Η Κυρία με την Ερμίνα - Leonardo Da Vinci

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Πριν διαβάσουμε ημερομηνίες, πριν ακούσουμε ερμηνίες, στεκόμαστε απλώς μπροστά σε ένα έργο. Είμαι ο Λευτέρης και εδώ για λίγα λεπτά μπαίνουμε μέσα στο κάδρο. Ένα από τα πιο γνωστά πορτρέτα του Λεωνάρτου Νταβίντσι και ένα από τα ριστούργήματα της Ιταλικής Αναγέννησης. Ο πίνακας δημιουργήθηκε περίπου ανάμεσα στο 1489 και το 1491.

01:14 Είναι ελαιογραφία πάνω σε ξύλινη σανίδα από καρυδιά και έχει διαστάσεις περίπου 54x39 εκατοστά. Παρότι δεν είναι μεγάλος σε μέγεθος, η δύναμή του είναι τεράστια. Σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Τσαρτορίς και στην Κρακοβία της Πολωνίας και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους καλλιτεχνικούς θησαυρούς της χώρας. Παρ' όλα αυτά, πουλήθηκε στο πολωνικό δημόσιο για πολύ λίγα χρήματα σε σχέση με την πραγματική του αξία και υπάρχει μια μικρή αμφιβολία ως προς την αυθεντικότητα του πίνακα.

01:46 Αλλά ας ξεκινήσουμε από τη γυναίκα. Για πολλά χρόνια η ταυτότητά της αποτελούσε μυστήριο. Σήμερα οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι πρόκειται για τη Σετσίλια Γκαλεράνη, μια νεαρή μορφωμένη και ιδιαίτερα καλλιεργημένη γυναίκα, η οποία ήταν η αγαπημένη του δούκα του Μιλάνου, Λουδοβίκο Σφόρτζα. Όταν ο Λεωνάρντος ζωγράφισε το πορτρέτο της, η Σετσίλια ήταν περίπου 16 ετών.

02:12 Ήταν γνωστή όχι μόνο για την ομορφιά της, αλλά και για την ευφύεια της. Έγραφε ποιήση, συμμετείχε σε φιλοσοφικές συζητήσεις και ανήκε στους κύκλους των λογίων της αυλής του Μιλάνου. Και αυτό φαίνεται στον πίνακα. Δεν έχουμε μπροστά μας ένα πρόσωπο που ποζάρει απλώς, έχουμε μια γυναίκα που σκέφτεται. Προσέξτε τη στάση του σώματός της.

02:35 Το κεφάλι στρέφεται προς μια κατεύθυνση, το σώμα προς μια άλλη. Και τα μάτια κοιτούν ακόμη πιο μακριά. Αυτή η περιστροφική κίνηση ήταν επαναστατική για την εποχή. Μέχρι τότε, τα περισσότερα πορτρέτα έδειχναν τους ανθρώπους ακίνητους και αυστηρά προφίλ. Ο Λεονάρντο κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Δίνει την αίσθηση ότι κάποιος μόλις μπήκε στο δωμάτιο.

03:00 Και η Σετσίλια γύρισε αυθόρμητα να τον κοιτάξει. Ξαφνικά ο πίνακας αποκτά ζωή. Δεν βλέπουμε μια στατική εικόνα, βλέπουμε μια στιγμή. και αυτή ήταν μία από τις μεγαλύτερες ειδοφυίες του Λεονάρντο να ζωγραφίζει όχι μόνο ανθρώπους, αλλά τον χρόνο. Το δεύτερο στοιχείο που τραβά μέσω στην προσοχή είναι φυσικά η λευκή ερμίνα που κρατά στην αγκαλιά της.

03:25 Γιατί όμως ερμίνα? Υπάρχουν αρκετές ερμηνείες. Η πρώτη είναι συμβολική. Στην αναγέννηση, η ερμίνα θεωρούνταν σύμβολο αγνότητας και ηθικής καθαρότητας. Υπήρχε υπεποίθηση ότι το ζώο προτιμούσε να πεθάνει παρά να λερώσει το λευκό του τρίχωμα Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πιο προσωπική εξήγηση Ο Λουδοβίκος Φόρτσα είχε τιμηθεί με το παράσημο του τάγματος της Ερμίνας από τον βασιλιά της Νάπολης και χρησιμοποιούσε συχνά το ζώο ως προσωπικό του έμπλημα Έτσι η Ερμίνα λειτουργεί σαν ένας διακριτικός υπενιγμός για τη σχέση της Σετσίλιας με τον Δούκα Υπάρχει ακόμη και ένα λογοπαίγνιο.

04:07 Στα αρχαία ελληνικά, η λέξη γαλλή χρησιμοποιούνταν για ένα μικρό ελουροειδές που συγκενεύει συμβολικά με την ερμίνα, ενώ το επώνυμο της νεαρής ήταν γκαλεράνι. Οι λόγοι της εποχής λάτρευαν τέτοιους είδους συμβολισμούς. Ο Λεωνάρντο Δέζο γράφησε ποτέ τίποτα τυχαία. Κοιτάξτε τώρα τα χέρια της. Είναι από τα πιο όμορφα χέρια που ζωγράφησε ποτέ.

04:31 Λεπτά, κομψά, γεμάτα ζωή Δεν κρατούν απλώς το ζώο Το αγκαλιάζουν με ηρεμία Και το ζώο ανταποκρίνεται Η Ερμίνα δεν είναι ακίνητη Στρέφει και εκείνη το κεφάλι προς την ίδια κατεύθυνση με τη γυναίκα Οι δύο μορφές μοιάζουν να μοιράζονται την ίδια προσοχή Σαν να αντιλαμβάνονται μαζί κάτι που εμείς δεν βλέπουμε Ένα ακόμη στοιχείο που κάνει το έργο ξεχωριστό είναι ο φωτισμός Το πρόσωπο αναδύεται μέσα από ένα σκοτεινό φόντο.

05:06 Οι σκέες είναι απαλές, δεν υπάρχουν σκληρές γραμμές. Ο Λεωνάρντο χρησιμοποιεί τη διάσημη τεχνική του σφουμάτω, μία μέθοδο που οι μεταβάσεις ανάμεσα στο φως και στη σκέα γίνονταν τόσο ομαλά ώστε σχεδόν εξαφανίζονται. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Το δέρμα μοιάζει πραγματικό. Οι όγκοι του προσώπου αποκτούν μία φυσικότητα.

05:28 Δεν βλέπουμε πινηλιές, βλέπουμε έναν άνθρωπο. Και αυτό ήταν κάτι προφανές και πρωτοφανές για την εποχή. Αξίζει επίσης να θυμηθούμε την περιπέτεια του ίδιου του πίνακα. Κατά τη διάρκεια των απολαιόντιων πολέμων μεταφέρθηκε στη Γαλλία. Αργότερα επέστρεψε στην Πολωνία και στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο κατασχέθηκε από τους Ναζί και κινδύνεψε να χαθεί για πάντα.

05:53 Μετά το τέλος του πολέμου επαναπατρίστηκε και σήμερα φυλάσσεται κάτω από εξαιρετικά αυστηρές συνθήκες ασφαλείας. Είναι ένα από τα μόλις τέσσερα γυναικεία πορτρέτα του Λεονάρντο που ζώζονται μέχρι και σήμερα. Ίσως γι' αυτό κάθε λεπτομέρεια έχει τόση μεγάλη σημασία. Δεν είναι απλώς ένα όμορφο πορτρέτο. Είναι μια ματιά στον τρόπο με τον οποίο ο Λεονάρντο αντιλαμβανόταν τον άνθρωπο.

06:16 όχι σαν ένα πρόσωπο που ποζάρει αλλά σαν μια προσωπικότητα που σκέφτεται, αισθάνεται και αντιδρά και ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο επιτεύγματο. Πέντε αιώνες μετά η Σιτσίλια Γκαλεράνη εξακολουθεί να μοιάζει σαν να μόλις γύρισε το κεφάλι της σαν να πρόκειται να μας μιλήσει και εμείς, χωρίς να το καταλάβουμε, μένουμε να την κοιτάζουμε περιμένοντας την επόμενη στιγμή που ο Λεωνάρντου άφησε για πάντα παγωμένη πάνω στο ξύλο.

06:48 Αν αυτό το ταξίδι μέσα στο κάδρο σου άφησε μια σκέψη μπορείς να ακολουθήσεις το podcast και να το μοιραστείς με κάποιον που αγαπά ή θέλει να αγαπήσει την τέχνη. Τα λέμε στο επόμενο έργο.