«Αδερφές», αρρενωποί και «τραβεστί» στη «Χαβάη» του 1960: Η κουίρ Αθήνα μιας άλλης εποχής
Αληθινά εγκλήματαΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Ποια ήταν η τρανς και κουίρ Αθήνα των δεκαετιών του 1960 και του 1970, πολύ πριν μάθουμε τους όρους; Με τον Κώστα Γιαννακόπουλο, καθηγητή Κοινωνικής και Ιστορικής Ανθρωπολογίας του Φύλου, συζητάμε το πώς αλλάζουν μέσα στον χρόνο οι έννοιες του φύλου και της ορατότητας.
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
τα δίκτυα, την αστυνομική επιτήρηση και τη βία αλλά και τις σχέσεις φροντίδας, μαθητίας και αλληλεγγύης που αναπτύσσονταν μέσα σε ένα κόσμο συχνά αναγκασμένο να ζει στο περιθώριο. Θα μιλήσουμε επίσης για τη θέμιδα, μια εμβληματική μορφή για πολλές από τις γυναίκες που κατέγραψε προφορική ιστορία για το ταξίδι στην Καζαμπλάνκα και τις επεμβάσεις επαναπροσδιορισμού φύλου αλλά και για το πώς πρέπει να μιλάμε σήμερα για ανθρώπους του παρελθόντος χωρίς να τους επιβάλλουμε αναδρομικά τις σημερινές μας κατηγορίες.
Γιατί η ιστορία αυτή δεν είναι απλώς μια αναζήτηση των πρώτων τρανς στην Ελλάδα είναι και μια ιστορία για το πώς αλλάζουν στο χρόνο οι έννοιες του φύλου της σεξουαλικότητας, της κοινότητας και της ίδιας της ορατότητας. Μαζί μου βρίσκεται σήμερα εδώ στο στούντιο της ΛΑΙΦΟ ο κύριος Κώστας Γιανακόπουλος, κοινωνικός ανθρωπολόγος και ερευνητής της ιστορίας του φύλου και της σεξουαλικότητας στη μεταπολεμική Ελλάδα.
Για να μην χάνετε κανένα επεισόδιο, ακολουθήστε μας στο Spotify, στα Apple Podcasts και στο κανάλι της Λάιφο στο YouTube. Είναι τα podcast της Λάιφο. Ευχαριστώ, αλλά δεν θα πάρω. Η σκληρή αλήθεια για τον Τζίμι Πανούση. Μια κωμικό-τραγική τριλογία για τον ξεχωριστό καλλιτέχνη. Στραβάδια Απολύομαι Περιπέτειες, η θρίαμβη, το γέλιο Οι κόντρες, οι δίκες, η λογοκρισία Οι φίλοι, οι εχθροί, ο άγνωστος τζιμάκου Κάτω έχουν τα ντενάρα Είναι τους ανανά, είναι Σκληρές αλήθειες on demand Από τον Άρη Δημοκίδη Μόνο στο lifeo.gr Απόκτησέ το, άκουσέ το Κώστα, αν μου επιτρέπεις και τον ενικό Καλωσόρισες την ιστορία μιας πόλης Ευχαριστώ πολύ και ευχαριστώ για την πρόσκληση.
Η χαρά είναι δική μας. Κώστα, όπως ανέφερα και στην εισαγωγή μου, θα ήθελα να ξεκινήσουμε από τη Χαβάη, το κλαμπ κάτω από το Θέατρο Περοκέ, που αναφέρεται ως γνωστό στέκι της δεκαετίας του 60. Τι είδους χώρος ήταν, ποιοι άνθρωποι συγχαίριαζαν εκεί, αν θες να μας πεις, και τι θέση είχε στο νυχτερινό queer-anthes χάρτη της Αθήνας.
και εν συνεχεία για να σε βάλω λίγο πιο μέσα στο θέμα μας με αφορμή το έγκλημα που συνδέεται με τη Χαβάη και αποτελεί αυτή την αφιτηρία της συζήτησης τι μπορούμε να μάθουμε για τον κόσμο που περιέβαλε αυτό το κλαμπ και πώς αποφεύγουμε να αφήσουμε αν θες το έγκλημα να γίνει ο μόνος φακός μέσα από τον οποίο βλέπουμε αυτούς τους ανθρώπους.
Λοιπόν, ας ξεκινήσουμε για τη Χαβάη. Η Χαβάη ήταν ένα κέντρο στο μεταξουργείο κάτω από το Περοκέ όπως είπες του οποίου οι ιδιοκτήτες ήταν οι αδελφοί Κατελάνη στις αρχές της δεκαετίας του 1960 Τώρα, έχω κάνει έρευνα σχετικά με την πώς θα την πούμε τρανς μέσα σε πολλά εισαγωγικά θα επανέλθουμε σε αυτό κοινότητα σύμφωνα λοιπόν με αυτές τις πληροφορίες μου οι οποίες το καιρό της έρευνας ήταν μεγάλες σε ηλικία και ήταν ήδη τρανς σεξουαλ δηλαδή αυτό που λένε οι ίδιες χειρουργημένες με σερβολικά πάλι έλεγαν λοιπόν ότι οι Κατελάνοι αρχικά δούλευαν σαν καρσόνια στο μαγαζί κάποιου βλάχου όπου εφανισόταν μάλιστα ο Μάρκος Βαβακάρης τη δεκαετία 40-44 από καρσόνια λοιπόν αποφάσισαν να ανοίξουν τη Χαβάη στη Χαβάη λοιπόν σύγχρονασαν κυρίως αδερφές θα επανέλθουμε και σε αυτό δηλαδή θηλυπρεπείς ομοφυλόφιλοι και άντρες πάλι με εισαγωγικά θα επανέλθουμε και σε αυτό δηλαδή αρενοποί το κέντρο λοιπόν αυτό είχε και πρόγραμμα μουσικοχορευτικό δηλαδή ένα είδος βαριετέ θα λέγαμε σήμερα
με παραστάσεις νούμερα που έπαιζαν οι αδελφές δημένες πάλι εισαγωγικά ενώ δημένες γυναίκες οι κατελάνοι είχαν εμπνευστεί από την παράδοση του παρισινού καμπαρέ όπως το γνωστό μουλερούζ Και στα πλαίσια αυτού του Παρισινού καμπαρέ υπήρχε και μια θα λέγαμε τρανς διάσταση. Δηλαδή υπήρχε ένα άλλο καμπαρέ, το πολύ γνωστό Le Carousel, όπου υπήρχε ένα σόου με τρανς χορεύτριες.
Σε αυτές τις τρανς χορεύτριες η πιο γνωστή ήταν η Κοξινέλ. Και θα επανέλθουμε πάλι σε αυτό, ήταν χορεύτρια, τραγουδίστρια και ηθοποιός η Κοξινέλ. Η Κοξινέλ λοιπόν είχε γίνει παγκόσμια γνωστή γιατί το 1958 ήταν από τις πρώτες τουλάχιστον αυτή η μεταπολεμική περίοδο που είχε κάνει η χείριση επαναπροσδιορισμού του φίλου στην Καζαμπλάνκα Τώρα στην Αθήνα η Κοξινέλ είχε αποτελέσει ένα πρότυπο για αρκετές ελληνίδες αδελφές που είχαν μάθει διαβάζοντας τις εφημερίδες για την περίπτωση της Κοξινέλ και ότι υπάρχει δυνατότητα να το κάνεις αυτό ακριβώς αυτό και μάλιστα μια μικρή παρένθεση εντάξει τόση άγνοια πάλι μεσαγωγικά είχαν αυτοί οι άνθρωποι που έλεγαν ότι θα γίνουμε γυναίκες και μετά θα πάμε και στο Παρίσι γιατί πολλές πήγαν και στο Παρίσι μενικές μάλλον πήγαν και στο Παρίσι και ήταν και αυτές χορεύτριες του Λεκαρουζέλ και έλεγαν πώς θα μεγαλώσουμε τα παιδιά μας αυτό θα ξανά έρθουμε σε αυτό για τις αντιλήψεις για το φύλλο δηλαδή πες μου λίγο γιατί χαβάει
η χαβάει λοιπόν οι συνομήτριες μου περιγράφουν τους κατελάνους σαν κακούς ανθρώπους βουτηγμένους στην παρανομία αυτό ξέρουμε και τώρα δεν ξέρουμε βέβαια αν αυτές οι χορεύτριες που χόρεψαν και στον Λεκαρούζελ, οι Ινίδες εννοώ, αν εφανιζόταν... Περάσαν από τη Χαβάη. Περάσαν από τη Χαβάη. Τώρα, μάλλον όχι, γιατί μερικές από αυτές, μεταξύ αυτών και οι θέμες, για την οποία θα ξαναμιλήσουμε αργότερα, ήταν αστικής καταγωγής.
Δηλαδή, η Χαβάη ανήκε σε αυτό το κύκλο μιας περιθεωρηποιημένης λούμπεν, θα λέγαμε, ζωής. Το έγκλημα. και από τις κλοπές. Ναι. Άρα ούτως ή άλλως ζούσαν σε ένα περιθώριο οι άνθρωποι αυτοί. Περιθώριο. Ήταν μια περιθωριπημένη ομάδα. Δηλαδή αυτό θέλω να πω ότι ξέρουμε την έννοια της αδελφής σαν στίγμα το οποίο υπευθύνεται σε όλους τους άντρες.
Λιγότερο αιρώνα πώς είσαι αδελφή. Ναι. Τώρα μιλάμε για μια συγκεκριμένη περιθωριπημένη κοινωνική ομάδα. Γιατί θα ήταν αναχρονιστικό να μεταφράσουμε την κατηγορία της αδερφής που λες ως τρανς γυναίκα ή γκέι άνδρα σήμερα Καταρχάς να πούμε ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν χρησιμοποιούσαν την έννοια του τρανς, δεν υπήρχε Αργότερα εμφανίζεται όχι του τρανς αλλά του τραβεστή τη δεκαετία του 80 Πρώτα και μετά Και μετά τώρα τελευταία θα λέγω πρόσφατα, πρόσφατα τελευταίες δεκαετίες έτσι εμφανίζεται η έννοια του τρανς και επίσης η έννοια του τρανς τι είναι είναι κάποιος ή κάποια εντυπωσμένος με το αντίθετο φύλλο τα ρούχα του άλλου φύλλου έχει πάρει και κάποιες ορμόνες και έχει αλλάξει το σώμα του μέχρι ενός σημείου ή μέχρι τελικού σημείου δηλαδή μέχρι τα σεξουαλικά όργανα είναι 24 ώρες το 24ωρο 7 ώρες την εβδομάδα γυναίκα ή άντρας ενώ οι αδελφές αρκετές από αυτές ήταν και παντρεμένοι τώρα πάμε στο ρασενικό με γυναίκα υπέρ παιδιά κατάλαβα, άρα ζούσαν εγκρυπτό ούτως ή άλλως
αυτό είναι πολύ βασικό δηλαδή η ζωή τους ως αδελφές ήταν εγκρυπτό τάξη, κοίταξε εκείνη την εποχή οι αδελφές θα ξαναρθούμε και σε αυτό χαρακτηρίζονταν όλοι οι άντρες που είχαν ομοφυλόφιλες παθητικές πρακτικές Αρκείται από αυτούς ήταν πατρεμένοι Τώρα αυτές οι φανερές αδελφές Δεν μπορούμε να πούμε ότι ζούσαν κρυπτό Απλώς είχανε και οικογένειες Κατάλαβα Να σε ρωτήσω πώς αυτοπροσδιορίζονταν Οι ίδιοι άνθρωποι εκείνης της εποχής Τι ήταν τα καλιαρτά Τι μας λένε λέξεις όπως αδερφή Λουμπινιά Τέτοιες λέξεις για τη συγκρότηση μιας κοινότητας Που Κώστα δεν διέθετε ακόμη τη σημερινή ορολογία.
Λοιπόν, χρησιμοποιούνταν διάφοροι όροι. Αδερφές ήταν ο ένας, ο όρος που είπαμε. Λουμπίνες. Μετά, όσοι ήταν ενεργητικοί, κολομπαράδες. Μπινές, ο οποίος ήταν αυτός που έκανε και τα δύο, και ενεργητικός και παθητικός. Δηλαδή, μερικές αδελφές ήταν και μπινέδες. Δεν ήταν μόνο παθητικοί. Επίσης, ο έξω κόσμος, ο μέσος άνθρωπος, τους χρησιμοποιούσε άλλους όρους.
και αδελφές βέβαια, αλλά και τιούτους, τικιντάγκες. Και επίσης υπήρχε και το κίνεδος. Το κίνεδος έρχεται πολλές φορές, αναφέρεται πολλές φορές στα επίσημα κείμενα ποιητής αστυνομίας. Α, μάλιστα. Πάμε στα στέκια τους. Ποια είναι τα βασικά στέκια και η χώρη κοινωνικότητα στην Αθήνα των 60's και των 70's. Τι μας λένε οι Χαβάι που αναφέραμε, ο Γκίκας, ο Κοτσέας ή η ζούγκλα στο Εγάλο για τη γεωγραφία αυτή στις αθέα της Ανθέας Πόλης.
Ναι, ο Γκίκας, υπήρχαν πολλές ταβέρνες. Βασικά όλα αυτά τα στέκια ήταν λαϊκές ταβέρνες, αντρικές θα λέγαμε. Δηλαδή, όχι ότι δεν σύγχαναζαν γυναίκες, αλλά οι γυναίκες που σύγχαναζαν ήταν και αυτές περιθωριακές, τα λέγαμε. Λοιπόν, ο Γκίκας ήταν κάποιος ο Σοβοκλέους, αν θυμάμαι καλά. Ο Κοτσέας, επίσης, πολύ γνωστός. Μια υπόγεια ταβέρνα κάπου στην Αχαρνών.
Ή η Ζούγκλα στο Εγάλεο. Τώρα, η Ζούγκλα στο Εγάλεο, θα μου πείτε, γιατί τόσο Εγάλεο. Γιατί οι αδελφές της χινικούσαν καθημερινά η αστυνομία. Α, θα πάμε και εκεί. Α, θα πάμε και εκεί. Όχι, εντάξει. Άρα, δηλαδή, σε αυτά τα μέρη μπορούσες και να φας, δεν έπινες μόνο. Ακριβώς. Μπορούσες και να φας, να χόρευαν, δίνονταν, έτσι, δηλαδή, αδέξια βέβαια για το σήμερα.
Δηλαδή, πολλές φορές έβαζαν... Δεν υπήρχε γκλάμουρ σε αυτό το πράγμα. Ναι, όχι, έβαζαν, δεν σκέψαν, έβαζαν κάρβουνα, ας πούμε, στα μάτια. Μάλιστα. ή φανιζόταν καμιά φορά ένα υβριδικό άνθρωπο δηλαδή όπως η δική αυτή και μπορεί να έχει και γένια αποτρίχωση τότε και ακριβή εντάξει οι άνθρωποι αυτοί ήταν και φτωχοί πάντως δεν ήταν αυτό να έχουμε στο μυαλό μας δεν ήταν κάποιο μειονοτικό χώρο δηλαδή όπως ήταν σημερινά gay bars ας πούμε ήταν ανδρικές λαϊκές ταβέρνες ανέφερε στην αστυνομία καταγράφεις σε κάποιες μαρτυρίες ότι η αστυνομική επιτήρηση εμφανίζεται έντονα.
Συλλήψεις, βία, μετακινήσεις, κρύβονταν οι άνθρωποι. Πόσο επισφαλής κόστα ήταν η καθημερινότητα για μια θηλυπρεπή ή τρανς, ας μου επιτραπεί αυτός ο αναχρονιστικός εδόρος, παρουσία στην Αθήνα εκείνης της περίοδου. Ήταν υποσυνεχή καταδίωξη. Δηλαδή πολλές αναγκαζόταν να μετακινηθούν στο Εγάλιο ας πούμε, έξω και η Σούκλα στο Εγχάλεο γιατί τους κυνηγούσε ιδιαίτερα η χωροφυλακή. Η χωροφυλακή ήταν η πιο αυστήρη εκείνη την εποχή και φοβόταν πάρα πολύ.
Τους κυνηγούσε και τι τους έκανε. Τους συλλαβάνε, τους οδηγούσε στα κρατητήρια, τους ξυλοκοπούσε συνέχεια. Για να σκεφτείς μια πληροφορή τριά μου μου έλεγε ότι την είχαν κλείσει τότε με κάτι αριστερούς, με τον Ασπίδα στις φυλακές και είπε ότι α, αυτοί περνούσαν πολύ καλύτερα από εμένα. Οι αριστεροί. Φοβερό. Δηλαδή πολλές κάνουν και μια σύγκριση, αντιστοιχία.
Λέει εμείς εισπράταμε τη χειρότερη δυνατή μεταχείριση. Τώρα τους έκλαιναν στη ψυχιατρία. Υπάρχουν αναφορές, εγώ δεν το έχω επιβεβαιώσει, για λογοτομές. Αυτά. Οι οποίες λογοτομές ήταν ένα μέσο τιμωρίας ή ένα μέσο συμμόρφωσης. Συμμόρφωσης και θεραπείας Και θεραπείας, ναι Ταυτόχρονα όμως Κώστα περιγράφεις έναν κόσμο αλλιώτικο Μέσα από τη δουλειά σου Περιγράφεις εσωτερικές ιεραρχίες Περιγράφεις δίκτυα φροντίδας Και ήθελα να σε ρωτήσω Τι συμβαίνει με αυτά, πώς συγκροτούνται Και ποιος ήταν ο ρόλος των παλιότερων αδερφών Τώρα χρησιμοποιώ το σωστό όρο Για τις νεότερες Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε δηλαδή για άτυπες μορφές συγγένειας, μαθητίας, κοινότητας, αλληλεγγύης.
Λοιπόν, θα παραθέσω ένα απόσπασμα μιας συνέντευξης. Ω, ευχαριστούμε. Που είναι η Άννα, μια πληροφορική τελεκλειδή όπως λέμε στην ανθρωπολογία, η οποία δούλευε σε ένα κολοχάνιο που ήταν 20 νοχείς με άντρες. Με άντρες για άντρες φυσικά. Όπου εκείνη εργαζότανε και... Εδώ στην Αθήνα. Στην Αθήνα, κοντά στην περιοχή της Ομόνιας και περιγράφει λοιπόν, λέει πώς μπήκε εκεί πέρα και περιγράφει και το αφεντικό της, η οποία ήταν μια παλιά αδελφή έτσι.
Λοιπόν, λέει η Άννα, γύρω λοιπόν στο 1956, την άνοιξη του 1956, δύο αδελφές με πουλάνε, εννοεί ότι αφού είχε δουλέψει, με πουλάνε στην άλλη που ήταν παντρεμένη σε μια Αμερικάνα. που ήταν ένας Έλληνας που είχε ζήσει στην Αμερική και είχε στη Σοκράτους ένα σπίτι που το είχε σαν κολοχανίο ήταν στον πρώτο όροφο, είχε τρία δωμάτια που είχε για τις αδελφές και είχε και ένα άλλο δωμάτιο που είχε κλείσει με κόντρα πλακέ που το είχε για σπίτι του είχε δυο παιδιά, αυτό που λέγαμε η γυναίκα του ήταν μάλλον πόρνη, αδελφή κι αυτός με τον Ίχη Κόκκινο, από τους πρώτους που είδαμεν Ίχη Κόκκινο 56 Το Φρύδι Γαϊτάνι Το Μαλί Μοξιζενέ και Χαμομήλι Μεγάλο της ηλικίας Αλλά τον ήξεραν όλοι Με πουλήσανε σε αυτόν Τώρα αυτό με πουλήσανε Εντάξει είναι κάτι σαν δουλεία Βέβαια Δηλαδή αμέσως Είναι μεταγραφή Ναι ακριβώς Μια σχέση αυστηρής ιεραρχίας Αγροπολισία Και αποτυπώνει την εξουσία που είχαν οι πλές αδελφές ή Κίνεδη στην επίσημη γλώσσα στη διαμόρφωση της ζωής των νεότερων επίσης υπήρχαν οι αρχηγοί
θα λέγαμε και αναφέρεται σε πολλές συνεντεύξεις η Βασίλο η Κουλουριώτισσα την οποία την αναφέρει και ο Θανάσης ο Σκρουπέλος στο βιβλίο του θα μπλέκα στον ένα παππού που περιγράφει τη Χαβάη η Πετρονία από τον Πειραιά οι οποίες ήταν πολύ φανένες και είχαν αρχηγικό ρόλο ήταν δερβέναγες Άρα υπήρχε κανονικότατη, αυστηρή Τρόμος, πέρα από αυτή την αυταρχικότητα Πολλές παλαιότερες αδελφές Οι οποίες ήταν και σωματέμποροι των νεότερων Όπως και προηγούμενοι περίπτωσης Αμερικάνας Προσέφεραν συμβουλές κατευθύνσεις στη ζωή Στο επάγγελμα να το πούμε έτσι Στις νεότερες Επίσης οι μεγαλύτερες, οι πιο προχωρημένες στην τρανς ζωή Ήταν ένα είδος προτύπου για τις άλλες Δηλαδή πολλές συνομιλητριές μου μιλάνε με θαυμασμό για τη Θέμιδα Θα μιλήσουμε Και μία από τις συνομιλητριές μου η Μπελίντα την αποκαλεί μέντορα και νονάτης Άρα δίνει μια χρειά συγγένειας Η Θέμης ήταν ένα πρότυπο δημόσιας εκδήλωσης και διεκδίκησης της τρανς θηλυκότητας και η οποία της έδωσε και το όνομα Μπελίντα.
Πάλι ένα απόσπασμα αν μου επιτρέπεις, ένα μικρό. Λέει η Μπελίντα, η Θέμης που σου είπα ήταν μεντοράς μου, ήταν η πρώτη Ελληνίδα που έβαλε φουστάνι. Μου είχε λατρεία. Πιο φιλοξενής για ένα χρόνο στο Παρίσι χωρίς φράγκο και έλεγε σε αυτόν που είχε και τη μαγείρευε και έκανε τις δουλειές τι έχεις μαγειρέψει, τι θα φας μικρή, εννοούσε την Πελίντα, τη λάτρευα.
Όπως και όταν φόρεσε το τόπλες και πήγαμε στα αστέρια και το έγραψαν οι εφημερίδες. Η πρώτη Ελληνίδα που φόρεσε τόπλες. Της χρωστάω πολλά. Μάλιστα, μάλιστα. Θέλω να πάμε στη Θέμιδα. Είναι αρχετυπική μορφή καταλαβαίνω. Ποια είναι αυτή η γυναίκα και τελικά γιατί αποκτά αυτή τη φήμη σε αυτή την κοινότητα η Θέμης υπήρξε η πρώτη λινίδα που έκανε χείριση από ένα προσδιορισμό φύλου στις αρχές δεκαετίες του 60 στην Καζαμπλάγκα και κατάφερε να αναγνωριστεί νομικά ως γυναίκα να πάρει δηλαδή ταυτότητα γυναίκας πως αυτό γιατί η Θέμης είχε μια αστική καταγωγή ο πατέρας της ήταν δικαστικός δεν έκανε ποτέ πορνία, σεξουαλική εργασία η Θέμης. Άρα δεν κινήθηκε στο περιθώριο όπως άλλες. Ναι.
Αν και υπήρχε μια επικοινωνία με το περιθώριο. Ναι. Αναγκαστικά. Αναγκαστικά. Αφού όλες οι άλλες ήταν στο περιθώριο. Σωστά. Βέβαια. Και ήταν μια αρχεντυπική φιγούρα. Η Θέμης ήταν γνωστή και στα ΜΜΕ, το πούμε. Στο κινηματογράφο της δεκάδης του 1960. Από ό,τι θυμάμαι υπάρχει μια η Αθήνα τη νύχτα που όπου έχει ένα νούμερο της Θέμηδος ή Θεμούλας όπως την αποκολούν οι φίλες της όπου χορεύει και επίσης υπάρχουν και συνεντεύξεις σε εφημερίδες της εποχής τώρα οι Θέμεις οι συνομιλτριές μου αναφέρουν ότι αργότερα η Θέμης πήγε στην Ιταλία που παντρεύτηκε ένα Ιταλοκόμι αλλά τελικά πέθανε από AIDS δηλαδή πάλι λέει η Μπελίντα τη λάτρευα αλλά δεν είχε μυαλό πέθανε από AIDS έλεγε αυτό είναι για τους πυθίκους και όταν ήρθε εδώ για να πεθάνει γιατί έμενε στην Ιταλία και πήγαμε στο νοσοκομείο της έλεγα έτσι που τα έκανας για τους πυθίκους είναι.
Την επαναφέρεις στην Καζαμπλάνκα, το Μαρόκο γιατί γίνεται τόσο σημαντικός τόπος σε αυτές τις ιστορίες Κώστα δηλαδή τι σήμαινε μάλλον πρακτικά και συμβολικά για μια Ελληνίδα της δεκαετίας των αρχών του 60 ή του 70 αργότερα να ταξιδέψει ως εκεί για επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου και μετά να γυρίσεις πίσω. Κοίταξε, οι τρανς και κουίρ θεωρητικοί έχουν επισημάνει ότι σαν πολιτισμικό φαινόμενο η τρανς σεξουαλικότητα αρχίζει με ένα ταξίδι στο εξωτερικό και μια επιστροφή στο σπίτι της, στη πατρίδα.
Αλήθεια? Ναι. Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον. Πολύ ωραίο και ωραίο. Η Καζαμπλάγκα ήταν ο κατεξοχήν τόπος που μετέβαιναν οι τρανς γυναίκες Ναι, την κοξινέλ. Για να κάνουν την εγχείρηση παραδοσιακών φίλων στις δεκαετίες 50 μέχρι το 80. Η εγχείρηση αυτή γινόταν σε μια γυναικολογική κλινική από ένα με ευθύρα, ενός Γάλλου γιατρού του πολύ γνωστού Ζορς Μπιρού.
Εντάξει, υπάρχει και ένα βιβλίο στα αγγλικά του Τζαρ Μόρις, ο οποίος μιλάει για αυτή την εγχείρηση το 1972 και αναφέρει ότι ο Μόρις, ή η Μόρις μάλλον, στο μεγάλο ποσό χρημάτων που πλήρωσε για την επέμβαση. Τώρα στο ποσό αυτών των χρημάτων και το άγχος τους να μην τις κλέψουν στην κλινική επικεντρώνονται και οι αφήγησες των δικών μου συνολήτριών και αναφέρονται στις Αμερικάνες που έδιναν ακόμα και τα κοσμήματά τους για να πληρώσουν τον πυρού ή που έκρυβαν τα χρήματά τους κατά ποσεντόνια στις κουρτίνες για να μην τους κλέψουν.
Γενικά ήταν μια κλινική η οποία ήταν με ευτική. Να πάμε στη δεκαετία του 70 εκεί αρχίζουν κατά λάδερνα να διαχωρίζονται περισσότερο η ομοφιλοφιλική ταυτότητα και η ταυτότητα του φίλου και διαδίδεται και όρος τραβεστή περισσότερο Τι μας δείχνουν αυτές οι συζητήσεις γύρω από τη συμμετοχή των τραβεστή στο ΑΚΟΕ και τι είναι το ΑΚΟΕ Λοιπόν τώρα θα πάρουμε λίγο τα πράγματα από την αρχή. Εκείνη την εποχή υπήρχε κυριαρχούσε το έμφυλο δίπολο άντρας γυναίκα κάθετος αδελφή αρσενικό θηλυκό η αδελφή ως θηλυπερπής παθητικός ομοφυλόφιλος ταυτίζονταν με την έννοια την εποχή εκείνη του ομοφυλόφιλου δηλαδή η καθημερινή ζωή στο μέσο άνθρωπο δεν ήταν όρος ομοφυλόφιλος ή ατεροφυλόφιλος δεν υπήρχε και η διάκριση ομοφυλόφιλια και ατεροφυλόφιλια αλλά ήταν αδελφή Ο θηλυπρεπής απαθητικός εταίρος μιας σχέσης άντρα-αδελφής.
Κάθε άντρας που είχε σχέσεις σαν απαθητικός εταίρος προσδιοριζόταν ως αδελφή ή πούστης. Βέβαια οι περισσότεροι, όπως είπαμε και πριν, δεν ήταν φανερές αδελφές. Ήταν πολύ παντρεμένοι με παιδιά και ζούσαν μια κανονική ζωή. Τώρα, από το 70-80 αλλάζει η νεολόγηση στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα, στην Δυτική Ευρώπη. αλλάζει από το 50-60 εμείς ακολουθούμε με καθυστέρηση αλλάζει και πια η ομοφυλόφιλη ερωτική επιθυμία η έννοια του ομοφυλόφιλου δεν ταυτίζεται με τη θηλυπρέπεια δεν ταυτίζεται με αυτό που λένε οι σεξολόγοι ή γενικά στο επιστημονικό λεξιλόγιο αναστροφή φύλου έμφυλη αναστροφή δηλαδή οι ομοφυλόφιλοι άνδρες οι γκέοι όπως λέμε σήμερα, εννοιολογούν την δευτερότητά τους με βάση την επιλογή του φύλου του σεξουαλικού εταίρου.
Ομοφυλόφιλος, ετεροφυλόφιλος. Η ανάλογα με το φύλο του παρτενέρ. Σεξουαλικός προσανατολισμός. Σωστά. Αυτό τι σημαίνει. Σημαίνει ότι πια και οι άντρες, οι ομοφυλόφιλοι σημερινοί άντρες, διεκδικούν μία αραινοπότητα. Κατάλαβα, κατανοητό. Παρόμοια με το ετροφυλόφυλλο. Ακριβώς. Αυτοί οι γκέι αρχίζουν να έχουν μια αρνητική στάση απέναντι στη θηλυπρέπεια.
Δεν θέλουν πια να ταυτίζονται με τη γελιογραφία της αδελφής που θεωρείται παροχημένη κλπ. Και εδώ πέρα υπάρχει πια ένας διαχωρισμός από τις σημερινές τρανς γυναίκες. Δηλαδή οι τρανς γυναίκες Ανήκουν σε κάποια κοινωνική ομάδα Η οποία ζητάει μια ξεχωριστή Ταυτότητα φίλου Ναι ωραία Δεν είναι πια δηλαδή οι αδελφές που είναι στο δίπολο Άντρας γυναίκα αδελφοί Ναι Αλλά είναι μια κατηγορία Τώρα για το ΑΚΟΕ που λες Είναι δεικτική και αυτή Η συζήτηση Μια συνέλευση του ΑΚΟΕ στα τέλη του 70 Όπου τέθηκε το ζήτημα θα συμμετέχουν οι τραβεστί στο ΑΚΟΕ τότε τραβεστί χρησιμοποιούμε τον όρο που χρησιμοποιούσαν τότε και εδώ πέρα υπήρξε μια αντίδραση από τους άντρες και τους γκέι απέναντι στη συμμετοχή αυτή των τραβεστί με την έννοια ότι να μπουν στο ΑΚΟΕ αλλά σαν ξεχωριστή ομάδα και εδώ πέρα τώρα αν με επιτρέπεις πάλι θα πω έτσι μιλάει στην συνέλευση μια τραβεστί και λέει η Μπετίνα Δεν έχω μιλήσει μέχρι στιγμής Έχω κάνει εγχείρηση Και αυτό επειδή ήθελα να ξεφύγω Από τη ρετσινιά του πούστη
Έχω τώρα γυναική εμφάνιση Γυναική όνομα, γυναική αρούχα Γυναική αστυνομική ταυτότητα για την κοινωνία με γυναίκα Όταν είδα το νομοσχέδιο Σκέφτηκα, εγώ δεν έχω να φοβηθώ τίποτα Μιλάει για το νομοσχέδιο για τα αφροδίσια Της εποχής εκείνη Μιλάμε για την δεκαετία του 70 τώρα Τελευταία δεκαετία του 70 Είμαι για την αστυνομία γυναίκα Το νομοσχέδιο αφορά τους ομοφυλόφιλους Αυτοί κινδυνεύουν Όμως κατέβηκα στα γραφεία σας Θα έρθω στη συγκέντρωση Θα κάνω τι μπορώ και εγώ για να μην ψηφιστεί αυτό το νομοσχέδιο Γιατί είμαι ομοφυλόφιλος Εδώ η Μπετίνα Επικαλείται την παλιότερη Εννοιολόγηση της αδελφής είμαι ομοφυλόφιλος, είμαι αδελφή Άρα επειδή είμαι υποκατηγορία ανήκω στην υπερκατηγορία Όχι, επειδή πετύνα θεωρεί ότι δεν είμαι υποκατηγορία, δεν είμαι τρανς, είμαι τρανς αλλά είμαι αδελφή, παραμένω ομοφυλόφιλος Επικαλείται την παλιά ενοιολόγηση, κατηγοριοποίηση Παρ' όλα αυτά όλη αυτή η συνέλευση, αν θα μπουν ή δεν θα μπουν θα ξεμπούν σε συγχωρήσεις της ομάδας δείχνει ότι αναδύεται πια
στα τέλης δεκαετίες του εικονομή μια νέα κατάσταση Θέλω να πάμε και στη σημερινή ορολογία γιατί καταρχάς είναι ευαίσθητη και μετά είναι και πολύπλοκη Ποιους όρους θεωρούμε σήμερα κατάλληλους τρανς, τρανς γυναίκα διεμφυλικός, διεμφυλική κτλ χρησιμοποιούμε το ουδέτερο ή στο εξωτερικό το they, them και ποιοι όροι θεωρούνται πλέον παροχημένοι ή αν θέλεις Κώστα στιγματιστική, δηλαδή λάθος.
Και όταν μιλάμε ιστορικά, πώς παραθέτουμε λέξεις της εποχής που σήμερα είναι προσβλητικές χωρίς να τις κανονικοποιούμε, δηλαδή τη λέξη που στη σήμερα δεν μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις. Άρα, ποιο είναι το σωστό τελικά να κάνουμε. Ναι, δύσκολο. Εντάξει. Λοιπόν, εγώ θα έλεγα ότι η μη στιγματιστική όρη είναι η όρη που χρησιμοποιούν τα ίδια τα υποκείμενα και τα κινήματα τους.
Δηλαδή σήμερα αρκετά χρησιμοποιείται ο όρος Τρανς σκέτο ή τρανς γυναίκα Ή τρανς άντρα Τώρα υπάρχουν και ο όρος διεφυλικός Διεφυλικός το οποίο εντάξει είναι μια μετάφραση Δικιά μας Των ακαδημαϊκών και πανεπιστημιακών Που είναι τώρα ερευνητών Που χρησιμοποιούν για να μεταφράσουν Τραντζέντερ κλπ Τώρα εδώ πέρα Μια φορά στα μαθήματά μου Αρκετά σημερινές φορές στα μαθήματά μου κάτω οι φοιτητές, μερικοί φοιτητές που είναι ακτιβιστές ή ακτιβίστριες τους έλεγα τραβεστή το 1970 τραβεστή σοκ, κύρια μην χρησιμοποιείτε κακοποιητικούς όρους γι' αυτό σε ρωτάω εδώ τους εξηγώ ότι δεν χρησιμοποιούσα κακοποιητικούς όρους αλλά αυτόν τον όρο τραβεστή καταρχάς το χρησιμοποιούσαν οι ίδιοι οι άνθρωποι τώρα σε εμάς ο όρος τραβεστή, τραβέλι το τραβέλι είναι κακοποιητικός δεν το χρησιμοποιούσαν οι ίδιοι άνθρωποι αν το χρησιμοποιήσουμε σήμερα φαίνεται ίσως κακοποιητικός αλλά και εκείνη την εποχή δεν μπορούμε να μιλήσουμε για εκείνη την εποχή χρησιμοποιώντας τους όρους τους σημερινούς
γιατί έτσι τι κάνουμε διαστρεβλώνουμε την ιστορία και την εμπειρία αυτών των ανθρώπων που έζησαν τότε δηλαδή και εμένα πολλές συνομιλήτριες μου από αυτές που λέω λένε ότι μα εμείς δεν χρησιμοπούσαμε τον όρομο φιλόφιλος δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους τον ξέρουνε οι γκέι οι τρανς αλλά δεν τον χρησιμοπούσανε επομένως οι όροι έχουν σημασία γιατί περιέχουν μια ολόκληρη ιστορία ναι βέβαια αυτό είναι ένα μεθοδολογικό ζήτημα τελικά έτσι δεν είναι για εσάς τους ερευνητές αλλά πώς γράφεις μια τρανς γενεαλογία χωρίς να αναζητάς απλώς τρανς ανθρώπους πριν υπάρξει η λέξη τρανς Λοιπόν, δεν αναζητάμε τρανς ανθρώπους πριν υπάρξει η λέξη τρανς Αυτό είναι ένα λογοπαίγνιο που κάνουμε για να συμμετείχωση για να συνεχθούμε Μπορούμε να πούμε ότι αναζητούμε θηλυκότητες ή μάλλον θηλυπρέπειες για το όρος θηλυκότητας αναφέρεται σε μια βιολογική θηλυκή ουσία αναζητούμε τη γεννολογία ή μπορούμε να πούμε ότι αναζητούμε την γεννολογία τρανς ανθρώπων αλλά τρανς με την ευρία έννοια του όρου
την πρώτη κυριολεκτική δηλαδή την έννοια της μετάβασης της διάσχεσης των ορίων ανάμεσα στα δύο φύλλα δηλαδή πώς γινόταν η διάσχεση η μετάβαση από το ένα φύλλο στο άλλο σε διάφορες κοινωνίες σε διάφορες εποχές δεν γινόταν με τον ίδιο τρόπο βέβαια όχι και δεν σήμαινε και το ίδιο να το κάνεις το 1955 και να το κάνεις το 2025 είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα φαντάζομαι έτσι δεν είναι να γυρίσουμε στην Αθήνα και να σου κάνω μια ερώτηση έτσι για το κλείσιμο αν περπατούσαμε σήμερα στην Αθήνα και αναζητούσαμε ίχνη εκείνου του κόσμου τη Χαβάη, τα παλιά στέκια, τη ζούγκλα του Εγάλεο όλες αυτές τις διαδρομές και τις ιστορίες των ανθρώπων σε μερικούς από τους οποίους έχεις και εσύ ο ίδιος μιλήσει εκτενώς. Τι έχει απομείνει Κώστα και γιατί είναι σημαντικό να εντάξουμε αυτή την ιστορία στην ιστορία της ίδιας της πόλης μας. Νομίζω πολύ λίγα και τίποτα θα βρίσκαμε.
Δεν υπάρχουν ίχνοι. Δεν υπάρχουν ίχνοι. Τώρα δεν ξέρω σε πολλοί περιθυριακά στρώματα ή λαϊκά στρώματα ή τα καφενεία που τώρα συχνάζουν μετανάστες. Να λειτουργούν και με τέτοιο τρόπο Να λειτουργούν, ναι, μπορεί Αλλά πόσο σημαντικό να εντάξουμε αυτήν την ιστορία της Αθήνας τελικά Ναι, είναι πολύ σημαντικό γιατί η ιστορία των αδελφών Και γενικότερα της ομοσεξουαλικότητας Είναι μια ιστορία χώρων Και οι αλλαγές που γίνονται Είναι αλλαγές του αστικού χώρου Δηλαδή βλέπουμε καθαρά τις αλλαγές Όταν ρωτάω τους παλιούς, ηλικιωμένους, ομοφυλόφιλους συνομιλητές μου Πού συναντούσαν ερωτικούς σύντροφους Μου απαντάνε παντού Δηλαδή όλοι στα δύο, το βράδυ, οι βιτρύνες στα δύο Ήταν ένας τρόπος για να βρουν ερωτικό σύντροφο Δηλαδή το πάνω κάτω, στη στα δύο Ήταν κοιτούς Τρόπος και τόπος συνάντησης Συνάντησης Τώρα αυτό δεν υπάρχει πια.
Ή μπορεί να γινόταν συνάντηση, ερωτικό φλερτ, μέσα στο ελευθερίο. Παντού. Γιατί υπήρχε ένας αδρικός χώρος. Εντάξει, όχι όλη η Αθήνα, αλλά αρκετοί χώροι της Αθήνας ήταν αδρικοί. Και επομένως, μέσα σε αυτή την αδρική ομοκοινωνικότητα, μάλλον άρθιζε και ο ομοερωτισμός αυτό δεν υπάρχει πια τι έχει αλλάξει, οι χώροι αυτοί έχουν γίνει γκέτο έτσι, το γκάζι και η γειτονιά και λοιπά και λοιπά τα γκέι μπαρ αλλάζουν οι χώροι αλλάζουν οι χώροι και παρά το γεγονός ότι πια μπορεί αυτοί οι άνθρωποι να μην κινούνται στο ίδιο περιθώριο που κινούνταν τότε παρόλα αυτά τότε καταλαβαίνω και διόρθωσέ με ότι διαπερνούσαν το χώρο με έναν άλλο τρόπο.
Ναι, ακριβώς. Αν καταλαβαίνω σωστά. Ακριβώς, ακριβώς. Με έναν άλλο τρόπο και ο χώρος άλλαζε. Εξαιτίας τους. Ένα άλλο παράδειγμα που έχει σχέση και με αυτό που λέμε τζεντριφικέσιον σήμερα. Οι χώροι, η κατεξοχή προνομιακή συνάντησης, ομορρετική συνάντηση, ήταν τα ορυτήρια, τα πάρκα σάπιο πεδίο άρεως τα οποία τι έγινα με το gentrification έχουν πια καταργηθεί δηλαδή τα ορτήρα της πλατείας σκοτζιάς δεν υπάρχουν πια τις πλατείες κανείγματος δεν υπάρχουν πια τα πάρκα έχουν φωτιστεί έχουν κλειστεί το πεδίο του άρεως δεν μπαίνει ο καθένας κλείνει δεν είναι ανοιχτό 24 ώρες ακριβώς Επομένως, δηλαδή είναι γενικότερες κοινωνικές μεταβολές που γίνονται και χωροταξικές Αυτό νομίζω, αυτό που σου είπα ότι είναι ιστορία της ομοφιλοφιλίας των ομοφιλοφιλιών μάλλον γιατί είναι πολλές τελικά είναι ιστορία του αστικού χώρου Σε ευχαριστώ πάρα πολύ Κώστα για αυτή τη συνομιλία Δεν ήταν εύκολη και ευχαριστώ πάρα πολύ για όλες αυτές τις διευκρινήσεις Σε ευχαριστώ πάρα πολύ
Κι εγώ.
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
