Κ2Ε10: Η Ελλάδα Τα Έφτιαχνε ΟΛΑ: Η Σιωπηλή Δολοφονία 6 Θρυλικών Ελληνικών Εταιρειών

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Η Ελλάδα έφτιαχνε δικό της αυτοκίνητο, το εξήγαγε σε 14 χώρες και μία μέρα μπήκε στο τραπέζι. Μία συμφωνία που θα άλλαζε την ιστορία της χώρας, μία συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες για 20.000 ελληνικά αυτοκίνητα τον χρόνο. Δεν έγινε ποτέ. Δεν στο είπε κανείς γιατί υπήρξε μία εποχή που η Ελλάδα δεν εισήγαγε τα πάντα, τα έφτιαχνε. 6 ονόματα μπήκαν σε κάθε ελληνικό σπίτι σε έντυσαν σε τάισαν, κράτησαν το φαγητό σου κρύο, έστρωσαν το κρεβάτι σου και μετά ένα ένα εξαφανίστηκαν.

00:41 Δεν πέθαναν όλες με τον ίδιο τρόπο, κάποιες τις πούλησαν. Μία την έπληξε το ίδιο της το κράτος. 2 αλληλοσκοτώθηκαν και μία απλώς εξαφανίστηκε, αλλά τυπικά υπάρχει ακόμα. 5 τρόποι να σκοτώσεις μια βιομηχανία και η Ελλάδα τους δοκίμασε όλους. Πάμε σχεδόν έναν αιώνα πίσω. Καλλιθέα 1928 2 πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, ο Νικόλαος Μαυροφίδης και ο Νικόλαος Αγιάδης δεν έχουν κεφάλαια, έχουν όμως μία τέχνη και μία απεγνωσμένη ανάγκη να επιβιώσουν ιδρύουν την ελληνική βιομηχανία ελαστικού. Από ένα μικρό εργαστήριο βγαίνει ένα πάνινο παπούτσι με λαστιχένια σόλα.

01:29 Είναι φθηνό, είναι ανθεκτικό, είναι η ελβιέλα. Δεν είναι απλά ένα παπούτσι, είναι το μοναδικό παπούτσι το φοράει ο μαθητής. Το φοράει ο φαντάρος, το φοράει το φτωχό στην αλάνα. Έλβις Πρίσλεϊ ξανά Έλα με παπούτσια Ελβιέλα, τραγουτούσαν στους δρόμους. Είχε γίνει απόλυτο μονοπώλιο, μία λέξη που αντικατέστησε το ίδιο το αντικείμενο ακόμα και σήμερα.

01:56 Ελβιέλες λέμε όλα τα πάνινα. 19 χρόνια μετά, μεταπολεμική Ελλάδα, 1947. Η χώρα βγαίνει από τη φρίκη της κατοχής και μπαίνει στον εμφύλιο μέσα σε αυτό το χάος 2 αδέλφια ο Κυριάκος και ο Γιάννης Βουλγαράκης παίρνουν το μεγαλύτερο ρίσκο της ζωής τους ανάβουν έναν μικρό φούρνο, φυσούν το γυαλί με τα χέρια, ιδρύουν τη γιούλα σε λίγες δεκαετίες. Εκείνος ο μικρός φούρνος γίνεται κολοσσός, η γιούλα καταπίνει τον ανταγωνισμό.

02:32 Γίνεται η μεγαλύτερη της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Εξάγη πάνω από 80 χώρες. Το ποτήρι που έπινες νερό μικρός το τασάκι στο καφενείο, το μπουκάλι της μπίρας σου. Όλα γιούλα. Φαινόταν πως τίποτα δεν μπορούσε να σταματήσει την ελληνική βιομηχανία, μέχρι που τα πράγματα έγιναν πολύ πιο σοβαρά. 1972, Θεσσαλονίκη 4 αδέρφια, η κοντογούρηδες αποφασίζουν να μην φτιάξουν παπούτσια, υποτήρια αποφασίζουν να φτιάξουν μηχανές. Κάνουν το αδιανόητο, ιδρύουν την άμκο και φτιάχνουν ελληνικό αυτοκίνητο.

03:15 Το λένε Πόνιοι δεν είναι όμορφο, δεν είναι γρήγορο, αλλά είναι ακατάστρεπτο. Βασισμένος στα μηχανικά μέρη του θρυλικού 2 Εβίτη είναι ένα όχημα φτιαγμένο για τους ελληνικούς καρόδρομους. Το αποκαλούν το τζιπ των φτωχών. Το 1975 η παραγωγή ξεκινά κανονικά και γίνεται ανάρπαστο 18.000 κομμάτια πωλούνται το αυτοκίνητο φτάνει να είναι ελληνικό κατά 67% ο στρατός, οι αεροπορία, το ναυτικό ΟΤΕ, όλοι παραγγέλνουν πόνοι στο σενύτου. Το εργοστάσιο έβγαζε 8 αυτοκίνητα την ημέρα και τότε. Έρχεται η ευκαιρία που συμβαίνει μία φορά στα 100 χρόνια. Οι Αμερικανοί δείχνουν ενδιαφέρον. Μιλάμε για μία συμφωνία παραγωγής 20.000 αυτοκινήτων τον χρόνο αποκλειστικά για τις ΗΠΑ, μία παραγγελία που θα έκανε την Ελλάδα υπολογίσιμο παίκτη στην παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία. Αλλά η επιτυχία στην Ελλάδα είναι ένα πολύ επικίνδυνο πράγμα.

04:24 Το μεγάλο deal με τους Αμερικανούς απαιτεί νέες εγκαταστάσεις, απαιτεί κρατικές άδειες και εδώ ξεκινά το παράλογο. Το ελληνικό κράτος, αντί να στηρίξει το μοναδικό όχημα που εξάγει η χώρα, αλλάζει ξαφνικά τη νομοθεσία. Μέχρι τότε το πόνοι θεωρούνταν επαγγελματικό όχημα. Είχε ευνοϊκή φορολογία με ένα νέο νόμο. Στις αρχές του 80 η κυβέρνηση καταργεί τις φοροαπαλλαγές. Ξαφνικά το φθηνό τζιπ των φτωχών κοστίζει σχεδόν όσο ένα πολυτελές ταχύ ο.

04:57 Ιδρυτής Πέτρος Κοντογούρης θα καταγγείλει αργότερα κάτι ακόμα πιο εξοργιστικό, το εργοστάσιο μπορούσε να βγάζει 700 αυτοκίνητα το μήνα. Αλλά το κράτος μέσα από έναν λαβύρινθο γραφειοκρατίας, τους έδινε έγκριση για μόλις 250. Ταξινομίζεις τον χρόνο; Το αμερικανικό όνειρο ακυρώθηκε. Το 1983, η παραγωγή του πόνυ σταμάτησε οριστικά.

05:24 Το πόνυ δεν τον νίκησε ποτέ ο ανταγωνισμός το έπνιξε το ίδιο του το κράτος. Την ίδια ώρα που το Πόνυ ονειρευόταν την Αμερική, η ελβιέλα αντιμετώπιζε τον δικό της εφιάλτη τη δεκαετία του 70. Τα σύνορα ανοίγουν εμπορικά νέα ξένα brands μπαίνουν στην αγορά τα περίφημα sportex. Έχουν αεροδυναμικά σχέδια, έχουν μαλακές όλες, αλλά κυρίως έχουν χρώμα. Η ελβιέλα έβγαινε ακόμα μόνο άσπρη και μπλε. Η εταιρεία δεν άλλαξε το σχέδιο, δεν προσαρμόστηκε. Πίστεψε ότι το όνομά της αρκούσε. Δεν την σκότωσε οικονομική κρίση, ούτε το κράτος την σκότωσε η αλαζονεία της επιτυχίας και το χρώμα. Το εργοστάσιο έκλεισε σταδιακά μέχρι τις αρχές του 80. Η πρώτη αυτοκρατορία είχε πέσει, αλλά η αλαζονεία δεν είναι ο χειρότερος τρόπος να πεθάνεις.

06:25 Υπάρχει χειρότερος να σκοτώσεις τον εαυτό σου προσπαθώντας να σωθείς. 1955. Ένας άνθρωπος, ο Ιωάννης Σταυρόπουλος, φτιάχνει ψυγεία, όχι ηλεκτρικά. Ξύλινα με πάγο μέσα είναι η εποχή που το κρύο ήταν πολυτέλεια. 4 χρόνια μετά βγάζει το πρώτο του ηλεκτρικό ψυγείο και αλλάζει το όνομα σε κάτι που θα μάθαινε όλη η Ελλάδα. Εσκιμο ψυγεία, καταψύκτες, θερμάστρες, τηλεοράσεις, βίντεο.

07:01 Η άσχημο δεν έμπαινε απλώς στο σπίτι σου. Το εξόπλιζε ολόκληρο στο ζενίθ το 1973 η αίσχημο ήταν η εικοστη τρίτη μεγαλύτερη βιομηχανία της χώρας, κρατούσε το 27% της ελληνικής αγοράς, μία 100%. Ελληνική εταιρεία που κοιτούσε στα μάτια κολοσσούς από την Ευρώπη και την Αμερική και τους Νίκουσε και δεν ήταν μόνοι δίπλα της ένας ακόμα έλληνας γίγαντας.

07:33 Η ιζόλα. Φτιαγμένη από μικρασιάτες πρόσφυγες, είχε βγάλει την πρώτη ελληνική κουζίνα και το πρώτο ελληνικό ψυγείο 2 ελληνικές αυτοκρατορίες, ο ένας ανταγωνιστής του άλλου και τότε ήρθε το χτύπημα που κανείς δεν είδε η πετρελαϊκή κρίση για την αίσχημο. Η ατυχία είχε και χειρότερο timing. Η κρίση έσκασε ακριβώς τη στιγμή που η εταιρεία είχε ρίξει όλα της τα λεφτά σε ένα τεράστιο νέο εργοστάσιο.

08:04 Το βάρος την γονάτισε. Και εδώ έγινε το μοιραίο λάθος. Το 1977 οι 2 μεγάλοι αντίπαλοι αποφάσισαν να ενωθούν. Με τις ευλογίες και την εγγύηση της Εθνικής Τράπεζας, η άσχημο και η ιζόλα έφτιαξαν μαζί μια νέα εταιρεία, την ονόμασαν Ελίντα. Στα χαρτιά ήταν ιδανικό 2 δυνατοί ενωμένοι αήττητοι στην πραγματικότητα ήταν 2 πληγωμένοι που έδεσαν τα πόδια τους μαζί πριν πέσουν στο νερό.

08:40 Η ελίντα δεν άντεξε ούτε 15 χρόνια χρεοκόπησε στις αρχές της δεκαετίας του 90, παρασέρνοντας και τα 2 ονόματα μαζί της. Σήμερα εκεί που κάποτε γεννιόνταν τα ψυγεία της Ιζόλα, υπάρχει ένα σούπερ μάρκετ και το εργοστάσιο της Εσκιμο στη μεταμόρφωση στέκει ακόμα άδειο. Το όνομα εσκιμο επέζησε, αλλά τα προϊόντα του φτιάχνονται πια στην Τουρκία και τη Σλοβενία δεν τους σκότωσε ο ξένος. Αυτή τη φορά το μαχαίρι ήταν ελληνικό. Μέχρι τώρα μιλήσαμε για ψυγεία, αυτοκίνητα, παπούτσια, αλλά πριν φτάσει στο ψυγείο πριν βάλεις τα παπούτσια, υπάρχει κάτι ακόμα πιο βασικό αυτό που φοράς; Αυτό που σε σκεπάζει το βράδυ τα σεντόνια σου, οι κουρτίνες σου, το πουκάμισό σου για δεκαετίες στην άκρη του υφάσματος έγραφε ένα όνομα Πειραϊκή πατραϊκή 1919.

09:46 Η Πάτρα 2 άνθρωποι, ο Χριστόφορος Κατσάμπας και ο Στράτος Σταμούλης ανοίγουν μια μικρή βιοτεχνία για κάλτσες και κ νήματα. Λίγα χρόνια μετά παντρεύουν τα παιδιά τους μεταξύ τους. Η επιχείρηση γίνεται ο κόσμος, η οικογένεια γίνεται αυτοκρατορία, γίνεται η μεγαλύτερη κλωστοϋφαντουργία ολόκληρης της Ελλάδας στη δεκαετία του 80 λειτουργεί με 9 εργοστάσια. Και ένα ακόμα μακριά στο Σουδάν.

10:17 Απασχολεί πάνω από 9000 ανθρώπους. Το σύνθημα της το ήξερε, όλη η χώρα ντύνει Στολίζει, Νοικοκυρεύει, έντυνε τον στρατό, Έστρωνε τα σπίτια, σκέπαζε τους στρατιώτες στον πόλεμο με τις κουβέρτες της, αλλά κάτι άρχισε να σαπίζει από μέσα. Δεν ήταν ο ανταγωνισμός, δεν ήταν ο ξένος. Ήταν κάτι πιο ελληνικό. Η πειραϊκή πατραϊκή σιγά σιγά έπαψε να είναι εργοστάσιο, έγινε μηχανισμός. Ένα εργαλείο για κομματικά συμφέροντα, για διορισμούς, για ρουσφέτια.

10:56 Όσο γέμιζε με κόσμο που δεν χρειαζόταν, τόσο άδειαζε το ταμείο της πετρελαϊκές κρίσεις, απεργίες, διοικήσεις που άλλαζαν με τις κυβερνήσεις. Η μεγαλύτερη βιομηχανία της χώρας βούλιαζε και κανείς δεν κρατούσε το τιμόνι. Για 4 ολόκληρα χρόνια, από το 92 ως το 96, οι εργάτες αρνούνταν να το δεχτούν. Πήγαιναν στο νεκρό εργοστάσιο, λάδωναν τις μηχανές, τις κρατούσαν ζωντανές, περιμένοντας μία ανάσταση που δεν θα ερχόταν. Το 1996, η αυλαία έπεσε.

11:33 Μέχρι 235 δισεκατομμύρια δραχμές. Η ναυαρχίδα της ελληνικής βιομηχανίας εκποιήθηκε αντί πινακίου φακής. Και εδώ είναι το πιο παράξενο. Η πειραϊκή πατραϊκή δεν κηρύχθηκε ποτέ επίσημα σε πτώχευση. Για αυτό μέχρι σήμερα εξακολουθεί να εμφανίζεται στον κατάλογο των οφειλετών του ελληνικού κράτους. Δεν πέθανε, απλώς σταμάτησε να αναπνέει. Ένα εργοστάσιο φάντασμα που τυπικά υπάρχει ακόμα και χρωστάει.

12:07 Αφήσαμε την πιο ύπουλη ιστορία για το τέλος. Γιατί αν το πεις, σκοτώθηκε από το κράτος η ελβιέλα από τη μόδα, η αίσχημο και η ζόλα μεταξύ τους και η πειραϊκή από μέσα, η πίτσο και η Γιούλα έπεσαν θύματα του μεγαλύτερου επιχειρηματικού μύθου. Της στρατηγικής εξαγοράς. Η πίτσο δεν ήταν απλά μία εταιρεία. Ιδρύθηκε το 1865, επέζησε από 2 παγκόσμιους πολέμους από τους βαλκανικούς από τη μικρασιατική καταστροφή.

12:41 Είναι η εταιρεία που έφερε πρώτη τα ψυγεία No Frost στην Ελλάδα, το ψυγείο, η κουζίνα, το πλυντήριο στο πατρικό σου ήταν πίτσος. Στα τέλη του 70 η πίτσος κάνει το λογικό βήμα, συνεργάζεται με τους Γερμανούς, τη Siemens και την Boss. Το 2015 η εταιρεία περνάει 100% στα χέρια του γερμανικού ομίλου B Sh. Το αφήγημα ήταν απλό, μπαίνουμε σε έναν παγκόσμιο κολοσσό.

13:11 Οι θέσεις εργασίας είναι ασφαλής, είμαστε δυνατοί. Το ίδιο ακριβώς αφήγημα πίστεψε και η γιούλα. Το 2016 η οικογένεια Βουλγαράκη έχοντας γιγαντώσει την εταιρεία, αποφασίζει να πουλήσει την παραγωγή της σε έναν πορτογαλικό όμιλο, την BA glass. Και στις 2 περιπτώσεις οι ξένοι αγοραστές έδωσαν υποσχέσεις, θα επενδύσουν, θα εκσυγχρονίσουν, θα αναπτύξουν, αλλά υπήρχε μία λεπτομέρεια που οι εργαζόμενοι δεν ήξεραν. Όταν πουλάς το κλειδί του σπιτιού σου δεν ορίζεις ποια ποιος θα σβήσει το φως; 2021 η μητρική εταιρεία στη Γερμανία ανακοινώνει τα σχέδιά της το εργοστάσιο της Πίτσος στου Ρέντη κλείνει η Γερμανία αποφάσισαν ότι οι παραγωγοί στην Ελλάδα δεν ταίριαζε πια στο business plan τους μεταφέρουν τον εξοπλισμό στην Τουρκία το brand pits επιβίωσε αναστήθηκε αργότερα εν μέρει από την ελληνική Πείραμης.

14:17 Αλλά η αρχική γραμμή παραγωγής, η ψυχή της εταιρείας που έδινε ψωμί σε χιλιάδες για 156 χρόνια, εκείνη χάθηκε οριστικά. 3 χρόνια μετά, Μάρτιος του 2024, ένα e-mail φτάνει στους εργαζομένους της Γιούλα. Οι πορτογάλοι ιδιοκτήτες επικαλούνται οικονομικές ζημίες. Η απόφαση είναι τελεσίδικη. Η κλίβαννη που έκαιγαν ασταμάτητα από το 1947 σβήνουν.

14:51 300 οικογένειες βρίσκονται στον τρόμο από τη μια μέρα στην άλλη. Το τελευταίο εργοστάσιο γυαλού της Ελλάδας έκλεισε όχι γιατί δεν είχε ζήτηση, όχι γιατί οι εργάτες ξέχασαν τη μαστοριά τους, αλλά γιατί η μαστοριά είχε αλλάξει χέρια; Και σε ένα excel κάπου στη Λισαβόνα Τα νούμερα της Αθήνας ήταν απλά άλλη μία γραμμή προς διαγραφή. 6 μάρκες 5 τρόποι να πεθάνεις.

15:21 Το πόνυ το έπνιξε η γραφειοκρατία, την Ελβιέλα την ξεπέρασε εποχή, η αίσχημο και ιζόλα αλληλοσκοτώθηκαν. Η πειραϊκή πατραϊκή σάπισε από μέσα και τη γιούλα με την Πίτσο τις πούλησαν και οι ξένοι τράβηξαν την πρίζα. Διαφορετικοί θάνατοι. Μία κοινή αλήθεια. Καμία δεν την σκότωσε ο κόσμος. Όλες τις σκότωσε κάτι δικό μας. Η αδιαφορία, η αλαζονεία, το ρουσφέτι ή απλώς η υπογραφεί σε ένα συμβόλαιο πώλησης. Υπήρξε μία εποχή που το ελληνικό σπίτι ήταν χτισμένο από ελληνικά χέρια από το παπούτσι ως το σεντόνι από το ψυγείο ως το ποτήρι.

16:10 Όλες αυτές οι μάρκες κάποτε ήταν δίπλα μας, μεγάλωσαν εμάς, τους γονείς μας, τους παππούδες μας. Σήμερα ζουν μόνο στη μνήμη μας ως αποδείξεις του τι μπορούσαμε να φτιάξουμε και του πόσο εύκολα αφήσαμε να μας τα πάρουν. Εσύ. Ποια θυμάσαι;