Skip to content
PodBase
39. Η δικτατορία του τώρα

39. Η δικτατορία του τώρα

Το παρανοϊκά επιστημονικό podcast
Απρίλιος 18, 2026 00:22:34 Σεζόν 3 Επεισόδιο 39
Συνδεθείτε για να δηλώσετε αν σας αρέσει
Συνδεθείτε για να δηλώσετε αν σας αρέσει
Προσθήκη σε Λίστα Επεισοδίων
Αποθηκεύστε αυτό το επεισόδιο σε λίστα.
Όνομα Λίστας

Σχετικά με αυτό το επεισόδιο

Καθεστώτα ιστορικότητας, σε έναν κόσμο που τρέχει ιλιγγιωδώς προς το πουθενά και λίγη γκρίνια.

Αν θες να στηρίξεις μπορείς να το κάνεις εδώ: https://buymeacoffee.com/mariosmitrakis

https://hyperfollow.com/mariosmitrakis

Βιβλιογραφία:

(με τη σειρά που αναφέρονται στο επεισόδιο)

- François Hartog - Καθεστώτα ιστορικότητας: Παροντισμός και εμπειρίες του χρόνου.

- Shoshana Zuboff - The Age of Surveillance Capitalism.

- Jean Marie Twenge – iGen.

- Robert M Sapolsky - Behave.

- Natasha Dow Schüll - Addiction by Design: Machine Gambling in Las Vegas.

- Samuel Noah Kramer - History Begins at Sumer, στη σελίδα 14 Κεφ. 3: The First Case of Juvenile Delinquency: https://archive.org/details/Kramer1956HistoryBeginsAtSumer/page/n31/mode/2up

- Πλάτων, Πολιτεία, Βιβλίο Η' (8), 562e - 563b: https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=111&page=112

- Αριστοτέλης, Ρητορική, Βιβλίο Β' (2), Κεφάλαιο 12 (1389a-1389b): https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=77&page=50

- Jon Savage - Teenage: The Creation of Youth Culture.

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

Γεια σας! Σε αυτό το επεισόδιο θα χρειαστούμε τη βοήθεια ενός Γάλλου ιστορικού, του Φρανσουά Αρτόγ, ο οποίος το 2003 έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Καθεστώτα ιστορικότητας», που μεταφράστηκε και στα ελληνικά το 2014. Νομίζω το είχα πάρει να το αγοράσω επειδή απλά μου άρεσε ο τίτλος «Καθεστώτα ιστορικότητας». Είχα περιέργεια να δω τι εννοεί με αυτόν τον όρο, ότι υπάρχουν καθεστώτα με τα οποία μαθαίνουμε ιστορία, ότι υπάρχει δηλαδή ένας συγκεκριμένος τρόπος, ένας συγκεκριμένος καθεστώς με το οποίο μια κοινωνία κατανοεί και διαχειρίζεται την ιστορία της, το χρόνο της.

Και τελικά κάτι τέτοιο σήμαινε αυτή η φράση. Ο Αρτόγ στο βιβλίο του λέει ότι για να καταλάβεις μια κοινωνία πρέπει να δεις πώς αυτή η κοινωνία αντιλαμβάνεται τον χρόνο, πού ρίχνει πιο πολύ το βάρος της, στο παρελθόν, στο παρόν ή στο μέλλον. Αυτή η σχέση ονομάζεται καθεστώς ιστορικότητας. Ιστορικά έχουμε περάσει από τρία τέτοια καθεστώτα μέχρι τώρα ως ανθρωπότητα.

Ας τα δούμε με τη σειρά που τα ορίζει ο Αρτόγκ. Το πρώτο ήταν το παρελθοντικό καθεστώς. Αυτό κράτησε από την αρχαιότητα μέχρι περίπου τη Γαλλική Επανάσταση. Σε αυτή τη μεγάλη χρονική περίοδο οι άνθρωποι κοιτούσαν σχεδόν αποκλειστικά προς τα πίσω. Το παρελθόν δηλαδή ήταν ο απόλυτος δάσκαλος για τα πάντα. Αν ήσουν ένας αγρότης στην αρχαία Ελλάδα ή στο μεσαίωνα και ερχόταν ξηρασία ξέρω εγώ δεν προσπαθούσες να εφεύρεις ένα νέο σύστημα αντιμετώπισης Κοιτούσες τι έκανε ο παππούς σου ή τι έλεγαν τα ιερά κείμενα γιατί οι παλιοί ήξεραν καλύτερα Η παράδοση ήταν η μόνη πηξίδα, οι πρόγονοι είχαν πάντα δίκιο και οποιαδήποτε αλλαγή ή κάτι καινούριο ήταν εξαιρετικά υποπτώ και επικίνδυνο μετά λέει ο Αρτόγκ ο κόσμος αναποδογύρισε ήρθε ο διαφωτισμός, η βιομηχανική επανάσταση και οι μεγάλες ιδεολογίες όπως ο καπιταλισμός και ο μαρξισμός περάσαμε τότε στο μελλοντικό καθεστώς ξαφνικά το παρελθόν έγινε βάρος το βλέμμα της ανθρωπότητας καρφώθηκε αποκλειστικά μπροστά στο μέλλον

η λέξη κλειδί ήταν η πρόοδος να σκεφτούμε έναν εργάτη σε ένα εργοστάσιο στις αρχές του 22ου αιώνα που δούλευε 14 ώρες τη μέρα αλλά πίστευε ή τον έκαναν να πιστεύει ότι η θυσία του, το ότι θυσιάζει όλη του τη ζωή στη δουλειά θα αποδώσει καρπούς, θα χτίσει μια ζωή για τα παιδιά του, για τα εγγόνια του, θα χτίσει μια ουτοπία για τις επόμενες γενιές.

Το παρόν δεν είχε καμία αξία από μόνο του, ήταν απλώς το δύσκολο σκαλοπάτι, το καύσιμο για να φτάσουμε σε ένα λαμπρό ουτοπικό αύριο. Και μετά, λέει ο Αρτόγκ, το μέλλον ακυρώθηκε. Σύμφωνα με το βιβλίο λοιπόν, γύρω στο 1989 με την πτώση του τείχους του Βερολίνου και την κατάρρευση των μεγάλων ιδεολογικών οραμάτων, μπήκαμε στο τρίτο καθεστώς, τον παροντισμό.

Είναι η εποχή που ζούμε σήμερα, η δικτατορία του τώρα. Γιατί συνέβη αυτό? Επειδή το μέλλον σταμάτησε να είναι μια υπόσχεση ελπίδας Μετατράπηκε σε κάτι πιο πολύ σαν απειλή Όταν σκεφτόμαστε το μέλλον σήμερα Δεν φανταζόμαστε η πτάμενα αυτοκίνητα και παγκόσμια ειρήνη Σκεφτόμαστε την κλιματική κατάρρευση, την οικονομική ανασφάλεια, τις πανδημίες Μια τεχνητή νοημοσύνη που θα μας πάρει τις δουλειές Επειδή λοιπόν δεν σκεφτόμαστε το αύριο με αισιόδοξο πρόσημο αλλά ταυτόχρονα έχουμε κόψει και τις ρίζες μας με το χθες, τι μας μένει, εγκλωβιζόμαστε σε ένα ατελείωτο παρόν.

Πώς το βλέπουμε αυτό το φαινόμενο στην καθημερινότητά μας. Ο Αρτόγ αναλύει τέσσερα βασικά συμπτώματα του παροντισμού. Πρώτο είναι η μουσιοποίηση του κόσμου, η αιμονή με την κληρονομιά. Μαζεύουμε λέει μανιωδός και προστατεύουμε τα πάντα, δεν προστατεύουμε μόνο τον Παρθενώνα και κάποια βασικά αρχαία μεγάλα μνημεία αλλά πλέον βαφτίζουμε πολιτιστική κληρονομιά, τα εγκαταλελειμμένα βιομηχανικά κτίρια, τις ρετρό κονσόλες της δεκαετίας των 90, τα παλιά βινίλια, ακόμα και τον τρόπο που φτιάχνουμε έναν καφέ ή μια συνταγή.

Πλέον υπάρχουν μουσεία για τα πάντα. Ο Αρτόγ εξηγεί ότι αυτό δεν είναι σεβασμός στην ιστορία, είναι ένας αμυντικός μηχανισμός, ένας ναρκισισμός του παρόντος. επειδή δεν μας αρέσει να σκεφτόμαστε το κενό του αύριο και δεν ξέρουμε πού πάμε φτιάχνουμε ένα τεράστιο αρχείο του εαυτού μας μαζεύουμε τα συντρίμια του παρελθόντος γιατί είναι το μόνο πράγμα που μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς δεύτερο σύμπτωμα του παροντισμού είναι σήμερα δεν μας ενδιαφέρει η ιστορία μας νοιάζει μόνο η μνήμη λέει ο Αρτόγ η ιστορία είναι ψυχρή, απαιτεί απόσταση, επιστημονική ανάλυση και κατανόηση σε βάθος των αιτιών.

Η μνήμη αντίθετα είναι ένα βίωμα, ένα συνέστημα και συνήθως είναι ένα τραύμα. Δεν θέλουμε να κατανοήσουμε γιατί έγινε ένας πόλεμος με γεωπολιτικούς όρους. Θέλουμε να διαβάσουμε την προσωπική τραγική μικροϊστορία ενός ανθρώπου και να συγκινηθούμε. Η κοινωνία μας έχει εθιστεί στο να νιώθει το παρελθόν αντί να το κατανοεί.

Και ένα τρίτο σύμπτωμα είναι ότι δεν παίρνουμε σοβαρά υπόψη πλέον τους επιστήμονες, τους οραματιστές ή τους επαναστάτες, αλλά παίρνουμε πολύ σοβαρά υπόψη τους μάρτυρες, τα θύματα. Παίρνουμε πιο σοβαρά υπόψη αυτόν που θα βγει και θα πει εγώ το έζησα, πόνεσα και κανείς δεν τολμά να του κάνει κριτική. Ο λόγος του μάρτυρα θεωρείται ιερός λόγω του πόνου που έζησε.

Όμως και εδώ είναι η παγίδα του παροντισμού Δεν ακούμε τον μάρτυρα για να βρούμε λύσεις Ώστε να μην ξανασυμβεί το κακό στο μέλλον Τον ακούμε απλά για να καταναλώσουμε προσωρινά τον πόνο του Και τελευταίο σύμπτωμα του παροντισμού που το παρατηρούμε στην κοινωνία μας Και πιο σημαντικό είναι Σκεφτείτε έναν άνθρωπο να σκρολάρει στο TikTok για δύο ώρες Ο εγκέφαλός του έχει βομβαρδιστεί από 500 διαφορετικά βίντεο Σε πολύ μεγάλη ταχύτητα Αλλά εμείς που παρατηρούμε αυτόν τον άνθρωπο βλέπουμε απλά ένα ακίνητο άτομο σε ένα καναπέ. Αυτό ακριβώς παθαίνει και η κοινωνία μας λέει ο Αρτόγκ. Τρέχουμε διαρκώς, παράγουμε απίστευτο θόρυβο αλλά εξελικτικά και ιστορικά βρισκόμαστε σε πλήρη αδράνεια. Επιταχύνουμε χωρίς να μετακινούμαστε. Επιταχύνουμε προς το απόλυτο τίποτα.

Αυτές είναι οι σημειώσεις που έχω κρατήσει από αυτό το βιβλίο Φυσικά αυτό το βιβλίο δέχτηκε σκληρή κριτική από κάποιους ιστορικούς κυρίως Οι οποίοι είπαν ότι ο Αρτόγ όλα αυτά τα έγραψε από την άνεση του γραφείου του Διαβάζοντας λογοτεχνία, διαβάζοντας σα τον Μπριάν Διαβάζοντας δηλαδή την Ελίτ Και έβγαλε κάποια συμπεράσματα για όλη την ανθρωπότητα Ενώ απλά διάβασε κάποιους Ελίτ Γάλλους διανοούμενους Επίσης οι επικριτές του Αρτόγ τον κατέκριναν σε ένα άλλο σημείο Είπαν ότι ο Αρτόγ πίστεψε ότι το μέλλον πέθανε το 1989 μαζί με τον κομμουνισμό Λάθος λένε οι επικριτές, το μέλλον δεν ακυρώθηκε, απλά άλλαξε διεύθυνση Ξέφυγε από τα χέρια των πολιτικών και των φιλόσοφων και πέρασε στα χέρια των μηχανικών της Silicon Valley Η ουτοπία είναι ακόμα εδώ, απλώς πλέον δεν έχει τη μορφή μιας δίκαιης κοινωνίας, αλλά τη μορφή του μεταβέρς, της τεχνητής νοημοσύνης και της απίκησης του Άρη από τους εκατομμυριούχους.

Βέβαια, εκτός το ότι είναι ένα πολύ σημαντικό βιβλίο, όση κριτική και αν δέχτηκε, αυτό που λίγοι μπορούν να κατακρίνουν είναι ότι μας έδωσε μια νέα έννοια η οποία περιγράφει πολύ καλά την εποχή μας. την έννοια της στατικής επιτάχυνσης που παραμένει ένα σημαντικό εργαλείο που έχουμε για να καταλάβουμε πολύ καλά το τώρα.

Και αυτό το εργαλείο το παίρνουμε από αυτό το βιβλίο. Αυτό που είπαμε δηλαδή με το TikTok, ότι επιταχύνουμε, παράγουμε πολύ θόρυβο χωρίς να μετακινούμαστε. Στατική επιτάχυνση. Κρατάμε λοιπόν τον RTOC και κυρίως τη στατική του επιτάχυνση και κρατάμε και τους επικριτές του RTOC που είπαν ότι το μέλλον δεν πέθανε, απλά άλλαξε διεύθυνση και δεν κατοίκει πλέον στις αναλύσεις των επιστημόνων, των φιλόσοφων, των πολιτικών και των κινημάτων, δεν γράφεται σε μανιφέστα, αλλά ζει πλέον στον κώδικα, ζει στον αλγόριθμο και ορίζεται από όσους ορίζουν, ελέγχουν την ψηφιακή και τεχνοκρατική εποχή στην οποία ζούμε.

Και με βάση αυτά, αυτές τις πληροφορίες, θέλω να γκρινιάξω λίγο. Σήμερα λίγο θα με υποστείτε, θα γκρινιάξω λίγο, κάνοντας ένα σχόλιο ξεκινώντας πάλι από τη Gen Z που είχαμε πει κάποια πράγματα και στο επεισόδιο 33. Αν κάνουμε μια απλή αναζήτηση για άρθρα που γράφονται για τη Gen Z, για τη γενιά, για τη νέα γενιά, τη γενιά Z, θα δούμε τόσα πολλά άρθρα που αναλύουν στατιστικά τα χαρακτηριστικά της Gen Z, που είναι τόσα πολλά αυτά τα άρθρα που όταν τα βλέπεις νιώθεις ρε παιδί μου ότι είναι μια γενιά που δεν μπορεί θα γεννήθηκε με κάποιο γεννητικό ελάττωμα τόσα που γράφουν για αυτήν.

Τους Gen Z τους λένε υπερευαίσθητους, τεμπέληδες, εύθραφτους, ότι τα παρατάνε εύκολα, ότι παρετούνται εύκολα. συνέχεια μου πετάει τέτοια άρθρα και δεν εννοώ έρευνες επιστημονικές εννοώ απλά άρθρα από ψηφιακές εφημερίδες που προσδίδουν συνεχώς κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά στη Gen Z. Είναι όμως παράξενο γιατί ενώ αν διαβάσεις αυτά τα άρθρα νιώθεις ότι μάλλον υπάρχει μια γενετική ανομαλία στους Gen Z αλλά από την άλλη ξέρεις, ξέρεις πολύ καλά ότι καθαρά βιολογικά ο εγκέφαλος ενός 20χρονου σήμερα, ενός 25χρονου είναι απολύτως απαράλλαχτος με τον εγκέφαλο ενός 20χρονου το 1950 ή το 1850.

Το hardware είναι το ίδιο ακριβώς, δεν έχει αλλάξει η βιολογία μας. Αυτό όμως που άλλαξε βία είναι το περιβάλλον. Η Gen Z είναι απλώς η πρώτη γενιά που μεγάλωσε αποκλειστικά μέσα στο ψηφιακό οικοσύστημα. Είναι τα πρώτα πειραματόζωα αυτού που η κοινωνιολόγος Σοζάνα Ζούμποφ ονομάζει καπιταλισμός της επιτήρησης. Και δεν είναι μια έννοια που περιγράφει κάποια μυστική σέχτα, κάποια συνωμοσία που θέλει να καταστρέψει την εολέα μας.

Υπάρχει απλά ο αλγόριθμος και η αδυσόπιτη ανάγκη για κέρδος. Οι εταιρείες δεν θέλουν να σε κάνουν καταθλιπητικό επειδή σε κρατάνε στην οθόνη. Θέλουν απλά το χρόνο σου πάνω στην οθόνη. Το άγχος, η κατάθλιψη και άλλα πολλά είναι συμπτώματα. Είναι απλώς η παράπλευρη απώλεια. Πώς ακριβώς ο αλγόριθμος κερδίζει την προσοχή σου και μετά την καταστρέφει ώστε τελικά να την ελέγξει Με δύο πολύ συγκεκριμένους τρόπους, με δύο πολύ συγκεκριμένους βιολογικούς μηχανισμούς Πρώτος μηχανισμός είναι χακάροντας την ντοπαμίνη σου Ο σχεδιασμός των social media βασίζεται σε αυτό που η ψυχολογία ονομάζει μεταβλητή ανταμοιβή Είναι η ίδια ακριβώς αρχή που ανακάλυψε ο Skinner και η ίδια που χρησιμοποιούν οι κουλοχέριδες στα καζίνο.

Όταν κάνεις scroll δεν ξέρεις τι θα δεις. Μπορεί να είναι κάτι βαρετό, μπορεί να είναι κάτι που θα σε κάνει να γελάσεις. Αυτή η αβεβαιότητα αναγκάζει τον εγκέφαλό σου να εκρίνει συνεχώς το παμίνι, περιμένοντας την ανταμοιβή, όπως αν έπαιζες φρουτάκια. Το αποτέλεσμα, υπέρδι έγερση και τελικά εξάντληση των υποδοχέων το παμίνις.

Όταν κλείνεις την οθόνη, ο πραγματικός κόσμος σου φαίνεται αργός, γκρίζος και βαρετός, όπως έχουμε ξαναπεί. Η αδυναμία συγκέντρωσης δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα ή κάτι άλλο, δεν είναι κάποιο γενετικό σου ελάττωμα, είναι απλά μια νευρολογική απορρίθμιση. Δεύτερος τρόπος με τον οποίο καταστρέφεται η συγκέντρωσή σου. Εξελικτικά, ο εγκέφαλός μας είναι ρυθμισμένος να δίνει προτεραιότητα στην απειλή.

στη σαβάνα, στη ζούγκλα ρε παιδί μου αν αγνοούσες ένα όμορφο λουλούδι δεν θα πάθαινες τίποτα αν αγνοούσες όμως ένα θάμνο που κουνιόταν μάλλον κάτι θα πεταγόταν όσο πηταθεί από εκεί μέσα ο αλγόριθμος το γνωρίζει αυτό ο αλγόριθμος μετράει που κολλάει το μάτι σου έτσι το feed το περιεχόμενο που βλέπεις σου γεμίζει με θυμό ακρότητες, αδικίες και κινδύνους είναι αυτό το περίφημο doom scrolling το internet κρατάει το κέντρο του φόβου στον εγκέφαλό σου, την αμυγδαλή δηλαδή σε μόνιμο συναγερμό.

Το σώμα σου παράγει κορτιζόλι σαν να σε κυνηγάει κάποιος, ενώ εσύ απλά κάνεις scrolling στην τουαλέτα. Κυρίως τα πειραματόζωα αυτού του καπιταλισμού της επιτήρησης που περιγράψαμε είναι η γενιά Z, η οποία δεν είναι προβληματική από τη φύση της, είναι το θύμα μιας εξελικτικής αναντιστοιχίας θα λέγαμε. Ο αρχαίγονος εγκέφαλός μας απλώς δεν είναι φτιαγμένος να διαχειρίζεται υπερκανονικά ερεθίσματα 24 ώρες το 24ωρο.

Και φυσικά το κυρίαρχο αλγοριθμικό σύστημα δεν σε αφήνει αβοήθητο όταν καταρρεύσεις. Αφού το κινητό σου εξαντλήσει την ντοπαμίνη σου, η ίδια ακριβώς η σκευή θα εντοπίσει ότι σκρόλαρες πιο αργά, θα καταλάβει ότι έχεις αϊπνία και τι θα κάνει θα σου πετάξει μια ωραία στοχευμένη διαφήμιση για ένα application διαλογισμού ή για online ψυχοθεραπεία.

Και αυτό είναι ένα καινούριο εμπορικό τρίκ. Όχι τόσο πολύ και παλιά συνέβαινε αυτό. Παλιά οι εταιρείες κατασκεύαζαν ανασφάλειες για να σου πουλήσουν ρούχα, lifestyle, παπούτσια, αυτοκίνητα. Η διαφορά είναι ότι η τηλεόραση και τα περιοδικά των δεκαετιών του 80 και του 90 κατασκεύαζαν κοινωνικές ανασφάλειες. Σήμερα το ψηφιακό οικοσύστημα κατασκευάζει βιολογικές, νευρολογικές ζημιές, μικρές βλάβες. Το κινητό σου βομβαρδίζει το σύστημα ανταμοιβής σου μέχρι να εξαντληθεί η ντοπαμίνη σου και να νιώσεις άγχος ή κατάθλιψη.

Αμέσως μετά η ίδια πλατφόρμα εντοπίζει τη συμπεριφορική σου αλλαγή και σου πουλάει αυτό που έχει εντοπίσει ο αλγόριθμος ότι χρειάζεσαι πιο πολύ. Όλο αυτό που περιγράψαμε είναι ένα απλώς άψογο, αμήλικτο, επιχειρηματικό μοντέλο. Πάμε σε κάτι άλλο τώρα. Πάντα, πάντα, μα πάντα ασχολούμασταν με τις νέες γενιές και αναλύαμε και προσπαθούσαμε να καταλάβουμε τις νέες γενιές.

βιολογικά και εξελικτικά οι γυρεότεροι μιας κοινωνίας πάντα προσπαθούσαν να ελέγξουν και να πειθαρχήσουν τους νεότερους. Η γκρίνια για την νεολαία που χάλασε υπάρχει γραμμένη από την αρχαία Σουμερία μέχρι τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα. Η παλιότερη καταγεγραμμένη γκρίνια βρίσκεται σε Σουμεριακές πύληνες πινακίδες ηλικίας 3.700 ετών.

Έχουμε αυτούσιο δηλαδή το κείμενο νους πατέρα που παραλυρεί επειδή ο γιος του τριγυρνάει άσκοπα, περιφρονεί τους δασκάλους του και προτιμάει τις πολυτέλειες από τη σκληρή δουλειά. Στην πολιτεία ο Πλάτωνας περιγράφει τον εκφυλισμό της κοινωνίας λέγοντας «Ο πατέρας εθίζεται στο να φοβάται τους γιους του, ο δάσκαλος φοβάται και κολακεύει τους μαθητές του και οι νέοι συμπεριφέρονται σαν να ήταν ίσοι με τους μεγαλύτερους».

Και λίγο αργότερα ο Αριστοτέλης στη ρητορική λέει ότι οι νέοι νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα και είναι απόλυτα σίγουροι γι' αυτό. Η γκρίνια για τους νέους είναι ένας μηχανισμός διατήρησης της πολιτισμικής μεταβίβασης και υπεράσπισης του status quo. Αν οι νέοι αλλάξουν τους κανόνες, το συμβολικό κεφάλαιο που παλεύουν να αφήσουν οι παλιότεροι πίσω, αχρηστεύεται.

Η διαφορά σήμερα πάλι δεν είναι βιολογική, ποτέ δεν ήταν. Είναι δομική. Και πάμε πάλι λίγο πιο πίσω τώρα. Ιστορικά η έννοια της νεολαίας ως αυτόνομο καταναλωτικό κοινό είναι εφεύρεση της δεκαετίας του 1950. Μέχρι το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο οι νέοι αντιμετωπίζονταν είτε ως φτηνά εργατικά χέρια, είτε ως ενδυνάμιοι ενήλικες. Δεν είχαν το δικό τους διαθέσιμο εισόδημα.

Άρα η αγορά τους αγνοούσε πλήρως. Το μέλημά τους ήταν η πειθάρχηση, όχι η κατανάλωση. Η αλλαγή ήρθε με την κατασκευή του όρου teenager στην Αμερική μεταπολεμικά, στη μεταπολεμική ευημερία. Οι έφηβοι απέκτησαν χατζηλίκη αυτοκίνητα και ελεύθερο χρόνο. Τότε ξεκίνησε η μηχανή του marketing να ασχολείται με αυτούς, να τους αναλύει, για να τους πουλήσει μουσική, ρούχα, επανάσταση, pop culture.

Η τεράστια διαφορά ανάμεσα στην ανάλυση των νέων του 1980, τους Gen X και της σημερινής Gen Z, βρίσκεται στο βάθος του marketing και στο ποιο είναι το προϊόν τελικά. Η αγορά παλιά ανέλυε τους νέους με ερωτηματολόγια, με focus groups, τέτοια πράγματα για να βρει τι τους αρέσει ώστε να τους πουλήσει ένα φυσικό αντικείμενο.

Ο teenager ήταν ο πελάτης. Στο σημερινό μοντέλο, στον καπιταλισμό της επιτήρησης, δεν αναλύουμε απλώς τι αγοράζουν. Αναλύουμε πόσα χιλιοστά του δευτερολέπτου κοιτάζουν μια οθόνη, πώς αντιδρά η κόρη του ματιού, ποιες λέξεις πυροδοτούν άγχος. Σήμερα η προσοχή, η ταυτότητα και τα νευρικά συστήματα της Gen Z είναι το ίδιο το προϊόν που πουλιέται στους διαφημιστές.

Παλιότερα, και εδώ θέλω να καταλήξω, γι' αυτό ξεκίνησα αυτή την κρίνια Η κριτική κατά των νέων ήταν απλώς ηθική Του τύπου, ει νέοι σήμερα δεν σέβονται Σήμερα η κριτική κατά των νέων, βλέπετε δηλαδή αυτά τα άρθρα που λέω Είναι μια καθαυτή βιομηχανία Η αιμονική ανάλυση της Gen Z, τα άγχοι τους, το τι αγοράζουν, πώς κάνουν scroll Πώς ακυρώνουν, πώς παρετούνται από τις δουλειές τους νιώθω ότι εξυπηρετεί έναν νέο καπιταλισμό και θα έρθουν και οι επόμενες γενιές, η Gen Α, η Gen Β αλλά η Gen Z είναι η πρώτη που το παθαίνει.

Σε ένα καθεστώς παροντισμού λοιπόν, για να μην ξεχνάμε αυτά που είπαμε στην αρχή σε ένα καθεστώς όπου η ταυτότητα είναι το απόλυτο καταναλωτικό προϊόν δεν αναλύουμε αιμονικά τη Gen Z επειδή είναι φιλοσοφικά πιο ενδιαφέρουσα γενιά δεν έχουμε όλα αυτά τα άρθρα επειδή ξαφνικά μας νοιάζει πολύ η νέα γενιά Την αναλύουμε επειδή διαθέτουμε πλέον τα ψηφιακά εργαλεία για να μετατρέψουμε κάθε ψυχολογική της ρογμή, κάθε της ανασφάλεια σε μετρήσιμο εμπορεύσιμο δεδομένο.

Πλέον δεν ρωτάμε τη νέα γενιά τι θέλει, τι έχει ανάγκη, μετράμε τις ασυνείδητες αντιδράσεις της γιατί έχουμε τα εργαλεία να το κάνουμε. Στις προηγούμενες νέες γενιές, παλιότερα, ο σκοπός ήταν να πιστεί απλά ο καταναλωτής μέσω επιχειρημάτων ή μέσω lifestyle για να πάει να αγοράσει κάτι. με τις παροντικές νέες γενιές που ξεκινάμε από την Gen Z και ακολουθούν και άλλες γενιές ο σκοπός είναι να παρακαμφθεί η λογική σκέψη και το νευρικό σύστημα καταλήγει να είναι το ίδιο το εργοστάσιο παραγωγής του προϊόντος και των δεδομένων.

Ε τώρα δεν βάζω στην εξίσωση και την τεχνητή νοημοσύνη και πως το AI θα επηρεάσει ακόμα πιο πολύ τα νέα μοντέλα marketing και διαφήμισης γιατί θα χαοθούμε εντελώς. σταματάω εδώ και δεν είχα τόσο σκοπό να είμαι ο δικηγόρος της Gen Z εναντίον των δισεκατομμυριούχων που ελέγχουν τον αλγόριθμο δεν είναι αυτό το νόημα άλλωστε όλες οι γενιές όσοι έχουμε κινητό είμαστε μέσα στον αλγόριθμο και έχουμε ευθύνη για αυτόν τον παροντισμό η Gen Z δεν είναι το μόνο θύμα του αλγόριθμου είναι η πρώτη γενιά που μεγάλωσε μέσα σε ένα σύστημα που όλοι οι προηγούμενοι χτίσαμε και χρηματοδοτήσαμε μόνιμα στα βάλαμε τα δεδομένα στον αλγόριθμο δεν είμαστε εμείς οι παλιότεροι παρατηρητές οι ελεύθεροι παρατηρητές που βλέπουμε τους καημένους τους νέους και τους λυπόμαστε για το κακό που πάθανε δεν υπάρχει πιο παράδοξη και αστεία ηρωνική εικόνα από το να βλέπεις ένα πενηντάρι έναν εξιντάρι να γράφει κατεβατά στο facebook για το πόσο έχει χαλάσει η νέα γενιά που είναι κολλημένη στα κινητά

και στις οθόνες τους. Και βάζω και τον εαυτό μου μέσα που μίλησα για την Τζένζη στο επεισόδιο 33. Αλλά και τώρα, ό,τι κι αν λέω, ανεξαρτήτως ηλικίας, το ανθρώπινο νευρικό σύστημα έχει γίνει πλέον προϊόν. Απλά οι παλιότερες γενιές έχουμε την ψευδαίσθηση ότι το παρατηρούμε αυτό στους νέους, πιο πολύ από ότι το παρατηρούμε στους εαυτούς μας.

Και έχουμε και το θράσος να λέμε ότι η νέα γενιά είναι πιο απαθής, είναι πιο έτσι, πιο αλλιώς, ότι τα παρατάει εύκολα. Εγώ αυτό που σκέφτομαι είναι ότι σε έναν κόσμο ατελείωτης στατικής επιτάχυνσης και νευρολογικής εξάντλησης μέσα σε όλο αυτόν τον ατελείωτο παροντισμό και τη δικτατορία της επικαιρότητας η απάθεια και η παρέτηση που κατηγορούμε όλους του Gen Z ή όλη μια ολόκληρη γενιά ότι το κάνει ίσως δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα ίσως είναι ένας πιο υγιής μηχανισμός επιβίωσης Και δεν λέω απλά να τα παρατήσουμε όλα, λέω μόνο ότι ίσως οι εξελίξεις, το τώρα και το επόμενο τώρα και το παρεπόμενο τώρα, η επικαιρότητα και η επόμενη επικαιρότητα και αυτή η επικαιρότητα που δεν έχει έρθει ακόμα, το μόνο που έχει να μας διδάξει αυτή η δικτατορία του τώρα στην οποία ζούμε είναι ότι δεν έχουμε χρόνο για τίποτα άλλο πλέον.

Όλα γύρω μας είναι ένα ατελείωτο τώρα Τα πολλά τώρα στη μόδα Τώρα στην τεχνολογία Τώρα στην υγεία Τώρα στο μίσος και τώρα στην αγάπη Είμαστε πολύ καλοί στο να αξιολογούμε το τώρα Να δίνουμε διαγνώσεις στο τώρα Αλλά το μόνο που προλαβαίνουμε να κάνουμε Είναι να ρυθμίσουμε κάποια πράγματα Και όχι να θεραπεύσουμε Οι διαγνώσεις μας πλέον έχουν την έννοια της συμμόρφωσης Της ρύθμισης Δεν έχουν, δεν προλαβαίνουν να έχουν μέσα τους, τη φιλοσοφία της θεραπείας.

Προλαβαίνω να σου πω τι μόδα έχουμε τώρα, προλαβαίνω μόνο να σου πω τι διάγνωση έχει αυτό το παιδί τώρα, αλλά δεν προλαβαίνω να θεραπεύσω το οτιδήποτε. Δεν προλαβαίνουμε να θεραπεύσουμε τα ρούχα μας, τα αυτοκίνητά μας, τα παιδιά μας, τα συστήματά μας, τα κτίρια μας, τίποτα. Και επομένως, δεν έχουμε χρόνο ούτε να μελετήσουμε το παρελθόν, πόσο μάλλον να το αξιολογήσουμε το παρελθόν και να το ξανά αξιολογήσουμε.

Ούτε έχουμε χρόνο να σκεφτούμε και να σχεδιάσουμε το μέλλον. Σε αυτό ίσως συμφωνώ με τον Αρτόγκ. Και επειδή συμφωνώ θεωρώ ότι μάλλον πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης μας και να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε ή μάλλον να δώσουμε χρόνο στους εαυτούς μας ώστε να μπορούμε να ξανασκεφτόμαστε το παρελθόν μας. να το ξανααξιολογούμε χωρίς να φοβόμαστε μην μπούμε κάτι που δεν πρέπει για το παρελθόν και να μπορούμε να ξανασκεφτόμαστε το μέλλον μας πάλι και πάλι και πάλι.

Γεια σας.

Σχόλια

Χωρίς σχόλια

Συνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση

Σύνδεση για Σχολιασμό

Δεν υπάρχουν σχόλια ακόμα

Πίσω 15 δευτ.
Play
Μπροστά 30 δευτ.
00:00:00
00:00:00