψυχοσωματικά συμπτώματα.

07:14 Αυτά μπορεί να είναι πόνο στο στομάχι, τάση για αίμετο, φούσκωμα, δυσκοιλιότητα, σύνδρομο ευερέθους του εντέρου, πόνο κέφαλη, έντονη ταχυκαρδία, δυσκολία στην αναπνοή και ζαλάδα Τα τρία βέβαια τελευταία χαρακτηρίζουν κυρίως τις κρίσεις πανικού Άλλα ψυχοσωματικά συμπτώματα μπορεί να είναι τα νευρικά τικ, ανοιγοκλήσιμο των ματιών, σφίξιμο των γνάθων, ψυχογενής βήχας Μοιάζουν Χριστίνα με οργανικά προβλήματα Αλλά δεν είναι Άρα βλέπει ένας γονιός για να το πούμε λίγο απλά θέλω Να το μεταφέρουμε απλά μάλλον Υπάρχει ένας βήχας, υπάρχει ένας πόνος στο στομάχι Μια τάση γεμετό Και ο γονιός μπερδεύεται και νομίζει ότι κάτι οργανικό συμβαίνει Νομίζει ότι υπάρχει κάποιο οργανικό υπόστρωμα Και συνήθως με αυτή την αφορμή επισκέπτονται εμένα στο ιατρείο Από εκεί και πέρα βέβαια, όταν θα αρχίσω να πάρω ένα πιο λεπτομερές ιστορικό, μπορεί να αντιληφθώ, όπως και οι γονείς, να αντιληφθούν ότι υπάρχουν και άλλα χαρακτηριστικά, τα οποία ενδεχομένως να μην είχαν συσχετήσει με το σύμπτωμα το βασικό για το οποίο μου φέρνουν το παιδί.

08:28 Ένα παιδί με αγχώδες εκδηλώσεις μπορεί να έχει αρχίσει να κλίνεται στον εαυτό του να απομονώνεται από τα άλλα παιδιά, να αποφεύγει κοινωνικές εκδηλώσεις, σχολικές παρουσιάσεις Επίσης μπορεί να εμφανίζει ξαφνικές αλλαγές στη διάθεσή του να εμφανίζει διαταραχές στον ύπνο, μεγάλες αλλαγές στον φαγητό οι οποίες μπορεί να κυμαίνονται από βουλημία μέχρι και ανορεξία Εύκολη κόποση, ακόμη και με επαρκή ύπνο, σχολική άρνηση, ένα παιδί με αγχώδεις εκδηλώσεις, επίσης ένας έφηβος μπορεί να εμφανίσει τραυλισμό, να έχει αντίθαση ή επιθετική συμπεριφορά, ξαφνικά δηλαδή μπροστά μας να βλέπουμε έναν θυμωμένο έφηβο, να χαρακτηρίζεται στην καθημερινότητά του αποτελειωμανία, από ανάγκη για διαρκή επιβεβαίωση, αίσθημα ντροπής και συνεχούς φόβους, με λίγα λόγια να είναι ένας δυσλειτουργικός έφηβος, ο οποίος είναι απομονωμένος και από τη ζωή του να απουσιάζει η χαρά και η ξεγνιασιά.

09:34 Ξέρεις, η διάκριση που χρειάζεται να έχουν οι γονείς, όμως, είναι μεγάλη. Δηλαδή πώς θα καταφέρουν πραγματικά να διακρίνουν πού είναι το φυσιολογικό και πού ξεκινάει η δυσλειτουργία. Μπορούμε να δώσουμε κάτι βοηθητικό που ακούγοντας ή βλέποντας ή παρατηρώντας αυτά στα παιδιά τους να το οδηγήσουν σε έναν ειδικό ώστε να μην φτάσουμε στις οδυνηρές συνέπειες.

10:08 Πριν σου απαντήσω σε αυτή την ερώτηση Χριστίνα θα σου πω ότι η εφηβική κατάθλιψη δεν είναι πάντοτε ντυμένη στα μαύρα όπως σου προανέφερα. Υπάρχουν και οι έφηβοι υψηλής λειτουργικότητας οι οποίοι είναι καλοί μαθητές, κάνουν εξόδους, φαινομενικά χαμογελούν. Μπορεί να είναι παιδιά που μέσα τους καταραίουν να αποσύρονται σιωπηλά.

10:28 Μπορεί να είναι παιδιά ευαίσθητα που δεν θέλουν να στεναχωρήσουν τους γονείς τους και εκεί αυτό που με ρωτάς γίνεται ακόμη πιο δύσκολο. Απαραίτητη προϋπόθεση, Χριστίνα, για να παρατηρήσουν κάποια αλλαγή στη συμπεριφορά των παιδιών τους, είναι ότι οι γονείς θα πρέπει να βρίσκονται κοντά στα παιδιά τους. Και μιλάμε βέβαια για ποιοτικό χρόνο.

10:50 Εάν παρατηρήσουν λοιπόν, θα τα πούμε στην πορεία και με περισσότερη λεπτομέρεια, ένα συνδυασμό αλλαγών, οι οποίες διαρκούν περισσότερο από δύο εβδομάδες και αν οι γονείς εφαρμόσουν κάποιους βασικούς κανόνες που θα αναφέρω στην πορεία, αλλά αυτοί δεν έχουν αποτέλεσμα, τότε θα πρέπει να απευθεθούν σε ειδικό. Ποιος είναι ο συνδυασμός αυτών των αλλαγών που μπορεί να παρατηρήσουν.

11:13 Είναι οι αλλαγές στον ύπνο, στο φαγητό, οι αλλαγές αυτές να έχουν όπως σου είπα πριν διάρκεια μεγαλύτερη από δύο εβδομάδες, η απομάκρυση από φίλους και η απόσυρση και επίσης αλλαγές στη σχολική επίδοση και γενικότερα στη συμπεριφορά τους. Ναι, είναι πολύ βοηθητικό αυτό που λες. Θα αναφερθούμε σε αυτό και παρακάτω. Τώρα, θα ήθελα λίγο να πάμε στο εξής, ότι η Διεθνής Βιβλιογραφία τονίζει ότι ο προμετωπιαίος φλοιός στο Κέντρο Ελέγχου των Συναισθημάτων και της Λογικής είναι ο τελευταίος που οριμάζει περίπου στα 25 έτη.

11:49 Αυτή η ασύμετρη ανάπτυξη του εγκεφάλου κάνει τελικά τους εφήβους βιολογικά πιο ευάλωτος του να βλέπουν ένα πρόβλημα σαν αδιέξοδο χωρίς επιστροφή. Ο εγκέφαλος των εφήβων Χριστίνα εμφανίζει δραματικές αλλαγές από τη μείωση των νευρικών συνάψεων μέχρι την αύξηση της μυελήνωσης. Στη φάση αυτή της εφηβείας μπορεί να παρατηρηθούν δυσκολίες στη συγκέντρωση ή στην οργάνωση, γιατί ο προμετωπιαίος φλοιός είναι υπεύθυνος για την λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση των συναισθημάτων.

12:22 Μπορεί να επηρεαστεί η μνήμη εργασίας και αυτοέλεγχος. Το αποτέλεσμα είναι η παρορμητική συμπεριφορά και οι έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις των εφήβων. Αυτό που σου περιγράφω είναι μια φυσιολογική διαργασία. Ο εγκέφαλός τους βασίζεται κυρίως στο μετεχμιακό σύστημα παρά στον αναπτυσσόμενο φλοιό και μελέτες δείχνουν ότι η ολοκλήρωση του προμετωπιαίου φλοιού συμπληρώνεται στην ηλικία των 26 ετών.

12:48 Οπότε εδώ μπορούμε να αντιληφθούμε ότι η έντονη συναισθηματική αντίδραση των εφήβων είναι ούτως ή άλλως φυσιολογική. Όταν όμως υπάρχουν εκκλητικοί παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν άγχος, αυτό γίνεται πολύ πιο έντονα και πιο εμφανές. Και άρα γι' αυτό αυτός ο κόσμος βιώνεται ακόμη πιο δύσκολος, ακόμη πιο δραματικός και ίσως χωρίς νόημα.

13:15 Έτσι ακριβώς. Και έτσι αυτό δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη διαδικασία αυτή της ψυχικής ορίμανσης. Ξέρεις, θα ήθελα να μπούμε λίγο πιο βαθιά στην ορμονική καταιγίδα της εφηβείας. Μας είπες νωρίτερα ότι ο οργανισμός παράγει ψηλά επίπεδα κορτιζόλης και αιδρεναλίνης όταν ένα παιδί αισθάνεται έντονο άγχος. Και αναρωτιέμαι αν οι έφηβοι παράγουν περισσότερη κορτιζόλη από ό,τι οι ενήλικες.

13:49 Χριστίνα, ναι. Οι έφηβοι τείνουν να παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, τις ορμόνες του στρες, στον οργανισμό τους, ειδικά κατά τη διάρκεια του έντονου στρες σε σύγκριση με τους ενήλικες. Η αντίδραση του οργανισμού τους λειτουργεί διαφορετικά για τους εξής λόγους. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας και της ανάπτυξης του εγκεφάλου, το σύστημα που ρυθμίζει το στρες, δηλαδή ο άξονας υποθαλάμου υπόφυσης επινεφριδίων, οριμάζει κάνοντας τους εφήβους πιο ευαίσθητους.

14:20 Τα υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης που παράγουν προωθούν τη συναισθηματική αντίδραση μέσω του μετεχμιακού συστήματος που λειτουργεί πιο έντονα στην εφηβεία σε σχέση με το σύστημα του προμετωπιαίου φλοιού ο οποίος αναπτύσσεται αργά. Έρευνες δείχνουν ότι σε περίοδους κρίσης ή έντονης πίεσης οι εφηβοί απελευθερώνουν περισσότερο κορτιζόλι και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να επιστρέψουν σε φυσιολογικά επίπεδα σε σχέση με τους ενήλικες.

14:53 Αυτό έχει μια λογική εξήγηση αν σκεφτούμε Χριστίνα ότι κατά τη διάρκεια της εφηβείας ο έφηβος βιώνει μια σειρά από συνταρακτικές αλλαγές σωματικές, ορμονικές, συναισθηματικές και σεξουαλικές Οπότε είναι και λογικό επειδή υπάρχει ουσιαστικά μια φυσιολογική κατάσταση στρες του οργανισμού να υπερπαράγεται ούτως ή άλλως κορτιζόλ Αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι ότι τα πρώτα τρία χρόνια της εφηβείας, δηλαδή από την ηλικία περίπου των 12 έως 15 ετών, ο έφηβος βιώνει αλλαγές που είναι συγκρίσιμες με τις σωματικές και γνωστικές αλλαγές που βιώνει ένα βρέφος από τη γέννησή του μέχρι και την ηλικία των τριών ετών.

15:44 Η φάση των αλλαγών ξεκινάει μεταξύ 9 ως 16 ετών και τελειώνει συνήθως στα 18 με 22 έτη. Οι ορμονικές αλλαγές συμβάλλουν σημαντικά στις σωματικές αλλαγές περισσότερη τεστοστερώνη και περισσότερα ιστρογόνα στα αγόρια και τα κορίτσια αντίστοιχα. Ταυτόχρονα οι έφηβοι προσπαθούν να ανακαλύψουν τη δική τους ταυτότητα και νιώθουν μεγαλύτερη ανάγκη για ανεξαρτησία.

16:12 προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη φυσική τους τάση για αυτονομία και στην ανάγκη τους να σχετίζονται με τους γονείς τους. Έχω την αίσθηση όμως ότι οι έφηβοι συχνά σήμερα όταν είναι μόνοι τους σε ένα δωμάτιο νιώθουν κενό. Πώς μεταφράζεται ιατρικά αυτό το χρόνιο αίσθημα μοναξιάς και αποσύνδεσης και αναρωτιέμαι αν επίσης επηρεάζει το νευρικό του σύστημα.

16:48 Το αίσθημα καινού και μοναξιάς που περιγράφεις Χριστίνα μέχρι ένα σημείο είναι απόλυτα φυσιολογικό στην προσπάθεια του εφήβου να ισορροπήσει με όλες αυτές τις αλλαγές που συμβαίνουν μέσα του και έξω του. Οι ορμονικές και οι σωματικές αλλαγές συνοδεύονται από αλλαγές στη διάθεση και είναι απόλυτα φυσιολογικό. Παράλληλα, η εφηβεία είναι η εποχή των πρώτων σεξουαλικών εμπειριών και η ανάγκη κατανόησης των συναισθημάτων και των συμπεριφορών που αφορούν την αγάπη και τον σεξ είναι επιτακτικά.

17:20 Ο εγκέφαλος των εφήβων, όπως είπα και νωρίτερα, εμφανίζει δραματικές αλλαγές από τη μείωση των νευρικών συνάψων μέχρι την αύξηση της μυελίνωσης. Έτσι λοιπόν οι έφηβοι βρίσκονται σε μία αέναη διαδικασία να αφομοιώσουν τις εκρηκτικές αλλαγές που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των χρόνων αυτών και να βρουν την ισορροπία, εξερευνώντας την προσωπική τους ταυτότητα στο πλαίσιο όμως πάντα χριστίνα του κοινωνικού πλαισίου που τους περιβάλλει.

17:48 Άρα συμπεραίνουμε ότι αρχικά υπάρχει ένα φυσιολογικό και αναγκαίο άγχος που τους κινητοποιεί. Αυτό είναι ωραίο να το ακούσουμε δηλαδή είναι φυσιολογικό Είναι φυσιολογικό ακόμα και αυτό το χαρακτηριστικό που αποδίδουμε με μεγάλη ευκολία πολύ συχνά στους εφήβους τη βαρεμάρα Είναι κάτι που τους χαρακτηρίζει είναι απόλυτα δημιουργικό πολλές φορές Γιατί οι έφηβοι έχουν την ανάγκη να απομονωθούν στο δωμάτιό τους και να βρουν προσωπικό χρόνο για ενδοσκόπηση Ανθόπιση. Άρα ένας έφηβος που κλείνεται στο δωμάτιό του δεν σημαίνει, Χριστίνα, ότι οπωσδήποτε πάσχει από κατάθλιψη.

18:34 Ναι, να το πούμε αυτό. Και καθώς μας αναφέρεις αυτό, σκέφτομαι ότι πολλές φορές και οι έφηβοι δεν μιλούν με λέξεις, αλλά με συμπεριφορές. Ποιες είναι αυτές οι βουβές κραυγές που οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί παρεμεινεύουνε σφαλμένα ως εφηβική αντιδραστικότητα ή τεμπελιά όπως μας είπες Είναι οι ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση και τον ύπνο, οι μεγάλες αλλαγές στο φαγητό Ξαφνικά ένας έφηβος βλέπουμε να γίνεται ανορεκτικός ή βουλημικός Επίσης η εύκολη κόπωση ακόμη και με επαρκή ύπνο Αλλά κυριότερο από όλα Χριστίνα είναι το κλείσιμο στον εαυτό Η απομόνωση από τα άλλα παιδιά Η αποφυγή κοινωνικών εκδηλώσεων και σχολικών παρουσιάσεων Πάμε λίγο όμως τώρα να δούμε και ποιες είναι οι κύριες αιτίες του άγχους Τα αίτια του άγχους μπορεί να είναι ένα συνδυασμός περιβαλλοντικών, βιολογικών και γενετικών παραγόντων Εδώ θα σου αναφέρω ότι κάποια παιδιά γεννιούνται με μια πιο ευαίσθητη αμυγδαλή, κάτι το οποίο τα καθιστά πιο ευάλωτα στα συναισθήματα.

19:51 Επίσης, η κληρονομικότητα των αγχωδών διαταραχών μπορεί να φτάσει με 40%. Δηλαδή, αν υπάρχει ένας γονέας στην οικογένεια με μια ψυχική πάθηση, οι πιθανότητες να την κληρονομήσει το παιδί φτάνουν αυτό το ποσοστό. Επίσης, μπορεί να συνεπάρχει με δέπη ή μαθησιακές δυσκολίες. Άλλοι παράγοντες που σχετίζονται μπορεί να είναι οι νευροβιολογικοί παράγοντες, αυξημένα επίπεδα σερωτονίνης, επινεφρίνης σε κάποιο παιδί.

20:21 Τώρα, εκτός από τα έτη υπάρχουν και οι εκκλητικοί παράγοντες του άγχου στα παιδιά και αυτοί μπορεί να είναι οικογενειακές εντάσεις όπως ένα διαζύγιο, η πίεση από τους γονείς για καλή σχολική επίδοση, διάφορες αλλαγές που βιώνουν οι έφηβοι όπως είναι η μετακόμιση, η αλλαγή σχολείου, η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου και φυσικά τραυματικά γεγονότα μπορούν να ενεργοποιήσουν το άγχος σε ένα έφηβο όπως ένα ατύχημα, μία φυσική καταστροφή ή και η κακοποίηση.

20:52 Και φαντάζομαι εδώ πέρα είναι και πολύ σημαντικό να τονίσουμε ότι τα παιδιά περάσανε και ένα κορονοϊό μέσα στις συνθήκες απομόνωσης. Και αυτό ακόμη δεν είχε περιάσει και πειράζει την νευροφοφυσιολογία των κεφάλων. Φυσικά υπάρχουν πάρα πολλές έρευνες που δείχνουν ότι μετά την πανδημία έχουμε σχεδόν δραματική αύξηση θα έλεγα των αγχωδών εκδηλώσεων και της κατάθλιψης στα παιδιά λόγω του εγκλεισμού και της καθημερινής επαφής με τις οθόνες.

21:26 Στο ελληνικό σύστημα ευδοξία, τι είναι αυτό που πιέζει τα παιδιά? Ο πρωταγωνιστής του ελληνικού συστήματος θα σου απαντούσα ότι είναι οι πανελλήνιες εξετάσεις και ο αγώνας των παιδιών για την είσοδο σε κάποια σχολή. Επίσης, η οικονομική κρίση επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τους εφήβους. Το μέλλον διαγράφεται αβέβαιο και σε μια τόσο κρίσιμη ηλικία οι έφηβοι έχοντας να ισορροπήσουν με όλες αυτές τις αλλαγές που συμβαίνουν στους εαυτούς τους, καλούνται να πάρουν πάρα πολύ σημαντικές αποφάσεις που έχουν σχέση με το επαγγελματικό τους μέλλον.

22:06 Εκτός από αυτό βέβαια, ο ελληνικός χώρος χαρακτηρίζεται και η ελληνική οικογένεια από μια υπερδραστηριότητα και ένα διαρκές κυνήγι υποχρεώσεων σε σχέση με μαθήματα, ξένες γλώσσες και αθλήματα, με αποτέλεσμα τα παιδιά να βρίσκονται σε ένα διαρκές κυνήγι απόκτησης προσόντων, ήδη από την παιδική τους ηλικία, που πολύ συχνά δεν είναι δική τους επιλογή.

22:32 Οπότε βλέπεις Χριστίνα ότι υπάρχει μια αόρατη επιταγή που θέλει τα παιδιά να είναι και καλοί μαθητές και καλοί στον αθλητισμό, στη μουσική, στη ζωγραφική κτλ Και υπάρχει στην ελληνική οικογένεια και ακόμη μια ιδιαιτερότητα ότι οι γονείς συχνά επενδύουν τα δικά τους ανεκπλήρωτα όνειρα στα παιδιά και θα ήθελα να μου πεις κατά τη γνώμη σου γιατί βλέπεις καθημερινά παιδιά και γονείς στο ιατρείο σου, πού μπαίνει το όριο ανάμεσα στις υγιείς προσδοκίες και τη συναισθηματική κακοποίηση έστω και την ασυνείδητη.

23:07 Η απάντηση στο ερώτημά σου είναι πολύ απλή. Πολλές φορές έρχονται στο ιατρείο μου γονείς οι οποίοι προβάλλουν πάνω στα παιδιά τους τις δικές τους ανάγκες και περιμένουν από αυτά να εκπληρώσουν τα όνειρα που δεν πραγματοποιήσαν ποτέ οι ίδιοι. Πρέπει να αφήνουμε τα παιδιά μας να ανθίζουν μέσα στα πλαίσια των δικών τους δυνατοτήτων και ικανοτήτων και να μην τα εκβιάζουμε σε επαγγέλματα, δραστηριότητες κτλ.

23:38 Τα οποία ποτέ δεν πετύχαμε εμείς οι ίδιοι. Τώρα δεν ξέρω, μου ήρθε στο μυαλό κάποια στιγμή έρχεται ένας πατέρας με την κόρη του και γυρίζει και της λέει, βλέπεις Χριστίνα, η γιατρός, είδες που σου λέω ότι πρέπει, ρώτησε την πόσες ώρες κάθεται, καθόταν και διάβαζε τη μέρα για να μπορέσει να μπει στη στρατιωτική σχολή και να το πετύχει, όλο αυτό.

24:02 Και ήταν τόσο πιεστικός, δηλαδή που φυσικά και αντέδρασα, εγώ ίδια δηλαδή, από μένα την ίδια πήρε την απάντηση, αφήστε το παιδί να επιλέξει ό,τι θέλει. Και μάλιστα εκεί είπα είναι δύσκολος ο δρόμος της ιατρικής. Ίσως να σκεφτεί και κάτι άλλο. Υπέροχο. Και τώρα μια που είπες και αυτή την ιστορία θα ήθελα να μας αναφέρεις έτσι και όποια άλλη ιστορία σου έρχεται στο μυαλό γιατί είναι και πολύ βοηθωτικές όλες αυτές.

24:30 Δηλαδή κάποιος ακούγοντάς τον μπορεί να πει και ο γονιός ακόμη, τι κάνω, τι κάνω. Μήπως οδηγώ το παιδί μου ασυνείδητα σε ένα διέξοδο και πιθανότατα ξέρεις πολλοί γονείς δεν το σκέφτονται γιατί κι αυτός ο γονιός αν το είχε σκεφτεί ίσως να μην το έλεγε μπροστά σου να το έλεγε ιδιωτικά στο σπίτι Δυστυχώς Χριστίνα ακόμα στην Ελλάδα οι περισσότεροι γονείς θέλουν να κάνουν τα παιδιά τους γιατρούς και δικηγόρους και πολλές φορές η αλήθεια είναι έχει τύχει δηλαδή να έρχονται έφηβοι στο ιατρείο μου και να δυσκολεύονται να μου μιλήσουν παρουσία των γονέων. Έχει τύχει δηλαδή να χρειαστεί να πάρω ξεχωριστά ξανά για δεύτερη φορά το ιστορικό παρουσία του ενός ή του άλλου.

25:19 Είναι δύσκολες οι σχέσεις αλλά φυσικά δεν είναι πάντοτε έτσι. Μιλάμε για συγκεκριμένες περιπτώσεις και δεν είναι όλοι οι γονείς έτσι. Ευτυχώς δεν είναι έτσι όλοι οι γονείς. Ας μιλήσουμε όμως λίγο και για την κατάθλιψη και της κρίσης πανικού. Δυστυχώς έχουν γίνει σχεδόν μόδα στα σχολεία με παιδιά να καταραίουν και θα ήθελα να μας πεις τι συμβαίνει στο σώμα κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού και πώς πρέπει να αντιδράσει ένας γονιός ή ένας καθηγητής εκείνη ακριβώς τη στιγμή.

25:51 Σχεδόν ένας στους πέντε εφήβους θα βιώσει τουλάχιστον μια κρίση πανικού στη ζωή του. Οι κρίσεις αυτές εγκδηλώνονται μάλλον ως ξαφνικά επεισόδια έντονου φόβου ή δυσφορίας που κορυφώνονται μέσα σε λίγα λεπτά, συνοδευόμενα από έντονα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα. Αν οι κρίσεις είναι επαναλαμβανόμενες και συνοδεύονται από μόνιμο φόβο για επόμενο επεισόδιο, τότε μιλάμε για διαταραχή, η οποία επηρεάζει περίπου το 3,5% των εφήβων.

26:24 Επίσης, να σου πω ότι οι κρίσεις πανικού είναι συχνότερες στα κορίτσια και συνήθως ξεκινάνε στην ηλικία των 14 μέχρι και 18 ετών. Μία κρίση τώρα πανικού συμπεριλαμβάνει έντονα σωματικά συμπτώματα όπως είναι η ταχυκαρδία, η δύσπνια, η ζάλη, εφίδρωση, ο τρόμος στα χέρια, πόνος ή σφίξιμο στο στήθος, μουδιασμα. Συνήθως τα παιδιά νιώθουν εκείνη τη στιγμή, όπως και οι ενήλικες βέβαια, ότι παθαίνουν έμφραγμα, ότι θα πεθάνουν, δηλαδή βιώνουν πολύ έντονα το φόβο του θανάτου και πολλά από αυτά περιγράφουν μία αποπροσωποποίηση, δηλαδή νιώθουν ότι το παιδί είναι αποκομμένο από το σώμα του και γίνεται κάτι σαν παρατηρητής του επεισοδίου.

27:14 Υπάρχουν φυσικά πρώτες βοήθειες κατά τη διάρκεια της κρίσης για γονείς και εκπαιδευτικούς. Θα πρέπει σίγουρα ο ενήλικας που είναι δίπλα τους να διατηρήσει την ψυχραιμία του, να μην πανικοβληθεί και αυτός, αυτός, να παραμείνει δίπλα στο παιδί λέγοντάς του στον έφηβο είμαι εδώ, είσαι ασφαλής, μπορεί να νιώθεις κάτι τρομακτικό αλλά μέσα σε λίγα λεπτά αυτό θα περάσει.

27:36 Και εδώ πολύ συχνά καθοδηγούμε τα παιδιά και τους εφήβους να πάρουν αργές βαθιές αναπνοές. Υπάρχουν διάφορες τεχνικές, η μία είναι την ονομάζουμε τεχνική του τετραγώνου, όπου λέμε στον έφηβο να εισπνεύσει από τη μύτη για 4 δευτερόλεπτα, να κρατήσει την εισπνοή για άλλα τέσσερα και να εκπνεύσει στη συνέχεια πάλι για διάρκεια τεσσάρων δευτερολέπτων.

28:01 Επίσης υπάρχουν κάποιες άλλες τεχνικές όπως ο κανόνας 3-3-3, είναι μια τεχνική γύωσης. Ζητάμε από το παιδί να ονομάσει τρία πράγματα που βλέπει γύρω του, τρεις ήχους που ακούει και τρία μέρη του σώματός του που μπορεί να τα κουνήσει. Αυτό τι προκαλεί, τον επανεφέρει στην πραγματικότητα? Το επαναφέρει σε μια κατάσταση ηρεμίας και συμπεριλαμβάνεται σε οδηγίες που δίνουν οι παιδοψυχολόγοι στα πλαίσια της γνωσιακής συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας.

28:37 Ναι. Τα στατιστικά δείχνουν ότι η αυτοκτονία είναι η τρίτη συχνότερη αιτία θανάτου στις ηλικίες 15 έως 19 ετών. Στο ιατρείο σου πότε ένας αυτοτραυματισμός ή μια ακραία ρηψοκίνδυνη συμπεριφορά αποτελεί σήμα κινδύνου ότι το παιδί βρίσκεται στο οριακό σημείο? Κάθε αυτοτραυματισμός ουσιαστικά χτυπάει το καμπανάκι, δεν περιμένουμε σε καμία περίπτωση.

29:12 Είναι ένδειξη σοβαρής ψυχικής διαταραχής, κατάθλιψης και πρέπει άμεσα να παραπαινθεί το παιδί σε παιδοψυχολό ή παιδοψυχίατρο. Άρα, όταν ένα παιδί παραπέμπεται στον ψυχίατρο, συνήθως τι κάνει ένας ειδικός, είτε ψυχίατρος είτε ψυχολόγος, ώστε να αντιμετωπίσει το άγχος. Η ψυχοθεραπεία αποτελεί την πρώτη επιλογή αντιμετώπισης για τις περισσότερες περιπτώσεις άγχος.

29:49 Ο πιο αποτελεσματικός τύπος είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, η οποία βοηθάει το παιδί να αναγνωρίσει τις αρνητικές σκέψεις που ενισχύουν το άγχος του και να τις αντικαταστήσει με πιο ρεαλιστικές και θετικές σκέψεις. Μέσα από πρακτικές ασκήσεις και παιχνίδια ρόλων, το παιδί ουσιαστικά μαθαίνει να διαχειρίζεται δύσκολες καταστάσεις.

30:12 Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται και η θεραπεία έκθεσης όπου το παιδί έρχεται σταδιακά σε επαφή με τις καταστάσεις που του προκαλούν φόβο με την καθοδήγηση πάντα του ειδικού. Το παιδί μαθαίνει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει το άγχος του χωρίς να το αποφεύγει. Και εδώ να σου πω ότι οι περισσότεροι γονείς συνήθως φοβούνται την επίσκεψη σε έναν παιδοψυχίατρο γιατί πιστεύουν ότι το πρώτο που θα κάνει είναι να χορηγήσει φαρμακευτική αγωγή.

30:40 Εδώ να σου πω ότι η φαρμακευτική αγωγή χορηγείται μόνο σε περιπτώσεις που τα συμπτώματα είναι έντονα, στα παιδιά και στους εφήβους, και δυσχεραίνουν σημαντικά τη λειτουργικότητά τους. Αυτό το λέμε πάντα και σε κάθε επεισόδιο, ότι όλα αυτά που συζητάμε εδώ αφορούν μία διάγνωση που χρειάζεται να γίνει εξατομικευμένα από τον ειδικό.

31:03 Δεν ισχύει για όλους, δεν είναι για τον καθένα. Αυτό θα το κρίνει ένας ειδικός. Η απόφαση για τη χορήγηση φαρμάκων λαμβάνεται αποκλειστικά από παιδοψυχίατρο, ποτέ από παιδοψυχολόγο. Γίνεται πάντα συνδυασμός με την ψυχοθεραπεία και αν θα χρησιμοποιηθούν φάρμακα, χρησιμοποιείται μια συγκεκριμένη κατηγορία, η εκλεκτική αναστολής της επαναπρόσληψης της ερωτονίνης.

31:31 Υπάρχει ένα βαρύ συνέστημα που συχνά εμποδίζει τα παιδιά να ζητήσουν βοήθεια και είναι η ντροπή. Η ντροπή ότι απογοητεύουν τους γονείς τους ή ότι απέτυχαν Πώς μπορεί ένας γονέας να αποφορτήσει αυτό το τοξικό συνέστημα πριν γίνει καταστροφικό Για να βοηθήσουμε το παιδί μας πρέπει πρώτα απ' όλα να παραμείνουμε ήρεμοι και αισιόδοξοι Μπορούμε να ξεκινήσουμε μια συζήτηση ρωτώντας το παιδί μας τι είναι αυτό που το προβληματίζει και πώς νιώθει Θα του πούμε είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε Δεν πειράζει να νιώθεις έτσι Είμαστε εκεί για να βρει τρόπους να διαχειριστεί το άγχος του και τις αιτίες που το αγχώνουν.

32:13 Γενικά η προσέγγιση μας πρέπει να είναι υποστηρικτική και όχι επικριτική. Δεν πρέπει να γινόμαστε υπεροπροστατευτικοί και εννοείται δεν πρέπει να αποφεύγουμε τα ερεθίσματα του άγχους. Αντίθετα πρέπει να βοηθήσουμε το παιδί μας να αναπτύξει στρατηγικές αντιμετώπισης. Τώρα πώς θα γίνει αυτό? Ενώ θα πρέπει γενικά να ενθαρρύνουμε και να επαινούμε το παιδί μας κάθε φορά που καταφέρνει να διαχειριστεί μία κατάσταση άγχους.

32:39 Επίσης κάτι πολύ σημαντικό που το βιώνω καθημερινά στο ιατρείο μου είναι ότι τα παιδιά είναι καθρέφτες των γονιών τους. Έτσι πολύ συχνά, Χριστίνα, τη βλέπω, ένα αγχωμένο παιδί συνοδεύεται πάντα από έναν αγχωμένο ενήλικα, σχεδόν πάντα. Επίσης καθρέφτες κινόμαστε στα παιδιά μας και με τη συμπεριφορά μας Ας μην ξεχνάμε την ρίση πες μου και θα το ξεχάσω αλλά δείξε μου και θα το θυμάμαι μια ζωή Έτσι λοιπόν θεωρώ ότι είναι πρωταρχικής σημασίας να αποτελούμε εμείς οι ίδιοι πρότυπο για τα παιδιά μας Ο τρόπος που εμείς χειριζόμαστε στρεσογόνες ή δύσκολες καταστάσεις με σύνεση, με ήρεμη φωνή, χωρίς να πανικοβαλόμαστε, είναι η καλύτερη επιρροή για τα παιδιά μας.

33:27 Γενικότερα, θεωρώ ότι μπορούμε να αποτελέσουμε ένα ολιστικό πρότυπο για τους εφήβους. Ένας γονέας που φροντίζει τον εαυτό του με γυμναστική, υγιεινή διατροφή, με διαλογισμό, με καλές συνήθειες ύπνου. Τι πιθανότητες πιστεύεις θα έχει ένας τέτοιος γονέας να έχει έναν έφηβο μέσα στο σπίτι του που πάσχει από κατάθλιψη. Πρέπει να εξασκήσουμε, στην περίπτωση όμως που θα διαπιστώσουμε ότι το παιδί μας, ο έφηβός μας, έχει άγχος λίγο παραπάνω από το φυσιολογικό, να εξασκηθούμε μαζί του σε τεχνικές χαλάρωσεις.

34:04 Είναι οι ασκήσεις βαθιάς αναπνοής όπως είπαμε πριν. Ναι. Αυτό προϋποθέτει να αποδεχτούν την ατέλειά τους και οι γονείς τους και να μην έχουν τον σύνδρομο του τέλειου παιδιού. όμως ευδοξία, εγώ βλέπω συχνά παιδιά που είναι άριστοι μαθητές, είναι χαμογελαστά, είναι παιδιά πρότυπα και ξαφνικά καταραίουν. Είναι αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν το smiling depression, η χαμογελαστή κατάθλιψη δηλαδή, γιατί το καλό και υπάκου παιδί, το ονομαζόμενο τέλειο παιδί, μπορεί να διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο.

34:38 Συμφωνώ, ουσιαστικά αναφέρεσαι στα παιδιά με άγχος υψηλής λειτουργικότητας, Αυτά που είναι πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστούν και να οδηγηθούν σε τεχνικές αντιμετώπισης του άγχους ή στον παιδοψυχολόγο και παιδοψυχίατρο. Ευδοξία, έχουμε παρατηρήσει ότι η ψηφιακή ζωή δυστυχώς έχει αλλάξει ριζικά την εφηβεία. Η διαρκής έκθεση στην τέλεια ζωή των social media και ο θεσμός της dopamine των likes λειτουργεί τελικά ως επιταχύντης του άγχους.

35:09 Έχει αφαιρέσει η οθόνη τον πολύτιμο χρόνο από συμπίεσης που είχαν οι παλαιότερες γενιές. Αυτό βέβαια από μόνο ότι είναι ένα ολόκληρο θέμα, το οποίο θα το ήθελα να το αναλύσουμε σε ένα ξεχωριστό επεισόδιο, γιατί πραγματικά έχουμε πάρα πολλά να πούμε, ωστόσο ας το απαντήσουμε εδώ. Έχεις απόλυτο δίκιο στην παρατήρησή σου. Η οθόνη έχει εκμυδενίσει το χρόνο όπου το μυαλό κατεβάζει ταχύτητα.

35:32 Παλιότερα το παιδί, ο έφηβος επιστρέφοντας στο σπίτι άφηνε πίσω τις κοινωνικές πιέσεις ή τον μπούλινγκ του σχολείου. Σήμερα το σχολικό περιβάλλον και οι κοινωνικές εντάσεις μεταφέρονται μέσα στο δωμάτιό του. 24 ώρες με το 24ωρο μέσω των συνομιλιών. Η χρήση οθονών πριν από τον ύπνο εκπέμπει τον μπλε φως που βλοκάρει τη μελατονίνη, ενώ η υπερδιέργευση από το περιεχόμενο καθυστερεί τον ύπνο.

35:58 Ο χρόνος που παλιότερα χρησιμοποιούνταν για ξεκούραση και ονειροπόληση έχει αντικατασταθεί πλέον από την ψηφιακή επαγρύπνηση. Όσο αφορά την υγιή βαρεμάρα που σου προανέφερα, η οποία αναγκάζει τον εγκέφαλο να στραφεί προς τα μέσα και να επεξεργαστεί τα συναισθήματα της ημέρας, επίσης έχει χαθεί. Η διαρκής έκθεση στα μέσα κοινωνικής αποδεικτύωσης ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου μέσω της ντοπαμίνης.

36:27 Αυτή η διαδικασία δημιουργεί οδούς σχετικές με την εξάρτηση και την ανάγκη διαρκούς επιβεβαίωσης. Η σύγκριση με τις εικονικά τέλης και ευτυχισμένες ζωές των stories επηρεάζει τον εγκέφαλο με πολλούς τρόπους. Ο πιο σημαντικός είναι η κρίση του προμετωπιαίου φλοιού. Η υπερδιέργεση από τα antisocial έχει συνδεθεί με ελάττωση του πάχους του φλοιού.

36:52 Επίσης παρατηρείται μια υπερδραστηριότητα της αμυγδαλής Ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις συνεχείς συγκρίσεις με την τέλεια ζωή ως απειλή Ενεργοποιώντας το τμήμα φόβου και άγχους Και αυτό προκαλεί μια χρόνια απελευθέρωση κορτιζόλης Άρα βλέπω εγώ τα πρότυπα όλα αυτά τα τέλεια το σώμα και απειλούμε Φυσικά κάθε like ή ειδοποίηση προκαλεί μια απότομη έκρηση ντοπαμίνης Όταν δεν υπάρχει όμως το like ή το σχόλιο, έχουμε τα αντίθετα αποτελέσματα και έτσι ο αγκέφαλος των εφήβων γίνεται πολύ ευαίσθητο σε αυτή την κοινωνική ανατροφοδότηση και ταυτόχρονα γίνεται και βάλλοντος στον εθισμό.

37:40 Θα σου πω χαρακτηριστικά ότι το σύστημα ανταμοιβής που δημιουργούν τα social media προσωμιάζει με το στίχημα, τον τζόγο και τον εθισμό σε ουσίες. Χρησιμοποιούν το ίδιο μεταβλητό σύστημα ανταμοιβής για να εθίσουν τους χρήστες. Τα likes και τα σχόλια διαγείρουν το κοιλιακό ραβδωτό σώμα το οποίο είναι πλούσιο σε ντοπαμίνη και εμπλέκεται στην προσμονή ανταμοιβής.

38:07 Υπάρχει μια μελέτη 500 χριστών σε διάστημα 6 μηνών που είχαν ημερήσιο χρόνο scrolling πάνω από 2 ώρες. Τι παρατήρησαν σε αυτούς? Μια μείωση κατά 35% στον προμετωπιαίο έλεγχο των παρορμήσεων. Συγκρίνεται η λειτουργία του πούλ του ριφρές, δηλαδή της ανανέωσης, με τους κουλοχέριδες όπου οι διαλείπουσες ανταμοιβές διαιωνίζουν την προσοχή μέσω απελευθέρωσης ντοπαμίνης Και είναι και πολύ οδυνηρό το ότι πολλά παιδιά ακούω ότι μεταφέρονται με σύνδρομα στέρησης από τα παιχνίδια και από όλα αυτά τα νοσοκομεία Έχουν δημιουργηθεί κλινικές απεξάρτησης, είναι ένας κανονικός εθισμός με όλα τα χαρακτηριστικά του, με ορμονικές και σωματικές εκδηλώσεις, με εκδηλώσεις στέρησης όπως ένας ναρκωμανής, όπως ένας παίκτης τζόγου, ένας αλκοολικός.

39:10 Και δυστυχώς τα νούμερα και εδώ είναι συνεχώς αυξανόμενα και πολύ ανησυχητικά νομίζω. Τώρα, συχνά οι έφηβοι βρίσκουν καταφύγιο σε διαδικτυακές κοινότητες επίσης που ενισχύουν την απεσυδοξία είτε μελαγχολία Γιατί το διαδίκτυο μπορεί να γίνει ένας θάλαμος αντίχησης για το άγχος τους? Το διαδίκτυο μετατρέπεται εύκολα σε θάλαμο αντίχησης για το εφηβικό άγχος λόγω του τρόπου που λειτουργούν οι πλατφόρμες και λόγω της ψυχολογίας των εφήβων Οι πλατφόρμες προτείνουν περιεχόμενο όπως ξέρεις με βάση το τι καθυλώνει τον χρήστη.

39:47 Αν ένας έφηβος αναζητήσει μελαγχολικά βίντεο, ο αλγόριθμος θα του δείξει γρήγορα εκατοντάδες παρόμοια. Το αποτέλεσμα ποιο είναι? Δημιουργείται μια ψευδαίσθηση κανονικότητας. Η συνεχής έκθεση σε αρνητικές αναρτήσεις δημιουργεί την αίσθηση ότι όλος ο κόσμος είναι έτσι και ότι η μόνιμη θλίψη είναι η μόνη πραγματικότητα. Επίσης, οι κοινότητες αυτές συχνά απορρίπτουν ή χλεβάζουν τη θετική σκέψη και αυτό απομονώνει τον έφηβο από εναλλακτικές πιο υγιείς οπτικές γωνίες.

40:20 Οι έφηβοι, οι οποίοι νιώθουν παρεξηγημένοι στο φυσικό τους περιβάλλον, βρίσκουν εκεί άμεση αποδοχή. Νιώθουν ότι επιτέλους κάποιος με καταλαβαίνει. Παράλληλα, οι πλατφόρμες αυτές τι κάνουν, ρομαντικοποιούν τον πόνο. Μέσα από καλοφτιαγμένα βίντεο, στίχους ή εικόνες παρουσιάζεται η μελαγχολία και το άγχος ως κάτι ελκυστικό και καλλιτεχνικό.

40:48 Επίσης, μέσα από αυτές τις ομάδες που δημιουργούνται, ο έφηβος επικυρώνεται μέσω της κοινής ταυτότητας. Η προσπάθεια βελτίωσης της ψυχολογίας μπορεί να θεωρηθεί προσδοσία προς την ομάδα και έτσι πολύ δύσκολα οι έφηβοι μετά απομακρύνονται. Τώρα πες ότι ένας γονιός αντιλαμβάνεται ότι το παιδί του χρειάζεται βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας, αλλά το ίδιο το παιδί αρνείται πεισματικά να πάει. Πώς το διαχειρίζονται οι γονείς?

41:23 Ουσιαστικά στην περίπτωση αυτή εννοείται δεν μπορούμε να πιέσουμε το παιδί με τη βία να επισκεφτεί τον παιδοψυχολόγο ή τον παιδοψυχίατρο. Ο μόνος τρόπος να το καταφέρουμε αυτό είναι μέσα από τη συζήτηση. Αυτό που προτείνω εγώ ως παιδίατρος είναι να κάνουμε την πρόταση στο παιδί, στον έφηβο, να δοκιμάσει μία συνεδρία. Συνήθως μετά την πρώτη συνεδρία οι έφηβοι αλλάζουν την άποψή τους για την τρομακτική, ενδεχομένως ή απόμακρη εικόνα του παιδοψυχολόγου και πολύ συχνά καταλαβαίνουν ότι αυτός ο άνθρωπος ενδεχομένως μπορεί να βρεθεί πιο κοντά σε αυτούς από ότι ο γονιός τους και συνήθως θα ακολουθήσουν το πρόγραμμα των ψυχοθεραπεών. Αυτή είναι η προσωπική μου εμπειρία.

42:10 Ναι και έχω την αίσθηση ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι τόσο ισχυρή σήμερα στην εφηβεία, σε όλους μας αλλά στους εφήβους περισσότερο και την ακούμε συχνά την ψυχική ανθεκτικότητα. Θα ήθελα να μου πεις από παιδιατρική και αναπτυξιακή σκοπιά η ανθεκτικότητα γεννιέται ή χτίζεται και πώς τη χτίζουμε πρακτικά στην καθημερινότητα.

42:37 Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι ένας από τους πιο ογοητευτικούς και ελπιδοφόρους όρους στην αναπτυξιακή παιδιατρική και ψυχολογία. Συχνά τη φανταζόμαστε σαν μια σπίδα, αλλά στην πραγματικότητα μοιάζει περισσότερο με ένα τραμπολίνο. Δεν εμποδίζει την πτώση, αλλά σου δίνει τη δύναμη να αναπηδήσεις ξανά προς τα πάνω. Γεννιέται ή χτίζεται?

43:01 Η σύντομη απάντηση είναι και τα δύο, αλλά κυρίως χτίζεται. Εγώ ως παιδίατρος τι σας προτείνω. Σας προτείνω να ενθαρρύνετε την ενασχόληση των παιδιών, των εμφύβων σας, με δραστηριότητες που δεν έχουν σχέση με την οθόνη, με δραστηριότητες που μπορούν να γίνουν εκτός σπιτιού. Παραδείγματος χάρη να ασχολούνται με τον αθλητισμό, με την εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου, με την αναζήτηση κάποιου χόμπι.

43:32 Ενθαρρύνετε τα παιδιά σας να ανακαλύψουν δεξιότητες που δεν έχουν σχέση με το διάβασμα, που μπορεί να έχουν σχέση για παράδειγμα με την τέχνη, όπως είναι η μουσική, η ζωγραφική, το θέατρο, η φωτογραφία, μέσα από τις οποίες μπορούν να ανακαλύψουν και τα συναισθήματά τους. Επίσης, ενθαρρύνετε τα παιδιά σας και οργανώνετε εκδρομές, βόλτες στη φύση, βόλτες με το ποδήλατο και με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσετε να οικοδομήσετε και την ψυχική ανθεκτικότητά τους, αλλά και την αυτοπεποίθησή τους.

44:05 Επίσης, πολύ σημαντικό για μένα είναι να αναπτύξετε στα παιδιά σας μία μη βαθμοθερική κουλτούρα. Θα πρέπει να ξεκινάτε συζητήσεις για την έννοια και τη χρησιμότητα της αποτυχίας. Πείτε τους ότι η αποτυχία είναι το απαραίτητο στάδιο πριν την επιτυχία. Πείτε στο παιδί σας ότι ο σκοπός της ζωής τους δεν είναι οι πανελλήνιες.

44:32 Η αποτυχία είναι μέσα στη ζωή. Μιλήστε τους για δικές σας αποτυχίες. Πείτε τους ότι κι εσείς κάποτε βρεθήκατε στη θέση τους. Πώς χειριστήκατε το άγχος των Πανελληνίων, τι λάθη κάνατε τότε που δεν θα κάνατε τώρα. Εδώ θα σου πω τι αναφέρω εγώ πολύ συχνά στα δικά μου τα παιδιά. Εκτός από αυτά που σου προανέφερα, ενθαρρύνω επίσης τα παιδιά μου να επισκέπτονται φίλους και να συμμετέχουν σε ομάδες φιλανθρωπικές ή λέσχες.

45:06 Τους ενισχύω στο να ανακαλύψουν τα κρυφά ταλέντα και δεξιότητές τους. Τώρα, πολλές φορές τους αναφέρω και τα δικά μου λάθη φυσικά. Για παράδειγμα, θυμάμαι πολύ συχνά την δική μου στάση απέναντι στις Πανελλήνιες, όπου πραγματικά υπήρξα κι εγώ μια έφηβη με έντονο άγχος και κατά τη διάρκεια ολόκληρης της τελευταίας χρονιάς δεν βγήκα ούτε μία βόλτα έξω από το σπίτι και υπολόγιζα ακόμα και το χρόνο που θα σταματήσω για φαγητό.

45:34 Αυτό τους το αναφέρω ως παράδειγμα προς αποφυγή. Τους ενθαρρύνω στα διαλύματα, τους ενθαρρύνω στις βόλτες, τους ενθαρρύνω στην κοινωνική ζωή. Αυτό που τους λέω κυρίως βέβαια είναι να ακολουθήσουν τα όνειρά τους όποια κι αν είναι αυτά. Να θυμάστε, τους λέω, ότι θα είμαι πάντα δίπλα σας. Αυτό που με κάνει χαρούμενη είναι να σας βλέπω να ονειρεύεστε και να αγαπάτε τη γνώση, να έχετε πάθος για τη γνώση γιατί αυτή θα σας πάει μπροστά και θα σας εξελίξει.

46:05 Επίσης πολύ συχνά τους λέω ότι οι στόχοι μπορούν να αλλάξουν και αυτό είναι απόλυτα θεμητό και σεβαστό. Μπορεί κάποια στιγμή στη ζωή σας να ανακαλύψετε μια άλλη κλίση, κάτι που θα σας γεμίζει ψυχικά περισσότερο. Και αυτό τι σημαίνει, ότι μπορεί να επιλέξω μία σχολή και στην πορεία να ανακαλύψω ότι δεν με καλύπτει. Όλα είναι εφικτά και όλα είναι δυνατά.

46:32 Και αν ένας έφηβος μας ακούσει αυτή τη στιγμή απομονωμένος στο δωμάτιό του και νιώθει ότι πνίγεται, τι θα του έλεγες ως γιατρός αλλά και ως άνθρωπος. Θέλω να σου πω το εξής. Αυτό που νιώθεις αυτή τη στιγμή είναι πραγματικό, είναι βαρύ, αλλά δεν ορίζει το ποιος είσαι ούτε το ποιο θα είναι το μέλλον σου. Το δωμάτιό σου μπορεί να μοιάζει αυτή τη στιγμή με οχυρό, αλλά μερικές φορές γίνεται και παγίδα, γιατί οι σκέψεις μας όταν είμαστε μόνοι μας τείνουν να γίνονται πιο σκοτεινές και πιο μεγάλες από ό,τι πραγματικά είναι.

47:41 Το να νιώθεις ότι πνίγεσαι είναι ένα σήμα κινδύνου του οργανισμού σου που σου λέει χρειάζομαι βοήθεια, δεν μπορώ να το κουβαλήσω όλο αυτό μόνος μου. Και είναι απόλυτα φυσιολογικό, δεν είναι αδυναμία, είναι ανθρώπινο. Αν νιώθεις ότι πνίγεσαι υπάρχουν μερικά άμεσα και πρακτικά βήματα για να χαμηλώσεις την ένταση μέσα στο κεφάλι σου.

48:05 Σπάσε την απομόνωση, έστω και ψηφιακά. Δεν χρειάζεται να βγεις έξω και να κάνεις τον χαρούμενο. Αρκεί να στείλεις ένα μήνυμα σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι, έναν φίλο, έναν καθηγητή, έναν συγγενή. Γράψε απλά «Δεν είμαι καλά, χρειάζεται να μιλήσω». Στη συνέχεια θα του έλεγα «Γιόσου στο παρόν». παρών. Όταν το μυαλό τρέχει σε καταστροφικά σενάρια, εστίασε στο σώμα σου.

48:32 Πλύνε το πρόσωπό σου με παγωμένο νερό, πάτα τα πόδια σου σταθερά στο πάτωμα. Άκουσε ένα συγκεκριμένο ήχο μέσα στο δωμάτιό σου. Αυτό βοηθάει το νευρικό σου σύστημα να καταλάβει ότι αυτή τη στιγμή είσαι ασφαλής. Μίλα σε κάποιον που η δουλειά του είναι να ακούει χωρίς να κρίνει. Δεν Δεν είσαι υποχρεωμένος να τα βγάλεις πέρα μόνος σου. Υπάρχουν άνθρωποι εκπαιδευμένοι να σε ακούσουν ανώνυμα και δωρεάν.

49:01 Αν νιώθεις ότι δεν μπορείς να μιλήσεις στους δικούς σου ανθρώπους, σε παρακαλώ να καλέσεις ή να στείλεις μήνυμα σε μία από τις παρακάτω γραμμές. Είναι εκεί για σένα χωρίς καμία κριτική. Η Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή για τα Παιδιά ΣΟΣ το 1056, το χαμόγελο του παιδιού. η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία το 2018 και η Πανελλαδική Συμβουλευτική Γραμμή Μαζί για το Παιδί το 11-525.

49:32 Πρακτικά βήματα χρειάζεται, ψυχρεμία επίσης και ψυχρεμία και στους ενήλικες, γιατί όπως πολύ σωστά ανέφερες και η ρύθμιση η δική μας των ενήλικων βοηθάει νομίζω αρκετά και τα παιδιά. καταλαβαίνεις ότι ο χρόνος είναι λίγος για να αναφερθούμε αναλυτικά σε αυτά τα πολύ πολύ σημαντικά και σπουδαία ζητήματα που αφορούν και την οικογένεια και τα παιδιά και όλους μας και την κοινωνία μας. Θα επανέλθουμε ειδικότερα στα επόμενα επεισόδια Θέλω να σε ευχαριστήσω θερμά ευδοξία για την τόσο φωτεινή και επιστημονικά τεκμηριωμένη και απόλυτα αναγκαία συζήτηση που κάναμε μας θύμισες με τον πιο επιστημονικό αλλά και ανθρώπινο τρόπο ότι πίσω από μια κλειστή πόρτα φιβικού δωματίου δεν κρύβεται απλώς το πείσμα αλλά μια ψυχή που παλεύει να χωρέσει σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

50:28 Σε εσάς που μας ακούτε εύχομαι να θυμάστε ότι η αυτοπαρατήρηση, η ενδοσκόπηση και το βλέμμα μέσα μας είναι χρήσιμα εργαλεία για τη ζωή. Μερικές φορές όμως το πιο γενναίο, το πιο επαναστατικό και το πιο σημαντικό πράγμα που έχουμε να κάνουμε είναι να σταματήσουμε να κοιτάμε τους εαυτούς μας ή τις οθόνες μας. Να στρέψουμε το βλέμμα μας με ειλικρίνεια, καθαρότητα και απλότητα στο πρόσωπο του παιδιού που κάθεται απέναντί μας να το ακούσουμε ακόμη και όταν σωπαίνει να το δούμε πραγματικά να μας δούμε πραγματικά και μέχρι την επόμενη φορά εύχομαι να φροντίζουμε τον εαυτό μας να αγκαλιάζουμε τις ατέλειες των παιδιών μας και να περιφρουρούμε με κάθε κόστος της ψυχές μας.

51:09 Ενδοξία, ευχαριστώ πάρα πολύ. Θα δώσουμε επίσης πληροφορίες στο link του podcast σχετικά με το πού μπορεί κάποιος να σε βρει, ώστε αν χρειαστεί οποιαδήποτε βοήθεια να του τη δώσεις. Χριστίνα, σε ευχαριστώ και πάλι για την τιμή και τη χαρά που μου έκανες να με επιλέξεις για αυτό το τόσο φλέγον ζήτημα που αφορά τα παιδιά.

51:32 Θα σου πω ότι ήταν μια μοναδική και μαγική εμπειρία η πρώτη μου επαφή με τα podcast. Στο μέλλον θα τη θυμόμαστε πιστεύω χαμογελώντας. Θα κλείσω με την ευχή ότι για μένα θα είναι μεγάλη ικανοποίηση έστω και ένας έφηβος, έστω και μια οικογένεια, ένας γονέας να με άκουσε, να επηρεάστηκε από αυτά που είπα και να βοηθηθεί. Είσαι το επανειδήν Χριστίνα.

52:01 Ή στο επανειδή και χρειαζόμαστε τέτοιες φωνές να ακούγονται και να αποτελούν βοήθεια που η λέξη βοήθεια είναι βοήθεια. Σαν τελευταία αυχή θα πω αυτό η γνώση να καταργήσει από εδώ και πέρα την απόγνωση.