Παίκτες ζαριών - Mattia Preti

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Πριν διαβάσουμε ημερομηνίες, πριν ακούσουμε ερμηνίες, στεκόμαστε απλώς μπροστά σε ένα έργο. Είμαι ο Λευτέρης και εδώ για λίγα λεπτά μπαίνουμε μέσα στο κάδρο. Υπάρχουν πίνακες που παρουσιάζουν βασιλιάδες. Άλλοι απεικονίζουν αγίους, ήρωες και ιστορικά γεγονότα. Και υπάρχουν και κάποιοι που στρέφουν το βλέμμα τους στους απλούς ανθρώπους.

00:50 Σε ανθρώπους που παίζουν, γελούν, εξαπατούν και παρασύρονται από τα πάθη τους. Ο πίνακας που θα δούμε σήμερα ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Ονομάζεται Πέκτες Ζαριών και δημιουργήθηκε από τον Ματία Πρέτη γύρω στα μέσα του 17ου αιώνα. Πρόκειται για η λεγραφία σε καμβά, ένα έργο χαρακτηριστικό της περίοδου του Μπαρόκ και της έντονης επιρροής που άσκησε ο Καραβάντζιο στους καλλιτέχνες της εποχής.

01:20 Σήμερα το έργο βρίσκεται στο Εθνικό Μουσείο της Κρακοβίας ενώ διάφορες εκδοχές και παραλλαγές του θέματος αποδίδονται στον Πρέτη και στο εργαστήριό του. Πριν παρατηρήσουμε τις λεπτομέρειες, ας σταθούμε για λίγο στη σκηνή. Δεν βρισκόμαστε σε παλάτι, ούτε βρισκόμαστε σε εκκλησία. Βρισκόμαστε σε ένα ταμπινό εσωτερικό χώρο.

01:43 Ένα τραπέζι, δύο άντρες, μία γυναίκα και ένα παιχνίδι με ζάρια. Μία σκηνή που θα μπορούσε να συμβεί σχεδόν οπουδήποτε. Κι όμως, ο Πρέτη την μετατρέπει σε ένα μικρό δράμα. Στο κέντρο της σύνθεσης βρίσκονται οι παίκτες. Τα πρόσωπά τους είναι συγκεντρωμένα. Τα βλέμματά τους είναι στραμμένα στα ζάρια. Η ένταση είναι διάχυτη, δεν χρειάζονται λόγια. Όλοι γνωρίζουν ότι κάτι σημαντικό διακυβεύεται.

02:12 Τα χρήματα, η τύχη, η αξιοπρέπεια. Ίσως και η ίδια η ειλικρίνεια. Όσο περισσότερο παρατηρούμε το έργο, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε ότι δεν πρόκειται απλώς για μια σκηνή διασκέδασης. Πρόκειται για μια σκηνή εξαπάτησης. Ο Πρέτη, όπως και ο Καραβάντζιο πριν από αυτόν, αγαπούσε να απεικονίζει τις πιο σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης φύσης.

02:38 Συχνά οι σκηνές τζόγου στην τέχνη του 17ου αιώνα λειτουργούσαν ως ηθικά μαθήματα Δεν έδειχναν απλώς ανθρώπους να παίζουν Έδειχναν ανθρώπους να παρασύρονται από την απληστία Να χάνουν την κρίση τους, να γίνονται εύκολα θύματα Το φως παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο Μια δυνατή φωτεινή δέσμη πέφτει πάνω στα πρόσωπα και στα χέρια των παικτών Το υπόλοιπο περιβάλλον βυθίζεται στο σκοτάδι Μια τεχνική που έκανε άσημο τον Καραβάντζιο και που ο Πρέτη αξιοποίησε με εξαιρετική επιτυχία.

03:16 Την έντονη αντίθεση φωτός και σκιάς. Το αποτέλεσμα θυμίζει θεατρική σκηνή. Σαν ένας προβολέας να φωτίζει μόνο τους πρωταγωνιστές. Τα χέρια αποκτώνει ιδιαίτερη σημασία. Παίζουν, κρύβουν, υπολογίζουν, περιμένουν. Στην τέχνη του Μπαρόκ τα χέρια συχνά εκφράζουν όσα δεν λένε τα πρόσωπα. και εδώ αφηγούνται μια ολόκληρη ιστορία.

03:41 Οι μορφές είναι ντυμένες με καθημερινά ρούχα της εποχής. Δεν υπάρχουν ιδανικοποιημένοι ήρωες. Δεν υπάρχουν άγιοι. Υπάρχουν απλοί άνθρωποι. Αυτό είναι ένα από τα στοιχεία που κάνουν το έργο τόσο ζωντανό. Ο θεατής αναγνωρίζει τους χαρακτήρες. Θα μπορούσαν να είναι γείτονες, θα μπορούσαν να είναι άνθρωποι ενός πανδοχείου, θα μπορούσαν να είναι άνθρωποι που συναντά καθημερινά.

04:04 Και ίσως εκεί βρίσκεται και η πραγματική δύναμη του πίνακα. Γιατί ο πρέτη δεν ενδιαφέρεται μόνο για το παιχνίδι, ενδιαφέρεται για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Για τη στιγμή που η τύχη αρχίζει να γίνεται αιμονή. Για τη στιγμή που η επιθυμία για κέρδος θολώνει την κρίση. Για την στιγμή που ένας άνθρωπος πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει το τυχαίο.

04:28 Το παιχνίδι με τα ζάρια ήταν από την αρχιότητα σύμβολο της τύχης Κανείς δεν γνωρίζει ποιο αποτέλεσμα θα φέρει η επόμενη ρήψη Αυτό ακριβώς το στοιχείο γοήτευε και τους καλλιτέχνες γιατί λειτουργούσε ως μεταφορά για την ίδια τη ζωή Μπορούμε να σχεδιάζουμε, μπορούμε να υπολογίζουμε αλλά ποτέ δεν γνωρίζουμε πραγματικά ποιο θα είναι το αποτέλεσμα Έτσι, η παίκτες ζαριών δεν είναι απλώς ένας πίνακας για τον τζόγο Είναι ένας πίνακας για την ανθρώπινη φύση, για τις επιλογές μας, για την απληστία, για την τύχη.

05:05 Και για εκείνη τη διαχρονική αυταπάτη ότι ίσως αυτή τη φορά τα ζάρια θα πέσουν ακριβώς όπως θα θέλουμε. Και γι' αυτό σχεδόν τέσσερις αιώνες μετά τη δημιουργία του ο πίνακας παραμένει τόσο οικείος. γιατί μπορεί να μιλά για ένα παιχνίδι του 17ου αιώνα αλλά στην πραγματικότητα μιλά για ανθρώπους που παραμένουν εκπληκτικά ίδιοι μέχρι και σήμερα.

05:29 Αν αυτό το ταξίδι μέσα στο κάδρο σου άφησε μια σκέψη μπορείς να ακολουθήσεις το podcast και να το μοιραστείς με κάποιον που αγαπά ή θέλει να αγαπήσει την τέχνη. Τα λέμε στο επόμενο έργο.