Καθηγητής ειδικός στην Ιλιάδα εξηγεί | Beyond Explainer #1

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Λέγομαι Χρήστος Τσαγκάλης, είμαι καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και θα μιλήσουμε σήμερα για την Ηλιάδα του Ομήρου. Γιατί λέγεται Ηλιάδα? Ονομάζεται Ηλιάδα εξαιτίας της λέξης Ήλιον που τεχνικά είναι το όνομα της Ακρόπολης της Τροίας. Ποιος ήταν ο Όμηρος, υπήρξε ή είναι μύθος.

00:28 Ο Όμηρος είναι ο μεγαλύτερος ποιητής της ελληνικής αρχαιότητας. Το αν υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο είναι ένα ζήτημα για το οποίο έχουν διατυπωθεί διαφορετικές απόψεις. Η μία άποψη λέει ότι είναι ένα ιστορικό πρόσωπο και αυτός έγραψε και την Ηλιάδα και την Οδύσσια. Η άλλη άποψη υποστηρίζει ότι είναι μια εφεύρεση της παράδοσης προκειμένου να αναχθεί μια μεμνημιώδης επική σύνθεση όπως αυτή της Ηλιάδας αλλά και αυτή της Οδύσσιας σε ένα πρόσωπο που βρίσκεται στην αρχή μιας λογοτεχνικής παράδοσης.

01:05 Στην δεύτερη αυτή περίπτωση το όνομα είναι κατασκευασμένο, θεωρείται ότι είναι κατασκευασμένο από το μου και το αραρίσκο, δηλαδή αυτός που συντεριάζει τους στίχους, τις φράσεις. Τελικά πόσοι έγραψαν την Ηλιάδα. Αυτή είναι μία ερμηνευτική προσέγγιση, ότι η Ηλιάδα έχει συνδεθεί δια της γραφής γραφής από έναν ποιητή. Μια διαφορετική άποψη είναι ότι η Λιάδα δεν έχει συντεθεί δια της γραφής, έχει καταγραφεί στο τέλος μιας διαδικασίας σύνθεσης που έχει κρατήσει αρκετό χρονικό διάστημα.

01:40 Το πότε είναι επίσης εξαιρετικά ενδιαφέρον σε αυτό το πλαίσιο με απόλυτη ακρίβεια δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα αλλά μπορούμε να θέσουμε ένα ανώτατο χρονικό όριο και ένα κατώτατο χρονικό όριο. Θα λέγαμε ότι το ανώτατο χρονικό όριο είναι γύρω στο 730-720 π.Χ. δηλαδή στο τελευταίο τρίτο του 8ου π.Χ. και το κατώτερο χρονικό όριο είναι γύρω στο 650 π.Χ. στο ίμιση δηλαδή του 7ου π.Χ.

02:08 Πώς δημιουργήθηκε και τι σημαίνει προφορική παράδοση. Η προφορική παράδοση στην περίπτωση των ομυρικών επον συνίσταται στα εξής. πρέπει να φανταστούμε ότι έχουμε αειδούς, τραγουδιστές δηλαδή, οι οποίοι συνθέτουν, ίσως και με κάποια προετοιμασία, αλλά κυρίως κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης, κατά τη διάρκεια δηλαδή της απαγγελίας, το άσμα το οποίο τραγουδούν.

02:33 Υπήρξε όντως η Ελένη αφορμή για έναν τόσο μεγάλο πόλεμο. Ποιο διαδεδομένη απάντηση είναι, βεβαίως, ότι η Ελένη είναι ένα μυθικό πρόσωπο και ένας τέτοιος πόλεμος δεν θα μπορούσε να γίνει για μια γυναίκα. Υπάρχει μια άποψη η οποία θεωρεί ότι οι αρπαγές γυναικών είναι ένα παραδοσιακό στοιχείο και στη λογοτεχνική παράδοση από τη μια πλευρά, αλλά σχετίζονται και με μύθους διαδοχής.

02:59 Υπ' αυτήν την έννοια υπάρχει μια μεμονωμένη, θα έλεγα, άποψη που θεωρεί ότι υπάρχει ένας ιστορικός πυρήνας ακόμα και σε αυτήν την διάσταση του μύθου, δηλαδή στο ζήτημα της αρπαγής της Ελένης και όχι μόνο στον Τροϊκό Πόλεμο ως σύνολο. Ήταν η Ελένη μαύρη. Προφανώς δεν είναι ιστορικό πρόσωπο, είναι μυθικό πρόσωπο. Άρα το ερώτημα είναι, ο Όμηρος την παρουσιάζει ως μαύρη.

03:20 Φαντάζομαι ότι αυτό εννοεί ο έρωτον. Όχι, δεν την παρουσιάζει ως μαύρη. Της αποδίδει το επίθετο λευκόλενος, που σημαίνει με λευκές ολένες, με λευκά μπράτσα κατά συνέπεια δεν είναι μαύρο στον Όμηρο. Ο Τρωικός Πόλεμος συνέβη είναι φανταστικό γεγονός. Ο Τρωικός Πόλεμος όπως μας τον περιγράφει ο Όμηρος στην Ιλιάδα ο Ιλιαδικός δηλαδή η Ιλιαδική του φάση δεν είναι ιστορικό γεγονός.

03:43 Ωστόσο, αν με τον όρο Τρωικός Πόλεμος αναφερόμαστε σε συγκρούσεις ανάμεσα στους Αχαιούς και στους λαούς οι οποίοι βρίσκονται στην Δυτική Ανατολία, ναι, είναι ιστορικό γεγονός. Δηλαδή υπάρχουν τέτοιες συγκρούσεις, περισσότερες από μία. Πότε και πού συμβαίνουν αυτές οι συγκρούσεις. Την διάρκεια της δεύτερης χιλιετίας, χοντρικά από το 1250 π.Χ. και μετά.

04:13 Δεν ητρώες ελληνικό φύλλο, μπορεί ο τροϊκός πόλεμος να λογιστεί εμφύλιος. Δεν ήταν ελληνικό φύλλο. Ο Πάρης έχει και ένα δεύτερο όνομα που ονομάζεται Αλέξανδρος. Μια πρώτη παρατήρηση, το όνομα Αλέξανδρος είναι κατά εξουχή ελληνικό, ετιμολογείται από την ελληνική γλώσσα, το Πάρης δεν είναι ελληνικό. Άρα έχουμε να κάνουμε με ένα πρόσωπο που στην ομοιρική ποιήση έχει διπλή ονομασία.

04:36 Το ενδιαφέρον για την ονομασία Αλέξανδρος είναι ότι το όνομα αυτό παρουσιάζεται στην χαιτητική του εκδοχή σε χαιτητικά δημόσια έγγραφα. Ο τύπος είναι, ο αντίστοιχης ονομασία είναι Αλαξάντου Παρουσιάζεται στο κεντρικό κείμενο όχι με μονομένα Αλλά ως βασιλιάς μιας πόλης η οποία ονομάζεται Βιλούσα Αυτό το β που ακούμε στην αρχή της λέξης Βιλούσα Είναι αντίστοιχο προς το δίγαμα, έναν φθόγκο της ελληνικής γλώσσας Που υπάρχει στην ομυρική εκδοχή της λέξης Ήλιον Βίλιον δηλαδή στην προφορά Υπάρχουν πολύ σοβαροί λόγοι, όχι μόνο αυτή η αντιστήχηση και άλλοι, με βάση τους οποίους το Βίλιον, το ομυρικό Βίλιον, είναι η Βιλούσα.

05:22 Αν λοιπόν έχουμε να κάνουμε με έναν βασιλιά της Βιλούσα, του Ηλίου, ο οποίος έχει το ελληνικό όνομα Αλέξανδρος, τα πράγματα γίνονται πολύ ενδιαφέροντα. Υπάρχει ελληνικό στοιχείο στην Τροία, όπως αυτό αδιαμφιζήτητα παρουσιάζεται μέσω του Αλεξάνδρου, του Αλέξανδρου δηλαδή. Γιατί ο Αγαμέμνονας θέλει να πάρει συγκεκριμένα το λάφυρο του Αχιλέα, τη Βρυσιίδα, ως αρχιστράτηγος, δεν μπορεί να μείνει χωρίς γέρας, δηλαδή ως το τιμητικό βραβείο που αναγνωρίζει την πρωτοκαθεδρία του.

05:53 Εφόσον είναι υποχρεωμένος να επιστρέψει την Χρυσιίδα για να ικανοποιηθεί ο Χρύσης και να καταπραϊνθεί η οργή του Θεού Απόλλωνα, του οποίου ο Χρύσης είναι ιερέας, Ο Αγαμέμνονας πρέπει να πάρει την βρυσιίδα προκειμένου να έχει κι αυτός ένα λάφυρο. Γιατί τώρα πρέπει να πάρει την κοπέλα του Αχιλέα ή για να έχουμε την Ηλιάδη είναι η απάντηση.

06:15 Ήταν η εγωιστική στάση του Αχιλέα να πέχει από τον πόλεμο. Όχι με τον τρόπο που εννοούμε εμείς σήμερα τον εγωισμό για να κατανοήσουμε τη στάση του Αχιλέα και να καταλάβουμε ότι δεν είναι ένα κακομαθημένο παιδί που παραπονιέται στην μητέρα του θέτη επειδή του πήραν το παιχνίδι του μέσα σε αγωγικά. Πρέπει να κατανοήσουμε τι σημαίνει να είσαι ήρωας στον ομοιρικό έπος και τι είναι ο ηρωικός κώδικας.

06:39 Τα πρόσωπα αυτά, ο Αχιλέας, ο Αγαμέμνονας, ο Έκτορας, υπάρχουν μόνο στο πλαίσιο του ηρωικού κώδικα. Δεν είναι απλώς ηγέτες των αρχαιών και των τρώων. Είναι ήρωες. Τι σημαίνει ήρωας. Σημαίνει έναν κώδικα αξιών και κυρίως την αναγνώρισή σου ως ήρωα από τα άλλα μέλη της ηρωικής κοινότητας. Ο ήρωας είναι αυτός επίσης ο οποίος κερδίζει κλαίος, φήμη, δόξα στο πεδίο της μάχης στην Ηλιάδα.

07:07 Άρα η στάση του Αχιλέα να απέχει από τον πόλεμο στηρίζεται στο γεγονός ότι είναι αντικείμενο προσβολής από τον Αγαμένονα. Αφαιρώντας του το γέρας, δηλαδή την αναγνώριση της αξίας του γιατί ο τρόπος με τον οποίο αποκτήθηκε η βρυσιείδα ήταν μέσω της εκπόρθησης μιας γειτονικής προς την Τρία Πόλης, στην περιοχή της Τροάδας, στην οποία εκπόρθηση έπαιξε καθοριστικό ρόλο ο Αχιλέας.

07:33 Άρα του στερεί ουσιαστικά την αναγνώρισή του ως ήρωα στο πλαίσιο της ηρωικής κοινότητας. Τον προσβάλλει ως ήρωα. Γι' αυτό και όταν στην Ραψοδία Ι, στην 1η Ραψοδία, όταν τα πράγματα έχουν πάει άσχημα για τους Αχαιούς, ο Αγαμέμνονας στέλνει τρεις απεσταλμένους. τον Οδυσσέα, τον παιδαγωγό του Αχιλέα Φίνικα και τον έδωτον Τελαμώνιο για να τον μεταπίσουν δεν μεταπίθεται διότι ο Αγαμέμνονας προσπαθεί να τον εξαγοράσει του προσφέρει τα πάντα γυναίκες, πόλεις, πλούτο αν ο Αχιλέας δεχόταν να επιστρέψει εκείνη τη στιγμή στη μάχη τότε στην πραγματικότητα ο Αγαμέμνονας θα τον είχε προσβάλει μια δεύτερη φορά όταν θέλει του αφαιρεί το γέρας και όταν θέλει προσφέροντάς του πολλά άλλα γερά βραβεία τον επαναφέρει στη μάχη.

08:27 Υπάρχει κάτι βαθύτερο στη στάση του Αχιλέα που είναι η εικόνα του ως ήρωα στο εσωτερικό της ηρωικής κοινότητας. Ποιος ήταν ο Παλαμίδης. Εδώ είμαστε εκτός Ηλιάδας διότι ο Παλαμίδης είναι ένας σημαντικός Έλληνας ήρωας ο οποίος όμως έχει πεθάνει πριν την έναρξη της Ηλιάδας. Είναι ένας εφιέστατος Έλληνας τον οποίο χρησιμοποιούν οι ατρίδες για να αποκαλύψουν το ψέμα του Οδυσσέα, ο οποίος το παίζει τρελός για να συμμετάσχει στον Τρωικό Πόλεμο.

08:57 Ο Οδυσσέας δεν είναι υποχρεωμένος να συμμετάσχει στον Τρωικό Πόλεμο, όπως δεν είναι και ο Αχιλέας, γιατί δεν ήταν μνηστήρας της Ελένης. Ο Παλαμίδης συμμετέχει σε μια αποστολή στην Ιθάκη, σύμφωνα με μια εκδοχή ενώ ο Οδυσσέας παίζει τον τρελό οργώνοντας και ξαναοργώνοντας το χωράφι του παίρνει τον μικρό τηλέμαχο από την αγκαλιά της Σπινελόπης και τον βάζει στην πορεία του Αρότρου.

09:19 Την κρίσιμη στιγμή ο Οδυσσέας αναγκάζεται να σταματήσει για να μην σκοτώσει το παιδί του πράγμα που δείχνει ότι λειτουργεί λογικά και έτσι αποκαλύπτεται η τρέλα του. Ο Παλαμίδης έχει κακό τέλος σε ένα επικό πείμα τα Κύπρια το οποίο είναι μεταγενέστερο της Ηλιάδας αλλά αφορά την πρώτη φάση του Τρωικού Πολέμου από το Μήλο της Έρηδας μέχρι την άφεξη των Αχαιών στην Τροία και τα πρώτα γεγονότα Τον Παλαμίδη σε αυτό το έπος πνίγουν ο Διομίδης μαζί με τον Οδυσσέα Ποιος ήταν ο Έκτορας και γιατί συγκινεί περισσότερο από όλους Ο Έκτορας είναι ο καλύτερος πολεμιστής της Τροίας αδελφός του Πάρη ο οποίος υγείται των δυνάμεων όχι μόνο των τρών αλλά και των συμμάχων που έχουν οι Τρώες γιατί δεν είναι μόνοι τους έχουν και αυτοί οι συμμάχους από διάφορες περιοχές κυρίως της Ασίας όχι μόνο της Ασίας πρώτον γιατί είναι κάποιος ο οποίος δεν ευθύνεται για την κατάσταση την οποία έχει περιέλθει τρία δεν άρπαξε αυτό στην Ελένη αναγκάζεται να συμμετάσχει σε έναν πόλεμο που μάλλον δεν θα τον ήθελε

10:22 συγκινεί περισσότερο από όλους επειδή είναι ο πιο ανθρώπινος Ο Όμηρος έχει φροντίσει, ειδικά στη ραψοδία Ζ, να τον παρουσιάσει σε μια συγκινητική σκηνή με την Ανδρομάχη και τον Αστιάνακτα. Είναι εκείνος επίσης ο οποίος παγιδεύεται μέσα στον ηρωικό κώδικα όπως τον βλέπει εκείνος. Ο Έκτορας πιστεύει κάποια στιγμή ότι θα μπορέσει να νικήσει οριστικά τους Αχαιούς και να κάψει τα πλοία τους.

10:50 Δεν ακούει τις συμβουλές του πολυδάμαντα, του σοφού πολυδάμαντα, ο οποίος του λέει ότι ο τρωικός στρατός πρέπει να γυρίσει μέσα στα τείχη της πόλης και να μην παραμείνει στην παιδιάδα. Με αποτέλεσμα ο Έκτορας να παρασύρει τον τρωικό στρατό μέσα στον άφθοχο των Αχαιών και την κρίσιμη στιγμή όταν είναι έτοιμος να βάλει φωτιά στα πλοία, να επιστρέφει ο Πάτροκλος ντυμένος με την πανοπλία του Αχιλέα, την έχει δανειστεί από τον Αχιλέα και τους μυρμυδόνες του να σκορπίζει τον πανικό στους τρώες που τρέχουν πανικόβλητοι στην Παιδιάδα για να επιστρέψουν στην πόλη.

11:24 Μολονότι ο Έκτορας με τη βοήθεια του Απόλλωνα θα σκοτώσει τον Πάτροκλο αυτό θα οδηγήσει στην επιστροφή του Αχιλέας στη μάχη. Υπάρχει μια πολύ συγκινητική στιγμή στην 22η ραψοδία της Ηλιάδας στο Χ όταν Έκτορας και Αχιλέας βρίσκονται αντιμέτωποι μόνοι τους έξω από τα τείχη της Τροίας. Οι υπόλοιποι τρόες έχουν εισχωρίσει στην πόλη.

11:47 Ο Αχιλέας κάνει σήμα στους Αχαιούς να μην ρίχνουν τα δόρατά τους στον Έκτορα για να τον αντιμετωπίσει ο ίδιος. Είναι μια σκηνή που έχει προετοιμαστεί διεξοδικά από τον Όμηρο από την αρχή της Ηλιάδας και είναι η κορυφαία στιγμή όπου ο Έκτορας διαπιστώνει ότι είναι πια παγιδευμένος σε μια ακολουθία γεγονότων που δεν μπορεί να αποτρέψει.

12:08 Γι' αυτό και ο θάνατός του είναι επικείμενος. Ποιος είναι τελικά ο ήρωας της Ηλιάδας. Θα έλεγε κανείς ότι οι δύο πιο εμβληματικοί ήρωες όχι από την άποψη κυρίως της πολεμικής του Σαλκής αλλά από την άποψη της δραματοποίησής τους από τον ποιητή είναι φυσικά ο Έκτορας για τον οποίο μίλησαμε προηγουμένως και ο Αχιλέας. Γιατί και ο Αχιλέας ακολουθεί μία πορεία που ξέρει ότι θα τον οδηγήσει στο θάνατό του.

12:32 Η μητέρα του Θέτιδα του έχει πει ότι μετά τον θάνατο του Έκτορα έρχεται ο δικός σου θάνατος. Ο οποίος δεν θα συμβεί στην Ηλιάδα αλλά θα συμβεί στη συνέχεια του μύθου. Άρα έχουμε να κάνουμε με δύο δραματικούς ήρωες με κοινό στοιχείο, με σύνδεσμο, με γέφυρα από τους ενών, τον Πάτροκλο. Ο ένας θάνατος οδηγεί στον άλλον. Ο Έκτορα σκοτώνει τον Πάτροκλο, ο Αχιλίας σκοτώνει τον Έκτορα, αλλά σκοτώνοντας τον Έκτορα γνωρίζει από την ητέρα του Θέτιδα ότι θα πεθάνει και αυτός στη συνέχεια.

13:01 Η σχέση του Αχιλία με τον Πάτροκλου ήταν καθαρά φιλική, υπήρχε κάτι παραπάνω. Στον Όμηρο είναι καθαρά φιλική. Στην πολύ μεταγενέστερη λογοτεχνία της αρχαιότητας όμως αποκτάει και ομοφιλοφιλικές διαστάσεις, αλλά όχι στην Ομυρική ποιησία. Ποιοι θεοί υποστηρίζουν τους τρώες, ποιοι τους Αχαιούς και γιατί. υπάρχουν θεοί που υποστηρίζουν τους τρώες εξαιτίας του επεισοδίου της θεών κρίσης είναι η κρίση που κάνει ως διαιτητής ο Πάρης όταν παρουσιάζονται σε αυτόν στο όρος Ήδα οι τρεις θεές, η Αφροδίτη, η Αθηνά και η Ήρα. Ο Πιλέας παντρεύεται τη Θέτιδα στη Φθία και καλούνται στο γάμο όλοι οι θεοί γιατί η Θέτιδα είναι θεά. Δεν καλείται η Έριδα η οποία θυμωμένη ρίχνει το μήλο Ανάμεσά τους πάνω στο οποίο είναι χαραγμένη η φράση Τη καλύστη, δηλαδή στην πιο όμορφη Οι Αφροδίτη, η Ήρα και η Αθήνα ερίζουν Για το ποια είναι η πιο όμορφη Και ο Δίας τη στέλνει μαζί με τον Ερμή Πέρα από τη θάλασσα, από τη Θεσσαλία Στην Ήδα, στη Μικρά Ασία Όπου βρίσκεται ένας βοσκός ο Πάρης

13:59 Για να αποφασίζει ποια είναι η πιο όμορφη Δίνει το μήλο στην Αφροδίτη Άρα οι Αφροδίτη θα είναι στο πλευρό των Τρώων και είναι στο πλευρό των Τρώων και οι άλλες δύο θεές, η Ήρα και η Αθηνά, στο πλευρό των Αχαιών θυμωμένες με τον Μπάρι και την Τροία. Υπάρχουν διαφορετικοί λόγοι για τους οποίους κάποιοι από τους θεούς υποστηρίζουν τους Τρώες και κάποιοι τους Αχαιούς.

14:16 Συνήθως είναι η συγγένεια. Ο Άρης κυρίως είναι με τους Τρώες επειδή είναι σύζυγος της Αφροδίτης. Ο Απόλλωνας ακολουθεί αυτά που του λέει ο Δίας και είναι στο πλευρό των Τρώων. ο Ήφαιστος ο οποίος κατασκευάζει και την πανοπλία του Αχιλέα είναι στο πλευρό των Αχαιών όπως η Δόνας είναι κυρίως στο πλευρό των Αχαιών θα έλεγε κανείς.

14:38 Ποια είναι η πιο καθοριστική θεία παρέμβαση. Δεν είναι εύκολο να απαντήσουμε αλλά θα έλεγε κανείς ότι αυτή που καθορίζει την πλοκή της Ηλιάδας είναι η παρέμβαση του Δία, η λεγόμενη Διός Βουλή, το σχέδιο του Δία με το οποίο αποφασίζει να δίνει τη νίκη στους τρώες όσο ο Αχιλέας απέχει από τη μάχη. Αυτή είναι η υπόσχεση που δίνει στη Θέτεδα ήδη στην πρώτη ραψοδία της Ηλιάδας.

15:03 Αποτελεί το έπος έναν ύμνο στην βία και στον πόλεμο. Όχι σε καμία περίπτωση, μόνο ότι έχουμε συγκρούσεις κάθε είδους, μαζικές συγκρούσεις, ανδροκτασίες και μονομαχίες. το έπος έχει έναν κυρίως στόχο να διευρύνει τα όρια του ηρωικού κώδικα και να μας κάνει να αναρωτηθούμε τι σημαίνει να είναι κανένας ήρωας δηλαδή η Ιλιάδα επιχειρεί να επαναορίσει τον ηρωικό κώδικα δημιουργώντας ένα ακόμα επίπεδο το ανώτατο επίπεδο και το ανώτατο επίπεδο είναι η αγάπη για τον σύντροφο η αγάπη για τον φίλο, η αγάπη για τον εταίρος στο πεδίο της μάχης και ο εταίρος του Αχιλέ είναι ο Πάτροκλος. Όταν ο Πάτροκλος πεθαίνει δεν τον ενδιαφέρουν τα δώρα δεν τον ενδιαφέρει η αποκατάσταση της τιμής του η αρχική του οργή απέναντι στον Αγαμένονα αντικαθίσταται από μια πολύ μεγαλύτερη οργή εναντίον του Έκτορα.

15:51 Πώς έβλεπαν οι αρχαίοι Έλληνες προφανώς στην Ηλιάδα ως ιστορία ή μυθολογία και με τους δύο τρόπους υπάρχουν στοιχεία στην Ηλιάδα που αντιμετωπίζονται ως ιστορικά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο κατάλογος των πλοίων στη δεύτερη ηλιαδική ραψοδία, όπου έχουμε τις παρουσίσεις των δυνάμεων των Τρώων και των Αχαιών. Οι παρουσίσεις των δυνάμεων των Αχαιών και η γεωγραφική τους συσχέτιση χρησιμοποιήθηκε αργότερα και την κλασική εποχή για εδαφικές διεκδικήσεις και για επιχειρήματα νομικού τύπου ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις κράτη, οι οποίες συγκρούονταν μεταξύ τους.

16:22 Άρα υπ' αυτή την έννοια χρησιμοποιήθηκε ως ιστορία Ως μυθολογία, ναι, αλλά με μια διευρημένη θα έλεγε κανένας έννοια Όχι κυρίως με την έννοια ότι αυτό δεν είναι αληθινό Εμείς τη λέξη μύθος όταν την χρησιμοποιούμε και στα νεαληνικά αλλά και στο εξωτερικό Συνήθως αναφερόμαστε σε κάτι που δεν είναι πραγματικό Αυτή είναι η έμφαση που δίνουμε Είναι ένας άλλος τρόπος αντιμετώπισης των πραγμάτων πέρα από την ιστορία Αυτή είναι η κυρίαρχη αντίληψη, μόλον ότι η γέννηση της ιστοριογραφίας των 5ου αιώνα και η αλλαγή κατεύθυνσης του ενδιαφέροντος σε πραγματικά γεγονότα ιστορικά, χωρίς να υπάρχουν μυθικές αναφορές, είναι πολύ περιορισμένες, ουσιαστικά στρέφει τα πράγματα σε μια διαφορετική κατεύθυνση.

17:08 Γιατί η αξία του κλαίους διέπει όλους τους ήρωες της Ηλιάδας. Η λέξη κλαίος τιμολογείται από το ρήμα κλείο που κυριολεκτικά σημαίνει ακούω. Άρα το κλαίος είναι ένα άκουσμα για κάποιον στο μέλλον, είναι η υστεροφημία του, είναι η επιβίωση του ονόματός του στο μέλλον. Τα βιολογικά όρια της ανθρώπινης ζωής είναι περιορισμένα αλλά τα συμβολικά μεταφορικά της δόξας ενός ήρωα είναι απεριόριστα.

17:32 Γι' αυτό και το επίθετο που χρησιμοποιείται στην Ηλιάδα για το κλαίος είναι το επίθετο άφθητος, άφθητον κλαίος, κλαίος άφθητον, αυτό που δεν γερνάει, που δεν φθύρεται δηλαδή. Μέσα σε αυτόν τον ηρωικό κώδικα υπάρχουν όλοι οι ομοιρικοί ήρωες και λειτουργούν τουλάχιστον στην Ηλιάδα. Μάλιστα η στερεότυπη έκφραση, ο λογότυπος κλαίος άφθητον, μαρτυρείται και σε άλλη λιμία τουλάχιστον τη γατρική γλώσσα της ιδευρωπαϊκής οικογένειας στη Σανσκριντική ως Σράβας Άξιταμ που είναι ακριβώς το αντίστοιχο προς το κλαίος άφητον πράγμα που μας δείχνει ότι ο ήρωας στην ιδευρωπαϊκή παράδοση αποσκοπούσε στο να κερδίσει αγέρα στη δόξα δηλαδή να είναι ήρωας.

18:20 Υπάρχουν σημεία του έπους που είναι κοινά με μύθους άλλων λαών Υπάρχουν κοινά στοιχεία με μύθους άλλων λαών. Αυτό έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες. Υπάρχουν τρεις σχολές. Η μία σχολή αναζητά συνεχώς παράλληλα. Η δεύτερη προσέγγιση προσπαθεί να ερμηνεύσει τα πάντα στο εσωτερικό του ελληνικού συστήματος, λέγοντας ότι δεν χρειάζεται να πάμε στις παραδόσεις των άλλων λαών για να εξηγήσουμε ορισμένα πράγματα.

18:45 Αυτά εξηγούνται ικανοποιητικά μέσα στο ελληνικό μυθικό σύστημα. η τρίτη εμπνευτική γραμμή, η οποία βρίσκεται μεταξύ αυτών των πιο ακραίων προσεγγίσεων, προσπαθώντας να τοποθετήσει τον Όμηρο και την Λιάδα μέσα στο πλαίσιο μιας, θα έλεγε, κανένας μεσογειακής κοινής, δηλαδή μιας ευρύτερης παράδοσης στοιχείων μυθικών, τα οποία κυκλοφορούν όχι από μια πηγή προς έναν δέκτη, αλλά κυκλοφορούν μέσα σε ολόκληρο αυτό το σύνολο.

19:13 καθώς πια είναι μαρτυρημένες οι σχέσεις των Αχαιών με πολλούς άλλους λαούς και είναι μαρτυρημένες από κείμενα των άλλων αυτών λαών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι η Αχαιή είναι γνωστή ως Αχιχάβα στα αχαιτητικά κείμενα και η Δανάη που είναι μια άλλη ονομασία των Αχαιών στον Όμηρο, υπάρχουν τρεις ονομασίες Αργή, Αχαιή, Δανάη είναι μαρτυρημένη σε παμπάλια Αγιπτιακά κείμενα ως Δανάγια.

19:37 Πώς κατάφερε ένα τόσο αρχαίο έργο να επηρεάζει μέχρι σήμερα την λογοτεχνία και τον κινηματογράφο είναι ένα εμβληματικό έργο το οποίο βρίσκεται στην απαρχή της δυτικής λογοτεχνίας είναι εντυπωσιακή η ποιότητά του για ένα τόσο παλιό δημιούργημα είναι η βίβλος των Ελλήνων και βεβαίως έχει όλα τα στοιχεία εκείνα που μπορεί να αξιοποιήσει κανείς για συγκεκριμένους χαρακτήρες ή στην περίπτωση του κινηματογράφου για θα έλεγε κανένας δυστυχώς μεγάλη αιμονή σε φαντασμαγορικές απεικονίσεις των συγκρούσεων.

20:10 Η Λιάδα δεν είναι μόνο πολεμικές συγκρούσεις, είναι φεβαίως και πολεμικές συγκρούσεις, αλλά δεν είναι μόνο πολεμικές συγκρούσεις. Η ρολοπέζη οργή του Αχιλίας στην εξέλιξη της ιστορίας κομβικεί μέχρι ένα ορισμένο σημείο. Δηλαδή, ο Αχιλίας οργίζεται στην πρώτη ραψοδία, αποφασίζει να απέχει από τις πολεμικές σειράξεις και παρακαλεί τη μητέρα του Θέτιδα να μεταβεί στον Όλυμπο και να παρακαλέσει το Δία να δίνει την νίκη στους τρόες όσο αυτός δεν πολεμά.

20:35 Αυτό γίνεται και έτσι οι τρόες σταδιακά νικούν τους Αχαιούς και τους αναγκάζουν να κατασκευάσουν ένα πρόχειρο τείχος για να προστατεύσουν τα πλοία τους και μετά να κλειστούν τελικά μέσα σε αυτό το τείχος το οποίο θα εισβάλλει ο Έκτορας και θα φτάσει μέχρι τα πλοία των Αχαιών απειλώντας να τα κάψει. εκεί ακριβώς το θέμα της οργής φτάνει στην κορύφωσή του διότι το αποτέλεσμα της οργής είναι ο θένατος του Πατρόκλου ο Πάτροκλος βλέποντας το μεγάλο κίνδυνο πείθει τον Αχιλένα να του δανείσει την πανοπλία του να ντυθεί δηλαδή Αχιλέας, να πάρει τους μυρμυδόνες και να επιστρέψει για λίγο στη μάχη μόνο ότι ο Αχιλέας του λέει ότι δεν πρέπει να απομακρυνθεί, απλώς να τους διώξει ο Πάντροπλος κυριεύεται από Αλαζονία και μες στην έπαρσή του νομίζει ότι εκείνη τη μέρα ντυμένος Αχιλέας θα κυριεύσει την Τροία σκοτώνεται όμως το πεδίο της μάχης τον ζαλίζει πρώτα ο Απόλλωνας τον τραυματίζει ο Έφορβος και τον αποτελειώνει ο Έκτορας ο οποίος προλαβαίνει και του αφαιρεί

21:29 την πανοπλία του Αχιλέα την οποία αφορά αμέσως ο ίδιος από εκεί και πέρα το θέμα της οργής του Αχιλλέα απέναντι στον Αγαμέμνο να αντικαθίσταται από ένα καινούριο θέμα το θέμα της οργής του Αχιλλέα εναντίον του Έκτορα και της επιθυμίας του για εκδίκηση. Το πόσο σημαντικό είναι αυτό το θέμα για την Λιάδα φαίνεται από κάτι που είπα προηγουμένως και τώρα θα το καταθύσω περισσότερο σαφές την περίφημη μονομαχία Έκτορα και Αχιλλέας στην 22η ραψοδία της Λιάδας, στοιχή μόνοι τους έξω από τα τείχη της Τροίας βρίσκονται οι δύο κορυφαίοι πολεμιστές ντυμένοι και οι δυο με δύο πανοπλίες του Αχιλέα ο Έκτορας αυτή που αφαίρεσε από τον νεκρό Πάτροκλο και ο Αχιλέας την καινούρια αυτή που θα κατασκευάσει ο Ήφαιστος για χάρη του στη 18η ΣΥΚΜΑ δηλαδή ραψοδία της Ηλιάδας ο Αχιλέας πλησιάζει τον Έκτορα και βλέπει απέναντί του τον φωνιά του αδελφικού του φίλου Πατρόκλου ντυμένο με τα ρούχα, μεσαισαγωγικά, την πανοπλία του αγαπημένου του φίλου, δηλαδή τη δική του πρώτη πανοπλία.

22:30 Είναι μια στιγμή κορυφαίας δραματικής έντασης την οποία έχει δημιουργήσει η Λιάδα με το εφεύρημα της επιστροφής του Αχιλιάς στη μάχη μετά τον θανάτο του Πατρόκλου και κυρίως το εφεύρημα της απόλυας της πρώτης πανοπλίας. Δηλαδή να χάσει ο Αχιλιάς την πρώτη του πανοπλία και να κατασκευαστεί μια δεύτερη. Ποιος είναι ο ρόλος του Οδυσσέα στην Ιλιάδα?

22:52 Θα μπορούσε να διατυπωθεί και αλλιώς η ερώτηση είναι ο Ιλιαδικός Οδυσσέας ίδιος με τον Οδυσσιακό Οδυσσέα, με τον Οδυσσέα της Οδύσσιας. Και ναι και όχι. Φυσικά είναι το ίδιο πρόσωπο. Ωστόσο, ο ρόλος του στην Ιλιάδα, όπως θα καταλάβαινε, όπως θα ανέμενε κανείς είναι πιο περιορισμένος η κατέστρεψη της Τροία, η δύναμη των εχθρών η ύβριση των ανθρώπων, την καταστρέφουν φυσικά οι αχαιοί και τα λάθη των τρώων, οι ύβριοι των τρώων οι οποίοι έχουν κάνει μια σειρά από λάθη ακόμα και μετά τον θάνατο του Έκτορα πράγμα το οποίο οδηγεί στην καταστροφή τους. Τώρα την ιστορική Τροία, εδώ πρέπει να εξηγήσουμε ποια από όλες τις Τροίες διότι οι ανασκαφές έχουν αποδείξει 6 πάντως και οι 3-7α γιατί τις αριθμούμε χρονικά έχουν υποστεί καταστροφή η μία από σεισμό και η άλλη από πυρκαγιά που πρέπει να έχει προκληθεί από μια επίθεση.

23:46 Ποια είναι η καλύτερη έκδοση βιβλίων για να μάθουμε την Ηλιάδα σε όλο της το φάσμα. Τα βιβλία για την Ηλιάδα χωρίζονται σε θα λέγει κανείς τρεις κατηγόριες. Το ένα είναι το αρχαίο κείμενο. Μπορεί αυτό να μοιάζει απλοϊκό, αλλά όταν διαβάζουμε ένα αρχαίο κείμενο, κυρίως πρέπει να χρησιμοποιούμε μια στερεότυπη έκδοση. Στερεότυπες εκδόσεις είναι οι εκδόσεις που μελετούν τη χειρόγραφη παράδοση του κειμένου.

24:12 Γι' αυτό και αυτές έχουν στο κάτω μέρος της σελίδας ένα κριτικό υπόμνημα, όπως λέμε. Δηλαδή, έχουν την ιστορία του κειμένου μας. Έχουν άλλες γραφές που παραδίδουν τα μεσαιωνικά χειρόγραφα ή υπάπειρη. είναι οι λεγόμενες σχολιασμένες εκδόσεις. Δηλαδή αν θέλουμε να προσεγγίσουμε το κείμενο είτε στο πρωτότυπο είτε από μετάφραση χρειαζόμαστε επεξηγηματικά σχόλια.

24:35 Και η τρίτη κατηγορία είναι τα ερμηνευτικά βιβλία. Η ομυρική φιλολογία είναι ένας τεράστιος κλάδος της κλασικής φιλολογίας. Υπάρχουν χιλιάδες, κυριολεκτικά χιλιάδες βιβλία, μελέτες, άρθρα τα οποία έχουν δημοσιευτεί. πότε, πού και γιατί όσον αφορά την περιοχή βρέθηκαν τα πρώτα υλικά ίχνη χειρόγραφα. Την περίπτωση της Ηλιάδας και γενικότερα της ομοιρικής πίεσης είμαστε τυχεροί, διότι η μεγάλη διάδοση του κειμένου στην αρχαιότητα μας επιτρέπει να έχουμε στα χέρια μας γύρω στους 1500 παπήρους με αποσπάσματα της Ηλιάδας, καθώς επίσης και πολλά μεσαιωνικά χειρόγραφα, τα οποία θα μπορούσαν να είναι γύρω στα 190 με 200.

25:15 Υπάρχουν επίσης παραθέματα ομυρικά σε αρχαίους συγγραφείς, κάποιες λίγες επιγραφές χωρίς ιδιαίτερη σημασία διότι αναπαράγουν το κείμενο που ήδη γνωρίζουμε. Οπότε αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο συγκροτούμε το κείμενό μας, δηλαδή με επιτηβάση βαπερικών ευρημάτων αλλά και ενός πλήθους μεσαιωνικών χειρογράφων. γιατί ο Όμηρος κάλυψε μόνο τις 52 μέρες και όχι ολόκληρο το έργο.

25:43 Κάλυψε τις 52 μέρες αλλά οι μέρες τις οποίες αφηγείται, τον χρόνο δηλαδή που αφηγείται είναι ακόμα μικρότερος, πολύ μικρότερος. Είναι ένας τρόπος δημιουργίας δραματικής έντασης και εστίασης αυτός. Όπως ακριβώς η εστίαση της προσοχής του ποιητή της Ηλιάδας είναι σε ένα μόνο επεισόδιο την οργή του Αχιλέα που συμβαίνει στο 10ο και τελευταίο έτος του πολέμου, Έτσι η εστίαση σε συγκεκριμένα μόνο γεγονότα που αφορούν το θέμα αυτό του δίνει τη δυνατότητα για δραματική εμβάθυνση.

26:15 Όσο ανοίξεις το χρονικό άνοισμα τόσο κινδυνεύεις να γίνεις χρονογραφία και όχι ποιήση δραματικού βάθους όπως κατεξοχήν είναι η Λιάδα. Γιατί μας ενδιαφέρει η Λιάδα σήμερα. Μας ενδιαφέρει για μια σειρά από διαφορετικούς λόγους. Ποιους ενδιαφέρει. Ενδιαφέρει αυτούς που μελετούν την αρχαία ελληνική λογοτεχνία και την ελληνική λογοτεχνία γενικότερα ακριβώς γιατί είναι ένα επικό πήμα το οποίο έχει επηρεάσει όλη τη μεταγενέστερη παράδοση.

26:42 Ενδιαφέρει αυτούς που δεν μελετούν την αρχαία ελληνική λογοτεχνία και την ελληνική λογοτεχνία γιατί είναι ένα υπέροχο λογοτεχνικό δημιούργημα. Και ενδιαφέρει και για έναν άλλο λόγο διότι μας κάνει λίγο να σκεφτούμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο άνθρωπος μέσα σε ακραίες καταστάσεις. Ο πόλεμος είναι κάτι που δυστυχώς παρακολουθεί την ανθρώπινη ιστορία σε όλες τις εποχές και έτσι κοιτώντας τους ουμυρικούς ήρωες βλέπουμε πώς οι άνθρωποι λειτουργούν μέσα σε τέτοιες καταστάσεις.