Α. Σωτηρίου: Μηχανισμός Αντικυθήρων, ΟΥΚ, Ισραήλ & Αρχαιολογία | Beyond Podcast #99

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Εγώ παρέμεινα για λίγο ακόμα όσο μου υποχρέωνε η φυτία μου τότε. Ναύτις όικ, δηλαδή. Ναύτις όικ, ναι. Συμμετείχα και ως εκπαιδευτής σε σχολείο βατραχανθρώπων, σχολείο αυτοδιτών. Λόγω της μιας άλλης ιδιότητας που είχα πιο πριν, έχοντας γεννηθεί και έχοντας μεγαλώσει σε καταδυτικό κέντρο, είχα πολύ στενή σχέση με τον κόσμο του Βυθού.

00:53 Σε κάποια φάση λοιπόν όταν Βρισκόσουν και εσύ Όταν πλησιάσαν οι πορείες μας Και βρισκόσουν και εσύ Στη μονάδα υποβριχιών αποστολών του λιμενικού σώματος Δέχτηκα ένα τηλέφωνο Από σένα Και μου λες Υπάρχουν κάποιες, υπάρχει μια ανάγκη Στη μονάδα και θα ήθελα να συζητήσουμε Αν μπορεί αυτή να καλυφθεί Και από εκεί και πέρα Αυτό ήταν πριν από περισσότερα από δέκα χρόνια Σίγουρα, ναι, σίγουρα Από εκεί και πέρα διατηρούμε μια στάση περιστασιακά, κάθε τόσο λοιπόν που γράφουμε.

01:24 Και σήμερα είμαστε εδώ. Να ξεκινήσουμε από αυτό που σε ενδιαφέρει περισσότερο, να μιλήσουμε με τα αγία τα άλλα μαθητές για όλο το παρελθόν και τα λοιπά, που θα ενδιαφέρει τον κόσμο επίσης πολύ, αλλά νομίζω ότι είναι καλό να παρουσιάσεις κατ' αρχήν, γιατί όσο θα μιλάμε χιόρα, το attention span του κόσμου περιορίζεται με την μπάρα του podcast, οπότε τα σημαντικότερα είναι καλό να τα πούμε στην αρχή, να τα παρακολουθήσει περισσότερος κόσμος.

01:49 Φαντάζομαι σε ότι ενδιαφέρουν σου περισσότερο είναι να συζητήσουμε για τα αντικείθυρα και για τη δουλειά που κάνετε εκεί πέρα. Οπότε πες το ξεκίνημα όπως θέλεις, παρουσίασε το όπως εσύ θεωρείς καλύτερο. Συνεχίζοντας λοιπόν από εκεί που τους αφήσαμε πριν από λίγο, σε κάποια φάση ένα άλλο τηλεφώνημα, ένα άλλο email, Μεσονόση mail Μου ζητήθηκε να συμμετέχω Σε μια ενάλλη αρχαιολογική έρευνα Στο ναυάγιο των αντικειθήρων Από τη θέση του ειδικού Των καταδύσεων μεικτών αερίων Με συσκευές ανακύκλωσης αερίου Σαν και αυτές που χρησιμοποιούσαμε Στη μονάδα υποφυχίων αποστολών Εξήγησε τα λίγα αυτά για τον κόσμο Δηλαδή τι σημαίνει Ο κόσμος ο περισσότερος που ξέρει Ή έχει ακούσει από κατάδυση ξέρει ότι η κατάδυση είναι μια μπουκάλα ή δυο μπουκάλες στην πλάτη και βουτάω.

02:40 Αυτό ξέρω. Τι έχει μέσα, πώς είναι, τι εφαρμογούν τα ριβρίδες. Πάρα πολύ απλά, αν πάει κανείς ένα βήμα πιο πέρα από αυτό που κάνουμε στην παραλία, παίρνουμε μια αναπνοή και κάνουμε ένα μοκροβούντι, θέλοντας να αυξήσει την παραμονή του στο βυθό, παίρνει μια κονσέρβα, μια φιάλη λοιπόν, με αέρα την οποία βάζει στην πλάτη του και μπορεί να αναπνεύσει για ένα αρχήχρονικό διάστημα πηγαίνοντας μέχρι κάποιο βάθος κάνοντας απλά πράγματα.

03:01 Όταν αυτό αρχίζει και έχει απαιτήσεις πέρα από τα συνηθισμένα τότε επιβάλλεται να χρησιμοποιήσουμε συσκευές προηγμένης τεχνολογίας. Συστήματα τα οποία ανακυκλώνουν την αναπνοή μας, δεν βγάζουν εφησαλίδες και μπορεί να έχουν πάνω τους ένα ηλεκτρονικό μηχανισμό παρακολούθησης που μπορεί να μας δώσει πολύ μεγαλύτερη αυτονομία, μπορεί να φτάσει και περισσότερο από τις 4 ώρες σε βάθη που ξεπερνούν κατά πολύ τα 50 μέτρα.

03:28 Άρα με τις μπουκάλες κλασικές έχουμε ατοσφαιρικό αέρα και πηγαίνουμε μέχρι ένα βάθος γιατί αν μείνουμε παραπάνω χρειαζόμαστε πάρα πολλή ώρα για να ανέβουμε ξανά σταματάμε σε κάποιο βάθος για να μπορέσουμε να βγούμε πάνω στην επιφάνεια ενώ με τα Rebreather δεν βάζουμε ατοσφαιρικό αέρα βάζουμε Trimix να είμαστε καλά. Χρησιμοποιούμε διάφορα μείγματα ανάλογα με τις ανάγκες που μας δίνουν ίσως λίγο πλονικτικότερες συνθήκες ό,τι αφορά την επιστροφή μας στην επιφάνεια και σαφέστατα πολύ μεγάλη διαφορά αναφορικά με την αυτονομία.

04:01 Μπορούμε λοιπόν να πετύχουμε καταδύσεις πέρα από τις τέσσερις ώρες σε διάρκεια που μας δίνει και εδώ έρχομαι σε αυτό που μας ενδιαφέρει άμεσα μας δίνει τη δυνατότητα να εργαστούμε περισσότερη ώρα στο βυθό και έτσι αν πεις ότι έχουμε ένα κενό, ένα παράθυρο από άποψη καιρικών συνθήκων, από άποψη αδειοδότησης, από άποψη χρηματοδότησης για να πάμε να εργαστούμε στη θάλασσα, θέλουμε να πετύχουμε το μεγαλύτερο δυνατό χρόνο βυθού, ώστε να εκμεταλλευτούμε όσο γίνεται περισσότερο αυτό το παράθυρο.

04:35 Και έτσι το 2012 μου ζητήθηκε να βοηθήσω στην καινούργια έρευνα στο ναυάγιο των αντικειθήρων, η οποία τότε τελούσε υπό την Εφορία Αναλίων Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού και τη διέφθισε της κυρία Σίμωση. Από τότε μέχρι και τώρα, σχεδόν κάθε χρόνο, συμμετέχω ανελειπώς στο πρόγραμμα αυτό. Το πλέον έχει περάσει στην Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή της Ελλάδας.

05:03 Τι σημαίνει αυτό. Σημαίνει ότι πλέον την υλοποίηση την αναλαμβάνει η Ελβετική Σχολή σε συνεργασία με πανεπιστήμια ελβετικά. Δεν συμμετέχει. Δηλαδή η ελληνική εφορία εναλλήλων αρχαιοτήτων δεν συμμετέχει. Συμμετέχει φυσικά στο κομμάτι της εποπτείας. Είναι ελληνικά χωρικά έδατα. Ναι, 100%. Την υλοποίηση όμως του προγράμματος από επιστημονικής πλευράς την είχαν λάβει οι ελβετικοί σχολοί.

05:31 Και αυτό το κανόνισε ο χορηγός. Δηλαδή μέσω του χορηγού ήρθαν οι ελβετοί. Πώς και ενδιαφέρθηκαν οι ελβετοί. Αυτό έγινε μέσα από μια σειρά γεγονότων. Καταρχήν, το ελληνικό κράτος έχει δυνατότητα να αποφασίζει με ποιο τρόπο θα συνεχίσει τις έρευνές του. Διαλέγοντας το συμφερότερο για την ελληνική επικράτεια σύστημα, το οποίο μπορεί να εξασφαλίσει καταρχήν τη βιωσιμότητα του προγράμματος, ότι θα συνεχίσει και το χρόνο και το παραχρόνο και για τα επόμενα πενταετία.

06:00 Και από την άλλη ότι θα πετύχει πολύ συγκεκριμένα αποτελέσματα. Αυτό λοιπόν ήταν η δική τους κρίση το πώς ακριβώς το κάνανε Συνεχίζει έτσι, ολοκληρώθηκε το τρέχον πενταετές και αυτή τη στιγμή το πρόγραμμα μπορεί να συνεχίσει για άλλα πέντε χρόνια ξεκινώντας από το χρόνο Όταν λες πενταετές πενταετής είναι η χρηματοδότηση φανταζόμαι Πενταετές είναι η άδεια Το κεντρικό αρχαιολογικό συμβούλιο συνεδριάζει και αποφασίζει για πέντε χρόνια να χορηγήσει η άδεια είναι πολύ συγκεκριμένος όρος.

06:28 Και η άδεια αυτή σου δίνει τη δυνατότητα να καταδυθείς στην περιοχή, αλλά αυτό φαντάζομαι που σου το κάνεις και χωρίς άδεια από το ΚΑΣ. Αυτό που σου δίνει η άδεια είναι να παρέμβεις στον αρχαιολογικό τόπο και τι άλλο. Δηλαδή άδεια γιατί πράγμα είναι αυτό. Ενάλλη αρχαιολογική χώρο οι οποίοι έχουν καθορισμένα όρια και βρίσκονται δημοσιευμένοι στην εφημερίδα της κυβερνήσεως έχουν πολύ συγκεκριμένους περιορισμούς.

06:53 Καταρχήν δεν μπορεί να επισκεφτεί κάποιος σε ένα τέτοιο χώρο με αναπνευστική συσκευή. Μπορείς μόνο να κολυμπήσεις από πάνω του σε καμία περίπτωση να αγκυροβολήσεις και ούτε καν να παρέμβεις με οποιοδήποτε τρόπο. Άρα λοιπόν, κατ' εξαίρεση, εφόσον πρόκειται να γίνει μία επιστημονική έρευνα με πρόγραμμα που έχει κατατεθεί από πριν για να το μελετήσει το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο εγκρίνεται για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και με συγκεκριμένους όρους να γίνουν όλα αυτά.

07:22 Κατάλαβα. Έτσι λοιπόν το πρόγραμμα αυτό έχει διάφορους νεοτερισμούς. Γίνονται πράγματα λοιπόν στο μικρό νησάκι των Αντικειθήρων που δεν γίνονται πουθενά άλλο στον κόσμο. Έχουμε να δείξουμε στις αρχαιολογικές έρευνες του εξωτερικού νεοτερισμούς που αφορούν στις μεθόδους όχι μόνο στην κατάδυση, στις διαδικασίες ανασκαφής, στην ανάλυση των αποτελεσμάτων, οι οποίες ξεκινούν ήδη από το πεδίο με ένα εργαστήριο το οποίο για πρώτη φορά παγκοσμίως στείνουμε για αυτό το χρονικό διάστημα και καταφέρνουμε να έχουμε μια σειρά από αποτελέσματα τα οποία δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από οποιαδήποτε άλλη έρευνα σε άλλα μέρη του κόσμου.

08:12 Θες να εξηγήσεις λίγο τι είναι ο μηχανισμός των αντικειθήρων. Νομίζω είναι ένα αντικείμενο το οποίο το ακούμε πολλά πολλά χρόνια. Έχει ανακαλυφθεί το 1900. Το 1900 ακριβώς. Εγώ το ακούω δεκαετίες. Και το ακούω σαν ένα αντικείμενο το οποίο είναι... Είδα και το ντοκιμαντέρ που γυρίσατε και φημήθηκα λάδε λίγο την ιστορία.

08:33 και φαίνεται ότι είναι ένα αντικείμενο το οποίο είναι πάρα πάρα πάρα πολύ περίπλοκο, πολύ ενδιαφέρον, σοκαριστικό ότι μπορούσαν να φτιάξουν κάτι τέτοιο τόσο παλιά και αν θέλεις να εξηγήσεις λοιπόν τι ακριβώς είναι, γιατί είναι σημαντικό για τη χώρα και την ανθρωπότητα και τι περιμένουμε να βρούμε παραπάνω. Εγώ μπορώ να σας πω βασικά πράγματα για τον μηχανισμό των αντικειμενών καθώς υπάρχουν άνθρωποι που τον έχουν μελετήσει για πολλά χρόνια και εγώ δεν είμαι ένας από αυτούς.

09:03 Ο μηχανισμός των αντικείθυρων ανελκύστηκε το 1900 από μια ομάδα σημειακών διτών, οι οποίοι βρέθηκαν τυχαία στα αντικείθυρα. Σημειακών, από τη σημή. Ναι, ναι, ναι. Βρέθηκαν λοιπόν τυχαία στα αντικείθυρα, ψαρεύοντας για σφουγγάρια και εντόπισαν το ναυάγιο, το οποίο εκείνη την περίοδο ήταν μια συγκέντρωση από αντικείμενα, μεταξύ των οποίων μαρμάρινα και χάλκινα έργα τέχνης.

09:29 Μάλιστα. Αυτό φυσικά δεν είναι κάτι συνηθισμένο. Δηλαδή τα περισσότερα αρχαία ναυάγια που βρίσκουμε στους ελληνικούς και γενικότερα στη Μεσόγειο, στους ελληνικούς βυθούς και γενικότερα στη Μεσόγειο, έχουν ως εκτοπλίστων κεραμική. Εδώ δεν έχουμε μόνο κεραμική, αλλά έχουμε και έργα τέχνης και διάφορα άλλα ιδιαίτερα αντικείμενα, μεταξύ των οποίων μια μικρή ομάδα από χάλκινα, άμορφα αν θέλεις, τμήματα, τα οποία πιθανότατα περισσέλεξε ένας από αυτούς τους φουγγαράδες εκείνη την εποχή, έχοντας την εντολή να μαζέψει από το βυθό οτιδήποτε δεν είναι φυσικό.

10:09 Δηλαδή αυτοί αφήσανε μόνο τις πέτρες. Στη συνέχεια, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου αποθηκεύτηκαν τα αντικείμενα αυτά μέχρι να συντηρηθούν και να αποφασίσουν τελικά πώς θα εκτεθούν και πού, ένας από τους αρχαιολόγους εκείνης της εποχής ο Βαλέριος Στάις είδε το μηχανισμό των αντικειθήρων ως ένα αντικείμενο το οποίο είχε ανάγλυφη γραφή στην ελληνική γλώσσα και σχηματισμένα γρανάζια.

10:45 Εκεί λοιπόν κατάλαβε ότι ήταν κάτι διαφορετικό. Δεν ήταν ένα από τα υπόλοιπα τμήματα των αγαλμάτων με τα οποία βρισκόταν στην ίδια αποθήκη. και σε καμία περίπτωση δεν αποτελούσε ένα τμήμα από ένα κεραμικό αγκείο. Από εκεί και μετά ξεκίνησε η μελέτη η οποία συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Γνωρίζουμε ότι είναι ένα σύνθετος υπολογιστής, μηχανικός υπολογιστής που έχοντας τη δυνατότητα κάποιος να δώσει εξωτερικά χειροκίνητα την κίνηση σε μία σειρά από γρανάζια, αυτό λοιπόν είναι το input στον υπολογιστή, έχει σαν output, έχει σαν αποτέλεσμα μέσω κάποιων δικτών επάνω σε αριθμημένες κλίμακες κάποια στοιχεία που έχουν να κάνουν με τη θέση ουρανίων σωμάτων με το πόσο απέχουν συγκεκριμένοι αγώνες της αρχαιότητας και άλλα στοιχεία τα οποία δεν τα γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή πλήρως διότι μόνο ένα μέρος του μηχανισμού έχει βρεθεί στο βυθό της θάλασσας.

11:48 το πιθανότερο είναι ότι το πλοίο που βυθίστηκε τον πρώτο αιώνα π.Χ. στα αντικήθυρα μετέφερε ολόκληρο αυτό το αντικείμενο και σε κάποια φάση είτε στη διάρκεια του ναυαγίου είτε σε μια σειρά από γεγονότα που έχουν μεσολαβήσει από τότε μέχρι και σήμερα αυτό έσπασε και ίσως να σκόρπισε σε διαφορετικά σημεία που μπορεί αν κάποιοι από αυτούς θα συνεχίσουν την έρευνα ίσως ναι και εγώ σε αυτή την ομάδα τύχει να ανασκάψουν σε αυτό το σημείο θα το βρούνε.

12:22 Θεωρητικά, εάν αυτή η θέση βρισκόταν στην ξηρά και είχαμε όλο το χρόνο στη διάθεσή μας άπειρη χρηματοδότηση και φυσικά το ελληνικό δημόσιο δίπλα μας να συμβάλλει και να καταρχήν να διοδοτεί να συμφωνεί λοιπόν με όλα όσα πρόκειται να γίνουν ήταν σίγουρο ότι θα βρίσκαμε και τα υπόλοιπα κομμάτια του μηχανισμού. Στη θάλασσα όμως τα πράγματα είναι λίγο πιο πολύπλογα.

12:47 Βέβαια, θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι στην Ξηρά θα ήταν πιο πιθανό ενδεχομένως κάποιος να το έχει κλέψει, πάρει, συλλύσει ή οτιδήποτε. Ενώ στη θάλασσα είναι πολύ πιο δυσκερές να ψάξεις, αλλά ίσως υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες, αν είναι κάπου εκεί, να είναι ακόμα εκεί. Ισχύει αυτό Και γι' αυτό το λόγο τα αντικείμενα τα οποία βρίσκουμε Στις αρχαιολογικές έρευνες Στη θάλασσα Είναι πολύ πιο ιδιαίτερα Πολύ σημαντικότερα από αυτά που βρίσκονται στην ξύρα Χωρίς όμως αυτό να αποκλείει βέβαια Να βρίσκουμε Ποιες οι πιθανότητες να βουτήξουν Στην ξυρά Σε μεγάλο βαθμό Αυτό τώρα από το μυαλό μου το λέω προφανώς Αλλά φαντάζομαι ότι η Ελλάδα ή το σύνολο της επικράτειας της Ελλάδας θα έχει σε κάποιο βαθμό περπατηθεί τους τελευταίους δύο αιώνες.

13:36 Προφανώς υπάρχουν μέρη τα οποία δεν έχουν περπατηθεί αλλά μπορεί να πει κανείς με κάποια ευκολία με κάποια άνεση ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της επικράτειας, όχι της επικράτειας της στεριάς της Ελλάδας θα έχει περπατηθεί. Η θάλασσα δεν έχει βουτυχτεί όλοι. Έτσι είναι. Ναι και όταν μιλάμε για αντικείμενα όπως αυτά τα οποία ανασκάπτουμε στα αντικείθυρα μιλάμε για αντικείμενα που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους που και να βοτήξεις πάλι δεν είναι εκτεθειμένα γιατί ακόμη και αν ήταν εκτεθειμένα θα είχαν υποστεί τις καταστροφικές επιπτώσεις της έκθεσης στο θαλάσσιο περιβάλλον γιατί δεν θα είχε μείνει τίποτα έτσι λοιπόν όλα αυτά τα οποία ανακαλύπτουμε τώρα προέρχονται από υποεπιφανειακά ευρήματα Θυμάμαι ότι είχατε κάποια σόναρ.

14:26 Κάποιος, τέλος πάντων, μπορεί να μην είναι σωστή αυτή η φράση, να λέγω το καπιστήριο στα μηχανήματα αυτά. Δεν υπάρχει το 2026 κάποιο μηχάνημα λίγο μεγαλύτερο, λίγο πιο ισχυρό από ένα handheld, ένα γυροκίνητο μηχάνημα, το οποίο να μπορεί με αρκετή ακρίβεια να σου προσδιορίσει που υπάρχει ή δεν υπάρχει μέταλλο, για παράδειγμα.

14:45 Στην υποθαλάσσια αρχαιολογική έρευνα υπάρχουν δυσκολίες Δηλαδή αυτή τη στιγμή εάν η έρευνα ήταν χερσαία, θα είχαμε συστήματα τα οποία το Ground Penetrating Radar για παράδειγμα είναι ένα από αυτά, τα οποία μπορούν να σου κάνουν απεικόνιση υποεπιφανειακών στόχων με σχετική ακρίβεια και μάλιστα να προσδιορίσουν και τη θέση τους.

15:11 Στο βυθό της θάλασσας καταρχήν δεν έχουμε GPS. Δεν φτάνει λοιπόν το δορυφορικό σήμα το οποίο σου δίνει θέση και έτσι πρέπει να εφαρμόζεις άλλες μεθόδους. Έχει όμως DPS το σκάφος, οπότε φαντάζομαι με το GPS του σκάφους και το DPS του σκάφους μπορείς να... Όλα αυτά είναι πολύ πιο ακριβά και πολύ πιο πολύπλοκα. Με τα εφαρμόσεις και σε επίπεδο αρχαιολογικής έρευνας πολλές φορές δεν φτάνει η χρηματοδότηση να κάνουμε κάτι τέτοιο.

15:35 Και από εκεί και πέρα δεν έχουμε τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουμε όργανα που χρησιμοποιούν μάλλον την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, διότι αυτή δεν διαδίδεται αποτελεσματικά στο νερό. Και έτσι έχουμε άλλες ακουστικές μεθόδους ως επιτοπλίστων ή μαγνητικές. Που είναι λιγότερο ασφαλής ας πούμε. Δεν είναι τόσο προηγμένες όσο οι άλλες γιατί δεν είναι τόσο ευρύ το φάσμα εφαρμογής τους με δεδομένο ότι τα περισσότερα γίνονται στην ξηρά και όχι τόσο στη θάλασσα.

16:06 Είναι τεχνολογίες υπό εξέλιξη αυτή τη στιγμή και ίσως στο προσεχές μέλλον να υπάρχει δυνατότητα να κάνουμε περισσότερα. Χρησιμοποιούμε λοιπόν ανεγνευτές μετάλλων, οι οποίοι καθοδηγούν την έρευνα, καθοδηγούν τους ανασκαφείς και χρησιμοποιούνται παράλληλα με την ανασκαφή, προκειμένου να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε ότι αυτή έχει ολοκληρωθεί, έχει φτάσει δηλαδή σε τέτοιο βάθος ώστε ή να συναντήσουμε το φυσικό βράχο οπότε από εκεί και πέρα δεν υπάρχει βήτηση να υπάρχουν άλλα βρήματα ή τα λεγόμενα στήρα ειζήματα που πλέον έχεις φτάσει σε χρονικό στάδιο μέχρι το σημείο του ναυαγίου ή και λίγο πιο πριν.

16:54 Σε αυτό το σημείο ήθελα να τονίσω λιγάκι τα βήματα τα οποία έχουμε ακολουθήσει και τους σκοπούς που έχουν επιτευχθεί τα τελευταία πέντε χρόνια διότι όπως ίσως πρόλαβες να κοιτάξεις πριν από λίγο σώστηλα σε ένα μήνυμα στο κινητό τηλέφωνο μια δημοσίευση η οποία αφορά στις διαδικασίες διαμόρφωσης αρχαιολογικής θέσης και αυτός είναι μόνο ο τίτλος διότι εκεί υπάρχουν αρκετά από τα αποτελέσματα τα οποία ανακοινώσαμε.

17:22 Είναι λοιπόν μια από τις υποχρεώσεις των ανασκαφέων σε κάθε αρχαιολογική έρευνα τα αποτελέσματα να τα κοινοποιήσουν καταρχήν στην επιστημονική κοινότητα στους ειδικούς λοιπόν οι οποίοι ενδιαφέρονται και φυσικά και στο ευρύ κοινό Εντάξει, στο ευρύ κοινό τώρα δεν ξέρω πώς θα μπουν να το δουν στο ΤΑΝΤ αλλά για την επιστημονική κοινότητα είναι υπεραρκετό Το συγκεκριμένο είναι ελεύθερο έχει ελεύθερη πρόσβαση, δεν χρειάζεται κάποιος να πληρώσει αλλά πάντως η δημοσιογραφική κάλυψη Υπάρχει κάθε χρόνο. Δηλαδή εγώ θυμάμαι κάθε χρόνο να βλέπω.

17:53 Βεβαίως. Οκτώβριο, κάπου εκεί πρέπει να βγαίνουν αυτά. Ανάλογα με το πότε γίνεται η έρευνα, μία-δύο εβδομάδες μετά, μέσα από το γραφείο του Υπουργείου Πολιτισμού, γίνονται ανακοινώσεις, οι οποίες μετά αναπαράγονται. Το είδωμα Αλασκαρίδη υπάρχει ακόμα ή δεν... Σαφέστατα, είναι ένας από τους βασικούς αρρωγούς της έρευνας, όπου μάλιστα το 2025 φιλοξένεσαι μια μεγάλη έκθεση από αντικείμενα τα οποία προέκυψαν πρόσφατα και βρισκόντουσαν αρκετά σε φάση συντήρησης που αυτό δεν συμβαίνει συχνά δηλαδή συνήθως περιμένει ο κόσμος πάρα πολλά χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί η συντήρηση των αρχαιοτήτων μέχρι να μπορέσει να τα προσεγγίσει και να τα δει.

18:34 στην ιστορική λοιπόν βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Λασκαρίδη στον Πειραιά εκτέθηκαν για αρκετό καιρό κάποια από αυτά τα ευρήματα και δημοσιεύτηκε ένας κατάλογος που είναι στο Μικρολίμανο στην Μαριναζέας αυτός λοιπόν είναι δικό σου ο κατάλογος για να απομακρυνθούμε λίγο από τις οθόνες μιας και έρχεται καλοκαιράκι και έχει μια περιγραφή των αντικειμένων καθώς επίσης και φωτογραφίες αυτό λοιπόν είναι ένα από τα αποτελέσματα της έρευνας στο ίδρυμα είναι και ο Ναύαρχος δεν είναι ο αρχηγός στόλου ναι ο πρώην αρχηγός στόλου ο κύριος Μαζαράκης που είναι και από μεγάλη οικογένεια έχει παράδοση το επώνυμο ο οποίος η συμβολή του ήταν σημαντικότατη και στην έκθεση αλλά και στις όλες τις έρευνες πεδίου που κάνουμε αυτή είμαστε εμείς και εσείς είσαστε εκεί έχει μια φωτογραφία που φαίνονται όλα τα μέλη της μονάδας που βρίχει ο Ναποστολών, εδώ είναι που συμμετείχαν σε εκείνη τη χρονιά μας βοηθήσαν να μετακινήσουμε φυσικούς ογκώληθους βάρους μέχρι 8 τόνων αυτή ήταν μια από τις πρώτες φάσεις της έρευνας 2021-2025

19:58 καθώς μετά την λεπτομερέστατη αποτύπωση του βυθού εντοπίζαμε κάποιες θέσεις ιδιαίτερο ενδιαφέροντος οι οποίες είχαν εκκαλυφθεί στην αρχαιότητα από μεγάλους ογκώληθους και με αυτόν τον τρόπο απέτρεψαν οι βράχοι αυτοί την οποιαδήποτε παρέμβαση είτε φυσική αλλίωση είτε ανθρωπογενή παρέμβαση στη φάση των ανασκαφών ή άλλων τέλος πάντων Σας έκανε τη ζωή λίγο πιο δύσκολη αλλά σας προστάτευσε τα ευρήματα Ήταν μια πολύ διαιτερή φάση της ανασκαφής. Δεν συμβαίνουν συχνά τέτοια πράγματα στην αρχαιολογία.

20:36 Καθώς θα έπρεπε να αποκαλύψουμε βρήματα τα οποία ήταν ορατά και μια λάθος κίνηση θα μπορούσε να φέρει τον βράχο των οχτώ τόνων επάνω τους με όλο το βάρος και να τα συνθλίψει. Αυτό δεν έγινε. Τα παιδιά το σηκώσανε. Όλοι μαζί. Ε, τι όλοι μαζί τώρα. Τα αποτελέσματα... Και εσύ. Βοήθησα και εγώ. Και εσύ βοήθησες. δίχως τη δική σου συμβολή που ένα μην είχε ξεκινήσει όλοι αυτές οι συνεννοήσεις έτσι λοιπόν αποκαλύφθηκε ένας χώρος ο οποίος ήταν παρθένος όπως τον ονομάσαμε τότε αυτές είναι που καλές μονάδες σωρίου στρατιακότητα ναι ναι η μονάδα υποβριχιών αποστόλων ήταν εκεί και συμμετείχε μέχρι και την τελευταία έρευνα που έγινε πριν από μερικούς μήνες χαίρομαι ειλικρινά και από εκεί και μετά οριοθετήθηκε η περιοχή χωρίστηκε μάλλον σε πεδία 2x2 μέτρων και έγινε ανασκαφή δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση σε αυτό που ονομάζουμε στην αρχαιολογία στρωματογραφία για πρώτη φορά λοιπόν σε αυτή την πενταετία φέραμε την λεπτομέρεια, την επιστημονική λεπτομέρεια στο πρόγραμμα

21:52 και καταφέραμε να το φτάσουμε μέχρι το επίπεδο της δημοσίευσης Εδώ τώρα δεν κλαιρώ, θα ήθελα να με ρωτήσεις γιατί εγώ μπορώ να πάω σε βάθος όσο θέλεις και ίσως ο κόσμος οπότε θα βαρεθεί με όλα αυτά Δεν πειράζει, ξέρεις κάτι έχω παρατηρήσει ότι είναι καλύτερο να πούμε τα οποία θέλουμε να πούμε και αν αυτά τα οποία θέλουμε να πούμε δεν τυχαίνει να είναι να νομίζουμε ότι είναι τόσο δημοφιλείο όσο θα ήταν ποιητό να συζητήσουμε για τις πατητές στο σχολείο των ανθρώπων Να πούμε και για αυτά Να πούμε και για αυτά πατητές, το λέω συμβολικά, ας πούμε, επειδή είναι τα θέματα που πάντα ενδιαφέρουν ή πόσους Τούρκους έχει σκοτώσει ο καθένας, ξέρω εγώ, στη θηκτή, ατ' ό, τ' έλπα.

22:36 Το κοινωνικό αποτέλεσμα του να συζητήσεις ας πούμε για τις πατητές και ότι συμβολίζουν οι πατητές, είναι χι. Και θα το δουν όμως ας πούμε 100.000. Το να συζητήσεις όμως για κάτι το οποίο είναι ενδεχομένως έχει ένα ανώτερο, ευρύτερο, μεγαλύτερο κοινωνικό αποτέλεσμα μπορεί να το δούνε 5.000 αλλά έχει μεγαλύτερη αξία να το δούνε οι 5.000 αυτό παρά οι 100.000 το άλλο.

23:02 Οπότε μπορεί να συζητήσουμε και να πούμε ό,τι θέλεις εσύ ακόμα και αν το ακροατήριό μας είναι μόνο η κυρία Σίμωση και η πώς την είπαμε, η Χρυσάνθη. Σαφέστατα οι 5.000 και οι 10.000 που μπορεί να δουν και να εντυπωσιαστούν από κάτι τέτοιο μπορεί να βοηθήσουν σε μια πιθανή θετική εξέλιξη αν θέλεις των ερευνών γιατί εδώ δεν μιλάμε μόνο για μια έρευνα μιλάμε για την ενάλλη αρχαιολογία στην Ελλάδα η έρευνα στο ναυάγιο των Αντικηθήρων είναι η αιχμή του δώρατος της ενάλλη αρχαιολογίας στην Ελλάδα και αυτό θα το δούμε ίσως σε λίγο καιρό που θα ανοίξει και το μουσείο της ενάλλη αρχαιολογίας στον Πειραιά Ξέρεις τι, συγγνώμη που σου έλεγα κάποτε είναι αν διαβάσει κανείς, δεν έχω ασχοληθεί με την αρχαιολογία ούτε έχω κάποια γνώση για την ιστορικότητα αυτό όμως το οποίο μου έχει μείνει σαν επίγευση διαβάζοντας γενικότερα τα τελευταία χρονιά είναι ότι αρχαιολογικές έρευνες έκαναν συνήθως τα ισχυρά κράτη δηλαδή τα τελευταίους δύο αιώνες για αυτό και τα μάρμαρ του Έλγιν

24:06 είναι στο Λονδίνο και τέλος πάντων η υπόλοιπη ανθρωπότητα βρίσκεται στις πρωτεύουσες τον λόγο ότι τις εποχές εκείνες που αυτοί οι άνθρωποι ασχολιότησαν την αρχαιολογία οι υπόλοιποι δεν είχαμε αυτές τις προτεραιότητες στη ζωή μας και συνεπώς ήμασταν αυτοί οι οποίοι παρήχαμε τα υλικά και οι Ευρωπαίοι τα διαχειρίζονταν. Το να μπορεί η Ελλάδα, δεν είσαι εμάς να είναι το 1826 και δεν είναι το 1826 ή μακάρι να μπορούσαμε το 1826 να κάνουμε αρχαιολογική έρευνα αλλά το γεγονός ότι η Ελλάδα συμμετέχει προφανώς δεν είναι η πρώτη φορά που κάνει αρχαιολογικές έρευνες η Ελλάδα κάνει αρχαιολογικές έρευνες εδώ και πάρα πολύ καιρό αλλά το να συμμετέχει σε μια θαλάσσια έρευνα με επίήσεις όρεις και να παράγει αποτέλεσμα νομίζω ότι είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα πράξη και κυριαρχίας μεταξύ όλων των υπολείπων και περηφάνια θα λέω είναι σημαντικό, δεν είναι μικρό θέμα πες γιατί διαφωνείς δεν άκουσα Πες γιατί διαφωνείς.

25:13 Όχι, δεν διαφωνώ. Απλά ήταν να συμπληρώσω ότι όλοι οι λαοί που βρέχονται από τη Μεσόγειο θάλασσα έχουν να δείξουν αντίστοιχα δείγματα πολιτισμού και υπάρχουν βρήματα που αυτή τη στιγμή δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόμη. Περιμένουν να ανακαλυφθούν τόσο στην Ελλάδα όσο και στις άλλες περιοχές. Ξέρεις τι, να σε ρωτήσω κάτι. Ο μηχανισμός των αντικειθήρων θεωρούμε ότι είναι ελληνικός γράφει ελληνικά επάνω γράφει ελληνικά, οκ οπότε ναι γιατί αυτό που είπες πριν κατ' ουσίαν εμπόριο στην Μεσόγειο υπήρχε παντού και για πολλούς αιώνες, οπότε θα μπούσε να είναι τυχαίο το ότι βρέθηκε ότι να βάγισε το πλοίο εδώ πέρα στο τέλος μέρας στα δικύθυρα ήταν οπότε μπορεί να μην πήγαινε καν στην Ελλάδα το πλοίο αυτό έχουμε μια μια ιδέα του από που έχει ξεκινήσει και που πήγαινε το οποίο το έχουμε εκφράσει και στα κείμενα τα οποία έχουμε δημοσιεύσει εμείς αλλά και στο παρελθόν είναι σαφές λοιπόν ότι έχει ξεκινήσει από κάποια περιοχή στις ακτές της Μικράς Ασίας και από εκεί ταξίδευε με περιορισμό πιθανότατα το ρωμαϊκό κόσμο.

26:24 Έχουμε λοιπόν συγκεκριμένους θαλάσσιους δρόμους ανάλογα με την εποχή και τους ανέμους που επικρατούν περνάνε από εκείνη την περιοχή από τα αντικείθερα νότια λοιπόν της Πελοποννήσου βορειότερα της Κρήτης με προορισμό την Ιταλική Χερσόνησο και επειδή η κερία εκεί ειδικά σε μια εποχή που δεν υπάρχουν μηχανές μιλάμε μόνο για εστιαπλογικά πλοία είναι βαρυφορτωμένο δεν έχει δυνατότητα ελιγμών και ικανότητα αποφυγής αν θέλεις μια στή ελλάση για την οποία δεν γνωρίζεις τίποτα έτσι λοιπόν ξαφνικά συμβαίνει αυτό και πολύ εύκολα σε πετάει στα βράχια και εμείς έχουμε ζήσει εκεί μπορίνια τα οποία μας αναγκάσανε να φύγουμε κακήν κακώς σε διάφορες φάσεις και με τα παιδιά της Ομάδας Υποβριχίων Αποστολών έπρεπε να αντιμετωπίσουμε διαπράγματα και την περίοδο που είχε στείλει το πολεμικό ναυτικό ένα μεγάλο πλοίο έμεινε για αρκετές μέρες στα νότια παράλια της Πελοποννήσου γιατί στα αντικείδηρα δεν υπάρχει λιμάνι.

27:33 Δεν έχουμε λοιπόν ένα ασφαλές προσήνιο που θα μπορούσε να δέσει ένα πλοίο και να περιμένει να κοπάσει η κακοκαιρία. Και έτσι λοιπόν... Ποιο πλοίο είχε έρθει αυτό που κάνει τώρα ο Λεσκαρίδης? Όχι, όχι. Αυτό ήταν το 2016. Οκ. Και ήταν το θέτης, αν δεν κάνουμε λάθος. Θέτης, ναι. Θυμάμαι το θέτης. Πώς λέγεται αυτό που πήρε ο κ. Λεσκαρίδης?

27:52 Δεν θυμάμαι τώρα. Ένα απλή υποστήριξη. Δεν θυμάμαι. Οπότε λοιπόν, ναι, το να συμβεί ένα αναβάγιο σε εκείνη την περιοχή δεν είναι κάτι δύσκολο. Και ίσως υπάρχουν και πολύ περισσότερα στην Ανοιχτή Θάλασσα, τα οποία δεν τα έχουμε ερευνήσει ακόμη. Ναι, ναι. Θέλεις να πεις, πες να έχεις κάτι σε μυαλό σου, εγώ έχω αρκετές εμπορίες.

28:17 Ρώτα με και θα σου πω, γιατί έχω σημείωσει εδώ κάποια πραγματάκια, τα οποία θα ήθελα να αναφερθούν. Είχαμε μια περίδοση στη μονάδα που υπήρχε ένας λουόμενος, νομίζω ήταν κάπου στην Αιτωλοκαρνανία, ο οποίος τράβαγε βίντεο με το κινητό του. Και εκείνη την ώρα που τράβαγε βίντεο με το κινητό του, έτυχε να πέσει ένα αεροπλάνο.

28:39 Ένα μονοκινητήριο, ένα τσέσνα, ένα αεροπλάνο μικρό. Και θα πήγαινε η ομάδα για να το εντοπίσει. υπήρχε βίντεο στο οποίο φαινόταν το πόσιμα δηλαδή έβλεπες ας πούμε που τραβήχθηκε το βίντεο και έβλεπες και που έπεσε το αεροπλάνο ο κόσμος δεν μπορεί να φανταστεί πόσο δύσκολο είναι να το βρεις το αεροπλάνο ενώ ξέρεις που έχει πέσει το βλέπεις έχεις βίντεο και λες εκεί έχει πέσει αν πας να το ψάξεις είναι αρκετά δύσκολο οπότε μια ερώτηση που γεννάται είναι προφανώς το που βρίσκεται το ναυάκι ο Νικηθήρων εσείς το έχετε μαρκαρισμένο εδώ και πάρα πολύ καιρό πως πηγαίνετε όμως μέσα στη θάλασσα πως δεν χάνεστε, πως προσεγγίζετε δηλαδή με μεθοδικό τρόπο την την εξερεύνηση έτσι ώστε να είστε σίγουροι ότι από εκεί που έχετε περάσει έχετε δει ότι πρέπει να δείτε ή το προσεγγίζετε με άλλο τρόπο πως γίνεται αυτό το πράγμα γνωρίζοντας λοιπόν ότι το συγκεκριμένο ναυάκι όπως και τα περισσότερα ναυάγια εκείνης της περιόδου τα οποία ανασκάπτονται αυτή τη στιγμή εντοπίστηκε τυχαία από καταδιόμενους το 1900.

29:51 Μπορεί κανείς να φανταστεί ότι κάτι μπορεί να οδηγήσει ένα δίτη σε μια ομάδα από ευρήματα όπως είναι ένα ναυάγιο. Εδώ λοιπόν μιλάμε για παράκτη αρχαιολογία. Μιλάμε δηλαδή για την περίπτωση όπου κάποιος μπορεί να ξεκινήσει από την ακτή ή τέλος πάντων από ένα κοντινό λιμάνι και να πάει λίγα μέτρα από εκεί που σκάει το κύμα σε βάδη τα οποία μπορεί να είναι όπως στην περίπτωσή μας περίπου 50 μέτρα.

30:20 Η άλλη περίπτωση είναι αυτό που λέμε να πας να εργαστείς στη μέση του πουθενά. Να πας ένα μήλι από την ακτή σε ένα σημείο που βυθός είναι κατά κύριο λόγο επίπεδος και εκεί μπορεί να έχει να βαγίσει ένα πλοίο λόγω κακοκαιρίας ή να έχει πέσει ένα αεροπλάνο. Εκεί τα πράγματα είναι δύσκολα. Γιατί πλέον δεν μπορείς να εντοπίσεις αυτό το αντικείμενο τυχαία ή να σκαθοδηγήσεις μια ομάδα ευρημάτων και να πας ακριβώς εκεί.

30:51 Εκεί βοηθάει η σύγχρονη τεχνολογία. Έχουμε λοιπόν συστήματα τα οποία χρησιμοποιούμε με τη βοήθεια σκαφών υποστήριξης, ακουστικά, μαγνητικά. Σόναρ. Ναι, ένα site scan sonar για παράδειγμα, ένα sub-bottom profiler στην περίπτωση που θα χρειαστεί να ψάξεις κάτω από την επιφάνεια του πληθυμένα. μαγνητόμετρα ή ακόμη και συστήματα τα οποία μπορείς να εφαρμόσεις επάνω σε αυτόνομα οχήματα τα οποία θα ρίξεις από ένα συγκεκριμένο σημείο με εντολή να καλύψουν μια συγκεκριμένη περιοχή και αν δεν εντοπίσεις εκεί συνεχίζεις στην επόμενη και χωρίζοντας σε ένα τεράστιο πεδίο σε τομείς νομοτελειακά κάποια στιγμή θα φτάσεις στο στόχο σου.

31:35 Έτσι λοιπόν γίνονται οι έρευνες σήμερα Και εντοπίζουμε σε μια ιδιαίτερη ενδιαφέροντος Το οποίο μετά γεννάται το ερώτημα τι θα τα κάνεις Δηλαδή αν βρεις στη μέση του πουθενά ένα στόχο Δύο μίλια μακριά από την ακτή Σε ένα σημείο μάλιστα που μπορεί να βρίσκεται και σε διεθνή χωρικά ύδατα Εκεί περιπλέκεται ακόμη περισσότερη κατάσταση Βγαίνει τόσο έξω, δεν μιλάς τώρα για τα δική θήρα, μιλάς γενικότερα Μιλάω γενικότερα, ναι Ναι, ναι. Τα αντικείθυρα είναι κοντά στην εστιαλία, δεν είναι πολύ κοντά.

32:03 Ναι, ναι, είναι 50 μέτρα από την εστιαλία. Εκεί λοιπόν γεννάται το ερώτημα τι κάνεις με αυτό το στόχο και αν αξίζει τον κόπο κάποιος να το διερευνήσει. Θα μπορούσε για παράδειγμα σε ένα τέτοιο σημείο να βρίσκονται άλλοι 10 μηχανισμοί των αντικειθύρων οι οποίοι να έχουν να δώσουν πολύ περισσότερες λεπτομέρειες. Και έτσι γεννάται το θέμα καταρχήν της βούλησης αν υπάρχει κάποιος που είναι ενδιαφέρεται να το κάνει και κάτι εξίσου σημαντικό το θέμα της χρηματοδότησης.

32:32 Γιατί η ενάλλεια έρευνα είτε είναι αρχαιολογική είτε είναι για άλλους σκοπούς κοστίζει 10 με 20 φορές παραπάνω από κάτι αντίστοιχο που θα γινόταν στην ξηρά και διαρκεί συνήθως και πολύ λιγότερο. Γιατί έχεις και τις καιρικές συνθήκες. στην περίπτωση μας η χρηματοδότηση είναι ιδιωτική έχουμε λοιπόν ανθρώπους γιατί πριν λέγαμε για τους 10.000 που μπορεί να δούνε τελικά αν ενδιαφερθεί ένας ο οποίος έχει το μεράκι, έχει τη βούληση έχει τι θέλει να βοηθήσει αυτό είναι αρκετό για να γίνουν τα πράγματα γιατί από αυτόν τον ένα ξεκινάνε όλα θα αναφερθώ στο τέλος στους χορηγούς, να μην μιλήσω λοιπόν τώρα και να πω ποιος κάνει τι γιατί είναι μια μεγάλη ομάδα έχουμε καταφέρει να ευθυγραμμίσουμε διάφορους πλανήτες για να φτάσουμε τελικά στον προορισμό, αλλά τονίζω τη σημασία της ιδιωτικής χρηματοδότησης η οποία έχει βέβαια τον κίνδυνο να διακοπεί ανά πάση στιγμή Αυτό έχει για όλες όλα τα είδη φαντάζομαι Στις επιχορηγήσεις υπάρχει προγραμματισμός Δηλαδή εκεί μπορείς να πεις ότι είναι ένα πενταετές πρόγραμμα

33:49 που χρηματοδοτείται με αυτόν τον τρόπο κάθε τόσο έτσι και έτσι και έτσι Ενώ με την ιδιωτική πρωτοβουλία κάθε χρόνο υπάρχει μια αγωνία Κάθε χρόνο υπάρχει μια επιπλέον συνεννόηση και μπορεί κάτι να στραβώσει όπως για παράδειγμα οι διεθνείς συγκυρίες που επικρατούν αυτή τη στιγμή Έχουμε πολέμους, έχουμε αποκλεισμούς, έχουμε διάφορα τέλος πάντων γεγονότα που μπορεί κάποιος να έχει δεσμευτεί, να έχει υποσχεθεί και τελικά να μην μπορεί να παραδώσει.

34:15 Το πόσο κοστίζει το συζητάτε αυτό δημόσια ή δεν το συζητάτε. Ποιο είναι το κόστος μιας ετήσιας. Είναι στο ύψος των εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ ετησίως εάν συνεπολογίσει κανείς τα πάντα. Γιατί μια ενάλλη αρχαιολογική έρευνα δεν είναι μόνο αυτές οι μέρες που είμαστε στο πεδίο. φυσικά εκείνες τις ημέρες έχουμε την πιο έντονη δραστηριότητα την πιο εντυπωσιακή αν θέλεις αλλά πιο πριν και πιο μετά υπάρχει ένας πολύ μεγάλος όγκος δουλειάς που ξεκινάει από το να οραματιστεί κάποιος το τι πρέπει να γίνει να γίνει μια βιβλιογραφική έρευνα να δεις τι παράλληλα μπορεί να υπάρχουν πως γίνονται τέτοιες δουλειές αλλού να εξελίξεις πιθανότατες μεθόδου σου και από εκεί και πέρα να αποκτήσεις τον εξοπλισμό, είτε να τον αγοράσεις, είτε να τον νοικιάσεις, είτε να τον δανειστείς, να βεβαιωθείς ότι υπάρχει ο κόσμος, να εκπαιδευτεί, να τον ασφαλίσεις, να τον απασχολήσεις με τον οποιοδήποτε τρόπο.

35:18 Και αφού ολοκληρωθεί η έρευνα, ξεκινάει μια διαδικασία που έχει να κάνει με τη συντήρηση. Η συντήρηση των αρχαιοτήτων είναι ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο που παίρνει πάρα πολύ χρόνο, γίνεται από ειδικούς. στην περίπτωση μας παρέχεται από το Υπουργείο Πολιτισμού από το Εργαστήριο Συντήρησης Εφορίας Εναλλήρων Αρχαιοτήτων με δική τους μέρημνα.

35:36 Υπάρχει αρρωγή από την πλευρά μας αλλά η καθοδήγηση, η εργασία όλα γίνεται από αυτούς και είμαστε πολύ τυχεροί γι' αυτό. Και όλο αυτό οδηγεί μετά στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων είτε με τη μορφή δημοσιεύσεων όπως είναι αυτή που κρατάς στα χέρια σου που έγινε το 2025 εκθέσεων συνεδρίων ντοκιμαντέρ ιστοσελίδων όλα αυτά μαζί είναι ένα full time job όπως λέμε δηλαδή κάποιος μπορεί να ασχολείται 12 μήνες στον χρόνο για κάτι που κάποιοι βλέπουν κίνηση μόνο για ένα μήνα και για κάτι το οποίο μπορεί να δηλαδή αν κάποιος δει τα ευρήματα δεν σημαίνει ότι εντός ενός πενταετούς προγράμματος θα ανακαλυφθεί κάτι το οποίο θα συμμετοδοτήσει παγκόσμια είδηση να το πω έτσι δηλαδή μπορείς να μην βρεις αυτό το οποίο ο κόσμος φαντάζεται ότι θα βρεις ή που ελπίζει μέσα σε αυτή την πενταετία κάναμε κάτι το οποίο αντιπροσωπεύει ακριβώς αυτό που είπες τώρα κάναμε μικρογεοαρχαιολογική έρευνα αυτό λοιπόν σημαίνει ότι κάναμε δειγματοληψία στα ειζήματα, στην άμμο, στα πετραδάκια τα οποία βρισκόντουσαν στην ευρύτερη περιοχή.

37:01 Και χρησιμοποιώντας μεθόδους οι οποίες είναι γνωστές από την γεολογία, υπό το πρίσμα όμως της αρχαιολογικής μελέτης, καταφέραμε να κάνουμε αναγωγές σε σημεία του παρελθόντο που γίνανε σημαντικά γεγονότα. και έτσι μπορούσαμε να καθορίσουμε για παράδειγμα πότε άλλαξε το τοπίο στο βυθό γιατί όταν λέμε ότι βρέθηκε ένας βράχος 8 τόνων πάνω από ένα αρχαίο ναυάγιο συνήθως τα ναυάγια έρχονται και κάθονται πάνω από αυτούς τους βράχους όταν πηθίζονται ακριβώς έχουμε λοιπόν ένα μεγάλο γεωλογικό γεγονός το οποίο προκάλεσε μια κατολίσθηση από την υπερκείμινη ακτή και καταλήξανε αυτά τα βράχια πάνω από τον αρχαιολογικό χώρο.

37:48 Αυτό λοιπόν με την μικρογεοαρχαιολογία καταφέραμε να το μελετήσουμε σε βάθος. Όταν λοιπόν έρχεται η ώρα να δημοσιεύσουμε τέτοια αποτελέσματα και να δείξουμε φωτογραφίες, πιθανότατα αυτό να τραβήξει την προσοχή από άτομα στο ευρύ κοινό για πολύ λίγο, για δευτερόλεπτα. Όμως δίνουν τροφή για σκέψη σε ειδικούς επιστήμονες οι οποίοι δημιουργούν σημαντικές προεκτάσεις στο μυαλό τους σε άλλα πράγματα που γίνονται στο βυθό ή σε αρχαιολογικούς χώρους στη Ξηρά και ξεκινάει ένα άλλο κεφάλαιο για τη μελέτη τέτοιων αντικειμένων τόσο στη χώρα μας όσο και στο εξωτερικό.

38:31 Όλα αυτά λοιπόν τα έχουμε γράψει στο άρθρο που σου έστειλα. Τα αποτελέσματα και υπάρχουν και άλλα πράγματα σε εξέλιξη. Υπάρχει και ένας Κινέζος μέσα στη μελέτη. Α, όχι, είδες την περίληψη στα κινέζικα Ναι, δεν υπάρχει συγγραφέας κινέζος Όπως επίσης και στα αραβικά Αυτό δεν το έχω Όχι, και στα κινέζικα και στα αραβικά και στα ισπανικά Ο πρώτος συγγραφέας είναι Ισπανός Αλλά κινέζο και αράβα δεν έχουμε μέχρι στιγμής Δυστυχώς Είμαστε ανοιχτοί σε συνεργασίες Κοίτα, ενάμιση δύση, να δεν πάει να βρείτε έναν Είμαστε ανοιχτοί σε συνεργασίες Είμαι σίγουρος ότι και αυτή θέλει να έρθει.

39:04 Ο Ισπανός πώς πρόκειψε. Ο Ιζάκ ο Γκλόμπλιν Ραμύρες. Τον Όμπελ είναι σε ρόλο από το Game of Thrones. Τον Όμπελ είναι. Στο Game of Thrones. Νομίζω Όμπελ είναι λίγο όταν... Με τον Ιζάκ γνωριστήκαμε στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα όταν έκανα το μάστερς μου. Αυτός έκανε το διδακτορικό του. Και γενικότερα είμαι της άποψης ότι στη ζωή μας από τη στιγμή που η μοίρα μας φέρει κοντά με κάποιους ανθρώπους που ταιριάζουν τα χνότα μας όταν έχουμε κάποια ιδέα καλούμε συνήθως αυτούς πρώτα για μια πιθανή συνεργασία. Ο Ισάκ λοιπόν ο ειδικός στην μικρογεωαρχαιολογία.

39:49 Ισάκ, Ισπανός. Φαντάζομαι έχει και να σου πει το Ισραήλ θα έχει εβραϊκές ρίζες. Όχι, δεν έχει. Όπως ούτε και εγώ έχω εβραϊκές ρίζες. Ναι, σε πράξη να δεν σε λένε Σακ. Σε λένε Αλέξανδρο. Εντάξει, θα μπορούσες να πεις. Αλλά στο Ισραήλ υπάρχουν πολύ μεγάλες ευκαιρίες για την αρχαιολογική έρευνα και για την ενάλλη αρχαιολογική έρευνα, γιατί είναι η πρώτη ακτή που συνάντησε ο πολιτισμός, ο οποίος ξεκίνησε από τη Μεσοποταμία και άρχισε να επεκτείνεται προς τα εδώ.

40:18 Και εκεί γίνανε πράγματα περίπου χίλια χρόνια νωρίτερα από ό,τι έγιναν σε άλλες περιοχές της Μεσογείου. Οπότε η αρχαιολογική έρευνα και εκεί, όπως και στην Ελλάδα, γι' αυτό με είδες πριν που έλεγες για την Ελλάδα, σου λέω όχι μόνο εδώ, αντίστοιχα στις ακτές, στις Ισπανίες, στη Γαλλία, έχει πολύ μεγάλο πλούτο, έχει πολύ πλούσια ευρήματα, τα οποία φυσικά συνεχίζουμε για να καλύπτουμε μέρα με τη μέρα.

40:47 Έχουμε επίσης και άλλα μέλη στην ομάδα που ασχολούνται με διάφορα αντικείμενα. Φέτος το 2025 προσεγγίσαμε για πρώτη φορά έναν υποθαλάσσιο βιολόγο, ο οποίος μπορεί στο μέλλον να μας βοηθήσει να μελετήσουμε τους θαλάσσιους οργανισμούς, οι οποίοι βρίσκονται κοντά στα αντικείμενα και από εκεί να αντλήσουμε άλλες πληροφορίες.

41:14 Ακαδημαϊκός είναι. Ελληνάς Σε όλη μας την ομάδα έχουμε αρκετούς ακαδημαϊκούς ο Διευθυντής της έρευνας για παράδειγμα ο Λόρενς Πάωμορ ένας από τους δύο διευθυντές συνδιευθυντής μαζί με την κυρία Σίμωση είναι Ελβετός από το 2021 μέχρι το 2025 συνδιεύθυνε την έρευνα μαζί με την κυρία Σίμωση και είναι εξειδικευμένος στα αγλυπτά στα μαρμάρινα αγλυπτά οπότε λοιπόν Αυτή η διεπιστημονικότητα, δηλαδή το να έχεις ανθρώπους από διάφορες ειδικότητες μέσα σε μια ομάδα που μελετά με ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, ο καθένας από τη σκοπιά του, σου δίνει τη δυνατότητα να ανοίξεις το μυαλό σου πιο πέρα από τα στενά όρια που δίνει ή μία μόνο ειδικότητα, για παράδειγμα μόνο εν άλλη αρχαιολογία ή μόνο μικρογιοαρχαιολογία.

42:07 Ο καθένας λοιπόν έχει να δώσει το δικό του, βάζει το δικό του λιθαράκι. Εσύ τι κάνεις στο διδακτορικό σου? Το μάστερς μου καταρχήν ήταν στις τεχνικές ανασκαφής αρχαίων ναυαγίων. Σχετικό με το αντικείμενο. Και για αυτό το λόγο, γιατί είχα ξεκινήσει να ασχολούμαι με την έρευνα από το 2012, οπότε είχε ξεκινήσει το ενδιαφέρον για την ανασκαφή και έτσι ήμουν πολύ στοχευμένος στο τι θέλω να κάνω.

42:35 Φοβερό που προσφέρουν και τέτοιο μεταπτυακό, γιατί σημαίνει ότι υπάρχει ακροατήριο. Φαντάζομαι ότι δεν είναι ο σκοτωμός, δεν είναι ότι έχει 5.000 ανθρώπους που πηγαίνουν. Η διαδικασία της επιλογής του θέματος είναι ανοιχτή. Δηλαδή σου λέει τι θέλεις να κάνεις, προτείνεις και από εκεί και πέρα... Ναι, και από εκεί και πέρα, εφόσον αφορά εν άλλη αρχαιολογία, περνάει από μια επιτροπή και σου λένε εντάξει θα αλλάξεις αυτό, θα αλλάξεις εκείνο, θα κάνεις τελικά εκείνο.

43:00 Μου κάνει εντύπωση να ακούς αυτό για μεταψιακό. Συνήθως τέτοιο modularity υπάρχει για τα διδακτορικά. Δεν παρακολουθείς κλάσεις, δεν έχει μαθήματα. Φυσικά και έχει μαθήματα, αλλά στο τέλος έχεις να κάνεις μια... Αντιπτυχιακή, ας πούμε. Να κάνεις το desertation, όπου εκεί διαλέγεις το θέμα σου. Το διδακτορικό, το οποίο ξεκινήσετε με το Πανεπιστήμιο της ΧΑΕΦ, με όλες αυτές τις δυσκολίες που έχουμε συναντήσει από το Μάρτιο και μετά, αφορά τις γεωφυσικές μεθόδους αυτό που έλεγες πριν για την μελέτη στόχων στην επιφάνεια του ιθού και υποπιφανειακά οπότε είναι αυτό που συζητούσαμε πριν ότι λείπει αυτή τη στιγμή ή θέλει να πάει ένα βηματάκι λίγο παραπέρα με τη θέληση του Θεού και πολύ διάβασμα και αρκετή δουλειά ίσως σε μερικά χρόνια να καταφέρω και εγώ να βάλω ένα λιθαράκι σε αυτό Στο εύχομαι, είμαι σίγουρος και στο εύχομαι ταυτόχρονα Λύσεις θα είναι κυρίως τεχνολογικές.

44:02 Θα να πω ότι να βρεθεί μια μέθοδος ανθρωποκεντρική θα υπάρχει αυτή η δυνατότητα, αλλά δεν νομίζω ότι υπάρχει λόγος κάποιος να απανήσει προσπάθεια προς τα εκεί. Επειδή λοιπόν τώρα λέμε για τη δική μου έρευνα, η προσέγγιση που κάνω έχει να κάνει φυσικά με την ειδικότητα που έχω, δηλαδή τη δυνατότητα να βάζω ανθρώπους στο νερό για αρκετή ώρα με ασφάλεια.

44:25 Μήπως βάζεις drone από εδώ και πέρα. Υπάρχουν κάποια πλεονεκτήματα που να έχεις έναν άνθρωπο ο οποίος έχει τα μάτια του δίπλα από το αντικείμενο, τα χέρια του, το μυαλό του και μπορεί μέσα σε πολύ πιο μικρόχρονικό διάστημα να αντιληφθεί λεπτομέρειες που πολύ δύσκολα θα καταφέρεις να τις συλλέξεις με ένα αυτόνομο σύστημα έναν υπολογιστή δηλαδή ο οποίος είναι προγραμματισμένος να κάνει πράγματα και δεν θα παρεκκλίνει την πορεία του μέχρι σήμερα, έτσι, είμαστε το 2026.

44:59 Δεν θα ήταν ενδιαφέρον να... Εντάξει, αυτό που λέω τώρα δεν είναι μια φοβερή ιδέα, προφανώς έχουν σκεφτεί κι όλοι όσοι ασχολούνται με το αντικείμενο, αλλά δεν θα ήταν ενδιαφέρον πρώτα ένα drone να πάει, να δει, να δημιουργήσει, να κάνει το groundwork, να χαρτογραφήσει, όχι χαρτογραφήσει με την έννοια του χάρτη, με την έννοια του να σου δώσει εικόνα, να καταλάβεις και κατάδεσαν όσο πιο στοχευμένοι γίνεται.

45:21 Σαφέστατα. Και αυτό το κάνουμε και θα συνεχίσει να γίνεται όλο ένα και περισσότερο στο μέλλον και σίγουρα η τεχνητή νοημοσύνη θα σου καλύψει αυτό το κενό που ανέφερα πριν. Δηλαδή θα σου δώσει τη δυνατότητα, το μηχάνημα να αλλάξει τον προγραμματισμό. Να του πεις δηλαδή ότι κάτω από αυτές τις συνθήκες δώσουμε μια καλύτερη λύση.

45:41 Και αυτό θα γίνει στο προσοχές μέλλον, πολύ κοντά μας. Όμως σε κάποια φάση θα πρέπει να παρέμει το ανθρώπινο χέρι. Και πιθανότατα όταν μιλάμε για αρχαιότητες και για αντικείμενα τα οποία δεν μπορείς να αντικαταστήσεις, δηλαδή σκέψου λίγο τώρα ο μηχανισμός των αντικειθήρων. Πόσα τέτοια αντικείμενα υπάρχουν στην πλανήτη.

46:03 Μόνο ένα. Όταν λοιπόν μιλάμε για αντικείμενα τέτοιας σημασίας πιθανότατα θα του σκεφτεί πάρα πολύ ένας φορέας όπως το Υπουργείο Πολιτισμού να δώσει άδεια σε μια ομάδα από ρομπότ να παρέμβουν σε μια αρχαιολογική θέση. Θα χρειαστεί άδεια. Η άδεια πρέπει να το περιγράφει αυτό το πράγμα. Βέβαια. Να πει ότι εγώ θα χρησιμοποιήσω αρρωβή.

46:24 Με λεπτομέρεια. Η παρέμβαση περιγράφεται με λεπτομέρεια. Και στη διάρκεια ενώ υλοποιείται η μέθοδος υπάρχει η εποπτεία που υπάρχει μπορεί εκείνη την ώρα να σου πει κάποιος ότι αυτό δεν πρέπει να συνεχίζει να γίνεται διότι πρόκειται να καταστρέψουμε αντικείμενα τα οποία είναι αντικατάστατα. Εκεί λοιπόν εμπιστευόμαστε το ανθρώπινο χέρι. Και θεωρώ καλώς εμπιστευόμαστε το ανθρώπινο χέρι γιατί πολλές φορές η εμπειρία, η εκπαίδευση, η ικανότητα είναι το μόνο που θα σταματήσει τη συνέχεια που θα οδηγήσει ένα λάθος.

47:02 Και σε αυτό πιστεύω εγώ, αυτό ακριβώς μελετάω το πώς μπορείς να χρησιμοποιείς την τεχνολογία στην υπηρεσία του καταδιόμενου ερευνητή. Γιατί κάποια στιγμή θα τον χρειαστείς, θα τον βάλεις. Θα τον βάλεις μέσα στο νερό. Εκτός και αν το πεδίο είναι εκτός ορίων, δηλαδή έχουμε, γίνονται ανασκαφές σε βάθεια εκατοντάδων μέτρων, χρησιμοποιώντας μηχανήματα, τα οποία ελέγχονται όμως από την επιφάνεια.

47:29 Ναι, κάτι τελείως φανταζόμουν και εγώ. Δηλαδή, όχι ένα ROV το οποίο να... Βασικά, σχεδόν τα δύο. Ένα ROV το οποίο να πηγαίνει και να βλέπει και να σου δίνει εικόνα να είσαι στοχευμένος και φαντάζομαι ότι θα υπάρχουν και κάποια είδους ROV τα οποία έχουν τη δυνατότητα να κάνουν μηχανικές κινήσεις ή υπάρχουν βάθη τα οποία είναι απαγραφητικά για τον άνθρωπο.

47:46 Υπάρχουν αυτόνομα μηχανήματα και υπάρχουν τηλεχειριζόμενα. τα ROVs, remotely operated είναι τα τηλεχειριζόμενα όπου εκεί θα δεις όμως και ένας άνθρωπος ο οποίος έχει δουλέψει με τα χέρια του στο βυθό ότι μια συγκεκριμένη δουλειά παίρνει πάρα πολύ χρόνο να ελοπιθεί σε αντίθεση με το να πας να την κάνεις με τα χέρια σου και ειδικά αν έχεις την εμπειρία και την ικανότητα ώστε να το τρέξεις λίγο πιο γρήγορα Είμαστε τυχεροί για το βάθος δηλαδή το βάθος δεν είναι καλό βάθος αλλά δεν είναι απαγορευτικό βάθος.

48:17 Από 50 μέτρα δεν είναι λίγα. Δεν ξέρω ο κόσμος τι νομίζει για τα 50 μέτρα πώς τα έχει στο μυαλό του αλλά 50 μέτρα δεν είναι ένα βάθος στο οποίο μπορείς να κάθεσαι με τις ώρες. Σε αυτά τα βάθη... Μερυμπρίτερα ενδεχομένως κάθεσαι αρκετή ώρα αλλά είναι ένα βάθος το οποίο είναι στα όρια του διαχειρίσιμου. Δηλαδή αν ήταν 70-80 μέτρα είναι αρκετά πιο δύσκολα.

48:38 Σε αυτά τα βάθη μπορείς να δουλέψεις αλλά είναι αρκετά βαθιά ώστε να το κάνει πάρα πολύ δύσκολο ενώ στα 70-80 μέτρα είναι ένα βάθος που μπορείς να πεις ότι εδώ δεν μπορώ να δουλέψω και γι' αυτό το λόγο όλη αυτή η διαδικασία που συζητάμε πάει περίπατα μπροστά σου λοιπόν τυχαία τώρα έχεις μια φωτογραφία πολλοί έχεις και εμένα από μια από ένα υποβρύχιο θα το λέγαμε σκάφαντρο αυτό, ένα εξελιγμένο σκάφαντρο Γιώργη είναι ένα υποβρύχιο που το φοράς έτσι το λέω αυτό λοιπόν το exosuit θα το δείξουμε αυτό στο βίντεο είναι ένα σύστημα κατάδυσης μίας ατμόσφαιρας αυτό λέγεται ADS atmospheric diving suit είναι ένα σύστημα λοιπόν κατάδυσης μίας ατμόσφαιρας όπου ο πιλότος γιατί έτσι τον λέμε βρίσκεται μέσα σε αυτό το κέλυφος προστατευμένος από τα στοιχεία του θαλάσσου περιβάλλοντος, δεν βρέχεται, δεν κρυώνει δεν συμπιέζεται και αναπνέει αυτό που αναπνέουμε τώρα.

49:39 Αέρα μιας ατμόσφαιρας. Με λόρο. Όχι. Έχει αυτόνομο σύστημα για την διατήρηση της ατμόσφαιρας. Έχει λοιπόν στην πλάτη του φιάλες οι οποίες έχουν μέσα οξυγόνο. Εκατότα εκατό οξυγόνο. Και όταν κλείνει το καπάκι και βρίσκεσαι πλέον αποκλεισμένος σε αυτόν εκεί το χώρο εγκλωβίζεις τον αέρα που είχες στο περιβάλλον που βρισκόσουν.

50:05 Το διοξίδιο? Θα σου πω. Καθώς καταναλώνεις το οξυγόνο αναπνέοντας και τα επίπεδα μειώνονται, οι φιάλες που έχεις στην πλάτη σου συμπληρώνουν αυτό που λείπει. Το οξυγόνο. Και το διοξίδιο απομακρύνεται... Οι φιάλες συμπληρώνουν αυτό που λείπει στην ατμόσφαιρά σου. Ναι, ναι, ναι. Μέσα στο χώρο του συστήματος. Και το διοξίδιο απομακρύνεται χημικά.

50:27 Με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιείται... στα κλειστά κυκλώματα ή στα υποβρύχια εδώ λοιπόν και επιστρέφω σε αυτό που λέγαμε πριν εάν δεις τι έχεις στα άνω άκρα σου για χέρια έχεις δύο πένσες είναι σαν να προσπαθείς να κάνεις δουλειά με τσόπ στικς γι' αυτό θέλει το κοινέρο γι' αυτό θέλουμε τον ειδικό στα τσόπ στικς εκεί λοιπόν φαντάσου να πρέπει να μετακινήσεις ένα αντικείμενο το οποίο είναι εφθραυστό σαν μπισκότο, όπως είναι για παράδειγμα το διαβρωμένο σχαλκός.

51:03 Ή μαλακό σαν σφουγγάρι, το οποίο διαλύεται όπως είναι για παράδειγμα το ξύλο μετά από 2.000 χρόνια στη θάλασσα. Είναι πάρα πολύ δύσκολο και γι' αυτό το λόγο τέτοια συστήματα είναι πάρα πολύ ωραία σαν μηχανήματα παρατήρησης, να πας δηλαδή, να δεις, να χρησιμοποιούνται σε πολλές συγκεκριμένες περιπτώσεις σε επιχειρήσεις διάσωσης προσωπικού από υποβρύχια που έχουν κάτι στο βυθό της θάλασσας Για τη δική σας δουλειά δεν είναι τόσο χρήσιμο Για τη δική μας δουλειά είναι πάρα πολύ ωραίο για να μπορείς να κάτσεις μέχρι το όριο της φόρμας αυτής που είναι τα 8 ώρες και να παρακολουθείς να κατευθύνεις αν θέλεις από κοντά ανθρώπους να δουλεύουν το οποίο σε ένα βαθμό το καταφέρουμε αυτή τη στιγμή με τηλεχειριζόμενα οχήματα και μια μεγάλη οθόνη που έχουμε στο σκάφος υποστήριξης χωρίς να βάζουμε ανθρώπους Η εκπαίδευση για αυτό που γίνεται Αμερική Το συγκεκριμένο λοιπόν είναι ένα σύστημα που κατασκευάστηκε στον Καναδά από την εταιρεία Newt Shoot Exoshoot είναι το μοντέλο

52:12 και εγώ μαζί με λίγα ακόμη μέλη της ομάδας εκπαιδευτήκαμε στο κενογραφικό κέντρο του Woods Hole Βοστόνη όπου για να μπορέσεις να το ρίξεις αυτό στη θάλασσα χρειάζεσαι ένα μεγάλο γερανό γιατί μέσα στο νερό είναι ουδέτερο αλλά έξω από το νερό ζυγίζει αρκετές εκατοντάδες κιλά και έτσι αν το βάλεις αυτό στη θάλασσα χρειάζεσαι ένα πλοίο υποστήριξης το οποίο να έχει γερανό και έχει ένα control room που είναι ένα container εξάμετρο με οθόνες, συστήματα τηλεπικοινωνίας κτλ μια τεράστια γεννήτρια και ένα σωρό εργαλεία.

52:53 Όλο αυτό λοιπόν όταν ήρθε η ώρα να το χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα χρειάστηκε ένα πλοίο σαν το θέτης του πολεμικού ναυτικού το οποίο μας παραχωρήθηκε με τη βοήθεια του κυρίου του ναυάρχου του Ευάγγελου Αποστολάκη ο οποίος έδειξε προσωπικά ενδιαφέρον και για την έρευνα και για το συγκεκριμένο σύστημα στείλαμε άτομα του πολεμικού ναυτικού και εκπαιδεύτηκαν στη χρήση του και είχαμε και μέλη της Μονάδας Υποβληχείων Καταστροφών, που μετά από μια σειρά, αν θέλεις, καταδύσεων προσαρμογής, με κλειστά κυκλώματα, ήρθαν στα αντικείθυρα και χρησιμοποιήθηκαν δυστυχώς εκείνη την περίοδο για λίγο, λόγω καιρικών συνθηκών.

53:32 Είχε έρθει μια χρονιά το ποινήν, όμως, δεν θυμάμαι. Ναι, ναι. Το 2016, αν δεν κάνω λάθος. Ναι, ήμουν στη Μονάδα, το θυμάμαι. Σου λείπει η Μονάδα? Αναπολώ τις μέρες της θητείας μου στο πολεμικό εναυτικό στη φάση που σκέφτομαι πόσο ανέμελη ήταν η ζωή του ναύτη που το μόνο μέλημα που είχαμε τότε ήταν να κάνουμε να δασανίσει τους υποψήφιους των ανθρώπων ευτυχώς εγώ δεν έκανα τέτοια πράγματα έκανα εκπαίδευση σε νέους τραχανθρώπους στη φάση των καταδύσεων δεν έκανα πατητές και τα λοιπά. Μπορώ να συζητήσω για τις εμπειρίες μου σε αυτό αλλά ως παθών και η ζωή από εκεί και μετά αν και λες ότι σχολείυα τραχανθρώπων διαβολοδομάδα όλα αυτά από ό,τι έπαθα συνειδητοποιήσω ότι είναι πολύ πιο δυσκολία από αυτό ειδικά όταν κάνεις πράγματα τα οποία έχουν υψηλό επίπεδο πολιτικής Πόσο έκατσες, ήταν δύο χρόνια 21 μήνες Πότε πήγες σχολείο Το 1998 Και έχεις και Το καλοκαίρι το 1998 6 μήνες 6 μήνες 6 μήνες σχολείο Ήταν δύο χρόνια η θητεία 21 μήνες Και το 135ο αδερφό σου

55:12 Ήταν το σχολείο των ημείων Ναι, ακριβώς. Το σχολείο των ημείων. Περιμένω να μου φέρει μια μπουκάλα, την έχει φέρει ακόμα. Να κάνουμε παράπονα. Έρχεται λέει. Από πού δεν ξέρω. Στόπα και πήρε. Έρχεται μπουκάλα. Από πού έρχεται η μπουκάλα. Από το Πελγίο. Τι μου πες, από ποια χώρα παράξει να μου πεις. Ναι, στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

55:32 Μην ανησυχείς, δεν θα περάσει από το Ιράν. Από τα στενά. Οπότε ναι. Γιατί πήγες, γιατί είχε πάει ο Μάνθος Κοίταξε, εγώ είχα αποφασίσει να πάω πριν από αυτό Αλλά αυτός ήταν μεγαλύτερος Οπότε πήγε πρώτος Στη συνέχεια όμως φαντάσου να έχεις έναν αδερφό Ο οποίος είναι βατραχάνθρωπος Και στο υπόλοιπο της ζωής σου Να σου λέει ότι είσαι κοινός νητός Ναι ήταν δύσκολη Η προοπτική αυτή Οπότε λες καλύτερα να πάω σχολείο Οπότε το να πάω ήταν το εύκολο να μείνω ήταν το δύσκολο μέχρι το τέλος και εντάξει είχα ένα επιπλέον κίνητρο Αξιοποιήθηκες πάντως έστω και με τις δυνατότητες και με το σκεπτικό και με τη λογική του ποινή της δεκαετίας του 90 αξιοποιήθηκες στις καταδύσεις Ναι, όχι, κάναμε πολύ ενδιαφέροντα πράγματα Σε αυτό βέβαια συνετέλεσε όπως είπα πριν έχει πολύ μεγάλη σημασία Σου μίλησα για παράλληλες πορείες και για ανθρώπους ο άνθρωπος ο οποίος έκανε τη διαφορά τότε ήταν ένας αξιωματικός πολεμικοναυτικού, ο Λευτέρης Φέξης καλή του ώρα και που είναι τώρα

56:31 με τον οποίο φυσικά έχουν πολύ καλές σχέσεις μέχρι και σήμερα ήταν αξιωματικός του καταδυτικού Φέξης ήταν αξιωματικός ή εξυπάξιος ήταν απούπαξιωματικός αλλά είχε φτάσει δεν ήταν από το κύμα ήταν ανθιποπλίαρχος αν θυμάμαι καλά εκείνη την περίοδο και σχεδιάσαμε τότε να κάνουμε κάποιες αλλαγές να βελτιώσουμε διάφορα τέλος πάντων από τις υποδομές της μονάδας να να βάλουμε κάποιους νεωτερισμούς στις διαδικασίες εκπαίδευσης και φυσικά ήταν και η διοίκηση τότε θετική ο κ. Αποστολάκης και γίνανε πράγματα τα οποία πήγανε όλο το σύστημα ένα βήμα μπροστά και από εκεί και μετά με την υποδομή που καταφέραμε εμείς να εγκαταστήσουμε και να πάμε δηλαδή την αποθήκη των συσκευών μυκτών αερίων ένα εβδοματάκι πιο μπροστά να ενεργοποιήσουμε συσκευές οι οποίες καθόντουσαν για αρκετό καιρό φτάσαμε στο σήμερα όπου γίνονται πολύ περισσότερα πράγματα δεν δέξω ότι γίνεται αλλά ελπίζω να γίνονται πολύ περισσότερα από το 1998 σαφέστατα γίνονται και οι άνθρωποι που βρίσκονται εκεί γνωρίζουν

57:52 έχουν ανοιχτό μυαλό γνωρίζουν πράγματα, έχουν ενδιαφέρον να εκπαιδευτούν ιδιωτικά έξω από τα σύνορα αν θέλεις της υπηρεσίας και στη συνέχεια εφόσον η αποστολή κιόλας το απαιτεί να φέρουν όλη αυτή τη γνώση μέσα στην ομάδα το πρόβλημα δυστυχώς είναι ότι οι άνθρωποι μεγαλώνουν η γνώση φεύγει μαζί τους και πολλές φορές διαρωτάται κανείς για τη διάδοχη κατάσταση.

58:23 Και εκεί δεν ξέρω τώρα με ποιο τρόπο αυτό μπορεί να διασφαλιστεί η επόμενη... Ναι, εκεί υπάρχει πρόβλημα γενικότερα στη χώρα. Δηλαδή αυτό είναι ένα πρόβλημα το οποίο δημιουργεί η χώρα παντού. Προφανώς το δημιουργεί και στις σύνοπλες δυνάμεις και στις μονάδες. Δηλαδή είναι πολύ λιγότερος ο κόσμος, θα έλεγα λιγότερο ενθουσιώδης.

58:44 Από ότι παλιότερα. Αυτό πάντως που έχω να... Παλιότερα και από μένα, όχι ότι εγώ είμαι παλιός Εγώ θεωρώ, δεν είμαι παλιός προφανώς Είμαι μικρός Και έχω πολύ μικρή και σύντομη πορεία Αλλά νιώθω ότι Υπάρχει ένα Τουλάχιστον σε σχολή η οποία έχει Τη μεγαλύτερη σημασία στη μονάδα αυτή Δηλαδή η επιχειρησιακή διάσταση της δίκη Είναι χρήσιμη Αλλά η εκπαιδευτική της διάσταση Είναι ακόμα χρήσιμότερη και εκεί πέρα φαίνεται ότι υπάρχει ένα κενό.

59:17 Δηλαδή, υπάρχουν άνθρωποι που πήγαν αυτό το πράγμα 20 χρόνια ή 25, οι οποίοι φαίνεται ότι φεύγουν όλοι μαζί. Εδώ θέλω να τονίσω λιγάκι τη σημασία που έχουν οι συνεργασίες σαν αυτή που κάνουμε εμείς μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, όπου εφόσον ξεπεράσει ο δημόσιος τομέας τη δυσκολία του να το αποφασίσει και να δοθεί τέλος πάντων εντολή να συμμετέχουν κάποια στελέχη σε δράσεις όπως η έρευνα που κάνουμε στην Αντικήθυρα από εκεί και πέρα και οι δύο πλευρές έχουν μόνο να κερδίσουν Μιλάς για τη μονάδα τώρα Μιλάω και για το πολεμικό ναυτικό και για το λιμενικό Ναι για τις μονάδες ότι συμμετείχαν οι μονάδες Συμμετείχαν και πρόσφατα και ίσως να συμμετέχουν και στο μέλλον και από εκεί βλέπεις πως η εξωστρέφεια η οποία στην πραγματικότητα παρατηρείται με μια τέτοια δράση μπορεί να συμβάλλει στην εκπαίδευση του προσωπικού, στην ανάπτυξη καινούριων δεξιοτήτων, να ανοίξει το μυαλό τους αποκτώντας έναν άλλο τρόπο προσέγγισης των πραγμάτων, που τελικά έχουν δυνατότητα να τα εφαρμόζουν σε άλλο είδους αποστολές,

01:00:23 και μπορώ να φέρω παραδείγματα αν θέλεις, και έτσι έχουν να κερδίσουν. Να φέρω, δηλαδή, όταν κάποιος, ένα μέλος της ομάδας που βριχνει από στολών, θα χρειαστεί να ερευνήσει μια περιοχή για να εντοπίσει ένα αντικείμενο. Εκεί μπορεί να εφαρμόσει μεθόδους σαν αυτές που θα έχει μάθει με τη συμμετοχή του σε μια αρχαιολογική έρευνα και να μην αφήσει ούτε χιλιοστό ακάλυπτο.

01:00:53 Ενώ πιο πριν μπορεί να έχει υπόψη του κάποια άλλα πράγματα, όταν έχει μάθει σε ένα πρόγραμμα συνοπτικό που μπορεί να έχει και μια ομάδα άλλων δεξιοτήτων μέσα και μπορεί να μην είχε δώσει την προσοχή που τελικά έδωσε δουλεύοντας σε μια αρχαιολογική έρευνα για έναν ολόκληρο μήνα. Ναι, απλά νομίζω ότι αυτές οι ενέργειες είναι αφενός προσωπαγής και αφετέρου δεν ξέρω κατά πόσο ενσωματώνεται η δράση αυτή στις δομές στις οποίες ανήκουν οι βατραχάντες που έχονται.

01:01:28 Δηλαδή, ό,τι λέω ισχύει και για τις δύο μονάδες, Μιλώ κάθε φορά και τα δύο υποκείμενα, και το ποινί και το λιμενικό. Δεν ξέρω, δηλαδή, τα παιδιά από το ποινί ή τα παιδιά από την δική μου μονάδα ερχόμενοι εκεί πέρα, όταν γυρίσαν πίσω, με ποιο τρόπο ενσωματώθηκαν τα όποια lessons learned, ας πούμε, στο ευρύτερο οικοσύστημα.

01:01:49 Η δική μου αίσθηση είναι ότι δεν ενσωματώνεται πάρα πολύ. Με την έννοια, όχι ότι δεν φταίνουν οι ίδιοι, υπάρχει ένα συστημικό, δομικό πρόβλημα στις μονάδες μας και στις υπηρεσίες μας να δράσουμε συλλογικά και να κάνουμε κάτι και να βελτιωθούμε σε αυτό, να κάνουμε λάθος να μάθουμε και να προχωρήσουμε. Είναι λίγο δύσκολο αυτό.

01:02:11 Παρ' όλα αυτά όταν η διοίκηση συμφωνεί και λόγω της διοίκησης φτάνουμε μέχρι πολύ ψηλά. Εντρίας, συμφωνεί. Καλά εσύ το λες έτσι και πρέπει να τα λες έτσι αλλά συμφωνεί επειδή συμφωνήσαμε και πέρσι θα να πω ότι δεν είναι ότι γεννάτε κάποια ιδιαίτερη ενοιολογική ανάλυση cost benefit εγώ νομίζω ότι το κοιτάζουν σε βάθος γιατί ο κόσμος αλλάζει θα το κάναμε όταν δεν ήμουν εγώ εκεί τότε ειδικά σε επίπεδο αρχηγείου εκεί οι αλλαγές είναι πιο σύντομες δηλαδή αν ξεκινήσεις από το πολύ χαμηλά και ανεβαίνεις προς τα πάνω βλέπεις ότι ο κόσμος χαμηλά μπορεί να είναι για πολλά χρόνια σε ίδιες θέσεις και να γίνονται οι αποστολές από συγκεκριμένους ανθρώπους αλλά βέβαια προς τα πάνω ο κόσμος αλλάζει και πρέπει να ενημερώνεται και κάθε φορά κοιτάζει το τι έχει να κερδίσει, τι έχει να χάσει και τέτοιου είδους συνεργασίες είναι win-win και για τις δύο πλευρές.

01:03:07 Όχι εννοείται, εννοείται. Και σίγουρα ενσωματώνονται όλα αυτά τα ωφέλη στις επιχειρησιακές ικανότητες και τον με και τον μεν από τη μία μεριά όταν μιλάμε για το δημόσιο τομέα αλλά όταν γίνονται πράγματα τα οποία βλέπουν ιδέα να κάνουν οι άλλοι λένε κοίταξε να δεις αυτοί το κάνουν έτσι ας το κάνουμε και εμείς και γι' αυτό το λόγο γίνονται και στο στράτευμα οι συνεκπαιδεύσεις βλέπεις δηλαδή συνεκπαιδεύσεις τις οποίες είδα εγώ για πρώτη φορά στη θητεία μου στο πολεμικό ναυτικό οι οποίες γίνονται ακριβώς προκειμένου άτυπα ο κόσμος να βλέπει και να παίρνει αν θέλεις, τεχνικές και αν τα αφορμόζει. Εγώ είμαι γενικά λίγο αιρετικός σε αυτά τα πράγματα, δεν εκπρόσωπω κανέναν πέραν του εαυτού μου, δεν νομίζω ότι μιλάω εξωτερικός πολλών όταν τα λέω αυτά τα πράγματα αλλά θεωρώ ότι η συνεκπαιδεύση σε πολύ μεγάλο βαθμό είναι χάσιμο χρόνο αλλά δεν θέλω να στο χαλάσω ή αυτή είναι η δική μου εμπειρία, κατάλαβες, δεν έχω άλλη άποψη. Βρέθηκα σε κάποια φάση στην Κροατία

01:04:05 σε μια σε μια δράση ανέλκυσης προσωπικού του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου από ένα αμερικάνικο βαρτιστικό αεροσκάφος όπου εκεί μια διεθνής ομάδα ερευνητών κάναμε ανασκαφία, αρχαιολογική ανασκαφία σε ένα αντικείμενο Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου σε ένα αεροπλάνο, ένα V24 σε συνεργασία με το πολεμικό ναυτικό της Κροατίας η οποία κύλησε άψογα, είχαμε ένα μεγάλο αρματαγωγό αγκυροβολημένο στη μέση του πεθενά αυτό πότε είναι, όπως έλεγα πριν αυτό είναι το 2016 αυτό δεν εκπαίδεσαι βέβαια έτσι και όχι είναι όμως αυτό που έλεγα πριν για τη συνεκπαίδευση είχαμε λοιπόν άτομα του πολεμικού ναυτικού της Κροατίας και εκείνη την περίοδο είχαν έρθει και ξένοι παρατηρητές συνεργάτες δικοί τους για να δουν τη δουλειά που κάνουμε εμείς εκεί και έμειναν για αρκετές μέρες.

01:05:05 Αυτό λοιπόν, άτυπα, είναι εκπαίδευση. Εγώ θα έλεγα άτυπα είναι επιχείρηση. Είμαι πολύ υπέρ του να συνεπιχειρούν διαφορετικές μονάδες και στο πλαίσιο της επερχόμενης επιχείρησης ή της πιθανότητας επιχειρησιακής δράσης να εκπαιδεύονται. Είναι άλλο αυτό το πράγμα. Και άλλο το κάνω στην εκπαίδευση όπως κάνουμε στην Ελλάδα, ξέρω, που έρχονται από Αυγανοί ή μέχρι, ξέρω εγώ, Ούγγρι και κάνουν μια βδομάδα ατοχή, μια βδομάδα ατοψή, μια βδομάδα το άλλο.

01:05:34 Αυτό θεωρείται χαμένος όνομα. Αν πας με τους Κροάτες, αυτό που λες για μένα δεν είναι στην κατηγορία της εκπαίδευσης, είναι στην κατηγορία της επιχείρησης, επιχείρησης όχι στρατιωτικής επιχείρησης. Επιχείρησης για μένα, αλλά για τους άλλους που έρθανε και βλέπανε ήταν εκπαίδευσης. Αυτή δεν ξέρω πόσα κερδίσανε. Ξέρω όμως ότι εσύ και οι Κροάτες κερδίσανε.

01:05:50 Αυτοί οι Observer, ας πούμε, δεν ξέρω τι κερδίσανε. Και δεν ξέρω, να σου πω καλώς, μπορεί οι ίδιοι σε επέδο προσώπου να κερδίσανε. Με την έννοια ότι οτιδήποτε κάνεις εκτός της καθημερινότητάς σου είναι όφελος. Το αν αυτό όμως το όφελος αποδίδεται συστημικά στους οργανισμούς στους οποίους ανήκουν, αυτό σε πολύ πολύ μεγάλο βαθμό έχει να κάνει με την χώρα από την οποία προέρχονται.

01:06:16 Όσο πιο προηγμένες χώρες τόσο πιο ικανές και ευεπίφορες να δεχθούν lessons learned και να τα βάλουν στις δομές τους όσο λιγότερο προηγμένη είναι μια χώρα ένας από τους βασικούς ενδείκτες της μη προόδου της είναι η ανικανότητά της να ενσωματώσει lessons learned στις δομές της. Αυτό πιστεύω. Και εδώ έχουμε όμως τους ανθρώπους.

01:06:38 τον παράγοντα άνθρωπος ο οποίος τελικά μπορεί το σύστημα να μην βοηθάει, μπορεί οι φορείς να είναι λίγο απαρχαιωμένοι, αλλά τελικά οι άνθρωποι είναι αυτοί που σώζουν τις καταστάσεις. Και βλέπεις έναν, δύο, τρεις που παίρνουν όλο αυτό το άρμα και το σέρνουν και το πάνε μπροστά. Και όταν οι συνθήκες ευνοούν, εσύ δηλαδή συγκεκριμένα από τη θέση σου τότε, κατάφερες κάτι το οποίο για πολλά χρόνια δεν γινόταν και πήρες μια ομάδα ένα βηματάκι, τους πήρες όλους και τους πήγες ένα βηματάκι μπροστά συγκυριακά. Ήθελες μπορούσες και το έκανες. Και από εκεί και μετά για τα επόμενα δέκα χρόνια το σύστημα μπορούσε να βασιστεί σε αυτά που γίνανε τότε άντεξε μέχρι εδώ και τώρα πρέπει να βρεθεί ένας άλλος σαν και σένα να κάνει τον επόμενο κύκλο.

01:07:31 Ξέρεις κάτι, εσύ ευχαριστώ που το λες αν δεν είχαν και τα παιδιά την ικανότητα να τα αποκριθούν δεν αρκεί να τους πεις κάτι τόσο να υπάρχει και το υλικό και το υλικό πολύ συχνά υπάρχει το πρόβλημα ποιο είναι όμως βγάζω εμένα την εξίωση ας υποθέσουμε ότι κάποιος είναι στη μονάδα του έχει κάνει διαφορά δεν είμαι σίγουρος αν στο τέλος της μέρας έχει κάποια επίδραση αυτό το πράγμα ή αν η Ελλάδα είναι μια χώρα που προσωπαγείς δεν έχει θεσμούς, δεν έχει δομές, έχει άτομα.

01:08:08 Δηλαδή δεν παράγει, δεν υπάρχει ο θεσμός εφορεία ενάλλειων αρχαιοτήτων από μόνος του που να έχει βάθος στο χρόνο και ικανότητα και δομή και διαδικασίες που είτε είναι η κυρία Σήμωση είτε είναι οποιοςδήποτε άλλος να μην έχει καμία σημασία. Αυτό στην Ελλάδα δεν υπάρχει. Ίσως επειδή το κράτος μας είναι πρόσφατο Όχι το έθνος, το κράτος μας είναι πρόσφατο Και δεν έχει προλάβει να φτιάξει αυτές τις δομές Μόνο ένα παράδειγμα Στην Αγγλία δεν υπάρχει σύνταγμα Πώς γίνεται να υπάρχει σύνταγμα Δεν υπάρχει σύνταγμα γιατί είναι η αρχαιότερη Ή μία της αρχαιότερες Τέλος πάντων δεν είμαι σίγουρος Για την ιστορική ακρίβεια Κοινοβουλευτικές δημοκρατίες Έχουν σφιρλατηθεί οι γενικές αρχές του πολιτεύματος οι οποίες δεν υπήρχε ποτέ η άποψη ή ο φόβος ότι θα έρθει ο Παπαρδόπουλος ή ο Παπαρδόπουλος δεν είναι της δικτατορίας ή ο Παπανδρέου ή ο Καραμανλής ή ο Τσίπρας ή ο οποιοσδήποτε και θα πει ξέρεις κάτι τελικά δεν το κάνουμε έτσι το κάνουμε αλλιώς δεν έγινε ποτέ αυτό οπότε δεν χρειάστηκε να έχουν ένα σφιχτό

01:09:17 τυπικό σύνταγμα στην Ελλάδα και στις περισσότερες χώρες του κόσμου προφανώς υπάρχει σύνταγμα γιατί φαντάσου ότι θα γινόταν στη χώρα αν δεν υπήρχε. Αν δηλαδή η διαδικασία αναθεώρησης του ήταν πολύ εύκολη ή αναθεωρεί το πως ένας απλός νόμος θα μπορούσε ένας πρωθυπουργός να πάει σε στιγμή να το αλλάξει και να κάτσει πρωθυπουργός για τα επόμενα 200 χρόνια.

01:09:36 Αυτό μπορεί και τυπικά να γίνει και τώρα, δεν υπάρχει προθεσμία, δεν υπάρχει θετία στους πρωθυπουργούς. Το λέω όμως σαν παράδειγμα. Με αυτή τη λογική, αν υποθέσουμε ότι αυτό που λέω είναι αληθές, ας υποθέσουμε ότι πράγματι δεν υπάρχουν δομές στη χώρα και είναι όλα προσωπαγή. Δηλαδή ο Νέλσον είναι ένας ναύαρχος, ο οποίος νίκησε στο Τραφάλγαρ, αλλά μπορείς διαβάζοντας λίγο ναυτική ιστορία να δεις και πώς οι άλλοι ναύαρχοι υπήρχαν.

01:10:04 Και ότι το πολεμικό ναυτικό της Αγγλίας έβγαζε Νέλσον. ότι έτυχε ο Νέλσον, όχι έτυχε να πω έτυχε θέλει και συγκύρια, θέλει και τίχη αυτό το πράγμα να είναι ο Νέλσον εκεί δεν είναι φωτοβολίδα ενώ στην Ελλάδα έχουμε μόνο ο Νέλσον χωρίς Royal Navy από πίσω το οποίο είναι τους ευχαριστούμε πολύ που έχουμε αυτούς τους ανθρώπους στην ιστορία μας, αλλά δεν αρκεί και δεν είμαι σίγουρος αν η επίπτωση βέβαια όταν μιλάς για ένα επίπεδο μέσα τον Έλσον, προφανώς η επίπεδος είναι τεράστια.

01:10:38 Αλλά όταν αυτό το πάρεις και το ανάγκης στο πολύ πολύ μικροσκοπικό επίπεδο στο οποίο κινούμαστε εμείς, δηλαδή το τι επίδραση μπορεί να έχει κάποιος στη μονάδα του ή στην εφορία εναλλήλων αρχαιοτήτων ή ας πούμε στο Κεφωδέατικης ή οπουδήποτε τέλος πάντων, δεν είμαι σίγουρος αν στο τέλος της μέρας η συνεισφορά του χει αντέχει στον χρόνο ή κοιτώντας πίσω αν τελικά άφησε κάτι το οποίο να μένει και δεν ήταν απλά ας πούμε 3-4-5 χρόνια κάναμε κάτι ωραίο, μπράβο μας λέμε μπράβο στον Αλέξανδρο στον Κώστα και στον Πέτρο αλλά τελικά η μονάδα κράτησε κάτι από αυτά δεν είμαι σίγουρος εδώ λοιπόν η απάντηση λέγεται γραπτές διαδικασίες ξεκινήσαμε την κουβέντα μας μιλώντας για τις δημοσιεύσεις που κάναμε εμείς τα τελευταία πέντε χρόνια που είναι στην πραγματικότητα το παραδοτέο σε ένα έργο που μπορεί να είναι εντυπωσιακό να δεις στο ντοκιμαντέρ κόσμο να σηκώνει βράχια να κολυμπάει, να χρησιμοποιεί σκούτερ σκλιστά κυκλώματα συσκευές έξω σουτ κτλ ναι αλλά στο τέλος τι μένει λες εσύ

01:11:51 και μένουν τα γραπτά σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες είτε μιλάμε για πολεμικό ναυτικό, λιμηνικό σώμα, υπουργείο πολιτισμού, μιλάμε λοιπόν για το δημόσιο ή αντίστοιχα και σε εμάς, στους ιδιωτικούς φορείς οι οποίοι δραστηριοποιούμαστε σε κάτι τόσο πολύπλοκο όπως είναι η άλλη αρχαιολογική έρευνα πρέπει να υπάρχει ένας μπούσουλας.

01:12:20 Standard Operating Procedures, τα λένε αλλού, που κάνουν δύο πράγματα. Το ένα είναι θέτουν ένα πλαίσιο που σου λέει ότι αυτά καταρχήν γίνονται έτσι. Και το καταρχήν το λέω γιατί πολλές φορές τις λεπτομέρειες τις βρίσκουμε στην πορεία ή ανάλογα με το πότε είναι γραμμένο αυτό το πλαίσιο μπορεί τα πράγματα να έχουν αλλάξει λίγο.

01:12:41 Και έτσι αυτός που θα φτιάξει το πλαίσιο τότε πρέπει να είναι αρκετά έξυπνος ώστε να το φτιάξει με τρόπο που να έχει τη δυνατότητα να πάει ο Νέλσονας να το τροποποιήσει στη διάρκεια της μάχης. Το ένα λοιπόν είναι αυτό. Το δεύτερο είναι ότι όταν θα τελειώσει η διαδικασία θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα κάποιος να κάνει μια έκθεση και να πει κοιτάξτε να δείτε εμείς είδαμε αυτά τα αντιμετωπίσαμε έτσι και να προτείνει αλλαγές και θα πρέπει το σύστημα να είναι αρκετά ευέλικτο να το έχει προβλέψει και αυτό ώστε να μπορεί να το πάρει και να το ενσωματώσει σχετικά εύκολα και πολλές φορές επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούν να τα καταφέρουν με τα γραπτά με τον τρόπο που ίσως μπορεί να τα καταφέρεις εσύ λόγω ανατροφής σπουδών και πορείας φοβούνται να μπουν στη διαδικασία και το κάνουν όσο γίνεται πιο ανοιχτό που για κάποιους μπορεί να φαίνεται μπάχαλο αλλά αν ξέρεις να ταξιδέψεις σε αυτό το πλοίο μπορεί να σε βολεύει κιόλας όσο περνάει ο καιρός το πεδίο αυτό γίνεται πιο ορισμένο

01:13:57 και λέγοντας αυτό μιλάω για τις δραστηριότητες στη θάλασσα θέλουμε να έχουμε διαδικασίες γιατί το άλλο που κάνουν οι διαδικασίες είναι ότι σε προστατεύουν σε προστατεύουν από τι από ένα τρίτο ο οποίος θα έρθει και θα σου πει ότι αυτό που κάνεις δεν γίνεται έτσι γίνεται αλλιώς και εκεί λοιπόν θέλεις να μπορείς να γυρίσεις σε ένα κείμενο και να πεις ότι κοιτάξτε να δείτε, εγώ έκανα αυτά και τα έκανα όσο καλύτερα γίνεται και ακριβώς έτσι όπως μου το λέει το κείμενο.

01:14:28 Οπότε λοιπόν το 2026 όλοι αυτοί οι φορείς που συζητάμε έχουνε μπούσουλες, έχουνε βασικές διαδικασίες, μπορεί για δικό τους όφελος να μην τις έχουνε κάνει λεπτομερέστατες, όμως κάτι υπάρχει. και νομίζω στις μέρες σου στην ελληνική εκτοφυλακή φτιάξατε κανονισμό κατά δύσσον τι κάνατε ναι, είχαμε επικαιροποίηση στον κανονισμό μας και η προηγούμενη επικαιροποίηση πότε είχε γίνει πολλά χρόνια πριν άρα λοιπόν αυτά που συζητάμε υπάρχουν γίνονται στο βαθμό που μπορεί κάποιος να τα γράψει και χρειάζονται ανθρώπους σαν και σένα που καταλαβαίνουν από γραπτά όχι, αυτά πρέπει να θα τα συζητάμε και πρέπει να αναγνωρίζονται, γιατί η ικανότητα, η δυνατότητα μάλλον, μπορεί να έχει κάποιος να συνδυάζει κάποιες αρετές.

01:15:27 Γιατί μπορεί κάποιος να είναι πάρα πολύ καλός στο να κολυμπάει, να κουβαλάει, να πυροβολεί ή δεν ξέρω τίποτε άλλο, αλλά θα πρέπει να γράφει κιόλας για να τα κάνει όλα αυτά. Συνήθως έχουν τίμημα όλα αυτά. Το κόστος είναι μεγάλο, ναι. Βαρύ τίμημα. Ναι. Εγώ όταν... Θα πούμε και γι' αυτά τώρα. Ο κόσμος δεν ακούει και για το τίμημα.

01:15:51 Ναι. Θα σου πω κάτι σύντομα. Είπες πότε άλλαξε ο κανονισμός. Ο κανονισμός έγινε ενόλυτα δεκαετίες. Όταν πέρασε από χίλια μύρια κύματα η ελλαγή του κανονισμού, Το τελευταίο στάδιο για την αλλαγή του ήτανε Ήρθε ένας άνθρωπος και μου είπε Δημήτρη αν αλλάξει ο κανονισμός Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό από τη μονάδα δεν θα σου ξαναμιλήσει ποτέ Και έπρεπε να πάρθει η απόφαση του αν έχουμε το να μου ξαναμιλήσουν αρκετοί άνθρωποι ποτέ για κάτι το οποίο στο τέλος μέρας εγώ δεν είχα κάτι να αποκομίσω από αυτό. Δηλαδή, εγώ ήξερα ότι θα φύγω, ας πούμε, σε ένα-δύο χρόνια θα έφευγα τη μονάδα.

01:16:50 Οπότε, λες, ρε γιαξέ, κάτι, εγώ θα φύγω, έχω κάνει το κομμάτι μου. Τον κανονισμό τον αλλάζω ή θέλω να αλλάξω τον κανονισμό προς την κατεύθυνση αυτή, γιατί θεωρώ ότι είναι σωστή κατεύθυνση. έχω λόγα να μου ξαναμιλήσει το χιτ της εκατότης μονάδας για την αλλαγή αυτού του κανένας οπότε θα το λέω σαν ένα παράδειγμα και δεν το λέω στη σύγκριση με κάποιον άλλον, το λέω σαν ένα δομικό θέμα ότι φαντάζομαι ότι πολλοί άνθρωποι για όλους τους καλούς λόγους του κόσμου δεν θα θέλανε να υποστούν αυτή την Τη μορία. Την κοινωνική τιμωρία.

01:17:36 Έχεις τελικά τι επαθέσεις όμως κάνοντας αυτό. Συνέβη τελικά αυτό που σου είπανε. Υπήρχαν άνθρωποι που στεναχωρηθήκανε. Υπήρχαν αρκετοί άνθρωποι που στεναχωρηθήκανε. Υπήρχαν αρκετοί άνθρωποι. Με έναν εκ των οποίων δεν ξαναμίλησα ποτέ. Δεν γίνεται να φτιάξω μελέτα αν δεν σπάσεις αυγά. Λένε στα αγγλικά. οι αλλαγές έχουν πάντα συνέπειες και από τις δύο πλευρές τελικά θεωρώ ότι κάποιος πρέπει να κοιτάζει μπροστά, να πηγαίνει μπροστά και ο επόμενος μπορεί να κάνει μια ακόμη αλλαγή φαντάζεσαι ποιος θα μου ξαναμίλησε ποτέ δεν ξέρω τώρα και δεν θέλω να ασχοληθώ με συγκεκριμένα πράγματα όχι, δεν θα πούμε κάτι για όλο το θεό απλά ξέρεις πως είναι αυτό ξέρεις για την μονάδα είναι στενάχωρο όμως δηλαδή δεν ότι δεν υπάρχει τίμημα παρόλα αυτό όμως εγώ βρίσκομαι τόσα χρόνια μετά να σου πω ότι τέτοια κείμενα διαδικασίες αποτελούν τη βάση για τις αλλαγές οι οποίες γίνονται από τότε και μετά έχουν γίνει λίγο θα σου πω εκατοντάδες αποστολές οι οποίες στηρίχτηκαν σε αυτόν τον κανονισμό

01:18:48 τουλάχιστον στο κομμάτι των καταδύσεων και γίνανε πράγματα τα οποία δεν γίνονται σαν πιο πριν υπάρχουν άνθρωποι που σωθήκανε υπάρχουν οικογένειες οι οποίες πήραν πίσω τους αγαπημένους τους σε όποια κατάσταση τους βρήκανε τα μέλη της ομάδας και το λιθαράκι το οποίο βάλατε εσείς γιατί σίγουρα δεν ήταν μόνο δική σου δουλειά η ομάδα που δουλέψατε τότε δεν είναι αμιλητέο οπότε καλώς γίνονται οι αλλαγές, καλώς γράφονται οι διαδικασίες και οι επόμενοι μπορούν να κάνουν ότι τέλος πάντων επιβάλλουν οι συνθήκες του μέλλοντος.

01:19:26 Αυτά λέω εγώ για τα γραπτά. Σε ό,τι αφορά τα δικά μας, εμείς γράφουμε πολύ. Γράφουμε πριν, γράφουμε στη διάρκεια, γράφουμε μετά. Ευτυχώς υπάρχει μια μεγάλη ομάδα με ανθρώπους που δέχονται τον καταμερισμό μιας τέτοιας εργασίας και στο τέλος ένα πολύ δύσκολο έργο είναι να καταφέρει κανείς να συλλέξει όλες αυτές τις τις εμπειρίες αν θέλεις που το καθένας και γράφει από τη δική του σκοπιά και να της κάνει ένα κείμενο το βασικό κείμενο είναι αυτό που παραδίδουμε στο Υπουργείο Πολιτισμού ο απολογισμός της έρευνας που γίνεται στα ελληνικά και από εκεί και πέρα μια ομάδα από δημοσίευσης που είναι στα αγγλικά στα γαλλικά σύντομα και στα κινέζικα μετά τη δική σου προτροπή Αυτό θα κάνει όλη τη διαφορά.

01:20:20 Και όλα αυτά θα καταλήξουν σε κάποια φάση σε ένα τόμο, που θα είναι ένα βιβλίο, το οποίο θα γραφτεί στο τέλος. Εκεί θα πρέπει να μπουν τα πάντα. Θα γίνει και audiobook, και θα το απαγγείλει ο Χατζη Ασλάν. Γιατί όχι. Γιατί όχι. Είμαι σίγουρο, στα χάρη του αρέσει να είναι στα φώτα της δημοσιότητας. Ναι, ναι. Να έχει βγει δύο φορές αυτός, νομίζω ότι έχει βγει σε κάτι κομπές.

01:20:47 Α ναι Δεν είχε βγει κάτι Κάποιο σχέδιο Εξωστρέφει Χρειάζεται η εξωστρέφη Δεν θυμάμαι ποιος ήταν Και είχε μιλήσει Πότε να πω για τους χορηγούς Πες τώρα Λοιπόν εδώ τώρα έχω να πω τα εξής Το 2015 Βρισκόμουν στην Κρήτη Μόλις είχαμε τελειώσει μια πολύ δύσκολη χρονιά Με πολύ λίγα χρήματα Με δυσκολία καταφέραμε να κάνουμε Μια δύο καταδίστα αντικείθυρα κάναμε ένα περίπουλος, ένα μεγάλο κομμάτι της Κρήτης και είχα φτιάξει, λοιπόν είχα φτιάξει μαζί με τον Γιάννη Φαρδούλη ο οποίος είναι από τα Κίθυρα και είναι πολύ στενός μου συνεργάτης από τότε φτιάξαμε λοιπόν ένα βιντεάκι το οποίο βγάλαμε στο YouTube και δείχναμε το τι έγινε τις προηγούμενες εβδομάδες αυτό είναι ένα σημαντικότατο εργαλείο η εξωστρέφεια λοιπόν που λέγαμε πριν από λίγο διότι αυτό το είδε ένας άνθρωπος σε κάποιος σημείος του πλανήτη, ο Ματιάς Μπιτέ, ο τεχνικός διευθυντής του R&D της UBLO.

01:21:52 UBLO είναι μια ορολογοπία ελβετική. Ναι, γνωστά ορόλογη. Και είπε ελάτε από εδώ να μιλήσουμε. Και αυτό ξεκίνησε μια 12ετή συνεργασία. Χρηματοδότηση από την πλευρά τους και αρρωγή σε τεχνικά θέματα. Δηλαδή όταν ήρθε η ώρα να συζητήσουμε για την ανέλκυση των βράχων μεγέθους χι επί ψή βάρους που υπολογίσαν αυτοί 6-8 τόνων και ήρθε η ώρα να δούμε πως θα τα δέσουμε όλα αυτά για να μην μας φύγουν πως θα τα σηκώσουμε ώστε να μην πέσουν πάνω στα αντικείμενα η μηχανική της ομάδας του προσφερθήκαν να κάνουν τους υπολογισμούς και έτσι ξεκίνησε μια συνεργασία με την Ιμπλό η οποία έχει φτάσει μέχρι το 2025 συζητάμε για το 2027 γιατί το 2026 είμαστε ανάμεσα σε προγράμματα.

01:22:45 Αντίστοιχα πριν από μερικά χρόνια... Αυτοί γιατί το κάνουν αυτό. Γιατί συμμετέχουν. Εσύ γιατί με κάλεσες εδώ. Από ειλικρινές ενδιαφέροντων. Για τον ίδιο λόγο. Ένας άνθρωπος εντυπωσιάστηκε, βρισκόταν σε μια θέση, είχε την ικανότητα τη βούλη σε όλα αυτά που λέγαμε πριν και είπε γιατί όχι, θα βοηθήσω. Και ξεκίνησε, έκανε κάποια πράγματα σε πρώτη φάση και κάθε χρόνο ανανεώνει το ενδιαφέρον του.

01:23:17 Αυτή τη στιγμή έρχεται και κάθεται ένα μήνα μαζί μας στα αντικείθυρα σε κάθε έρευνα. Έχουν αγοράσει ROVs τα οποία τα έχει τη δική του ομάδα, έχει εκπαιδεύσει κόσμο να τα χρησιμοποιεί και έρχονται και βλέπουν την έρευνα, συμμετέχουν επί τόπου. Από το ελάτε να συζητήσουμε μέχρι εκεί, μέσα βέβαια σε 12 χρόνια, μιας σχέσης η οποία έχει γίνει πάρα πολύ στενή, φιλική σχέση εμπιστοσύνη στηρίζεται σε αυτό που έχουν δει, σε εμπειρίες, σε κοινές εμπειρίες αναγνωρίζουν την ικανότητα της ομάδας και πάμε όλοι μαζί να δούμε μπροστά γιατί το κάνουν εγώ φανταζόμουν ότι υπάρχει κάποιο είδους διασύνδεση μεταξύ του μηχανισμού ενός ρολογιού και του μηχανισμού του αντικειθήρων, φανταζόμουν ότι υπάρχει με τέτοιου είδους στο οικαστική, αισθητική διασύνδεση.

01:24:11 Σαφέστατα σε κάτι τέτοιο μπορεί να πατήσει κάποιος σε μια συζήτηση με το Διεκτικό Συμβούλιο ενός μεγάλου οργανισμού και να πει κοιτάξτε να δείτε, γίνεται κάτι πάρα πολύ σοβαρό, αντέχεις το χρόνο, υπάρχουν αποτελέσματα τα οποία θα τα διαβάσει κάποιος 100 χρόνια από τώρα με τον ίδιο τρόπο που διαβάζουμε και εμείς αυτά που γίνανε το 1900 και θα βάλουμε και εμείς ένα λιθαράκι.

01:24:33 Και δεν επηρεάζει να είναι κάτι ιδιοτελές. Δηλαδή, θέλω να πω ότι στην Ελλάδα δεν το έχουμε αυτό το κόμπλεξ, ότι αν τυχόν θέλει κάτι να κερδίσει από αυτό η ουμπλό, αυτό σημαίνει ότι είναι κακό αυτό που κάνει η ουμπλό. Δεν είναι κακό να έχουν κάποιο ιδιοτελές κίνητρο, ας πούμε. Δεν χρειάζεται να πούμε... Θεωρώ ότι πιο πολλά κερδίζει η έρευνα... Σύμφωνα.

01:24:52 Παρά η παραίτηση. Αντίστοιχα, βρέθηκα σε κάποια φάση σε ένα τραπέζι που βρισκόταν και ο κύριος Παναγιώτης Λασκαρίδης ο πρόεδρος του Ιδρύματος η Κατερίνη Λασκαρίδη συζητήσαμε για κάποια πράγματα και είπε ε λοιπόν με ενδιαφέρει και από τότε και μετά είναι κάθε χρόνο μαζί μας το Ιδρύμα έχουμε όπως είδατε έχουμε καταφέρει αρκετά πράγματα σαν ομάδα πλέον το το λεύκωμα το οποίο κρατάς στα χέρια σου αυτή τη στιγμή είναι ένα από αυτά τα οποία θα μείνουν στο χρόνο.

01:25:28 Δηλαδή έγινε η έκθεση, τα αντικείμενα βρέθηκαν για λίγο στις αίθουσες του Ιδρύματος, μελετήθηκαν όμως, φωτογραφήθηκαν, περιγράφηκαν και αυτό βρίσκεται στα χέρια σου σε έντυπη μορφή, φαντάζομαι σε λίγο καιρό θα είναι και ψηφιακό και θα το έχεις στη διάθεση ούτε και όλος ο υπόλοιπος κόσμος. Αντίστοιχα, η COSMOTE όλα τα χρόνια είναι κοντά μας.

01:25:50 στα πρώτα χρόνια συνεισέφερε και με τεχνολογικό εξοπλισμό, υπολογιστές, κινητά τηλέφωνο, όλα αυτά. Τελευταία στήσανε κεραίες στο νησί των αντικειθήρων που δεν υπήρχε κάλυψη κινητού τηλεφώνου και έτσι έμεινε κάτι πίσω και για τους κατοίκους. Πώς είναι οι κάτοικοι. Οι κάτοικοι είναι λίγο περισσότερο από 18 άτομα. άνω των 60 ετών υπάρχουν σοβαρά θέματα στην κοινότητα των αντικειθήρων παρόλα αυτά δράσεις σαν τη δική μας που για λίγο καιρό βάζουν τα αντικείθυρα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος δίνουν τη δυνατότητα σε ανθρώπους σαν το στράτο το χαρχαλάκι των δήμαρχων κειθήρων που είναι ένας από τους πολύ φανατικούς αρωγούς της έρευνας Έπρεπε να είναι τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα που συμβεβαίνουν κάθε χρόνο στο νησί αυτό σαφέστατα και είναι επειδή έχει διεθνή εμβέλεια δίνει δυνατότητα στους τοπικούς παράγοντες να διεκδικήσουν πράγματα για το νησί να κάνουν τη διεύνηση του λιμανιού τώρα να διεκδικήσουν μια μονάδα αφαλάτωσης πέρυσι και κάθε τόσο να λυθούν προβλήματα

01:26:59 τα οποία εμείς τα θεωρούμε δεδομένα να έχεις τη βρίσκεια να έχει νερό εκεί αυτό δεν είναι δεδομένο φυσικά οι κάτοικοι των αντικειθήρων που στην αρχή όταν εμφανίζεσαι σε μια μικρή κοινότητα, όλοι αυτοί σε κοιτάνε κάπως περίεργα. Και πλέον έχουμε φτάσει να έχουμε κερδίσει την εμπιστοσύνη τους, να είμαστε φίλοι. Κάθε χρόνο, μετά από κάθε έρευνα, να κάνουμε μια συγκέντρωση σε ένα σοκάκι που έχει εκεί και να τους ανακοινώνουμε τα αποτελέσματα πρώτα σε αυτούς, πριν από τον υπόλοιπο πλανήτη.

01:27:33 Όλοι αυτοί, δίχως μάλλον αυτούς που μόλις τώρα ανέφερα, δεν θα γινόταν τίποτα άρα έχουμε το Υπουργείο Πολιτισμού την ίδια την Υπουργό την κυρία Μενδώνη η οποία δείχνει σοβαρό ενδιαφέρον για την έρευνα και κατεβαίνοντας προς τα κάτω μέχρι τον τελευταίο κάτοικο των αντικειθήρων για να μπορούμε να πούμε ότι προχωράμε για ένα ακόμη χρόνο και έτσι έχουμε φτάσει μέχρι εδώ και σας εύχομαι να πετύχετε αυτό το οποίο θέλετε δεν σημαίνει ότι αυτό το οποίο θέλετε είναι απαραίτητα και αυτό το οποίο φαντάζομαι ότι θέλετε, αλλά θα το συγκεκριματοποιήσω λέοντας ελπίζω να βρείτε και σας εύχομαι να βρείτε κάτι το οποίο να κάνει και να μείνει στην ιστορία ως κάτι ως ένα περιστατικό ρώσιμο το οποίο θα μπούσει να είναι ενδεχομένο σε ένας ζεός μηχανισμός ή ένα άλλο κομμάτι δεν ξέρω αν αυτό το οποίο θέλετε στις τελευταίες σελίδες αυτού του λευκώματος που κρατάς έχει δύο δώρατα.

01:28:33 Το δώρο το θυμάμαι, ναι. Αυτά είναι τα μοναδικά δώρατα τα οποία σώζονται από την αρχαιότητα, από αρχαία αγάλματα και έχουν ευρεθεί και τα δύο το ένα δίπλα από το άλλο, κοντά-κοντά, στα αντικείθυρα σε απόσταση χρονική, ας πούμε, λίγα χρόνια το ένα μετά το άλλο. Είναι από τα ευρήματα τα οποία θεωρούνται πολύ ιδιαίτερα. Παρ' όλα αυτά το ότι είναι εντυπωσιακό για τον καθένα είναι τελείως διαφορετικό.

01:28:59 Κοίτα, αν βρίσκατε έναν δεύτερο μηχανισμό ή ένα μεγαλύτερο μηχανισμό κάποιοι θα εντυπωσιαζόντουσαν. Θα ήταν αρκετά ενδιαφέρον. Από εκεί και πέρα όμως μου λες πώς γίνεται να έχει μείνει το χρώμα. Αυτό είναι βαμμένο ή είναι... Όχι, αυτό είναι χρωματιστό γυαλί. Είναι τεχνική μηλεφιόρη. Είναι πολύ ιδιαίτερο αντικείμενο από τα δύο δώρατα.

01:29:24 Τα δύο δώρατα. Αυτά λοιπόν τα δώρα τα φαντάσου Εάν βρισκόντουσαν στην ξηρά Αναρτημένα επάνω σε ένα άγαλμα Ο πρώτος κατακτητής Ή ο απλός στρατιώτης Αυτό το έπαιρνε σαν σουβενίρ Και έτσι γινόταν Από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας Αλλιώς κάποιος θα το έλαιωνε Να το κάνει κάτι άλλο Αυτά λοιπόν σωθήκαν Είναι πολύ ιδιαίτερα πράγματα Και τελικά αυτό που θα μείνει Θέλω να ελπίζω Γίνεται τώρα το μουσείο Εναλλείων Αρχιωτήτων στο λιμάνι του Πειραιά το ναυάγιο των Αντικυθύρων θα έχει ιδιαίτερη θέση τα ευρήματα μάλλον του ναυαγίου θα έχουν ιδιαίτερη θέση μέσα στο μουσείο και πιστεύω ότι για αρκετά χρόνια οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να θαυμάζουν ένα σύνολο γιατί αυτό είναι το θέμα ένα μεμονωμένο αντικείμενο το οποίο μπορεί να δει κάποιος σε μια φωτογραφία ή σε μια προθήκη δεν σου λέει την ιστορία που μπορεί να σου πει ένα σύνολο το οποίο έχει παρουσιαστεί με σχέδιο, με τρόπο λοιπόν που γνωρίζουν οι μουσιολόγοι.

01:30:30 Αυτό έχει γίνει στο καινούργιο μουσείο και για κάποιες δεκάδες χρόνια πιστεύω ότι η ιστορία αυτή θα αφηγείται μέσω από τα ευρήματα ξανά και ξανά. Πιθανότατα, εάν συνεχίσει η έρευνα, και αυτό είναι κάτι που θα αποφασιστεί στο τέλος του χρόνου, μέχρι τον Νοέμβριο θα πρέπει, αν είναι να υποβληθεί ένα καινούργιο μια καινούργια πρόταση για ένα επόμενο πενταετές πρόγραμμα πιθανότατα να μπορεί να πάει τα αποτελέσματα λίγο η καινούργια έρευνα να πάει τα αποτελέσματα λίγο πιο πέρα και να έχουν περισσότερα ευρήματα που να συμπληρώσουν την αντίληψή μας για την αρχαιολογική θέση του ναυαγίου των αντικειθήρων γνωρίζουμε κάποια πράγματα δεν τα γνωρίζουμε όλα και δεν ξέρω αν μια ζωή είναι αρκετή για να τα μάθει κανείς όλα αυτά.

01:31:19 Ό,τι καλύτερο σε αύγουμα. Σε ευχαριστώ πολύ που ήρθες. Ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία σας. Το air-condition, το δροσερό νεράκι. Πάμε τώρα παλέξους στους 40 βαθμούς. Ναι, ναι. Έχει μεγάλη διαφορά το μέσο. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ. Να είσαι καλά, Δημήτρη.