Πώς κατασκευάζεται ένας αποδιοπομπαίος τράγος

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Ζουν με το δάχτυλο στραμμένο πάνω τους και για το στίγμα που μπορεί να ακολουθεί μια ζωή. Αν δεν ήταν αυτοί θα ήμασταν μια χαρά. Από τότε που ήρθε εκείνος άρχισαν τα προβλήματα. Αυτοί φταίνε που έχουμε φτάσει εδώ. Τέτοιες κουβέντες ακούγονται σε οικογένειες, σε παρέες, στους χώρους εργασίας. Κάποιος κατονομάζεται και ξαφνικά όλα μοιάζουν να εξηγούνται.

00:58 Ο θυμός βρίσκει που να πάει. Οι υπόλοιποι σύμφωνουν απλά μεταξύ τους. Η συζήτηση για το τι συνέβη πραγματικά σταματά και μάλιστα πολλές φορές σταματά πριν καν αρχίσει αυτή η συζήτηση. Γιατί η έκφραση αυτή από δυο βομπέως τράγος έχει μια παλιά ιστορία και την κουβαλάμε μέσα μας από τόσο παλιά. Στο Λεβιτικό, ένα βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, περιγράφεται μία τελετουργία στην οποία τα αμαρτήματα της κοινότητας μεταφέρονταν συμβολικά σε έναν ζωντανό τράγω Το ζώο οδηγούταν στην έρημο, κουβαλούσε μακριά από την κοινότητα το βάρος όλων Σκεφτείτε τώρα αυτή την εικόνα μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις Ένας άνθρωπος βρίσκεται να κουβαλά όσα μια ολόκληρη ομάδα δυσκολεύεται να αναγνωρίσει ως δικά της Και όσο περισσότερο τον κατηγορούν τόσο λιγότερο χρειάζεται να κοιτάξουν ο ένας τον άλλον Θα ήθελα να σας μιλήσω για μια ιστορία που δείχνει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτό το φαινόμενο Αυτή η καθόλου τελικά διασκεδαστική πρακτική Το 1918 στις Ηνωμένες Πολιτείες η Νίνα Μακκόλ είχε μόλις κλείσει τα 18. Τη ζητήθηκε να παρουσιαστεί σε υγειονομικό υπεύθυνο για να εξεταστεί για σεξουαλικός με τα διδόμενες λοιμόξεις.

02:41 Εκείνος τη διέγνωσε μεγονόρια Η ίδια αμφισβήτησε τη διάγνωση όμως εξαναγκάστηκε να εισαχθεί σε νοσοκομείο κράτησης όπου παρέμεινε σχεδόν τρεις μήνες Υποβλήθηκε σε σκληρή εργασία και επώδυνες ενέσεις υδραργύρου Την ιστορία της είχε ερευνήσει ο Σκότ Στέρν Η Νίνα ήταν μία από τις γυναίκες που βρέθηκαν παγιδευμένες στο λεγόμενο American Plan, το Αμερικανικό Σχέδιο.

03:17 Η εκστρατεία συνδέθηκε με την προστασία των στρατιωτών από τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμόξεις την περίοδο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Στην εφαρμογή της στοχοποιήθηκαν κυρίως γυναίκες. Αρκούσε μια υποψία για να υποβληθούν σε εξαναγκαστική εξέταση. Η συναναστροφή με έναν στρατιώτη, ακόμη και η παρουσία μιας γυναίκας μόνη σε ένα δημόσιο χώρο, μπορούσαν να κινήσουν υποψίες.

03:50 Καταγράφονται περιπτώσεις κράτησης ακόμη και με αρνητικές εξετάσεις, επειδή η συμπεριφορά τους θεωρούνταν ανήθικη. Ας σταθούμε λίγο εδώ Μία γυναίκα μπορούσε να βρεθεί σε αυτή τη θέση χωρίς να έχει διαπιστωθεί λίμοξη ή να έχει αποδειχθεί ότι εργαζόταν στο χώρο του σεξ Κάποιος είχε αποφασίσει τι σήμαινε η παρουσία της, το σώμα της, η ζωή της και αυτή η ερμηνεία μπορούσε να της θερήσει την ελευθερία Η ύπαρξη μιας λίμοξης βέβαια απαιτεί φροντίδα. Κάθε άνθρωπος μαζί και κάθε γυναίκα που εργάζεται στο σεξ δικαιούται παρήθαλψη και αξιοπρέπεια.

04:40 Ο στιγματισμός αρχίζει όταν η κατάσταση της υγείας ή η σεξουαλική ζωή μετατρέπονται σε απόδειξη ότι ο ολόκληρος ο άνθρωπος είναι επικίνδυνος, ανήθικος, άξιος τιμωρίας. Στο American Plan βλέπουμε μια βαθιά άνηση κατανομή της ευθύνης Οι γυναίκες αντιμετωπίστηκαν ως πηγή της απειλής από την οποία έπρεπε να προστατευτούν οι άντρες Η φτώχεια και οι φιλετικές διακρίσεις έκαναν ορισμένες γυναίκες ακόμη πιο εκτεθειμένες σε αυτή την κακομεταχείριση Σκεφτείτε τι μένει σε έναν άνθρωπο μετά από μια τέτοια εμπειρία πως επιστρέφει στη γειτονιά του ποιος τον ακούει πόσες φορές χρειάζεται να εξηγήσει τον εαυτό του όταν οι άλλοι πιστεύουν πως ξέρουν ήδη ποιος είναι όταν λέω να εξηγήσει, να παρουσιάσει, να μιλήσει να γνωρίσει ξανά και ο ίδιος να συναντήσει ξανά ο ίδιος τον εαυτό του έντονη αυτόμφισβήτηση όταν όλοι σε κοιτούν με αυτό το βλέμμα.

05:56 Το στίγμα μπορεί να προηγείται της γνωριμίας λοιπόν, να μπαίνει σε ένα δωμάτιο κάποιος πριν από εκείνον μάλλον, τον άνθρωπο, να μπαίνει αυτό το στίγμα, να μπαίνει αυτό που οι άλλοι σκέφτονται για εκείνον. Πριν από τον άνθρωπο αποφασίζει πώς θα τον κοιτάξουν. Το αποφασίζει ο τίτλος που του έχουν βάλει. Αυτό μας φέρνει και στην ιστορία των ομοφυλόφιλων ανθρώπων.

06:29 Για χρόνια η ίδια η ομοφυλοφιλία καταγραφόταν στα ψυχιατρικά εγχειρίδια ως διαταραχή. Το 1973 η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία αφαίρεσε τη γενική διαγνώση της. Το 1973. Η αλλαγή συνεχίστηκε σταδιακά καθώς σχετικές διαγνωστικές κατηγορίες παρέμειναν για ένα διάστημα. Το 1990 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έπαψε επίσης να ταξινομεί την ομοφυλοφιλία καθ' αυτή ως ψυχική διαταραχή.

07:05 Το 1990. Αυτές οι ημερομηνίες αντιστοιχούν σε πραγματικές ζωές. σε ανθρώπους που μεγάλωσαν ακούγοντας ότι αυτό που αισθάνονται είναι αρρώστια που φοβήθηκαν να μιλήσουν στους γονείς τους να αναφέρουν τον σύντροφό τους στη δουλειά να αφήσουν μια φωτογραφία σε ένα γραφείο η ομοφυλοφιλία είναι μέρος της ανθρώπινης σεξουαλικής ποικιλομορφίας ο φόβος της απόρριψης, η προσβολή και ο αποκλεισμός δημιουργούν δικές τους δυσκολίες στη ζωή και στη ψυχική υγεία των ανθρώπων Σκεφτείτε έναν έφηβο που βρίσκει το θάρρος να πει στους γονείς του ότι είναι ομοφυλόφιλος και ακούει «μας κατέστρεψες»

07:50 Μέχρι εκείνη τη στιγμή προσπαθούσε να μοιραστεί κάτι προσωπικό Τώρα καλύτερα να λάβει τη στεναχώρια του στο φόβο τους για τη γνώμη των άλλων, την εικόνα που είχαν φτιάξει για το μέλλον του Αν αρχίσουν να του αποδίδουν κάθε ένταση μέσα στο σπίτι τότε η απόρριψη αποκτά και τη μορφή της ενοχοποίησης Το παιδί γίνεται η εξήγηση για όσα δυσκολεύονται να διαχειριστούν οι μεγάλοι Μπορεί να φτάσει να σκέφτεται πως για να παραμείνει αγαπητό πρέπει να κρύβει ένα ουσιαστικό κομμάτι του εαυτού του Και υπάρχουν οικογένειες που καταφέρνουν να κινηθούν διαφορετικά, που αντέχουν την αμηχανία τους, αναζητούν έγκυρη ενημέρωση και παραμένουν κοντά στο παιδί τους.

08:38 Η πρώτη αντίδραση μπορεί να χρειάζεται δουλειά. Η σχέση έχει περιθώριο να εξελιχθεί όταν οι ενήλικες αναλαμβάνουν τα δικά τους συναισθήματα, την ευθύνη των συναισθημάτων τους. Στη δεκαετία του 1980 με την εμφάνιση της επιδημίας του AIDS Ο φόβος και οι ήδη υπάρχουσες προκαταλήψεις επιβάρηναν ιδιαίτερα τους ομοφυλόφιλους και αμφιφυλόφιλους άντρες και τους ανθρώπους με HIV Καταγράφηκαν απορρίψεις από οικογένειες, απώλειες εργασίας και διακρίσεις ακόμα και στη φροντίδα υγείας Ο HIV μεταδίδεται με συγκεκριμένους τρόπους Ο σεξουαλικός προσανατολισμός ενός ανθρώπου δεν αποτελεί διάγνωση ούτε ένδειξη της ηθικής του.

09:27 Όταν μια ολόκληρη ομάδα ταυτίζεται με μια νόσο και κατηγορείται συλλογικά για αυτήν, οι πραγματικές ανάγκες για ενημέρωση, πρόληψη και φροντίδα παραμερίζονται. Το στίγμα και οι διακρίσεις μπορούν να δυσκολεύουν την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο σημείο. Μία προκατάληψη μπορεί να μας κάνει να υποτιμούμε κάποιον.

09:54 Ο αποδιοπομπαίος τράγος δημιουργείται όταν του αποδίδουμε και την ευθύνη για όσα απειλούν ή δυσκολεύουν τη δική μας ζωή. Η διαφορετικότητά του γίνεται το υποτιθέμενο τεκμήριο της ενοχής του. Αυτό μπορεί να συμβεί σε ανθρώπους άλλης καταγωγής, άλλης θρησκείας, σε ανθρώπους που ζουν στο περιθώριο και έχουν μικρότερη δυνατότητα να ακουστούν Το άτομο χάνεται πίσω από την κατηγορία στην οποία το έχουμε τοποθετήσει Πάβουμε να ρωτάμε ποιος είναι, πως ζει, τι έχει πραγματικά κάνει Απαντάμε μόνοι μας χρησιμοποιώντας όσα πιστεύουμε και την ομάδα του Και όσο λιγότερο τον γνωρίζουμε, τόσο πιο εύκολο μπορεί να χωρέσει πάνω του οτιδήποτε μας φοβίζει.

10:45 Η έρευνα στην κοινωνική ψυχολογία έχει εξετάσει πως η μεταφορά της ευθύνης σε έναν άλλον μπορεί να μειώνει την ενοχή μας ή να μας δίνει μια αίσθηση ελέγχου. Το ξέρω ποιος φταίει προσφέρει μια πρόσκαιρη βεβαιότητα μπροστά σε κάτι που δυσκολευόμαστε να εξηγήσουμε. Στη ψυχαναλυτική σκέψη μιλάμε και για την προβολή Κάποιες φορές δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ένα συνέστημα μέσα μας και το αποδίδουμε στον άλλο Ο δικός μας θυμός για παράδειγμα μπορεί να μένει έξω από την επίγνωσή μας Ενώ είμαστε πεπισμένοι ότι ο άλλος μας εκθρεύεται Σε μία ομάδα η συγκέντρωση των συγκρούσεων σε ένα μέλος μπορεί να βοηθά τους υπολείπους να αποφεύγουν το δικό τους άγχος Αυτή είναι μία ψυχοδυναμική εξηγήση του μηχανισμού Μας καλεί να κοιτάξουμε τι συμβαίνει ανάμεσα στους ανθρώπους Πώς μοιράζονται την ευθύνη και τι μένει σταθερά έξω από τις συζητήσεις που καίνε Ας επιστρέψουμε όμως σε ένα οικογενειακό τραπέζι Κάποια γυναίκα λέει Αυτό που είπες με πλήγωσε Ακούγεται ένας αναστεναγμός

11:59 Πάλι τα ίδια Κάποιος άλλος τη διακόπτει Εκείνη προσπαθεί να εξηγήσει, ανεβάζει τον τόνο της φωνής της και τότε όλοι συμφωνούν. Βλέπεις, εσύ δημιουργείς πάντα την ένταση. Το αρχικό παράπονο έχει χαθεί. Η αντίδρασή της έγινε το κεντρικό θέμα. Αν αυτό επαναλαμβάνεται, η γυναίκα μπορεί να αρχίσει να αμφιβάλλει ακόμη και για το δικαίωμά της να ενοχλείται.

12:27 Θεκινήσει να προετοιμάζει κάθε κουβέντα από πριν. Να εξηγεί υπερβολικά, να απολογείται ελπίζοντας ότι αυτή τη φορά θα την ακούσουν Ο άνθρωπος που μεγαλώνει σε μια τέτοια θέση μπορεί να μεταφέρει αυτή την προσδοκία και στις επόμενες σχέσεις του Να νιώθει υπεύθυνος μόλις δει κάποιον δυσαριστημένο Να δυσκολεύεται να ξεχωρίσει το έκανα ένα λάθος από το κάτι είναι λάθος εμένα Αυτή η διαφορά έχει μεγάλη σημασία Ένα λάθος μπορούμε να το ονομάσουμε, να το συζητήσουμε, να προσπαθήσουμε να το διορθώσουμε. Όταν ολόκληρος ο εαυτός μας όμως γίνεται η κατηγόρια, κάθε συζήτηση μοιάζει με δίκη χωρίς τέλος.

13:14 Ο άνθρωπος που στοχοποιείται δικαιούται να έχει και αδυναμίες. Μπορεί να κάνει λάθη και να αναλαμβάνει την ευθύνη του. Ο σεβασμός προς το πρόσωπό του παραμένει απαραίτητος. Η απέτηση να είναι άψογος κάποιος για να δικαιωθεί μπορεί να τον κρατήσει εγκλωβισμένος στην ίδια απολογία. Σκέφτομαι εδώ την αυτοβιογραφία ενός κιάχτρου του Μπόρις Σιρούλνικ.

13:39 Τη σημασία που δίνει στη δυνατότητα να αφηγηθούμε τη ζωή μας και να βρούμε συνοχή μέσα σε όσα μας συνέβησαν Για μένα αυτό ανοίγει ένα ουσιαστικό ερώτημα Πόσο χώρο έχει η δική μας φωνή μέσα στην ιστορία που λέμε για τον εαυτό μας Πόσα από όσα πιστεύουμε για εμάς τα έχουμε εξετάσει και πόσα τα επαναλαμβάνουμε επειδή τα ακούσαμε πολλές φορές Είσαι δύσκολη, είσαι προβληματικός, πάντα εσύ είσαι που μας στεναχωρείς Μια φράση που ακούγεται επί χρόνια μπορεί να γίνει ο τρόπος με τον οποίο εξηγούμε τα πάντα Αξίζει να τη σταματήσουμε για λίγο και να ρωτήσουμε από που ήρθε Ποιος την είπε πρώτος, τι αφήνει έξω από τη ζωή μας Αν αναγνωρίζετε κάτι δικό σας σε όσα λέμε εδώ, ξεκινήστε από ένα συγκεκριμένο περιστατικό Είναι ευαιριστατικό. Τι συνέβη, τι κάνατε εσείς όταν συνέβη, τι έκαναν οι υπόλοιποι γύρω σας, ποιο κομμάτι μπορούσατε πράγματι να επηρεάσετε. Αναλάβετε ό,τι σας αναλογεί και δώστε και στους άλλους τη θέση που τους αναλογεί μέσα σε αυτή την ιστορία. Ο θυμός κάποιου απέναντί σας χρειάζεται να εξεταστεί. Από μόνος του δεν αποδεικνύει ότι έχετε φταίξει.

14:59 Σε μια συζήτηση μπορείτε να ζητήσετε να μείνετε στο συγκεκριμένο γεγονός Να πείτε θέλω να καταλάβω τι με πείραξε ή τι σε πείραξε Χρειάζεται να μιλήσουμε χωρίς χαρακτηρισμούς Και όταν η σχέση παραμένει ταπεινοτική ή εκφοβιστική Αναζητήστε υποστήριξη και όρια που προστατεύουν την ασφαλεία σας Η αλλαγή χρειάζεται χρόνο και ανθρώπους που συνομιλούν Σχέσεις στις οποίες μπορείτε να διαφωνήσετε και να παραμείνετε αποδεκτοί.

15:31 Να πείτε ότι πονέσατε και να σας ακούσουν. Να κάνετε ένα λάθος που θα συζητηθεί χωρίς να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι είστε ανάξιοι αγάπης. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να γίνει ένας χώρος όπου αυτές οι εμπειρίες αποκτούν λόγια και η εικόνα του εαυτού αρχίζει να διευρύνεται. Χρειάζεται βέβαια να κοιτάξουμε και τη θέση μας όταν στεκόμαστε ανάμεσα στους άλλους.

15:55 Όταν μια παρέα γελά με τον ίδιο άνθρωπο, όταν μια οικογένεια έχει αποφασίσει ποιος είναι ο δύσκολος, όταν ακούμε μια ολόκληρη μειονότητα να περιγράφεται ως απειλή και αφήνουμε την κουβέντα να περάσει, μπορούμε να ρωτήσουμε τι γνωρίζουμε πραγματικά για αυτό που ακούγεται εδώ. Να ζητήσουμε να ακουστεί εκείνος για τον οποίο μιλούν όλοι, να αναγνωρίσουμε τη δική μας συμμετοχή αν υπάρχει.

16:22 Η ευθύνη να αλλάξει αυτή η κατάσταση αφορά και όσους τη συντηρούν ή έχουν τη δυνατότητα να παρέμβουν. Θα σας αφήσω με μία μικρή άσκηση. Γράψτε μία φράση που σας έχουν πει για εσάς και σας έχει ακολουθήσει. Από κάτω σημειώστε ένα πραγματικό γεγονός που δείχνει ότι η φράση αυτή αφήνει έξω ένα μέρος σας. Αν ακούτε μέσα σας τα χαλά όλα, θυμηθείτε κάτι που φροντίσατε.

16:50 Αν η φράση είναι «Είμαι βάρος», αναζητήστε μία σχέση στην οποία υπήρξε αμοιβαία χαρά. Συμπληρώστε την εικόνα με όσα δεν της επιτράπηκε να περιλάβει. Και την επόμενη φορά που θα ακούσετε «Αν δεν ήταν αυτός όλο θα ήταν καλά», κρατήστε λίγο ανοιχτή αυτή τη συζήτηση. Τι άλλο συνέβη, ποιος άλλος συμμετείχε σε αυτήν, τι χρειάζεται να αλλάξει γύρω από αυτόν τον άνθρωπο.

17:18 Ο άνθρωπος που έχουμε απέναντί μας έχει όνομα, ιστορία, φόβους και επιθυμίες. Χρειάζεται να μπορούμε να τον συναντήσουμε με όλη αυτή την πολυπλοκότητα. Να του επιτρέψουμε να μας πει ποιος είναι. Ακόμη κι αν η απάντησή του αλλάξει κάτι από όσα πιστεύαμε. Είμαι η Σουζάννα Παπαφάγου και ακούσατε το podcast Αλήθειες. Σας ευχαριστώ που ήσασταν εδώ.

17:48 Ήταν ένα podcast της Athens Voice. Ακολουθήστε μας στο Spotify, στο Apple Podcasts, στο YouTube και στο AthensVoice.gr