Η Τουλίπα - Judith Leyster

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Πριν διαβάσουμε ημερομηνίες, πριν ακούσουμε ερμηνίες, στεκόμαστε απλώς μπροστά σε ένα έργο. Είμαι ο Λευτέρης και εδώ για λίγα λεπτά μπαίνουμε μέσα στο κάδρο. Υπάρχουν πίνακες γεμάτοι ανθρώπους. Άλλοι απεικονίζουν μάχες, θρησκευτικές σκηνές ή ιστορικά γεγονότα. Και υπάρχουν και έργα που αφιερώνουν όλοι τους την προσοχή σε κάτι πολύ πιο απλό.

00:48 Ένα λουλούδι. Μόνο που μερικές φορές ένα λουλούδι μπορεί να μας πει περισσότερα για μια εποχή από ότι ένας ολόκληρος στρατός. Το έργο που θα δούμε σήμερα ονομάζεται η Τουλίπα και δημιουργήθηκε το 1643 από την σπουδαία Ολλανδή ζωγράφο Judith Leister. Πρόκειται για ιδαντογραφία και σχέδιο με ασημόγραφη τεχνική πάνω σε περγαμηνή με διαστάσεις περίπου 40x29 εκατοστά.

01:18 Σήμερα το έργο φυλάσσεται στο Μουσείο Franz Hals στο Χάρλεμ της Ολλανδίας. Με την πρώτη ματιά ίσως απορρίσει κανείς. Ένα μόνο λουλούδι, αυτό είναι όλο. Κι όμως, η απλότητα του έργου είναι ακριβώς η δύναμή του. Στο κέντρο της εικόνας υψώνεται μια τουλίπα. Το άνθος της είναι λευκό με έντονες κόκκινες φλόγες που απλώνονται πάνω στα πέταλα.

01:45 Το κοτσάνι είναι λεπτό και κομσό, ενώ δύο μακριά φύλλα λυγίζουν απαλά προς τα κάτω. Δεν υπάρχει τοπίο, δεν υπάρχει φόντο, δεν υπάρχουν άλλα στοιχεία να αποσπάσουν την προσοχή μας. Η τουλίπα στέκεται μόνη της σαν πορτρέτο. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Για να καταλάβουμε το έργο πρέπει να ταξιδέψουμε στην Ολλανδία του 17ου αιώνα.

02:10 Εκείνη την εποχή οι τουλίπες είχαν γίνει αντικείμενο πραγματικής αιμονής. Είχαν φτάσει από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και θεωρούνταν εξαιρετικά σπάνιες και πολύτιμες. Ορισμένοι βολβοί πολλούνταν σε τιμές τόσο υψηλές, ώστε μπορούσαν να κοστίζουν όσο ένα σπίτι στο Άμστερνταμ. Η περίοδος αυτή έμεινε γνωστή στην ιστορία ως τουλυπομανία.

02:34 Αν και η μεγάλη οικονομική φούσκα είχε ήδη σκάσει λίγα χρόνια πριν δημιουργηθεί το έργο, η αγάπη των Ολλανδών για τις τουλύπες παρέμενε ζωντανή. Οι συλλέκτες ήθελαν να καταγράφουν τις σπάνιες ποικιλίες τους. Οι βοτανολόγοι μελέτωσαν τα φυτά, οι καλλιτέχνες ζωγράφιζαν τις πιο εντυπωσιακές ποικιλίες. Και κάπως έτσι γεννήθηκαν τα λεγόμενα βιβλία τουλίπας.

02:58 Ήταν πολυτελείς συλλογές με ζωγραφισμένες τουλίπες σχεδόν σαν σημερινή κατάλογη φυτών. Η τουλίπα της Λέιστερ πιθανότητα δημιουργήθηκε ως μέρος μιας τέτοιας συλλογής. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι η ακρίβεια. Η Τζοντινθ Λέιστερ παρατηρεί το φυτό με σχεδόν επιστημονικό βλέμμα. Κάθε καμπύλη του φύλου, κάθε χρωματική μετάβαση, κάθε λεπτομέρεια του άνθος.

03:24 Όλα αποδίδονται με εξαιρετική προσοχή. Κι όμως, το έργο δεν είναι ψυχρό, δεν είναι ένα απλό βοτανικό σχέδιο. Υπάρχει μια κομσότητα στον τρόπο που η τούλιπα γέρνει ελαφρά. Μια αίσθηση ζωής, σαν να την έχει αγγίξει μόλις ένα ανοιξιάτικο αεράκι. Η ιστορία της ίδιας της Judith κάνει το έργο ακόμη πιο ενδιαφέρον. Η Λέιστερ υπήρξε μία από τις ελάχιστες επαγγελματίες γυναίκες ζωγράφους της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής.

03:54 Στην εποχή της ήταν αναγνωρισμένη και επιτυχημένη, όμως μετά το θάνατό της πολλά έργα της αποδόθηκαν λαθασμένα σε άνδρες καλλιτέχνες, κυρίως τον Φρανς Χάλς. Μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα το όνομα της άρχισε να αποκαθίσταται. Το έργο αυτό αποκτά έτσι και μια δεύτερη διάσταση Δεν βλέπουμε μόνο μια τουλίπα Βλέπουμε ένα από τα τελευταία γνωστά έργα μιας γυναίκας καλλιτέχνηδας που πάλεψε να δημιουργήσει σε έναν κόσμο όπου η τέχνη ήταν σχεδόν αποκλειστικά ανεδρική υπόθεση Μετά το γάμο της, η παραγωγή έργων της μειώθηκε σημαντικά και ελάχιστες δημιουργίες αυτές της περίοδου έχουν σωθεί Η τουλίπα είναι μία από αυτές Κοιτάζοντας τον πίνακα σήμερα είναι εύκολα να δούμε απλώς ένα όμορφο λουλούδι Αλλά για τους ανθρώπους του 17ου αιώνα η τουλίπα ήταν κάτι περισσότερο Ήταν σύμβολο πλούτου, σύμβολο κοινωνικού κύρους, σύμβολο της ομορφιάς που διαρκεί λίγο Γιατί τα άνθη ανθίζουν για λίγες μόνο ημέρες Και μετά μαραίνονται Ίσως γι' αυτό οι άνθρωποι ήθελαν τόσο πολύ να τα ζωγραφίζουν

05:05 Να τα κρατήσουν ζωντανά λίγο περισσότερο Και ίσως εκεί βρίσκεται και η βαθύτερη γοητή αυτού του έργου. Μια γυναίκα ζωγράφος του 17ου αιώνα κοιτάζει ένα έφθαραυστο λουλούδι που σύντομα θα χαθεί. Και με το μητέλο της το κάνει σχεδόν αθάνατο. Και κάπως έτσι τέσσερες αιώνες αργότερα στεκόμαστε και εμείς μπροστά στην ίδια του λύπα. Ακόμη είναι ανθισμένη.

05:30 Αν αυτό το ταξίδι μέσα στο κάδρο σου άφησε μια σκέψη μπορείς να ακολουθήσεις το podcast και να το μοιραστείς με κάποιον που αγαπά ή θέλει να αγαπήσει την τέχνη Τα λέμε στο επόμενο έργο