Η ιστορία του φασισμού - Μέρος Γ'

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Βελανιδιώτες και βελανιδιώτησες, είμαι ο Λευτέρης, καλώς ήρθατε και σήμερα στο podcast Βελανίδια Κανείς σε ένα ακόμη επεισόδιο, το τρίτο, κατά σειρά, για την ιστορία του φασισμού στην Ιταλία. Είμαστε στον απόϊχο των εκλογών που έγιναν στις 16 Νοεμβρίου του 1919. Η Ιταλία μπαίνει σε μια περίοδο πολιτικής αστάθειας. Φαινόταν έτσι καλώς ότι προς τα εκεί πάει η δουλειά.

00:31 Η κυριαρχία των σοσιαλιστών σε εθνικό επίπεδο έχει τρομάξει σε πολύ μεγάλο βαθμό το σύστημα εξουσίας. Επιχειρηματικοί κύκλοι, εργοδότες, εργοστασιάρχες, ιδιοκτήτες ακινήτων, όλοι τέλος πάντων που ελέγχουν την αγορά εργασίας βρίσκονται σε πανικό. Τα επόμενα δύο χρόνια θα είναι κρίσιμα και θα καθορίσουν την πορεία του Μουσουλίνη προς την εξουσία με τις ευλογίες και την πρόθεση από το σύστημα.

00:59 Αυτή η διαιτία ονομάζεται στην Ιταλική ιστορία «Bienio Rosso», κόκκινη διαιτία δηλαδή, για να δείξει όχι μόνο τις αναταραχές, αλλά και την σαρωτική δύναμη των σοσιαλιστών, κυρίως στο τοπικό επίπεδο εξουσίας που ήταν παντοδύναμη, μαζί βέβαια με τις τεράστιες απεργιακές κινητοποίησεις. Ο πρωταγωνιστής μας, λοιπόν, τα έχει βάψει μαύρα για την εκλογική του αποτυχία και φτάνει σε μία συνειδητοποίηση.

01:26 Ωραίο όλο αυτό το πρόγραμμα που έχει φτιάξει, που έχει κλέψει από την αριστερά, πιο σωστά το έχει δανειστεί, αλλά δεν έχει και ιδιαίτερη πέραση. Βασικός κανόνας της πολιτικής είναι πάντα καλύτερο να εξαλείψει στον ανταγωνισμό αντί να τον μιμηθείς. Και αυτό ακριβώς γίνεται ο στόχος του. Η ήττα του μπολσεβικισμού δεν θα έρθει μέσα από έναν μιμητισμό, αλλά μέσα από την συντριβή.

01:52 Αυτό πιστεύει ο Μουσολίνη. Και σε αυτό βέβαια συμφωνεί και το σύστημα εξουσίας. Αρχίζει να εγκαταλείπει την ας την πούμε αριστερή του ταυτότητα και μετακινείται πιο δεξιά. Η Ιταλία τώρα του 1919-1920 πασχίζει κάπως να βρει τον φηματισμό της. Οι κυβερνήσεις είναι στην ουσία χάρτινες, με ισχνές πλειοψηφίες που καταραίουν πολύ εύκολα.

02:17 Η νομιμοποίησή τους μέσα στην ψυχή των Ιταλών είναι μηδαμινή. Το σύστημα που έχουν οικοδομήσει οι φιλελεύθεροι εδώ και δεκαετίες περνάει μια σοβαρή κρίση, που δεν είναι μόνο οικονομική, αυτή είναι μόνο η μία πλευρά. Συνήθως κάνουμε αυτόν τον συνειρμό, τον κάναμε και στην Ελλάδα τα χρόνια της κρίσης. ότι οι ακραίες δυνάμεις ενισχύονται από την οικονομική δυσπραγία, από την φτώχεια.

02:44 Κάπως ρηχό ως συμπέρασμα, όχι απόλυτα λανθασμένο, αλλά ρηχό. Γιατί τουλάχιστον στην περίπτωση του φασισμού, στην περίπτωση της Ιταλίας, δεν είναι τα φτωχότερα στρώματα της Ιταλικής κοινωνίας που σειραίουν στον Μουσολίνη τα επόμενα χρόνια. Είναι και αυτά, αλλά η ιστορία δεν ξεκινάει από εκεί. Ο Μουσολίνη λοιπόν όπως είπαμε κάπως αναπροσαρμόζει την πολιτική του ταυτότητα. Εκείνα τα χρόνια αυτό που θεωρείται πυρήνας του φασισμού δεν θα έχει καμία απολύτως σχέση με το πώς θα εξελιχθεί στην συνέχεια, ιδεολογικά μιλώντας.

03:17 Πιάνε λοιπόν την αίσθηση που υπάρχει στον αέρα. Μια αίσθηση πολιτική που κινείται προς τα αριστερά. Υπάρχει εδώ όμως κάτι σημαντικό. Οι αριστερές δυνάμεις στην Ιταλία πάσχουν από ένα βασικό πρόβλημα. Δεν έχουν καμία σοβαρή ή χαρισματική ηγεσία και παράλληλα δεν έχουν και κανέναν κεντρικό συνεκτικό ιστό που να ενώνει ηγεσία και μέλη.

03:42 Οι Ιταλικοί αριστερά, κομμουνιστές και σοσιαλιστές, σε διάσπαση φυσικά, δεν μπορούν να διαχειριστούν αυτήν την τεράστια δυναμική που έχουν και να την μετουσιώσουν σε κάτι που θα οδηγούσε στην εξουσία. Ο δρόμος προς την επαναστατική ανατροπή ήταν φοβερά ανηφορικός και χωρίς αυτή την ηγεσία ήταν αδύνατο να τον ανέβουν. Έλειπε από την Ιταλία αυτό που κατάφεραν να ενσαρκώσουν άνθρωποι όπως ο Λένιν ή ο Τρότσκι.

04:13 Ο Μοσολίνη προσπαθεί να μάθει την ίδια στιγμή από τα λάθη του Λένιν, άσχετα φυσικά που το ασκούσε κριτική. Από το 1920 και ύστερα, οι δυνάμεις της αριστεράς επί του πεδίου εντείνουν τη δραστηριότητά τους. Ήταν και αυτός ο λόγος που προαναφέραμε που η ιδιαιτία η συγκεκριμένη 19-20 ονομάστηκε «κόκκινη». Τεράστιες απεργιακές κινητοποιήσεις οθούν το σύστημα στα ωριά του.

04:40 Σχεδόν 400.000 εργάτες συμμετέχουν και όχι μόνο αυτό, δημιουργούν εργατικά συμβούλια και καταλαμβάνουν τα εργοστάσια. Η Βόρεια Ιταλία, η ατμομηχανή της Ιταλικής οικονομίας, παραλεί. Οι πανικόβλητοι εργοδότες προσπαθούν απεγνωσμένα να βρουν λύση. Αυτό που προτείνει η κυβέρνηση των φιλελευθέρων είναι στην ουσία μια τακτική υποχώρηση.

05:05 Τα εργοστάσια και τα ναυπηγεία που βρίσκονται υπό κατάληψη στολίζονται με μαυροκόκκινες σημαίες. Η κυβέρνηση, υπό τον φόβο γενικού ξεσηκωμού, συνιστά στους εργοστασιάρχες να αποδεχθούν τα αιτήματα των εργατών. Φτάνουν στο σημείο να δεχθούν συμμετοχή ακόμη και στη διοίκηση των εργοστασίων. Αυτό ήταν το σημείο μηδέν για την Μεσαία Τάξη, που από εκείνη την στιγμή παίρνει οριστικό διαζύγιο με τους φιλελεύθερους εξαιτίας αυτής της υποχωρητικότητας.

05:38 Η Κεντρική Ιταλία θα γίνει το πεδίο του γάμου μεταξύ της Μεσαίας Τάξης και του φασισμού. Περίπου την ίδια εποχή, ορισμένα μέλη του φασιστικού κίνηματος, γιατί ακόμα μιλάμε για κίνημα και όχι κόμμα, αναπτύσσουν μια νέα τακτική, η οποία θα γίνει η βάση επάνω στην οποία θα χτίσουν όλη την υπόλοιπη δραστηριότητά τους. Όπως είπαμε, φασίστας σημαίνει δεν σκέφτομαι, κινούμε και βασίζομαι στα άγρια ένστικτα που έχω μέσα μου, στην ορμή.

06:16 Δεν ζητάω κάτι να γίνει δικό μου, προφανώς το αρπάζω δια της βίας. Στην Τεριέστη λοιπόν, η οποία έχει περάσει στα χέρια της Ιταλίας μετά τον πόλεμο, οι φασίστες αναπτύσσουν ορισμένες ομάδες δράσης και τρομοκρατούν κυρίως τους Σλοβαίνους κατοίκους της πόλης. Πότε με απλές ενέργειες εκφοβισμού και άλλοτε όχι με τόσο απλές.

06:38 Οι πρώτες είναι συνήθως απειλές ή ξύλο με ρόπαλα. Οι δεύτερες είναι για παράδειγμα η πυρπόληση του συνδέσμου των Σλοβαίνων στην πόλη. Αυτές οι ομάδες είναι οι ομάδες δράσης, οι σκουαντρίστοι, οι εμπροστοφυλακοί του φασιστικού κινήματος που θα παίξουν τον δικό τους βρώμικο ρόλο στην κεντρική Ιταλία που προαναφέραμε. Αυτοί οι τύποι δίνονται με μαύρα, γιατί το μεταξύ όλοι οι ακροδεξιοί φασίστες αγαπούν το μαύρο, τέλος πάντων, το οποίο μάλιστα, spoiler alert, έκλεψαν ως χρώμα από τους αναρχικούς εργάτες στην περιοχή της Φεράρα.

07:18 Χρησιμοποιούν είτε τα περιστροφά τους που έχουν κρατήσει από τον πόλεμο, είτε τα ρόπαλα που τα ντύνουν με δέρμα. Τα ρόπαλα τα έχουν ονομάσει «μαγκανέλο». Έφτασαν σε τέτοιο σημείο να δοξάζουν αυτήν την βία που, στη Σικελία αν θυμάμαι καλά, σε ένα γάλμα της Παναγίας που κρατάει τον Χριστό, έβαλαν μαζί κάρφωσαν και ένα από αυτά τα φασιστικά ρόπαλα και την ονόμασαν, περιπαικτικά προφανώς, η Παναγία του Μαγκανέλο.

07:48 Σε πυρηνικό στοιχείο του φασισμού θα εξελιχθούν οι ομάδες δράσης, οι μελανοχιτώνες που θα κάνουν πάντοτε την βρώμικη δουλειά όχι μόνο του Μουσολίνη αλλά εν τέλει και του συστήματος. Αυτοί οι άνθρωποι συνδυάζουν δύο στοιχεία. Πρώτον, μισούν τους σοσιαλιστές για την αντιεθνική τους δράση κατά την περίοδο του πολέμου και δεύτερον, θα αποδειχθούν ιδιαίτερως χρήσιμοι στο σύστημα γιατί οι γεωκτήμονες της κεντρικής Ιταλίας μισούν και αυτοί τους σοσιαλιστές, όχι για αντεθνικούς λόγους, αλλά για το πώς κατάφεραν να οργανώσουν την εργατιά εις βάρος τους.

08:26 Το σκηνικό που έχει στηθεί είναι μοναδικό. Έχουμε ένα κράμα οικονομικής κρίσης, πολιτικής νομιμοποίησης και αδυναμίας του συστήματος να βρει λύσεις. Οι πρώτοι λοιπόν που βρίσκουν φιλόξενη στέγη στο φασιστικό κίνημα είναι οι μεγαλοαστοί και όπως είπαμε οι άνθρωποι της μεσαίας τάξης. Όλο το παιχνίδι παίχτηκε στην κεντρική Ιταλία και στο κάτω μέρος της κοιλάδας του ποταμού Πάδου, δηλαδή σε πόλεις όπως η Πολώνια και η Φεράρα.

08:56 Μετά τις εκλογές του 19, οι σοσιαλιστές έχουν κυριαρχήσει απόλυτα και σε τοπικό επίπεδο και λαμβάνουν δράσεις για να περιορίσουν την επιρροή των τοπικών ελίτ, των γεωκτημόνων δηλαδή. Πώς το κάνουν αυτό? ελέγχοντας την αγορά εργασίας. Για παράδειγμα, αν κάποιος γεωκτήμονας ήθελε δουλειά για τα χωράφια, θα έπρεπε να μιλήσει με τα γραφεία εργασίας που ήταν υπό τον έλεγχο των σοσιαλιστών και θα έπρεπε να προσλάβει τον εργάτη που εκείνη του πρότειναν με τον καλύτερο μισθό που του πρότειναν και με τις καλύτερες συνθήκες εργασίας που του πρότειναν.

09:34 Εάν δεν ακολουθούσε τους όρους των σοσιαλιστών, απλώς δεν θα έβρισκε ποτέ εργάτη. Την ίδια στιγμή, σε αυτήν την αγορά εργασίας υπάρχουν δύο δυνάμεις. Δύο κτήμονες που είδαμε και από την άλλη τα εργατικά χέρια. Χιλιάδες ακτήμονες εργάτες που δούλευαν με ημερομίσθιο και δούλευαν κυρίως ανασεζόν. Όπως έπαιζαν τώρα το παιχνίδι οι σοσιαλιστές, τα πράγματα προφανώς γίνονταν δύσκολα για τις τοπικές ελίτ.

10:01 Βοήθεια δεν υπήρχε από πουθενά. Η κυβέρνηση των φιλελευθέρων, ζώντας με αυτόν τον φόβο της επανάστασης, δεν ενδιαφερόταν καθόλου να ασχοληθεί με αυτό το θέμα. Και από την άλλη, οι τοπικοί αξιωματούχοι είτε ανήκανε στον Σοσιαλιστικό Κόμμα, είτε ήταν και αυτοί το ίδιο διάφοροι απέναντι στα παράπονα των γεωκτημόνων. Από που λοιπόν να ζητήσουν βοήθεια? Από τον Μουσολίνη και τους μελλονοχιτώνες του.

10:33 Στις 21 Νοεμβρίου του 1920, οι μελανοχιτώνες ορμούν στο σημεοστολισμένο με την κόκκινη σημαία δημαρχείο της Φεράρα για να συντρίψουν τους σοσιαλιστές κατά εντολή των γεωκτημόνων. Έξι άνθρωποι περίπου δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της φασιστικής επιδρομής και από εκείνο το σημείο η κυριαρχία των σοσιαλιστών αρχίζει να τελειώνει.

11:03 Οι μελανοχιτώνες οργιάζουν. Περιδιαβαίνουν την Ιταλική Ήπεθρο με μηχανάκια ή καμιόνια. Ορμούν μέσα στα σπίτια των αριστερών και τους τσακίζουν στο ξύλο ή τους γελιοποιούν μπροστά στην οικογένειά τους. Η κατάληξη συνήθως είναι η εκτέλεση, αλλά όχι πάντα. Δεν ξέρω αν θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι πιο τυχεροί οι άνθρωποι που γλιτώνουν από την εκτέλεση γιατί περνούν μέσα από φρικτά βασανιστήρια.

11:33 Το κυριότερο που αξιοποίησε και η Χούντα του μεταξά ήταν το βασανιστήριο με το ρετσινόλαδο, το καστορέλαιο δηλαδή, που τους έδιναν για να το πιούν με τη βία και τους προκαλούσε ασταμάτητη διάρρεια. Μέσα στο πρώτο εξάμεινο του 1921 από αυτές τις επιθέσεις καταστράφηκαν περίπου 17 εφημερίδες, 59 κεντρικά γραφεία των Σοσιαλιστών, εργατικές ενώσεις, σωματεία και άλλα.

12:01 Οι νεκροί έφτασαν τους 102. Οι ίδιοι ποτέ άλλο τραβάει η όρεξή τους για να σκοτώσουν και να λυηλατήσουν. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Γιατί δεν κερδίζουν μόνο την μεσαία τάξη. Αλλά πάνε και ένα βήμα παραπέρα. Και προσυτερίζονται τους μεροκαματιάριδες που δουλεύουν στα χωράφια. Έχοντας πάρει στα χέρια τους οι φασίστες εκτάσεις γης, αρχίζουν να τις μοιράζουν στους ακτίμονες εργάτες, με σκουπό να τους πάρουν μακριά από την επιρροή των σοσιαλιστών, μακριά από τα συνδικάτα, μακριά από τα γραφεία εργασίας που ελέγχουν.

13:08 Τώρα το βασικό όνειρο αυτών των ανθρώπων στην κεντρική Ιταλία, των εργατών, που πρακτικά μιλώντας αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν στον Ιλιωμήρα, ήταν να πάρουν στα χέρια τους κομμάτια γης, για να έχουν δηλαδή ένα σταθερό εισόδημα και ασφάλεια για την οικογένειά τους. Και οι φασίστες τους έδωσαν αυτό ακριβώς. Αυτό που πρότειναν άλλωστε οι σοσιαλιστές σε εκείνο το χρονικό σημείο ήταν η σταδιακή πορεία προς την κολεκτιβοποίηση, που αυτό εννοείται ότι στους περισσότερους εργάτες δεν άρεσε και τόσο.

13:39 Οπότε οι φασίστες έκαναν το πολύ απλό. Εκπλήρωσαν την αίσθηση ασφάλειας των μεροκαματιάριδων εργατών και τους έκαναν δικούς τους κυριολεκτικά. Τώρα κάπου εδώ ξεκινάει ένα παράδοξο. γιατί οι παραδοσιακοί και οι ιδεολόγοι μέσα στο φασιστικό κίνημα βλέποντας ότι το ίδιο το κίνημα έχει γίνει βραχίωνας ένα μέρος του τουλάχιστον, αλλά έχει γίνει βραχίωνας του συστήματος αρχίζουν να αντιδρούν και προσπαθούν να κάνουν μια διάσπαση μια κίνηση εκτός κινήματος που φυσικά αποτυγχάνει πλήρως Ο Μουσολίνη την ίδια στιγμή δουλεύει στα παρασκήνια και δουλεύει για να ανοίξει δρόμους προς την εξουσία Παρουσιάζει τον εαυτό του ως μια λύση ενάντια στην άνοδο και την επικράτηση του σοσιαλισμού Εδώ βέβαια υπάρχει πάλι αυτός ο φόβος που χρησιμοποιεί η δεξιά και η ακροδεξιά ότι η κατάκτηση της εξουσίας από τους σοσιαλιστές είτε με δημοκρατικά μέσα είτε πραξικοπηματικά είναι ένας άμεσος κίνδυνος Οπότε ο Μουσολίνη παρουσιάζει τον εαυτό του ως τον κατάλληλο άνθρωπο για να αντιμετωπίσει αυτόν τον κίνδυνο

14:50 που φυσικά αυτός ο κίνδυνος δεν υπάρχει. Η αριστερά έχει αποδυναμωθεί, γιατί όπως προείπαμε, σοσιαλιστές και κομμουνιστές τα έχουν εσπάσει. Και εκεί ακριβώς προκύπτει ο κίνδυνος για την στρατηγική του Μουσολίνη, όπως το έχει στήσει δηλαδή στο μυαλό του. Γιατί με την αποχώρηση των κομμουνιστών αρκετοί από τους σοσιαλιστές είναι μεν σοσιαλιστές, αλλά είναι μετριοπαθείς.

15:15 Ο φιλελεύθερος πρωθυπουργός της Ιταλίας, ο Τσιολίτη, προσπαθεί να ενισχύσει τον συνασπισμό του που, όπως τόσοι άλλοι, καταραίει και είναι αποδυναμωμένος. Η προσθήκη λοιπόν των σοσιαλιστών θα βοηθούσε πάρα πολύ και αν αυτό συνέβαινε, η ιστορία θα ήταν εντελώς διαφορετική. Στην ιστορία όμως, δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν υπάρχουνε αν.

15:38 Ο Μουσολίνη, που άσχετα αν τον ανεβοκατεβάζουμε απαταιώνα, αλλά δυστυχώς ήταν ένας άνθρωπος πολύ έξυπνος και πολύ πανούργος, ψηλιάστηκε τον κίνδυνο και θέλησε να βρεθεί μπροστά από τις εξέλιξεις, όχι πίσω από αυτές. Πρότεινε λοιπόν στο Τζιολίτη να τον βοηθήσει και να τον βοηθήσει εκλογικά για να περιορίσει δηλαδή τις απώλειες που θα έχει από τους σοσιαλιστές.

16:02 Να του παρέχει στήριξη για να αντιμετωπίσουν μαζί αυτόν τον αριστερό κίνδυνο. παρουσίασε έτσι, όπως προείπαμε τον εαυτό του, ως μια σοβαρή εκδοχή. Ότι το φασιστικό κίνημα δηλαδή είναι πιο σοβαρό από ό,τι φαίνεται. Και ο Μουζολίνη ακριβώς είναι η βιτρίνα αυτής της σοβαρότητας, η ήπια εκδοχή του φασισμού. Πώς λέγανε κάποιοι κάποτε, παραδείγματος χάρη για μια πιο σοβαρή Χρυσή Αυγή, τα θυμάστε.

16:30 Φιλελεύθεροι γιατί αυτός που του έδωσε στην ουσία την κοινοβουλευτική του ύπαρξη είναι αναλώσιμος και δήλωσε από τις πρώτες μέρες της λειτουργίας του νέου κοινοβουλίου ότι μόλις η Βουλή μπει στις εργασίες της, αυτός, ο Μουσολίνη δηλαδή, θα συνταχθεί με την αντιπολίτευση. Το θέμα όμως είναι πως είχε ήδη πετύχει τον σκοπό του.

17:22 Φυσικά το κοινοβούλιο δεν τον ένοιαζε, όπως και όλους τους φασίστες, ούτε στο ελάχιστο. Στις περισσότερες συνεδριάσεις έλειπε, δεν ήθελε να έχει καμία σχέση με τους άλλους βουλευτές και το μόνο που τον ενδιέφερε ήταν η δημοσιότητα. Η συμπεριφορά των φασιστών στην Βουλή τώρα ήταν ανάλογη της συμπεριφοράς τους και εκτός Βουλής.

17:43 Ένας βουλευτής του Κομμουνιστικού Κόμματος, αφού τον έδιραν επειδή ήταν κατά του πολέμου, κυριολεκτικά εκπαραθυρώθηκε από το κτίριο του Κοινοβουλίου και οι φασίστες είχαν πάντοτε μέσα στους διαδρόμους και μέσα στα έδρανα το χέρι στο περίστροφο. Ούτε ένας δεν τόλμησε να του σταματήσει. Εκείνη τη στιγμή μέσα στο κίνημα υπάρχουν δύο τάσεις, δύο εκδοχές του φασισμού.

18:10 Ο φασισμός των πόλεων και ο φασισμός της επαρχίας. Ο δεύτερος είναι αυτός που είδαμε, στην κεντρική Ιταλία. Ο πρώτος είναι ακριβώς το ίδιο, αλλά είναι πιο ήπιος, λίγο πιο θεατρικός. Ο Μουσολίνη αντιλαμβανόταν ότι η δεύτερη εκδοχή του φασισμού του έκλεβε την δόξα και ήταν ταυτόχρονα και μια απειλή για την ηγεσία του κινήματος.

18:32 Αποφάσισε να παίξει μια τεράστια πλόφα και υπέγραψε μια συμφωνία ειρήνης με τους σοσιαλιστές. Δεν μας πειράζετε, δεν σας πειράζουμε. Οι μελανοχιτών εστρελάθηκαν με αυτό και ξεσηκώθηκαν εναντίον του πολιτικού τους πατέρα. Κάτι τέτοιο το θεωρούσαν αδιανόητο. Η βία είναι πυρηνικό κομμάτι του φασισμού. Πώς είναι δυνατόν να την αρνούμαστε. Ο Μουσολίνη δήλωσε «Ο φασισμός είναι δικό μου παιδί. Πρέπει να με υπακούσει, αλλιώς θα το συντρίψω».

19:06 Υπέβαλε την ίδια στιγμή την παρέτησή του, λέγοντας πως ο τίτλος του ντούτσε ήταν κάτι που έτσι κι αλλιώς δεν του άρεσε ποτέ. Ήτανε κι αυτό μέρος κάποιας πονηρής στρατηγικής, φυσικά και ήταν, γιατί ήθελε απλώς να αποκτήσει ξανά το πάνω χέρι. Το Νοέμβριο του ίδιου έτους, στο συνέδριο των φασιστών, εμφανίστηκε ξανά. Και μέσα σε μία μαύρη θάλασσα, από φασίστες που κρατούσανε αναμένα δαδιά, ο Μουσολίνη έδωσε άλλη μία παράσταση και είπε πως τεινάζει στον αέρα τη Συμφωνία Ειρήνης, πως ήταν ένα λάθος.

19:47 Έπεισε και τον τελευταίο φασίστα πως ο δρόμος για την εξουσία περνάει μονάχα μέσα από εκείνον, μέσα από τον ίδιο. Το φασιστικό κίνημα μετατράπηκε στο φασιστικό κόμμα της Ιταλίας. Τις ίδιες μέρες χιλιάδες φασίστες πλημμύρισαν τη Ρώμη και πάλι μπροστά στα διάφορα μάτια των αρχών. Όλοι είναι έτοιμοι να αρπάξουν την εξουσία και να επιβάλλουν ένα φασιστικό πραξικόπημα.

20:19 Ο Μουσολίνη όμως είναι ακόμα διστακτικός και κρατάει το χαλινάρι του προσωπικού του στρατού. Η ώρα ακόμα δεν έχει έρθει, αλλά πλησιάζει. Η Ιταλική Δημοκρατία αργοπεθαίνει και ο Ντούτσε θα της δώσει πολύ σύντομα τη χαριστική βολή. Είμαι ο Λευτέρης, ήταν το podcast Βελανίδια Κανής. Σας ευχαριστώ που ήσασταν και σήμερα μαζί μου στο σημερινό επεισόδιο.

20:51 Θα τα πούμε στο επόμενο, σε δύο εβδομάδες από σήμερα, με το τέλος του αφιερώματός μας στην άνοδο του φασισμού στην Ιταλία. Μέχρι τότε, εις το επανειδύν.