E61:Πανελλήνιες Εξετάσεις ΈΚΘΕΣΗ - 2026: Βασικές στρατηγικές για την επιτυχία με την Πέννυ Γρίβα

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 ηχογραφούμε το σημερινό podcast. Είναι Μάιος του 2026 και σε λίγο καιρό θα ξεκινήσουν και επίσημα οι πανελλήνιες εξετάσεις. Σήμερα λοιπόν θα αναλύσουμε το θέμα της έκθεσης, τι να προσέξουν οι μαθητές, τι να επισημάνουν πιο πολύ και θα αναλύσουμε και τη δομή το πώς θα δουν τις εξετάσεις φέτος. Καλημέρα Πένι μου. Καλημέρα Φωτεινή.

01:03 Θα σε ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση. Χαίρομαι ιδιαίτερα που βρίσκομαι σήμερα εδώ. Είμαστε λίγες μέρες, όπως είπες, πριν από τις πανεπιστικές εξετάσεις και θα μιλήσουμε ουσιαστικά για την ελληνική γλώσσα και για όσα πραγματικά χρειάζονται οι υποψήφοι να γνωρίζουν αυτές τις μέρες. Έτσι. Εμείς σε ευχαριστούμε πολύ. Οπότε, ξεκινάμε.

01:26 Ωραία. Σήμερα λοιπόν θα δώσουμε κάποιες ουσιαστικές συμβουλές στους μαθητές για το μάθημα της γλώσσας που τόσο τους δυσκολεύει. Το πρώτο που θα ήθελα να αναφέρω είναι τα θέματα των πανελλατικών εξετάσεων που έχουν πέσει από το 2010 ως το 2025. Το αναφέρω αυτό γιατί μπορούμε να τα χωρίσουμε σε πέντε μεγάλες κατηγορίες και να δούμε τις επιλογές που κάνουν.

01:51 Αρχικά, στην πρώτη κατηγορία βρίσκεται φυσικά η παιδεία. Και πέρυσι μάλιστα, το 2025, είχε πέσει η δημιουργικότητα και η εκπαίδευση. Το 2020 το βιβλίο και η γνώση, το 2018 η παιδεία και η εκπαίδευση και το 2010 η διαβίου μάθηση και αυτομόρφωση. Άρα μπορούμε να πούμε ότι η παιδεία και η εκπαίδευση πέφτει κάθε τρία με πέντε χρόνια, με ένα όμως διαφορετικό στοιχείο, με μια διαφορετική οπτική.

02:22 Στη δεύτερη τώρα κατηγορία εμφανίζεται ο πολίτης και η κοινωνία. Το 2023 είχε πέσει η ισότητα, το 2019 η δημοκρατία και ο ενεργός πολίτης, το 2007 ο ανθρωπισμός και η κοινωνική ελληνική και το 2006 ο πνευματικός άνθρωπος. Άρα, η κοινωνία και οι αξίες πέφτουν συχνά, αλλά και αυτές πάλι με μια διαφορετική οπτική κάθε φορά.

02:48 Στην τρίτη κατηγορία βρίσκει το πολιτισμός, η τέχνη και η παράδοση. Παρατηρούμε λοιπόν ότι το 2015 έπεσε η πολιτιστική κληρονομιά, το 2014 ο ανθρωπισμός, το 2008 η παράδοση και το 2012 η τέχνη και ο καλλιτέχνης. Στην ability θα βρείτε στοχευμένα σχολικά βοηθήματα σχεδιασμένα ειδικά για μαθησιακές δυσκολίες. Για κάθε τάξη από το δημοτικό έως το λύκειο.

03:16 Στην τέταρτη κατηγορία είναι οι νέοι, το άτομο, η καθημερινή ζωή. Οπότε το 2024 είχε πέσει τα ταξίδια και ο τουρισμός, το 2021 οι προσδοκίες και τα εφόδια των νέων, το 2017 η επιστήμη, το 2016 η φιλία και το 2011 το διαδίκτυο. Δηλαδή πέφτουν θέματα με σύγχρονες προεκτάσεις. Και τέλος, στην 5η κατηγορία, εμφανίζονται τα σύγχρονα ζητήματα, το περιβάλλον, η ιστορία και η τεχνολογία.

03:47 Το 2013 έπεσε το περιβάλλον, το 2022 η ιστορία και το 2011 η τεχνολογία. Επομένως, παρατηρούμε ότι εμφανίζονται ζητήματα που επηρεάζουν το μέλλον των ανθρώπων. Άρα οι μαθητές καλούφηταν να εστιάσουν σε αυτές τις κατηγορίες που προαναφέραμε για την τελική τους επανάληψη. Στη συνέχεια θα αναλύσουμε τα θέματα του διαγωνίσματος.

04:10 Το πρώτο θέμα είναι η περίληψη. Η περίληψη φωτεινή φανερώνει εάν οι μαθητές έχουν καταγράμμει το κείμενο. Μία αποτυχημένη περίληψη όχι μόνο κοστίζει μονάδες στο θέμα α, αλλά και στο θέμα δ, που είναι η παραγωγή λόγου, αφού ο μαθητής δεν έχει κατανοήσει ουρθά το βασικό θέμα. Αρχικά, δεν επαναλαμβάνουμε το κείμενο στην περίληψη.

04:35 Μπορεί να ζητηθεί από τους μαθητές να κάνουν περίληψη σε ένα τμήμα ή μέρος του κειμένου και τότε οι μαθητές οφείλουν να εξετάσουν τις συγκεκριμένες παραγράφους, να τις διαβάσουν, να βρούν το νοηματικό τους κέντρο και να κρατήσουν φυσικά τις βασικές πληροφορίες. Έπειτα, οφείλουν να παρουσιάσουν και τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται αυτές οι παράγραφοι μεταξύ τους και έτσι ολοκληρώνουν την περίληψή του.

05:02 Τώρα, υπάρχει περίπτωση να τους ζητήσουν να γράψουν την περίληψη των απόψεων του συγγραφέα για ένα ζήτημα. Τότε οφείλουν να θυμούνται οι μαθητές ότι δεν γράφουν αυτοί οι ίδιοι, αλλά μεταφέρουν τις απόψεις του συγγραφέα. Και γι' αυτό θα χρησιμοποιήσουν το γαμαϊνικό πρόσωπο. Να πούμε δε ότι στις περίληψεις δεν γράφουμε ποτέ την προσωπική μας άποψη.

05:25 Δεν γράφουμε παραδείγματα, δεν κάνουμε ερωτήσεις, δεν κάνουμε σχόλια. Πρέπει να έχουν στο μυαλό τους οι μαθητές ότι ο διορθωτής θα αναζητήσει στην περίληψή τους τι έγραψαν, με ποιον τρόπο το οργάνωσαν και με ποιον τρόπο το έγραψαν. Εάν ακολουθήσουν λοιπόν αυτές οι συμβουλές θα λάβουν τη μεγαλύτερη δυνατή μαθμολογία. Τώρα θα περάσουμε στο θέμα β.

05:51 Το θέμα β που είναι η θεωρία της γλώσσας. Οι μαθητές πρέπει φυσικά να διαβάσουν πάρα πολύ καλά την εκφώνηση της άσκησης, να τη διαβάσουν αρκετές φορές για να κατανοήσουν τι ακριβώς ζητείτε, ο χρόνος να πω ότι είναι υπαρκής. Εάν δεν το κάνουν, δεν διαβάσουν αρκετές φορές την εκφώνηση και δεν καταλάβουν τα ζητούμενα, τότε θα χάσουν πολύτιμες μονάδες.

06:13 Στην εκφώνηση να αναζητήσουν τις λέξεις κλειδιά, γιατί αυτές θα οδηγήσουν τη σκέψη τους στην αντίστοιχη θεωρία. Η θεωρία που θα χρησιμοποιήσουν πρέπει να συνδέεται με το κείμενο, τη στιγμή που θα γράψουν την απάντησή τους. Δηλαδή δεν πρέπει να γράψουν γενικά και αόριστα, αλλά μόνο ό,τι τους ζητείτε. Να συνδέσουν την απάντησή τους με συγκεκριμένα χώρια του κειμένου και φυσικά να μην ξεχάσουν την κειμενική στήριξη, δηλαδή να κάνουν παραπομπές από το κείμενο.

06:45 Να τους πω δε να μην αφήσουν τίποτα αναπάντητο, απαντάμε σε όλα τα ερωτήματα. Το επόμενο θέμα είναι το θέμα Γ, το λογοτεχνικό. Το λογοτεχνικό κείμενο πρέπει να ξέρουν οι μαθητές ότι είναι ένας αυτόνομος κόσμος. Δηλαδή διαβάζουμε το κείμενο αρκετές φορές και διαβάζοντας το κείμενο οι μαθητές πρέπει να έχουν ενεργοποιήσει τη φαντασία τους και το συνέστημά τους.

07:14 Να διαβάσουν το κείμενο είτε αυτό είναι ένα πεζό είτε αυτό είναι ένα πείμα από την αρχή μέχρι το τέλος, μέχρι την τελευταία λέξη. Να σκέφτονται ότι ο συγγραφέας ή το ποιητικό υποκείμενο, αν έχουμε ένα πείμα, δεν αναφέρει το θέμα σε ένα μόνο σημείο, αλλά επανέρχεται στο θέμα. Δηλαδή, καθ' όλη τη διάρκεια της συγγραφής του κειμένου, ο δημιουργός του έχει στο μυαλό του το θέμα και επανέρχεται σε αυτό.

07:41 Το θέμα δεν θα βρίσκεται μόνο στην αρχή ή μόνο στο τέλος. Άρα, διαβάζουμε το κείμενο αρκετές φορές για να κάνουμε την πρόσληψη του θέματος και μετά γράφουμε την απάντησή μας. Τώρα το θέμα είναι πώς γράφουμε την απάντηση. Πρωτίστως, να αναφέρω ότι όλα τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας ή το ποιητικό υποκείμενο είναι εν δυνάμει κειμενική δείκτης.

08:08 Οφείλουμε λοιπόν να διαβάσουμε πάρα πολύ προσεκτικά την εκφώνηση όσες φορές χρειάζεται για να την κατανοήσουμε σε βάθος και να δούμε τι μας ζητάει. Δηλαδή, τι ακριβώς ζητάει η άσκηση. Μπορεί να ζητηθεί το θέμα, το θεματικό κέντρο, το βασικό ερώτημα. Να προσέξουν μαθητές ότι το θεματικό κέντρο και το βασικό ερώτημα είναι διαφορετικά πράγματα.

08:34 Μπορεί να ζητηθεί η συναισθηματική κατάσταση του ήρωα ή του ποιητικού υποκειμένου, να την ερμηνεύσουν, να την αξιολογήσουν, οπότε πρέπει να εστιάσουν σε αυτό που τους ζητείτε. Αφού λοιπόν το κατανοήσουν αυτό, το ζητούμενο, θα πρέπει να πάνε πάλι στο κείμενο, να το ξαναδιαβάσουν και να εντοπίσουν τους κειμενικούς δείκτες που ανταποκρίνονται καλύτερα στο ερώτημα.

08:58 Εδώ να τονίσω φωτεινή ότι δεν είναι απαραίτητο να βρούμε έναν κειμενικό δείκτη τον οποίο δεν μπορούμε να αναλύσουμε, δεν μπορούμε να τον υποστηρίξουμε. Δηλαδή δεν χρειάζεται να βρούμε την συνεκδοχή, την μετομηνία ή άλλους κειμενικούς δείκτες που μας δυσκολεύουν. Πρέπει να εστιάσουμε σε κάτι απλό, για παράδειγμα, σε μία μεταφορά, σε μία εικόνα, σε μία απαρομοίωση, σε ένα ρηματικό πρόσωπο.

09:24 Γιατί ο σκοπός είναι να επιλέξουμε τους κατέλους κειμενικούς δείκτες και να τους υποστηρίξουμε σωστά. Όχι να προσπαθήσουμε να εντυπωσιάσουμε, γιατί τότε θα χάσουμε πολύτιμες μονάδες. Δεν θα είναι σωστή η απάντησή μας. Για να πάρουν τώρα οι μαθητές μας όλες τις μονάδες, πρέπει να αποφύγουν ένα λάθος που το κάνουν σχεδόν όλοι.

09:45 Η απάντησή τους πρέπει να είναι ξεκάθαρη, να έχει σαφήνεια, να έχει σωστή δομή. Αρχικά, απαντάμε ξεκάθαρα στο ερώτημα, δεν γράφουμε γενικότητες. Έπειτα, γράφουμε τους κειμενικούς δείκτες με την κειμενική στήριξη, δηλαδή με την παραπομπή από το κείμενο και έπειτα εκθέτουμε την προσωπική μας άποψη. Να θυμούνται τα παιδιά ότι το θέμα Γ δεν το απαντάμε με βάση τι έχουμε μάθει απ' έξω.

10:16 Αλλά πρέπει να κατανοήσουμε το κείμενο σε βάθος και έπειτα να προβούμε στην απάντησή μας. Να σε ρωτήσω κάτι. Η απάντηση σε αυτό το συγκεκριμένο σημείο πρέπει να είναι όσο πιο σύντομη και περιεκτική γίνεται για να πάρουν όλες τις μονάδες. Υπάρχει όριο λέξεων. Υπάρχει όριο λέξεων 150 με 200 λέξεις. Απλά πρέπει να έχουν συγκεκριμένη δομή.

10:41 Δηλαδή, στην αρχή να απαντήσουν στο ερώτημα, έπειτα να βάλουν τους κειμενικούς δείκτες και να τους αναλύσουν και στο τέλος να κλείσουν με το ερμηνευτικό τους σχόλιο. Ωραία. Απλά πρέπει να δώσουν σημασία σε αυτό που προείπα. Δηλαδή, να βρουν τους κειμενικούς δείκτες που μπορούν να αναλύσουν. Δεν θέλουμε να εντυπωσιάσουμε, θέλουμε μια σωστή απάντηση.

11:01 Τέλεια. Το τελευταίο θέμα είναι το δέλτα θέμα, φυσικά, η παραγωγή λόγου, που έχει τις περισσότερες μονάδες, οπότε και εδώ πρέπει τα παιδιά να διαβάσουν πάρα πολύ καλά την εκφώνηση. Το να γνωρίσουν απλά απ' έξω ένα σχεδιάγραμμα δεν είναι αρκετό. Η παραγωγή λόγου απαιτεί κριτική σκέψη, ευελιξία και σφαιρική προσέγγιση. Εάν θέλουν λοιπόν να γράψουν πάρα πολύ καλά στην παραγωγή λόγου, οφείλουν αρχικά να εντοπίσουν το επικοινωνιακό πλαίσιο.

11:35 Το επικοινωνιακό πλαίσιο, φωτίνοι, είναι αν ζητείτε να γράψουν άρθρο, επιστολή, ομιλία. Οπότε ανάλογα θα προσαρμόσουν και το ύφος του κειμένου. Έπειτα, να εντοπίσουν στην εκφώνηση τα ζητούμενα και τα δεδομένα. Να διαβάσουν πάλι τα κείμενα αναφοράς και να αντιπογραμμίσουν τα σχετικά χωρία. Εάν ζητάει η εκφώνηση τα αίτια και τις συνέπειες, το ότι οι μαθητές μας μπορούν να κινηθούν σε δύο επίπεδα.

12:05 Αρχικά στο επίπεδο της κοινωνίας και στο επίπεδο του ατόμου. Μπορούν να ψάξουν τα αίτια και τις συνέπειες στον κοινωνικό, ηθικό, πνευματικό, πολιτιστικό, οικονομικό και υλικό τομέα. Σε ατομικό επίπεδο μπορούν να ψάξουν τα αίτια και τις συνέπειες στο σώμα, στο πνεύμα και σε ψυχή του ανθρώπου. Εάν τώρα η εκφώνηση ζητάει να προσδιορίσουν τους τρόπους αντιμετώπισης, τότε μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα παιδιά τους φορείς κοινωνικοποίησης.

12:37 Δηλαδή, να αναζητήσουν στοιχεία από το άτομο, την οικογένεια, το σχολείο, την πολιτεία και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Αφού λοιπόν συγκεντρώσουν το υλικό τους, μπορούν να ξεκινήσουν την έκθεση. Να γράψουν απλές παραγράφους με κατανοητή γλώσσα, αποφεύγοντας τις υπερβολές και τις ακρότητες. Να προσέξουν το όριο των λέξεων και αφού ολοκληρώσουν την έκθεσή τους, να την ξαναδιαβάσουν για να εντοπίσουν τυχόν εκφραστικά ή ορθογραφικά λάθη.

13:11 Γενικότερα, να αποφύγουν την αναπαραγωγή του κειμένου, χωρίς κρίση, χωρίς κριτική σκέψη, να αποφύγουν τις γενικότητες και τις αοριστολογίες, τα κλισέ, παραδείγματα, την έλλειψη επιχειρηματολογίας, τις αντιφάσεις, δηλαδή να αλλάξουν τη θέση τους και τη στάση τους στο τέλος και να θυμούνται ότι η παραγωγή λόγου είναι μία άσκηση επιχειρηματολογίας.

13:41 Δηλαδή, κάθε παράγραφος περιέχει δύο με τρία επιχειρήματα αναλυμένα με επάρκεια. Η κάθε παράγραφος οφείλει να έχει άρτια δομή, ο λόγος τους να είναι σαφής, ξεκάθαρος και προσαρμοσμένος στο εκάστοτε επικοινωνιακό πλαίσιο. Και θα κλείσω λέγοντας τη σειρά με την οποία προτείνω να ξεκινήσουν τα θέματα. Αυτό που είπαμε και στην αρχή, πρέπει να διαβάζουν τα κείμενα πάρα μα πάρα πολύ καλά.

14:13 Μπορούν λοιπόν να ξεκινήσουν από το θέμα Α με την περίληψη, εγώ θα τους πρότεινα να ξεκινήσουν από το θέμα Β και όχι από την περίληψη. Γιατί έτσι θα μπορέσουν οι μαθητές να εμβαθύνουν σε σημεία και παραγράφους του κειμένου, άρα θα κερδίσουν πολύ τεμό χρόνο. Έπειτα να γράψουν το θέμα Α, το θέμα Γ και στο τέλος φυσικά να αφήσουν το θέμα Δ την παραγωγή λόγου γιατί είναι η πιο μεγάλη και πιο δύσκολη άσκηση του διαγωνίσματος και να έχουν τον χρόνο να εστιάσουν σε αυτό.

14:46 Δεν θα λοιπόν να πω φωτεινή κλείνοντας ότι οι υποψήφοι οφείλουν να θυμούνται κάτι πολύ σημαντικό. Το καλό γραπτό δεν είναι εκείνο που προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Είναι εκείνο που έχει καθαρή σκέψη, οργάνωση και προσωπική φωνή φυσικά. Πολύ ωραία, πάρα πολύ ωραία. Πάρα πολύ κατατοπιστικά σε κάθε ενότητα. Ελπίζω να βοηθήσει και τους μαθητές και τους γονείς που τώρα στο τέλος έχουν αρχωθεί όλοι.

15:22 Όλα θα πάνε καλά. Μπένι, σε ευχαριστούμε πάρα πολύ. Εγώ σας ευχαριστώ πολύ και ελπίζω να έχουμε βοηθήσει τους μαθητές μας. Καλημέρα σε όλους. Γεια σας.