Caravaggio: όταν η τέχνη συναντά το έγκλημα

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Τα χέρια του δεν κρατούν πινέλο. Είναι βαμμένα με αίμα. Λίγες ώρες πριν ζωγράφιζε Αγίους. Τους έκανε ανθρώπινους, πραγματικούς. Ο Μιγελάντζελο Μερίζιντε Καραβάντζο δεν ήταν απλός ιδιοφύλια. Ήταν βίαιος, παρονμητικός και δολοφόνος. Κι όμως η εκκλησία τον δόξασε. γιατί εκεί που το φως αποκαλύπτει την αλήθεια οι σκύες κρύβουν κάτι πολύ πιο ζωφερό και είναι τότε που η τέχνη συναντά το έγκλημα.

01:56 Γεια σας γνωστοί και άγνωστοι φίλοι. Καλώς ήρθατε στο Bloody Darklings, ένα podcast που ψοφάει να χώνει τη μύτη του στις σκοτεινές και περίεργες ιστορίες ανθρώπων πίσω από το μύθο. Είμαι η Ελένη και σήμερα θα ταξιδέψουμε στα σκοτεινά σοκάκια, τα εργαστήρια και τα χαμετυπία της Ρώμης του 16ου αιώνα, μέσα από τα μάτια του ανθρώπου που ζωγράφιζε Αγίους και ζούσε σαν αμαρτωλός.

02:23 γιατί ο Μικελάντζελο Μερίζι Νταγκαραβάντζο δεν ήταν απλός ιδιοφυΐα. Ήταν ασταμάτητος, ατίθασος και επικίνδυνος και για εμάς είναι ακριβώς το είδος της ιστορίας που δεν θα μπορούσαμε να γνωρίσουμε. Όλοι έχουμε δει λίγο πολύ τους εκπληκτικούς πινακές του αλλά πόσοι από εμάς γνωρίζουμε ότι στην πραγματικότητα ο ίδιος ήταν μια βίαιη και τραγική φιγούρα.

02:58 Έγινε ο πιο διάσημος ζωγράφος στη Ρώμη του 1600 και γέννησε τον Μπαρόκ και την τεχνική του Κιαροσκούρο. Αλλά όταν δεν ζωγράφιζε είχε μια τρομερή αδυναμία στις κακές συναναστροφές. Ένας άνθρωπος δηλαδή που είχε κάθε λόγο να αποφεύγει τις κακές παρέες. Παρ' όλα αυτά φρόντιζε να τις επιλέγει με αξιοθαύμα στη συνέπεια Οι καλύτεροι του φίλοι είχαν ένα ποινικό μητρό ίσα με τον πόη τους Κλέφτες, πόρνες, απαταιώνες και όλα τα καλόπαιδα που θα μπορούσε να συναντήσει κανείς τα σκοτεινά σοκάκια της ζωής Δεν διάλεγε φίλους, διάλεγε χαρακτήρες Και όπως φαίνεται είχε μια ιδιαίτερη αδυναμία σε όσους η αστυνομία προτιμούσε να γνωρίζει προσωπικά Δεν χρειάζεται να έχει κανείς ιδιαίτερες γνώσεις πάνω στη ζωγραφική για να παρατηρήσει τη βία στους πίνακές του Ο Καραβάντζο Άνετα κατέχει το ρεκόρ της αναγέννησης για τους περισσότερους πίνακες με κομμένα κεφάλια Θα μπορούσε κανείς να πει πως για αυτόν το πορτρέτο ήταν μια τέχνη που απαιτούσε κατά περίπτωση να λείπει το κεφάλι

04:10 Και όσο για τους πίνακές του με θρησκευτική θεματολογία, εκεί έκανε την καθολική εκκλησία να αλλάξει τις κάτογιες τα χρώματα, ιδιαίτερα όταν κάποτε χρησιμοποίησε μια πόρνη ως μοντέλο για την Παναγία. Ποιος ήταν όμως ο Καραβάντζο? Ένας ιδιοφυΐς ζωγράφος, ένας άνθρωπος με εκρηκτικό ταπεραμέντο και με μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να μετατρέπει ακόμα και μια ήσυχη μέρα σε ποινικό αδίκημα Μπορεί να μην μάθουμε ποτέ πλήρως το μυστήριο πίσω από τους πιο εκπληκτικούς πινακές του Αλλά μια ματιά στην ιστορία του θα μας αποκαλύψει μερικά από τα πιο σκοτεινά μυστικά του Και είχε άλλα τρία αδέλφια.

05:29 Ο πατέρας του ήταν ο οικονόμος και λιθοξώος του Φραντσέσκο Φόρτσα του I του Μαρκισίου του Καραβάντζο, μιας πόλης περίπου 40 χιλιόμετρα από το Μιλάνο. Αν και ορισμένοι βιογράφοι αναφέρουν ότι ο Φέρμο ήταν αρχιτέκτονας, η αρχιτεκτονική φαίνεται πως απέκτησε εδώ λίγη παραπάνω δημιουργική ερμηνεία, γιατί η αλήθεια είναι λιγότερο γκράντε.

05:54 Αναφέρεται ως εξειδικευμένος τεχνίτης με κάποια έξτρα προνόμια Κοινός, αρκετά σημαντικός για να μπαίνει από την πρόστινη πόρτα Αλλά όχι τόσο σημαντικός ώστε να ξεχνούν όλοι τι ακριβώς έκανε εκεί μέσα Η οικογένειά του είχε πολλές διασυνδέσεις με την οικογένεια Φόρτσα Η οποία με τη σειρά της συνδεόταν μέσω γάμου με τη μεγάλη οικογένεια Κολώνα και αυτές οι αριστοκρατικές επαφές θα ήταν ζωτική σημασία για τον Καραβάντζο στη μετέπειτα ζωή του.

06:28 Στην αριστοκρατία βλέπετε μια καλή συγγένεια μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο χρήσιμη από μια καλή συμπεριφορά και ο Καραβάντζο θα φρόντιζε να το αποδείξει περίτρανα. Αλλάξιτο να μην σκοτώσει κανέναν από πλήξη πριν φτάσει στην ενηλικίωση. Μια μάλλον φιλόδοξη προσδοκία όπως αποδείχθηκε αργότερα. Αλλά ο μικρός Μικελάντζελο δεν ήταν ένα παιδί που μπορούσε να περιοριστεί σε ένα καβαλέτο ή σε ένα βιβλίο.

07:56 Κάθε καυγά στα σοκάκια ήταν το καλύτερό του. Κάθε σκιά γινόταν γι' αυτόν δάσκαλος ζωής και πίνακας. Για τα άλλα παιδιά οι καυγάδες ήταν ένα ατυχές διάγνωμα από τη χαρούμενη παιδική ηλικία Για τον Μικελάντζελο ήταν σχεδόν μια λατρεμένη εξωσχολική δραστηριότητα Η οικογένειά του μετακόμισε στο Καραβάντζο το 1566 για να ξεφύγει από την Πανόλη που μάστιζε τότε το Μιλάνο Μάται όμως Η μοίρα ως γνωστόν δεν φημίζεται για την ευγενιά της και όταν ο μικρός ήταν μόλις 6 ετών, η φρικτή αρρώστια πήρε τον πατέρα, τον παππού και τη γιαγιά του σε λιγότερο από τρεις ημέρες.

08:41 Και τότε ο κόσμος του άλλαξε για πάντα. Ξαφνικά η ασφάλεια ενός σπιτιού εξαφανίστηκε, αφήνοντας τον μικρό να πλέει σε μια θάλασσα φόβου και αβεβαιότητας. Εκτός από το τραύμα που υπέστη ο Καραβάντζο, βλέποντας την οικογένειά του να πεθαίνει, το 1576 η Πανόλη σκότωσε το 1 πέμπτο του πληθυσμού του Μιλάνου και έτσι η παιδική ηλικία του ήταν βουτυγμένη στο θάνατο και την απειλή της καταστροφικής επιδημίας.

09:13 Και όπως καταλαβαίνουμε όλοι, δεν ήταν ακριβώς η παιδική ηλικία που θα ενέπνεε ένα παιδί να ζωγραφίζει πεταλούδες και αμφισμένους κήπους. Τώρα την ανατροφή των παιδιών ανέλαβε αποκλειστικά η μητέρα τους Λουτσία Μια δουλειά που απαιτούσε υπομονή, γερό στο μάχη Και όπως θα αποδεικνύω όταν αργότερα, ίσως αυστηρότερα κριτήρια για τις παρέες του παιδιού Γνωρίζουμε πολύ λίγα για την νεανική ζωή του με τη μητέρα του Αλλά σύμφωνα με τους ιστορικούς τέχνες ήταν πιθανόν ένα πολύ δύσκολο παιδί Το δύσκολο είναι μια μάλλον γενναιόδωρη εκτίμηση της κατάστασης Ας πούμε πως η υπομονή της μητέρας του πρέπει να ήταν ένα έργο τέχνης από μόνη της Κάτι που έγινε ακόμα πιο έντονο όταν το 1584 πέθανε και εκείνη Και το μικρό αγόρι άρχισε να δείχνει τα πρώτα σημάδια της διαβόητης ασταθούς ιδίως συγκρασίας του Σε ηλικία 12 ετών βρέθηκε στο Μιλάνο για να μαθητεύσει κοντά σε έναν Μιλανέζο δάσκαλο τον Σιμόνε Πετεράντσο Ο Πετεράντσο χωρίς να τον γνωρίζει ακόμη δεν αποκτούσε απλώς ένα μαθητευόμενο

10:34 αλλά ένα πρόβλημα με εξαιρετικές καλλιτεχνικές δυνατότητες Για να είμαστε ειλικρινείς, άτακτος ή όχι, ήταν πολύ τρομακτικό για ένα παιδί σε αυτή την τρυφερή ηλικία να μετακομίσει μακριά από την οικογένειά του σε μια μεγάλη άγνωστη πόλη εντελώς μόνος. Ο δάσκαλός του μπορεί να μην ήταν ιδιαίτερα μεγάλο όνομα στους καλλιτεχνικούς κύκλους, αλλά είχε μαθητεύσει κοντά στον μεγάλο Τιτσιάνο στη Βενετία.

11:03 κάτι που στην τέχνη είναι ήδη μια αρκετά αξιοπρεπής παράγραφος στο βιογραφικό ενός ζωγράφου. Ο Πετεράντζο έκανε κυρίως στοιχογραφίες σε υγροάς βεστοκονίαμα σε εκκλησίες επομένως το έργο του είχε κυρίως θρησκευτικό χαρακτήρα. Αν και οι θρησκευτικές σκηνές ήταν κυρίαρχο χαρακτηριστικό του έργου του Καραβάντζο δεν κατέκτησε ποτέ την τέχνη της στοιχογραφίας κάτι που ίσως υποδηλώνει ότι δεν ήταν και ο μαθητής της χρονιάς.

11:37 Ίσως επειδή η τυχογραφία απαιτούσε να συνεργάζεται κανείς με έναν τείχο και ο Καραβάντζο όπως θα διαπιστώσουμε δεν φημιζόταν για τις αρμονικές συνεργασίες του. Φαίνεται επίσης ότι διαφωνούσε ριζικά με το στυλ του δασκάλου του το οποίο ήταν πολύ στιλιζαρισμένο και μη ρεαλιστικό. Ανταυτού μελέτησε το στυλ των Λομβαρδικών και Βενετσιάνικων σχολών το οποίο επρόκειτο να χαρακτηρίσει το μεταγενέστερο έργο του Αν κάτι έμαθε από τον Πετεράντζο ήταν πως να αναμειγνύει χρώματα να επιλέγει πινέλα και να φτιάχνει κορνίζες Ως εκεί Με άλλα λόγια πήρε τα εργαλεία και άφησε τη μέθοδο Ίσως όχι πιο ευγενική μορφή μαθητίας αλλά σίγουρα πολύ αποτελεσματική.

12:28 Μια εξίσου σημαντική επιρροή στο Καραβάντζο κατά τα πρώτα του χρόνια στο Μιλάνο είχε ο άγριος αρχιεπίσκοπος Κάρολος Μπορομέο και αν ο πετεράντζο του έμαθε πώς να ζωγραφίζει ο Μπορομέο φρόντισε να του θυμίζει τι ακριβώς έπρεπε να φοβάται η ψυχή του. Ο αρχιεπίσκοπος ήταν μέλος της αντιμεταρρύθμισης και πίστευε ότι ο καθολικός κόσμος είχε πέσει στην αμαρτία και σιγόβραζε στα καζάνια της κόλασης.

12:57 Όταν μπορούσε να χρησιμοποιήσει την κόλαση σαν δυνατό χαρτί, γιατί να αρκεστεί σε μια απλή επίπληξη. Έτσι έκανε κηρύγματα με φωτιά και θιάφη για να φύγουν τα δαιμόνια και έτρεφε μια υπερβολική αγάπη για την ταπεινότητα και τη φτώχεια, ιδίως όταν την παρατηρούσε από τη θέση του Αρχιεπισκόπου. Κήρυτε ότι η φτωχή ήταν η εικόνα του Χριστού που χρειαζόταν βοήθεια Και κάπως έτσι η φτώχεια μπήκε στους πίνακες του Καραβάντζου ως πρωταγωνίστρια Και όπως θα αποδεικνύονταν είχε εξαιρετικό μάτι για τους πρωταγωνιστές του Που ίσως οι άλλοι προτιμούσαν να μην βλέπουν Σε ηλικία 21 ετών έφυγε από το Μιλάνο για να ταξιδέψει στη Ρώμη Η πόλη έσφιζε από τεστοστερώνη. Δεν ήταν απλώς ανδροκρατούμενη, αλλά ένα μέρος γεμάτο νέους και ελεύθερους άνδρες που ανταγωνίζονταν απεγνωσμένα μεταξύ τους.

13:58 Όλοι ήθελαν να ξεχωρίσουν. Και στη Ρώμη εκείνης της εποχής το να ξεχωρίσεις από το πλήθος μπορούσε να απαιτεί είτε μεγάλο ταλέντο είτε ακόμη μεγαλύτερη γροφιά. και αυτό το μέρος τον υποδέχθηκε με φτώχεια, δυσκολίες και ένα σωρό ανεπιθύμητες συμβουλές από μεγαλύτερους που πίστευαν ότι ξέρουν καλύτερα. Στα εργαστήρια τα χρώματα ανακατεύονταν με σκόνη και υδρότα και οι δάσκαλοι είχαν την τάση να τον χτυπούν σε κάθε λάθος σαν να ήθελαν να βεβαιωθούν ότι έτσι θα σκληραγωγηθεί ή τουλάχιστον θα αποκτήσει μερικούς μόλοπες προς γνώση και συμμόρφωση.

14:40 Μια παιδαγωγική μέθοδος αξιοσημείωτα πιστική, κυρίως επειδή το μάθημα το ένιωθες για αρκετές ημέρες μετά σε όλος το σώμα. Εντάχθηκε σε ένα πλήθος επίδοξων καλλιτεχνών, οι οποίοι είχαν βρει απασχόληση στον τεράστιο αριθμό παραγγελιών του Πάπα Κλίμη του 8ου, που ήθελε να κάνει ένα φρεσκαρισματάκι στις υπάρχουσες εκκλησίες της πόλης και να χτίσει νέες.

15:06 Ο Καραβάντζο έζησε με περίπου 2.000 άλλους νέους καλλιτέχνες στη μικρή περιοχή μεταξύ της Πιάτζαντε Πόπολο και της Πιάτζαντι Σπάνια Ο ανταγωνισμός ήταν έντονος μεταξύ τους και συχνά ξεσπούσαν διαμάχες Εκεί που υπήρχαν τόσοι καλλιτέχνες, τόσος ανταγωνισμός και τόση λίγη δουλειά για όλους η ηρεμία ήταν μάλλον μια τεχνική που κανείς δεν είχε ακόμα μάθει Ο Μικελάντζελο είχε έναν εξαιρετικά πρακτικό τρόπο να μαθαίνει Παρατηρούσε τι συνέβαινε γύρω του και φρόντιζε να μην βρίσκεται ποτέ πολύ μακριά από τις φασαρίες Ήξερε να αποτυπώνει κάθε έκφραση, κάθε φόβο, κάθε μικρή αδικία και να ρίχνει και κάνα μπουκέτο όπου θεωρούσε ότι ήταν επιτακτική ανάγκη Αφραγκός αναγκάστηκε να αναλάβει διάφορες μικροδουλειές Η μεγαλοφυΐα του δυστυχώς δεν πληρώνε ακόμη τον νίκη.

16:08 Αρχικά έμεινε στο σικελό ζωγράφο Λορέντζο Σιτσιλιάνο, ο οποίος βρισκόταν σε παρόμοια θέση και ζωγράφιζε πορτρέτα με το κομμάτι για ένα ασημένιο νόμισμα το καθένα. Η άθλια οικονομική του κατάσταση ανάγκαζε τον Καραβάντζο να ζωγραφίζει φασόν και να εργάζεται πιο γρήγορα από ό,τι πιθανότατα θα ήθελε, ολοκληρώνοντας συχνά πίνακες σε λιγότερο από δύο εβδομάδες.

16:35 Μετά από μερικούς μήνες ωστόσο, το εξαιρετικό του ταλέντο ήταν τόσο εμφανές που σύντομα βρέθηκε στο εργαστήριο του Τζουζέπε Τσέζαρη, του αγαπημένου ζωγράφου του Πάπα Κλίμη, αναλαμβάνοντας μικρές παραγγελίες για λουλούδια και φρούτα. Αν και ήταν πολύ απογοητευμένος από αυτούς τους περιορισμούς στο έργο του, εκείνη την περίοδο δημιούργησε τους δύο πρώτους γνωστούς πινακές του.

17:01 Ένα γόρι ξεφλουδίζει φρούτα και ο νεαρός άρρωστος βάκχος. Εκείνος ήταν ένας άνθρωπος που ονειρευόταν μεγάλες θρησκευτικές σκηνές τη στιγμή που οι άλλοι του ζητούσαν να ασχοληθεί με αχλάβια. Κι όσο κι αν προσπάθησε, η υπομονή του δεν ήταν το ισχυρότερο χρώμα στην παλέτα του. Ζωγράφισε τον εαυτό του σε αρκετούς από τους πίνακές του, αλλά εμφανίζεται με σοκαριστικό τρόπο ως ένας νεαρός άρρωστος βάκχος στο πορτρέτο του 1594.

17:37 Παρατηρούσε τον εαυτό του σε ένα καθρέφτη ενώ ζωγράφιζε τον πίνακα αμέσως μετά την εξοδόντου από το νοσοκομείο λόγω μιας σοβαρής ασθένειας που σύμφωνα με τους μελετητές επρόκειτο για ελονοσία. Ο Βάκχος, ο οποίος μοιάζει με τον μεγάλο ζωγράφο στον πίνακα, εμφανίζεται αδύνατος, χλωμός και σχεδόν τρελός από την ασθένεια. Δεν είναι ακριβώς εικόνα ενός θεού που θα περίμενε κανείς. Περισσότερο μοιάζει σαν το κρασί να τον είχε ήδη εκδικηθεί.

18:39 που δεν κουραζόταν ποτέ να καυγαδίζει, ήρθε και τέριαξε γάντι μαζί τους. Το 1595 η τύχη του άλλαξε ξαφνικά. Εκείνη η χρονιά ξεκίνησε δυσίωνα, με τον Καραβάντζο να καταλήγει στο νοσοκομείο όταν τον κλώτσισε ένα άλογο. Αλλά μόλις ανάρρωσε πήρε μια μεγάλη απόφαση, να πουλήσει τους πινακές του μέσω ενός πράκτορα. Μια απόφαση που αποδείχθηκε εξαιρετικά σοφή αφού είχε πλέον κάποιον να διαπραγματεύεται για λογαριασμό του αφήνοντας τον ελεύθερο να ασχολείται με τα πιο ουσιώδη όπως το να μπλέχει σε καυγάδες Μέχρι τότε είχε δημιουργήσει πάνω από 40 πίνακες και η μεγάλη δημοσιότητα για το εκπληκτικό του ταλέντο τράβηξε την προσοχή του καρδινάλιου Φραντσέσκο Μαρία Ντελμόντε ο οποίος μαγεμένος από τη ζωγραφική του αγόρασε δύο από τους πινακές του.

19:38 Ο Ντελμόντε εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από τον νεαρό ζωγράφο που σύντομα τον πήρε υπό την προστασία του πριν κάποιος άλλος τον δεί και του τον αρπάξει παρέχοντάς του στέγη και χρήματα. Και δεδομένου του χαρακτήρα του καραβάτζο η λέξη αρπάξει μπορούσε να αποκτήσει περισσότερες από μία ερμηνείες. Ο Καρδινάλιος του εξασφάλισε επίσης πολυάριθμες παραγγελίες για τα σπίτια των ισχυρών φίλων του.

20:06 Και επιτέλους ο νεαρός καλλιτέχνης είχε στέγη, φαγητό και έναν ισχυρό προστάτη. Τώρα έμενε μόνο να μάθει να μην τα θέτει όλα σε κίνδυνο κάθε φορά που θύμωνε. Η παραγγελία όμως που πραγματικά τον έκανε ευρύτερα γνωστό ήταν η εικονογράφηση του Παρεκκλησίου Κονταρέλη στην εκκλησία του Σαν Λουίτζι δε Ιφραντσέζη στη Ρώμη το 1597 με απεικονίσεις της ζωής του Αγίου Ματθαίου.

20:37 Ολοκλήρωσε την παραγγελία το 1601, αλλά παρά την εξαιρετική ποιότητα των τριών πινάκων του έκανε πάλι τα δικά του. Αντί να ζωγραφίσει τον Ματθαίο με τον παραδοσιακό στιλιζαρισμένο τρόπο προχώρησε σε έντονα ρεαλιστικές απεικονίσεις για να τονίσει την προφητεία του μηνύματος του Ευαγγελίου. Πολλοί σοκαρίστηκαν και δεν ήταν δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί.

21:05 Ο Καραβάντζο είχε μόλις βάλει την πραγματική ζωή μέσα στην εκκλησία και η πραγματική ζωή ως γνωστόν δεν είναι ιδιαίτερα σημνή και καθώς πρέπει όταν την κοιτάξεις από κοντά. Παρ' όλα αυτά, το παρεκκλήσι Κονταρέλη το εξασφάλισε περαιτέρω εξέχουσες και καλοπληρωμένες παραγγελίες σε όλη την πόλη Το 1599 η Ρώμη συγκλονίστηκε όταν η όμορφη νεαρή Ευγενής Βεαδρή Κιτσέντι εκτελέστηκε από τον πάπα μαζί με την οικογένειά της Το έγκλημά της ήταν ο σχεδιασμός της δολοφονίας του ίδιου της του πατέρα ενός κακοποιητικού άνδρα που τη βίαζε επανειλημμένα Μια πράξη φρικτή ασφαλώς Αν και δεδομένων των όσων είχαν προηγηθεί η κοινή γνώμη έδειχνε να έχει μια κάπως πιο περίπλοκη άποψη για το ποιος ακριβώς ήταν το τέρας στην ιστορία Για πολλούς Ρωμαίους το έγκλημα της Βεατρίκης ήταν δικαιολογημένο Αλλά ο πάπας δεν μπορούσε να επιτρέψει την πατροκτονία Οπότε η κοπέλα αποκεφαλίστηκε δημόσια Ο Καραβάντζο βρισκόταν ανάμεσα στο πλήθος εκείνη την ημέρα Παρακολουθώντας την ψυχραιμία της Βεατρίκης καθώς είχε μπροστά της τον Δήμιο

22:30 Μια εικόνα που δύσκολα ξεχνά κανείς Και ο ζωγράφος βεβαίως είχε το ιδιαίτερο ταλέντο να μετατρέπει ό,τι τον στήχιονε σε κάτι που θα στήχιονε και όλους τους άλλους και η τραγική ιστορία της Βεατρίκης τον ενέπνευσε να ζωγραφίσει τη βιβλική σκηνή της Ιουδίθ που σκοτώνει τον Ολοφέρνη. Δημιουργούσε ασταμάτητα και συχνά έμενε για εβδομάδες άϊπνος.

22:59 Δεν έκανε προσχέδια, ζωγράφιζε απευθείας τον καμβά χρησιμοποιώντας ζωντανά μοντέλα. Δεν τον ενδιέφερε τόσο η ιδέα του τέλειου μοντέλου όσο ο άνθρωπος όπως πραγματικά ήταν. Κουρασμένος, ατελής και κατά προτίμηση λίγο ύποπτος Η τεχνική του ήταν άμεση, φρενήρης Σαν να ήθελε να καταγράψει κάθε στιγμή πριν τον καταπιεί το ίδιο το σκοτάδι που κυριαρχεί στα έργα του Κι αν κρίνουμε από τη ζωή του, το σκοτάδι δεν ήταν απλώς μια καλλιτεχνική επιλογή Είχε ήδη κάνει κράτηση για μόνιμη διαμονή Είναι σημαντικό να πούμε σε αυτό το σημείο ότι αυτό που έκανε το έργο του τόσο καινοτόμο και δημοφιλές στην Ιταλία γύρω στα τέλη του 16ου αιώνα ήταν η χρήση μιας τεχνικής γνωστής ως σκαιροσκούρο, φως και σκοτάδι δηλαδή.

23:56 Ένα δίπολο που ο Καραβάντζο φαίνεται πως γνώριζε εξίσου καλά και στη ζωή του. Την τεχνική αυτή τη βελτίωσε μέσα από τη δική του εκδοχή, τον τενευρισμό. Δηλαδή την τεχνική να χρησιμοποιεί βαθιές σκιάσεις και αιχμηρές φωτεινές αντάβγες Δημιουργώντας μια δραματική σκηνή σαν να πέφτει προβολέας πάνω σε αυτό που συμβαίνει στον πίνακα Το αποτέλεσμα ήταν συγκλονιστικό Το φως δεν έμπαινε απλώς στη σκηνή Απαιτούσε την προσοχή του θεατή και άφηνε όλα τα υπόλοιπα να αντρέπονται στις σκιές Ζωγράφιζε σκηνοθετώντα σκηνές ή θράψματα σκηνών που έπλεκε μαζί σαν κολλάς στον καμβά του Το σκοτάδι του καραβάτζο δεν ήταν απλώς ένα σοκαριστικό εφέ Ήταν η ψυχή του πίσω από το πινέλο Η φυσικότητα και η παρατήρησή του έκανε τους θεατές να αισθάνονται ότι βρέθηκαν μέσα στην τραγωδία του πίνακα που ξεπερνούσε τις δύο διαστάσεις Και ενώ συγκέντρωνε επένους και θαυμασμό από την καλλιτεχνική ελίτ, στην ιδιωτική του ζωή φρόντιζε να τους ακυρώνει όλους με εντυπωσιακή συνέπεια.

25:11 Σκάνδαλα, κακή φήμη και μια γενική αίσθηση ότι όπου εμφανίζεται κάτι θα πάει στραβά. Κάποιοι λένε ότι ο ίδιος δεν έψαχνε τα προβλήματα, αλλά ειλικρινά τα προβλήματα φαίνεται να τον έψαχναν εκείνα πρώτα. και για να είμαστε ειλικρινείς σπάνια χρειαζόταν πολύ χρόνο για να τον εντοπίσουν. Οι τολμηρές θρησκευτικές συνθέσεις του ήταν περιζήτητες αλλά και επικύμπνες.

25:40 Απολάμβανε τη βία του μαρτυρίου ζωγραφίζοντας πολλές σκηνές από τη Σταύρωση με τρομακτικό ρεαλισμό. Δεν είχε ιδιαίτερη ανάγκη να εξηγήσει τον πόνο. Προτιμούσε να τον παρουσιάζει μπροστά μας και να μας αφήνει να τον κοιτάμε. Η Εκκλησία εκτιμούσε βαθύτατα το ταλέντο τους στους θρησκευτικούς πίνακες. Το μόνο πρόβλημα ήταν ότι δεν εκτιμούσε εξίσου βαθύτατα τον τρόπο με τον οποίο το χρησιμοποιούσε.

26:08 Κάποιοι τον θεωρούσαν προσβλητικό γιατί παρουσίαζε τους Αγίους ως αληθινούς και ανθρώπινους και άλλοι τον αποκαλούσαν χηδαίο και βλάσπιμο ειδικά επειδή χρησιμοποιούσε πόρνες ως μοντέλα. Η βία ακολουθούσε τον Καραβάντζο ακόμα και εκτός πίνακα. Στην πραγματικότητα φαίνεται πως ο Καμβάς ήταν ένα από τα ελάχιστα μέρη όπου η βία του περιοριζόταν σε μπογιές.

26:41 Ο σύγχρονος του ζωγράφος Φλόρις Κλάις Φαντάικ, περιγράφοντας τον τρόπο ζωής του γύρω στο 1601, την ίδια περίοδο δηλαδή που του ανέφεταν έργα όπως ο θάνατος της Παρθένου, δίνει μια εικόνα που δύσκολα γνωρίζει κανείς. Μετά από δύο εβδομάδες δουλειάς, ο Καραβάντζο περνούσε έναν-δυο μήνες περιφερόμενος σαν ταΐς, ζωσμένος με ένα σπαθί και ένα ταλέπορο υπηρέτη να τον ακολουθεί, διότι τίποτα δεν λέει περισσότερο καλλιτέχνη σε περίοδο περισυλλογής όσο ένα σπαθί στη μέση και ένας θρομοκρατημένος υπηρέτης από πίσω, κάνοντας τις τσάρκες του σε όλα τα ύποπτα και κακόφημα στέκια πάντα έτοιμος για καυγά και διαπληκτισμούς.

27:26 Με δύο λόγια, η ιδιοφυΐας του Γκαμβά εφιάλτη στην καθημερινότητά του. Η ζωή του ήταν κυριολεκτικά και μεταφορικά ένα διαρκές και αροσκούρο φως και σκοτάδι σε τέλεια και μάλλον επικίνδυνη ισορροπία. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά του γνωρίσματα ήταν το εκρηκτικό ταπεραμέντο του που δεν σήκωνε ούτε αγκινάρα Και εδώ δεν μιλάμε μεταφορικά Η αγκινάρα όπως θα δούμε στη συνέχεια έμελλε να αποδειχθεί ένας από τους πιο επικίνδυνους αντιπάλους του Σε ένα αξιομνημόνευτο περιστατικό του 1604 Ήταν περίπου πέντε το απόγευμα, όταν μαζί με δύο φίλους του έτρωγε στην ταβέρνα Λα Μανταλένα.

28:19 Ο σερβιτόρος εκτός των άλλων τους έφερε και ένα πιάτο με οκτώ αγκινάρες. Τέσσερις μαγειρεμένες με βούτυρο και τέσσερις τηγανισμένες σε λάδι. Ο Καραβάντζο ρώτησε τότε ποιες ήταν με βούτυρο και ποιες με λάδι Ένα ερώτημα που υπό φυσιολογικές συνθήκες δύσκολα θα οδηγούσε σε μηνυτήρι αναφορά Και ο σερβιτόρος που του έφυξαν τα μισελέν του και δεν ήξερε με τι η λουλούδια είχε να κάνει Του είπε με ύφος απόλυτης απαξίωσης μύρισέ της για να καταλάβεις πόσο λάθος Ο Καραβάτζο που το εξέλαβε ως προσβολή κατά τις επαρχαιώτικες αίσθησεις της γεύσης του, τα είδε όλα κόκκινα.

29:09 Έβρισε χιδέα τον άνδρα, αποκαλώντας τον «Μπέκο Φότιτο», που δεν θα το μεταφράσω γιατί μας ακούνε και ανήλικα. Αλλά αυτό που ξεστόμησε ήταν κάτι μεταξύ βαριάς προσβολής και κοινωνικής εκτέλεσης. Άρπαξε τότε ένα πύλινο πιάτο και το εκτόξευσε στο μάγουλο του σερβιτόρου Ακριβώς στο ύψος του μουστακιού τραυματίζοντας τον ελαφρά Το μουστάκι πάντως φαίνεται πως δεν έφερε καμία ευθύνη για την Αγγινάρα Βρέθηκε απλώς στη λάθος θέση τη λάθος στιγμή Έπειτα ο ζωγράφος σηκώθηκε, άρπαξε το σπαθί του φίλου του Πιθανώς για να τον χτυπήσει αλλά ο άλλος έβγαλε φτερά στα πόδια και τρέξε στο αστυνομικό τμήμα για να κάνει καταγγελία.

29:58 Και κάπως έτσι μια διαφωνία περί βουτύρου και λαδιού απέκτησε ξαφνικά όλα τα χαρακτηριστικά μιας υπόθεσης για τις αρχές. Η Ιταλική κουζίνα βλέπετε δεν ήταν πάντοτε μόνο υπόθεση γεύσης. Οι καυγάδες στη Ρώμη εκείνης της εποχής ήταν σχεδόν καθημερινή αλλά ο Καραβάτζο κατάφερε να ξεχωρίσει και σε αυτόν τον τομέα και αυτό δεν είναι κοπλιμέντο.

30:26 Από το 1600 έως το 1606 το όνομά του εμφανίζεται 14 φορές στα αστυνομικά αρχεία με 6 συλλήψεις. Ένα αξιοπρόσεκτο ρεκόρ ιδίως αν σκεφτεί κανείς ότι η Ρώμη είχε και άλλους κατοίκους. Συχνά τον σταματούσαν οι αρχές επειδή κυκλοφορούσε οπλισμένος χωρίς άδεια και κάθε φορά έβρισκε κάποιον ισχυρό προστάτη να επικαλεστεί. Βολικό.

30:55 Είχε φαίνεται ανακαλύψει μια εξαιρετικά αποτελεσματική αρχή. Οι νόμοι είναι αυστηροί μέχρι να γνωρίσεις κάποιον που δεν είναι. Η βία δεν ήταν απλό συνήθεια. Ήταν τρόπο ζωής για εκείνον. Απειλούσε να χτυπήσει καλλιτέχνες που αντέγραφαν το στήλι του και δεν δίσταζε να στραφεί ακόμα και εναντίον της πιτονικοκυράς του όταν ερχόταν η ώρα του ενοικίου.

31:21 Σε μία έκθεση στα κρατικά αρχεία της Ρώμης ξεδάφτηκαν έγγραφα που φωτίζουν ή μάλλον αποκαλύπτουν την καθημερινότητά του στα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα. Και αυτό που προκύπτει δεν είναι το πορτρέτο μιας ιδιοφυίας. Είναι φάκελος υπόπτου. Η σπιτονικό κυρά του βέβαια είχε κάθε λόγο να είναι έξαλλη. Δεν είναι εύκολο να εκτιμήσεις τη μεγαλοφυΐα κανενός όταν σου χρωστάει το νίκη.

31:52 Έχουν βρεθεί χειρόγραφες αναφορές της αστυνομίας, δικαστικά έγγραφα, καταθέσεις, όλα δεμένα σε βαριά βιβλία, σαν να προσπαθούν να κρατήσουν μέσα τους το χάος που περιγράφουν. Και στην περίπτωση του Καραβάντζο, το χάος είχε φροντίσει να αφήσει αρκετά λεπτομέρη πρακτικά. Μέσα σε αυτά τα έγγραφα ξετυλίγεται όλη η πολυτάραχη ζωή του Φιλικές σχέσεις, καυγάδες, συλλήψεις Και φυσικά ο δρόμος που τον οδήγησε στη θανατική καταδίκη από τον Πάπα Παύλο V Ικώνα που προκύπτει Ένας άνθρωπος εκρηκτικός, ευέξαπτος και πάντα οπλισμένος Με άλλα λόγια, ένας άνθρωπος που δεν άφηνε πολλά περιθώρια στην ημέρα να εξελιχθεί ομαλά Συνέχισε να κυκλοφορεί κουβαλώντας πάνω του πιστόλι, στιλέτο, σπαθί και ό,τι άλλο διέθετε σε αιχμηρό σκατολοίδι και σε κάθε έλεγχο άρχιζε τις παλικαριές και τα ξέρεις ρε ποιος είμαι εγώ και την έβγαζε πάντα καθαρή γιατί όταν ζωγραφίζεις για την εκκλησία μερικοί κανόνες γίνονται προαιρετικοί Οι επαφές του με την αστυνομία ήταν σχεδόν ρουτίνα Πέρα από το πιάτο με τις αγκινάρες που πέρασε κολάρο στο σερβιτόρο, αφού κι αυτές είχαν πλέον αποκτήσει τη δική τους θέση στο ποινικό του μητρώο,

33:17 κάποτε είπε να κάνει μια προεκτασούλα στο εργαστήριό του και έτσι άνοιξε μια τρύπα στο ταβάνι για να μπαίνει περισσότερο φως. Μια απολύτως καλλιτεχνική λύση σε ένα πρόβλημα φωτισμού. Όταν το 1605 η Ρωμαία σπίτων οικοκυρά του κατάσχεσε τα πραγματά του επειδή της έκανε το σπίτι καλοκαιρινό και δεν πληρώνε το ενίκιο Εκείνος της πέταξε τόσες πολλές πέτρες στα μπατζούρια των παραθύρων της που τα έσπασε όλα από την εξωτερική πλευρά Γιατί προφανώς αυτό ήταν μια λογική αντίδραση για εκείνον Φαίνεται πως το «δεν πληρώνω τον Ίκη» μπορούσε να οδηγήσει αρκετά φυσικά στο «θα σου σπάσω τα μπατζούρια και θα στα δώσω να τα φας»

34:03 Η ενδιάμεση συζήτηση μάλλον θεωρήθηκε περί τί Και όλα αυτά δεν είναι φήμες, είναι καταγεγραμμένα, με μάρτυρες, με λεπτομέρειες Τόσες λεπτομέρειες μάλιστα, ώστε δύσκολα μπορείς να κατηγορήσεις τη φαντασία ότι τον αδίκησε Η σεξουαλικότητα του Καραβάντζο υπήρξε για αιώνες ένα από τα πιο πικάντικα και ασαφή, ίσως γιατί βόλευε, μυστήρια γύρω από το όνομά του.

34:35 Και ναι, είναι λίγο περίεργο. Ο πιο διάσημος ζωγράφος της Ρώμης, με χρήμα, σημαντικές γνωριμίες και μια σχεδόν μόνιμη θολούρα από το αλκοόλ, δεν παντρεύτηκε ποτέ. Δεν απέκτησε παιδιά Ούτε καν μπήκε στον κόπο να προσποιηθεί ότι θέλει να κάνει κάτι από τα δύο Για την εποχή μια μάλλον ασυνήθιστη επιλογή Αν και δεδομένη στις ιδίες συγκρασίας του Ίσως γλίτωσε τουλάχιστον έναν άνθρωπο από αρκετή ταλαιπωρία Άλλωστε δεν φαίνεται να είχε ιδιαίτερη αδυναμία στις κοινωνικές συμβάσεις Τη ζωγράφιζε όταν χρειαζόταν Αλλά δεν της ακολουθούσε Αν ρίξει κανείς μια πιο προσεκτική ματιά στους πινακές του, τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο ενδιαφέροντα.

35:26 Οι ρομαντικές ερωτικές γυναικείες μορφές απουσιάζουν σχεδόν επιδεικτικά. Αντίθετα, νεαροί όμορφοι άνδρες, σχεδόν υπερβολικά όμορφοι για να είναι τυχαίο, εμφανίζονται ξανά και ξανά. Σύμπτωση? Φυσικά. Ή και όχι. Ένα ερώτημα που τα έργα του αφήνουν ευγενικά αναπάντητο Οι φήμες περί ομοφιλοφιλίας τον ακολουθούσαν παντού Ο Τσέκο Μπονέρη, το μοντέλο για τον πίνακα «Η αγάπη είναι κατά πάντα»

35:59 λέγεται πως ήταν κάτι περισσότερο από απλό συνεργάτης Και σε να μην έφτανε αυτό, ο αντίπαλός του Τζοβάνι Μπαλιόνε φρόντισε να ρίξει κι άλλο λάδι στη φωτιά ζωγραφίζοντας έναν σοδομήτη διάβολο με το πρόσωπο του Καραβάντζο γιατί όταν δεν μπορείς να τον ξεπεράσεις στην τέχνη, τον δαιμονοποιείς. Κυριολεκτικά. Και ο Μπαλιώνε τουλάχιστον είχε την ικανότητα να κάνει την προσβολή εργοτέχνης.

36:28 Ο Καραβάντζο ζωγράφιζε επανειλημμένα ένα γόρι, το Φραντσέσκο γνωστό ως Τσέκο. Σύμφωνα με μία απογραφή, το 1605 οι δύο άνδρες ζούσαν μαζί. Τον Τσέκο τον βλέπουμε σε αρκετούς πίνακες και μερικές φορές ο ζωγράφος αλλάζει το χρώμα των μαλλιών του για να κρύψει την επανάληψη Αν και όταν έχεις το ίδιο πρόσωπο να επιστρέφει ξανά και ξανά κάποια στιγμή ακόμη και τα μαλλιά προδίδουν τον ζωγράφο Το 1649 ένας Άγγλος ταξιδιώτης στη Ρώμη έγραψε ότι ο Τσέκο ήταν ο εραστής του ζωγράφου ή ένας υπηρέτης που κοιμόταν μαζί του μια διατύπωση που δεν αφήνει και πολύ χώρο για μια απολύτως αθωατρήτη εκδοχή.

37:13 Ο Τσέκο ήταν ίσως κάτι μεταξύ μοντέλου, υπηρέτη, μαθητευόμενου και εραστή και αργότερα μετά το θάνατο του Καραβάντζο έγινε και ο ίδιος ζωγράφος. Με άλλα λόγια πρόκειται πιθανόν για μια σχέση που αρνείται πισματικά να χωρέσει σε μία μόνο λέξη και μάλλον ούτε οι ίδιοι θα είχαν ιδιαίτερη διάθεση να το κάνουν. Βεβαίως ο Μπαλιών δεν ήταν και η πιο αντικειμενική πηγή.

37:40 Το 1603 κατέθεσε μήνυση για συκοφαντική δυσφήμιση εναντίον του Καραβάντζο επειδή ο τελευταίος είχε γράψει ένα σατυρικό ποίημα εις βάρος του με το διακριτικό τίτλο «Τζοβάνιο Κόλλος». Ένας τίτλος που ακόμη και για τα μέτρα του Καραβάντζο έδειχνε ότι η διπλωματία δεν ήταν ακριβώς το δυνατό του σημείο. Σύμφωνα με τον Παλιόνε, ένας άντρας εξεργάτης που συνεργαζόταν συχνά με τον μεγάλο ζωγράφο σε διάφορα επίπεδα, είχε κυκλοφορήσει τα ποίηματα σε όλη τη Ρώμη.

38:14 Ο Καραβάντζο φυλακίστηκε, αλλά τι έκπληξη! Η παρέμβαση του Καρδινάλιου Ντελμόντε τον έβγαλε από τη στενή στο πιτς Φιτίλη. Η αλήθεια είναι πιθανόν θα μένει κάπου ανάμεσα σε φήμες, συμφέροντα και πολύ κακό τάιμιν. Ένα τρίπτυχο που σπάνια οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα και ακόμη σπανιότερα σε μια ήρεμη ζωή. Ας μην ξεχνάμε βέβαια ότι εκείνη την εποχή η ομοφυλοφιλία τιμωρούνταν με θάνατο.

38:44 Οπότε οι κατηγορίες αυτές δεν ήταν απλώς κουτσομπολιώκεκα και τρέχειες. Ήταν σημαντικά όπλα. Φθηνά, αποτελεσματικά και άκρος επικίνδυνα. Μία αξιοθαύμαστη οικονομία μέσων εκδίκησης. λίγα λόγια, μεγάλη ζημιά. Στο τέλος της ημέρας πάντως δεν υπάρχει καμία απόδειξη για την ομοφυλοφιλία του Καραβάντζο. Μπορεί να υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις, άφθονες φήμες και μια γενική αίσθηση ότι κάτι συνέβαινε.

39:16 Το πιθανότερο είναι ότι είχε σχέσεις με άνδρες και ταυτόχρονα δεν απέφευγε καθόλου τις γυναίκες. Μία από αυτές, η Λένα, αναφέρεται σε μια δικαστική υπόθεση του 1605 ως το κορίτσι του Μικελάντζελο. Έτσι τουλάχιστον η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη και ο Καραβάντζο ακόμη λιγότερο πρόθυμος να χωρέσει σε μια ετικέτα. Σε ένα κόσμο όπου η επιθυμία ήταν ταυτόχρονα πανταχού παρούσα και επικίνδυνα παγορευμένη εκείνος φαίνεται πως κινήθηκε όπως πάντα στα άκαρα.

39:50 Γιατί τελικά στον κόσμο του μεγάλου ζωγράφου τίποτα δεν ήταν ξεκάθαρο Ούτε το φως, ούτε το σκοτάδι, ούτε καν η επιθυμία Ίσως γι' αυτό και οι πινακές του εξακολουθούν να μοιάζουν τόσο συγκλονιστικοί Τίποτα δεν φωτίζεται εντελώς, αλλά τίποτα δεν μένει και πραγματικά κρυφό Και κάπου εδώ η ιστορία μας πάβει να είναι απλώς χαοτική και γίνεται μοιραία Η αιμονή του καραβάντζου με το ποτό, τα όπλα και τους καυγάδες δεν θα μπορούσε να τελειώσει αλλιώς ήταν θέμα χρόνου Το μόνο πραγματικά απρόβλεπτο ήταν το ποιος θα πλήρωνε στο τέλος το λογαριασμό και όπως αποδείχθηκε το τέλος δεν ήταν απλώς άσχημο ήταν αιματηρό Ένας από τους πολλούς εχθρούς του στον όχι και τόσο κομψό υπόκοσμο της Ρώμης ήταν ο Ρανούτσιο Τομασόνη Η μεταξύ τους ένταση κορυφώθηκε σε μια μονομαχία τον Μάιο του 1606 που κατέληξε προβλέψιμα Ο Τομασόνη έπεσε νεκρός Η παραδοσιακή εκδοχή της ιστορίας μοιάζει σχεδόν αθώα Αν μπορεί ποτέ μια μονομαχία να θεωρηθεί αθώα Υποτίθεται ότι οι δύο άνδρες έπαιζαν ένα παιχνίδι

41:20 που θυμίζει μια πρώιμη εκδοχή του τέννις και ονομαζόταν παλακόρδα Ήταν ένα παιχνίδι που παίζόταν με μια μπάλα συνδεδεμένη με ένα σπάγκο Σχεδόν αστείο αν δεν κατέληγε σε φόνο γιατί κάποια στιγμή άρχισαν να τσακώνονται με τα μπαλάκια τους και επειδή όσο μπαλάκι και να φας το κεφάλι δεν είναι καθόλου αποτελεσματικό αποφάσισαν να λύσουν τις διαφορές τους με σπαθιά.

41:45 Μια μαλλον κακή ερμηνεία της έννοιας να το συζητήσουμε σαν άνδρες. Οκτώ άνδρες λοιπόν, δύο πλευρές, ένα βίαιο ραντεβού. Ο Καραβάντζο και οι τρεις συντροφοί του, ο ένας από τους οποίους ήταν λοχαγός στον Παππικό στρατό, συνάντησαν τους αντιπάλους τους σε ένα γήπεδο παλακόρντα στην περιοχή Κάμπου Μάρτσιο όπου ζούσε ο καλλιτέχνης.

42:17 Ο Τομασόνης αυτή την αναμέτρηση τραυματίστηκε αθανάσιμα και τελικά πέθανε από αιμορραγία. Τότε ένας φίλος του πλησίασε τον Καραβάντζο χτυπώντας τον στο κεφάλι. Αλλά ο εκρηκτικός ζωγράφος, πάντα πιστός στο στυλ του Το έβαλε στα πόδια πριν η κατάσταση γίνει ακόμη χειρότερη Ή πριν εμφανιστεί η αστυνομία τέλος πάντων Όμως η πραγματικότητα ως συνήθως είναι λιγότερο ρομαντική και πολύ πιο άβολη Σύμφωνα με στοιχεία από τα αρχεία του Βατικανού Η σύγκρουση δεν είχε καμία σχέση με αθλοπεδίες και τα συναφή Η πέτρα του σκανδάλου ήταν πιθανόν μια γυναίκα.

43:01 Η Φίλιντε Μελαντρώνη, μια ιερόδουλη που και οι δύο άνδρες ήθελαν για το ίδιο βράδυ. Ο Τομασόνη που λειτουργούσε ως προαγωγός της Φίλιντε, κατέληξε νεκρός σε μια αποτυχημένη απόπειρα του καραβάντζου να τον ευνοχήσει. Ναι, καλά ακούσατε. Και δυστυχώς, το επόμενο μέρος της ιστορίας δεν βελτιώνει ιδιαίτερα την όλη εικόνα. Στους δρόμους της Ρώμης του 17ου αιώνα οι καυγάδες είχαν τους δικούς τους κανόνες και ένας από αυτούς ήταν απλός Αν προσβάλλεις τη γυναίκα κάποιου ρισκάρεις να χάσεις κάτι σαφώς πολυτιμότερο Το μαλαπερδόνισο ας πούμε Ο χειρουργός που εξέτασε τον Ντομασόνη ανέφερε ότι πρώτα έπεσε στο έδαφος και στη συνέχεια τραυματίστηκε στη μυριαία αρτηρία κάτι που ενισχύει την εκδοχή ότι τα πράγματα ξέφυγαν γρήγορα και βία.

43:57 Σύμφωνα με το κείμενο της δικαστικής έκθεσης από την άλλη η διαμάχη εξέσπασε λόγω χρέους από τυχερά παιχνίδια. Όπως και να γίνε, το αποτέλεσμα ήταν ένα. Ο Τομασόνι νεκρός και ο Καραβάντζο φυγάς και με φάκελο. Αν και ο φάκελος είναι μάλλον ένας πολύ διακριτικός τρόπος να περιγράψουμε μια καταδίκη σε θάνατο. Ο πάπας εξέδωσε θανατική καταδίκη και ο ζωγράφος δεν έμεινε για να δώσει εξηγήσεις φυσικά Έφυγε από τη Ρώμη και καταδικάστηκε ερήμην Με απλά λόγια, οποιοςδήποτε εντός της παπικής επικράτειας μπορούσε να τον σκοτώσει νόμιμα και να πάρει και αμοιβή Αρκεί να προσκόμιζε το σώμα του ή έστω το κεφάλι του Η γραφειοκρατία βλέπετε είχε και τις δικές της απαιτήσεις απόδειξης Ο Καραβάντζο κατέφυγε αρχικά στην Άπολλη όπου οι παλιές γνωριμίες, δηλαδή η ισχυρή οικογένεια Κολώνα του παρήχε προστασία Για άλλη μια φορά η γνωριμία με τους σωστούς ανθρώπους αποδείχθηκε εξίσου χρήσιμη με το να ξέρεις να ζωγραφίζεις και εκεί μέσα σε αυτή τη μόνιμη κατάσταση φυγής και φόβου

45:18 ζωγράφισε ένα από τα πιο ανατριχιαστικά έργα του και αυτή τη φορά το σκοτάδι δεν ήταν απλώς ατμόσφαιρα είχε πολύ συγκεκριμένο πρόσωπο τον Δαβίδ να κρατάει το κεφάλι του Γολιάθ το έστειλε στον καρδινάλιο Σιπιόν Εμποργέζε πιθανώς ως μια απεγνωσμένη προσπάθεια για να λάβει χάρη μόνο που υπήρχε μια λεπτομέρεια Το κομμένο κεφάλι του Γολιάτ είχε το πρόσωπο του ίδιου του Καραβάτζο Δύσκολα θα μπορούσε να στείλει σαφέστερο αίτημα χάρητος Ή έστω σαφέστερη υπενθύμηση ότι γνώριζε πολύ καλά τι τον περίμενε Γιατί όταν ζεις μέσα στο σκοτάδι Κάποια στιγμή αρχίζεις να ζωγραφίζεις τον ίδιο σου τον εφιάλτη Τον εαυτό σου που καταζητείται Οι λεπτομέρειες είναι λίγες αλλά φαίνεται ότι ο Καραβάντζο που δεν καθόταν στα αυγά του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Άπολη μετά από μια ακόμη άστοχη συμπλοκή Το 1607 ταξίδεψε στο μικρό νησί της Μάλτας έδρα του τάγματος του Αγίου Ιωάννη των καθολικών στρατιωτών που κήρυξαν πόλεμο κατά του Ισλάμ Αν γινόταν μέλος θα λάβανε αυτομάτως χάρη για τη δολοφονία του το μασόνι

46:41 Ένα τέχνασμα που πιθανώς προτάθηκε από την οικογένεια Κολώνα Η οποία είχε χρησιμοποιήσει το ίδιο παραθυράκι στο παρελθόν Ο Καραβάτζο κέρδισε με επιτυχία την έμνοια με σημαία το πινέλο του Και ο μεγάλος μάγεστρος Αλόφ Δεβινιακούρ έλαβε την άδεια του πάπα να τον χρήσει υπότιτλου τάγματος Και κάπως έτσι, ένας καταζητούμενος για φόνο βρέθηκε να φορά το μανδύα του υπότι.

47:12 Το τάγμα του Αγίου Ιωάννη ήταν εξαιρετικά πλούσιο και βρισκόταν στη διαδικασία διακόσμησης του πρόσφατα ολοκληρωμένου συγκαθεδρικού ναού του Αγίου Ιωάννη στη Βαλέτα. Πρέπει να ήταν ενθουσιασμένη με την καλή του στίχη Αφού ο πιο διάσημος ζωγράφος της Ρώμης έφτασε στο μικροσκοπικό νησί τους Για το τάγμα ήταν μια λαμπρή καλλιτεχνική μεταγραφή Για τον ίδιο μια εξαιρετική ευκαιρία να μετατρέψει την καταδίωξη σε σταδιοδρομία Έτσι έχοντας ενταχθεί στο τάγμα άρχισε να εργάζεται πάνω στον αποκεφαλισμό του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή Ο πίνακας ευχαρίστησε τόσο πολύ τον μεγάλο μάγιστο που του χάρισε δύο ανεκτήμητα χρυσά κολιέ και μερικούς κλάβους.

48:01 Ακολούθησαν αρκετοί άλλοι πίνακες και ο ζωγράφος ζούσε τώρα σαν βασιλιάς. Ήταν για πρώτη φορά ίσως σε μια θέση όπου το ταλέντο του του απέφερε κάτι περισσότερο από προβλήματα. Το ευχάριστο διάλειμμα όμως δεν έμελε να κρατήσει πολύ. Την νύχτα πριν από την επίσημη αποκάλυψη του ιερού αποκεφαλισμού του Αιγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, ο Καραβάντζο επιτέθηκε βία στον Τζοβάνι Ροντομόντερο Έρο, έναν ανώτερο υπότιτλου τάγματος.

48:37 Ο Τζοβάνι τραυματίστηκε από πυροβολισμό και ο Καραβάντζο έτρεξε να κρυφτεί στο επιβλητικό φρούριο του Σαντ Άντζελο. Μόλις τέσσερις μήνες αφού του έγινε δεκτός το τάγμα εκδιώχθηκε κακήν κακός ως απαράδεκτο και σάπιο μέλος Ωστόσο με τη βοήθεια ενός συνεργού κατάφερε μια τολμηρή απόδραση από την ισχυρή φυλακή του Τώρα πια έχοντας ραπετεύσει από τη Μάλτα βρέθηκε όχι με έναν αλλά δύο σοβαρούς λόγους να κοιτάζει συνεχώς πίσω από τον όμο του Από τη μία η οικογένεια του Ρανούτσο το Μασόνη που ήθελε να πάρει εγκρίκηση για το θάνατό του Και από την άλλη ολόκληρο το τάγμα των Ιπποτών και οι άνθρωποι του Τζοβάνι Ροντομόντε Ροέρο Με λίγα λόγια δεν ήταν απλός ανεπιθύμητος αλλά τον κυνηγούσε το Άπαν Σίμαρ Τελικά κατέφυγε στη Σικελία όπου συνέχισε να δημιουργεί αριστουργήματα σαν να μην τον κυνηγούσε η Μηση Μεσόγειος Μετά από λίγους μήνες, το 1609 επέστρεψε στην Άπολη βρίσκοντας ξανά καταφύγιο στην οικογένεια Κολώνα Ζωγράφιζε, πληρωνόταν και για λίγο έμοιαζε σχεδόν ασφαλής.

50:13 Σχεδόν. Γιατί ούτε οι ισχυροί προστάτες μπορούσαν να σταματήσουν κάποιον που έχει ήδη υπογράψει τη μοίρα του. Μπορούσαν με να του εξασφαλίσουν χρόνο. Ο Καραβάντζο όμως είχε αξιοθαύμαστη ικανότητα να τον σπαταλά. Στα τέλη εκείνης της χρονιάς, φεύγοντας από την οστερία Δελτσερίλιο, μια ταβένα γνωστή για τη βία και την ακολασία που επικρατούσε, δηλαδή απολύτως το στοιχείο του έπεσε στην ενέδρα που του είχαν στήσει τέσσερις ανεπιάνδρες πιθανώς σε αντίπεινα για την επίθεση στον υπότιστη Μάλτα Το αποτέλεσμα ένα σοβαρό τραύμα που άφησε το πρόσωπό του μόνιμα παραμορφωμένο και εκείνον μείνε σε οριακή κατάσταση Εκείνη την εποχή ενδαν τέτοιο τραύμα δεν άφηνε σημάδι μόνο στο πρόσωπο ήταν μήνυμα εκδίκηση Η παραμόρφωση του προσώπου που υπέστη μοιάζει πολύ με την τελετουργική τιμωρία που είναι γνωστή ως φέρτσιο.

51:17 Αυτό το συγκεκριμένο κόψιμο στο πρόσωπο κάποιου ήταν στην Ιταλία του 17ου αιώνα ένα ξεκάθαρο σημάδι σεξουαλικής ντροπής. Ένας τρόπος να εξασφαλίσεις ότι η ντροπή θα παραμείνει απολύτως δημόσια και κυρίως δυσάρεστα φανερή. Ήτι άλλο, είχε πλέον αρκετούς εχθρούς ώστε να μην του λείπουν οι υποψήφιοι. Ο πιο διάσημος δράστης που ακολουθούσε αυτό το τυπικό είναι πιθανόν ο γλύπτης Τζαν Λορέντζο Μπερνίνι, ο οποίος κανόνισε να σημαδευτεί στο πρόσωπο με αυτόν τον τρόπο η αγαπημένη του Κωνσταντζα Μποναρέλη, από την οποία ένιωθε προδομένος, παρά το γεγονός ότι την απεικόνισε σε ένα από τα πιο όμορφα γλυπτά που δημιουργήθηκαν ποτέ.

52:35 Υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι πίσω από την επίθεση που δέχτηκε ο Καραβάντζο βρισκόταν ένα καθυστερημένο χρέος που έπρεπε να πληρωθεί γιατί εξάλλου η εκδίκηση είναι ένα πιάτο που τρώγεται κρύο Και ενώ ανάρωνε έκανε αυτό που ήξερε καλύτερα Πάλευε Αυτή τη φορά όχι με σπαθεί αλλά με διασυνδέσεις και υψηλές γνωριμίες προσπαθώντας να εξασπαλίσει την πολυπόθητη χάρη για το φόνο του του Μασόνη.

53:06 Και φαίνεται πως τελικά τα κατάφερε. Στις 9 Ιουλίου 1610 ξεκίνησε για τη Ρώμη κουβαλώντας μαζί του πίνακες. Ίσως ως εισιτήριο επιστροφής. Όμως τίποτα δεν πάει ποτέ καλά με τον Καραβάντζο. Φτάνοντας στο λιμάνι του Πάλλο συνελήφθη. Οι πίνακες του στάλθηκαν στο πόρτο Έρκολε, ενώ εκείνος έμεινε πίσω. Εξαγόρασε την ελευθερία του γιατί φυσικά μπορούσε και ξεκίνησε να αναζητήσει τα έργα του.

53:44 Δεν πρόλαβε. Για έναν άνθρωπο που είχε ξεφύγει από τόσους και τόσους διώκτες, τελικά τον πρόλαβε η ίδια του η ζωή. Λίγο μετά την αφιξή του στο Πόρτο Έρκολε, βόρεια της Ρώμης, πέθανε τον Ιούλιο του 1610 και ήταν μόλις 38 ετών Δεν πέθανε μόνο σε μια παραλία καταδιοκόμενος από τους πιστωτές του και την αστυνομία Αλλά σε ένα νοσοκομείο της πόλης, πιστεύοντας ότι οι ισχυροί φίλοι του είχαν εξασφαλίσει χάρη για όλα τα εγκλήματα και τις καταστροφές του Ήταν ήδη εξαντλημένος, τραυματισμένος και μάλλον κατεστραμμένος από τα πάντα Αλκοόλ, βία και φόβο Ένα μάλλον πλούσιο μενού αυτοκαταστροφής, ακόμα και για τα δικά του μέτρα Η πιο πεζή εκδοχή λέει ότι απλώς υπέκυψε στη ζέστη του το σκανικού καλοκαιριού από θερμοπληξία Μαύρος καύσωνα σου λέει Όχι και το πιο δραματικό τέλος για έναν τόσο σημαντικό καλλιτέχνη Αλλά ίσως το πιο ηρωνικό Ή μήπως όχι Γιατί υπάρχει και η άλλη εκδοχή Ο Καραβάντζο ζούσε ακόμα υπό τη σχεία της εκδίκησης Και κάποιοι πιστεύουν ότι οι λογαριασμοί δεν είχαν κλείσει

55:05 Άλλοι πάλι προτιμούν μια πιο ποιητική ηρωνία Ότι πέθανε από δηλητηρία συμμολίβδου Από τα ίδια του τα χρώματα σαν να τον σκότωσε αργά και βασανιστικά η ίδια του η τέχνη. Ο τάφος του δεν έχει βρεθεί ποτέ με βεβαιότητα. Υπάρχουν βέβαια θεωρίες. Ως τα που εντοπίστηκαν σε νεκροταφείο στο Πόρτο Έρκολε και περιείχαν υψηλά επίπεδα μολύβδου.

55:32 Ίσως είναι δικά του, ίσως και όχι. Ταιριαστό αν το σκεφτεί κανείς. Άλλωστε δεν υπήρξε ποτέ άνθρωπος των καθαρών απαντήσεων. γιατί κάποιος που έζησε ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι μάλλον δεν θα μπορούσε να έχει ένα ξεκάθαρο τέλος. Όταν πέθανε δεν ήταν ακριβώς αυτό που θα έλεγες σεβαστή προσωπικότητα. Ήταν φυγάς, δολοφόνος και γενικότερα πρόβλημα.

56:00 Ένας χαρακτηρισμός που στην περίπτωσή του θα μπορούσε σχεδόν να θεωρηθεί επίσημος τίτλος. Κι όμως, ο φίλος του Μάρτσιο Μιλέζη φρόντισε να του χαρίσει ένα επικό επιτίμβιο σημείωμα που ακούγεται σχεδόν σαν πρόκληση. Στη ζωγραφική, όχι ίσως με ζωγράφο, αλλά με την ίδια τη φύση. Υπερβολικό, ίσως. Λάθος, καθόλου. Γιατί όσο και αν κάποιοι δυσκολεύονταν να ξεχάσουν τα εγκλήματά του όσο ήταν ακόμα φρέσκα Η ιστορία δεν είχε την ίδια μνήμη Πολύ γρήγορα το όνομα του Καραβάντζο άρχισε να καθαρίζει Όχι επειδή έγινε καλύτερος άνθρωπος, λίγο αργά γι' αυτό Η μεταθανάτια βελτίωση του χαρακτήρα του άλλωστε θα απαιτούσε κάτι που δεν είχε πλέον στη διάθεσή του Χρόνο Ο λόγος που του δόθηκε κατά κάποιο τρόπο η άφεση ήταν επειδή η τέχνη του ήταν αδύνατο να αγνοηθεί.

57:03 Το καιροσκούρο υπήρχε ήδη. Το σκοτάδι και το φως δεν τα ανακάλυψε εκείνος, αλλά τα έκανε επικίνδυνα, τα έκανε αληθινά, τα έκανε να μοιάζουν σαν αναπνέουν. Δολοφόνος, τυχοδιώκτης, αλκοολικός, αλήτης και άθεος, εκπληκτικός ζωγράφος όλα σε ένα. Ο Καραβάντζο ίσως απέκτησε πολλούς εχθρούς λόγω της απερίσκεπτης συμπεριφοράς του, αλλά η πραγματική αιτία του θανάτου του υπήρξε μυστήριο για αιώνες.

57:36 Ο θάνατός του, πως άλλωστε και η ζωή του, ήταν ένα συνοθήλευμα απόγνωσης, φρίκης και πινέλων που έσταζαν μόλιβδο. Για αιώνες οι ιστορικοί της τέχνης προσπαθούσαν να δώσουν νόημα στο ανεξιχνίαστο. Σύφυλλοι? Ναι, πιθανόν. Μια διάγνωση που θα τέριαζε αρκετά σε έναν άνθρωπο με τόσο έντονη αδυναμία στις κακές ιδέες. Θα μπορούσε να ήταν αποτέλεσμα της αδυναμίας του προς τις πόρνες και υπάρχουν ενδείξεις ότι είχε υψηλό πυρετό πριν πεθάνει.

58:08 Μολυσμένο τραύμα? Ακόμα πιθανότερο. Δεν θα ήταν άλλωστε η πρώτη φορά που μια πληγή του αποφάσιζε να κρατήσει περισσότερο από όσο έπρεπε. Δηλητηρίαση από μόλυβδο στα χρώματα που χρησιμοποιούσε χωρίς καμία προφύλαξη Όπως πολλοί ζωγράφοι της εποχής του είχε την αξιοθαύμαστη συνήθεια να αντιμετωπίζει τα επικίνδυνα υλικά σαν να ήταν απλός μέρος της παλέτας Δολοφονία από τους υπότες της Μάλτας Τι πιο πιθανό για έναν κακοποιητικό αντίθασο ζωγράφο Μια εκδοχή που δεδομένου του ιστορικού του δεν θα εξέπλητε απολύτως κανέναν Μήπως ο κύριος ύποπτος είναι ο κόνοψου ανοφελής ως φορέας της ελλονοσίας Ένας αντίπαλος μικροσκοπικός, εκνευριστικά θορυβόδης και το σημαντικότερο απολύτως αδιάφορος για το ποιος ήταν ο προστάτης του θύματός του Ό,τι κι αν συνέβη η αλήθεια κρύβεται στα οστά του Η ανακάλυψή τους στο Πόρτο Έρκολε αποκάλυψε ένα μείγμα φρίκης και ηλαρότητας που μόνο η ζωή του Καραβάντζου μπορούσε να δημιουργήσει Μολύβδος αρκετός να τρελάνει έναν άνθρωπο, βακτηριακή μόλυνση στα δόντια, σημάδια από πληγές που ποτέ δεν επουλώθηκαν

59:27 Ο θάνατος τον κυνηγούσε με την ίδια μανία που κυνηγούσε αυτός την τέχνη του Ίσως τελικά να ήταν ο μόνος αντίπαλος που δεν μπορούσε να ξεφύγει ούτε με το πινέλο ούτε με τις γνωριμίες Τα λείψανα που βρέθηκαν στην Τοσκάνη ανήκουν σε άνδρα ύψους 1,65 μεταξύ 35 και 40 ετών Ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, ο Μισελ Τραγκούρ επιβεβαίωσε στην εφημερίδα Ελπαΐς ότι οι γενετικές συγκρίσεις με άλλους κατοίκους του Πόρτο Έρκολε που έφεραν το επώνυμο Καραβάντζο επιβεβαίωσαν την αντιστοιχεία.

01:00:06 Είναι πολύ πιθανό λοιπόν να ανήκουν στον καλλιτέχνη αποδεικνύοντας ότι η δηλητηρίαση από Μόλιβδο ήταν μία από τις αιτίες που είχαν οδηγήσει τον μεγάλο ζωγράφο στην τρέλα και τελικά στο θάνατο. Οι ιστορικοί της τέχνης ήδη υποψιάζονταν ότι ο Γκόγια και ο Βαν Γκόγ μπορεί να υπέφεραν από τις αρνητικές επιπτώσεις του μολύβδου στα χρώματά τους, ο οποίος μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη, πόνο και αλλαγές στην προσωπικότητα.

01:00:34 Το 2018 μετά από νέες έρευνες στα οστά του εντοπίστηκε όχι μόνο δηλητηρίαση από μόλιβδο αλλά και σταφυλόκοκος στοιχείο που υποδηλώνει ότι πέθανε από μολυσμένο τραύμα πιθανόν κατά τη διάρκεια μιας θανατηφόρας συμπλοκής με έναν από τους εχθρούς του αυτή η ηρωνία γίνεται σχεδόν ποιητική. Ένας άνθρωπος που έζησε χαοτικά, που κατέστρεψε σχέσεις, που σκότωνε, που έτρεχε να σωθεί, κατέληξε να μείνει ακίνητος για πάντα αποτυπωμένος μέσα στα έργα του.

01:01:50 Αθάνατος. Όχι επειδή ήταν καλός άνθρωπος, αλλά επειδή κανείς δεν μπορούσε να ζωγραφίσει το σκοτάδι όπως εκείνος. Ο Καραβάτζο δεν πέθανε ποτέ πραγματικά. Αναπνέει μέσα από τους πινακές του την ανομία και την ίδια τη μαγεία της τέχνης του. Και φυσικά με ένα τεράστιο χαμόγελο σαρκασμού που λέει «Είμαι εδώ. Σας κοίταξα και σας άφησα στη σκόνη της σκιάς μου».

01:03:04 Και ακόμα μπορείτε να αφήσετε μηνύματα και emails έξαλλου ενθουσιασμού στο bloodydarklings.gmail.com μαζί με παρατηρήσεις, ερωτήσεις, σχόλια, ιδέες για πρόσωπα και πράγματα που επιθυμείτε να ψαχουλέψουμε παρέα και ό,τι άλλο θέτε. Μέχρι το επόμενο επεισόδιο να θυμάστε. Η τέχνη μπορεί να φωτίζει το σκοτάδι. Το σκοτάδι όμως έχει πάντα τον τελευταίο λόγο και μια μάλλον ιδιόμορφη αίσθηση του χιούμορ.

01:03:35 Φιλιά στη Μουρή πέδες!