K2E11: Ίωνας Δραγούμης: Έζησε τα Πάντα, Πλήρωσε τα Πάντα | 1878–1920 | Η Αληθινή Ιστορία

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Αθήνα, 31/07/1920. Ένας άνδρας με σπασμένο μονόκλ περπατάει σε έναν έρημο δρόμο πίσω του 8 στρατιώτες με όπλα. Δεν έχει δικαστεί, δεν έχει κατηγορηθεί για τίποτα. Σε λίγα λεπτά θα είναι νεκρός. Και 100 χρόνια μετά ακόμα δεν ξέρουμε ποιος έδωσε την εντολή το όνομά του. Το βλέπεις σε δρόμους σε όλη την Ελλάδα Ήωνος Δραγούμη.

00:30 Οι περισσότεροι περνάμε από κάτω χωρίς να ξέρουμε ποιος ήταν. Κι όμως πίσω από την ταμπέλα κρύβεται μία από τις πιο παράξενες ιστορίες της νεότερης Ελλάδας. Ένας διπλωμάτης που έγινε επαναστάτης. 2 απαγορευμένοι Έρωτες, μία εξορία και ένα έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο. Ο ίον βγούμης γεννιέται στην Αθήνα στις 02/09/1878 με το παλιό ημερολόγιο που ίσχυε τότε στην Ελλάδα 13 μέρες πίσω από το σημερινό. Η οικογένειά του κατάγεται από το βογατσικό της Καστοριάς, μία Μακεδονία που ανήκει ακόμα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Είναι το πέμπτο από τα 11 παιδιά του Στέφανου Δραγούμη και ο Στέφανος Δραγούμης.

01:18 Δεν είναι τυχαίος δικαστικός υπουργός Εξωτερικών αργότερα και πρωθυπουργός. Οι δραγούμηδες είναι πολιτικοί δυναστεία μία οικογένεια που βγάζει βουλευτές και υπουργούς γενιά με τη γενιά. Ο μεγαλώνει σε ένα σπίτι όπου το έθνος δεν είναι λέξη από βιβλίο, είναι οικογενειακή υπόθεση, σπουδάζει νομικά. Το 1897 στα 19 του πάει εθελοντής στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο, έναν πόλεμο που η Ελλάδα χάνει ταπεινωτικά μέσα σε λίγες εβδομάδες.

01:54 Το 1899 μπαίνει στο διπλωματικό σώμα μία σίγουρη καριέρα. Ανοίγεται μπροστά του Γραφεία, Δεξιώσεις, προαγωγές. Και τότε στα 24 του κάνει κάτι που δεν κάνει κανείς, ζητάει ο ίδιος να τον στείλουν στην πιο επικίνδυνη γωνιά των Βαλκανίων. 1902 μοναστήρι το σημερινό Μπίτολα στη Βόρεια Μακεδονία, μία πόλη μωσαϊκό μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, Έλληνες Βούλγαροι, Τούρκοι, Βλάχοι, Εβραίοι, Αλβανοί.

02:30 Και από κάτω ένας αόρατος πόλεμος ποιανού θα είναι η Μακεδονία όταν η αυτοκρατορία καταρρεύσει; Ο δραγούμης φτάνει εκεί ως υπ. Πρόξενος, δηλαδή δεύτερος στην ιεραρχία του Ελληνικού Προξενείου του Πρεσβευτικού Γραφείου της Ελλάδας μέσα σε ξένο έδαφος στα χαρτιά. Δουλειά του είναι οι σφραγίδες και τα διαβατήρια. Στην πράξη κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό.

02:57 Γυρίζει χωριό, χωριό, στήνει επιτροπές, μαζεύει χρήματα, μοιράζει θάρρος και στηρίζει την οργάνωση αντίστασης. Τη λεγόμενη μακεδονική άμυνα απέναντι στους κομιτατζήδες, ένοπλες βουλγαρικές ομάδες που με ληστείες και δολοφονίες πίεζαν τα χωριά να δηλώσουν βουλγά. Δεν είναι μόνος από την Αθήνα, βοηθάει ο πατέρας του και δίπλα του στέκεται ο άντρας της αδερφής του, της Ναταλίας, ένας νεαρός αξιωματικός που λέγεται Παύλος Μελάς.

03:31 Το 1904 ο μελάς περνάει κρυφά τα σύνορα για να οργανώσει ένοπλα σώματα και σκοτώνεται. Ο θάνατός του συγκλονίζει την Ελλάδα και γίνεται η σπίθα για το μεγάλο ξέσπασμα του μακεδονικού αγώνα. Ο δραγούμης θα γράψει αργότερα ένα βιβλίο για αυτά τα χρόνια. Το μαρτύρων και ηρώων αίμα αφιερωμένο στην ουσία στον μελά. Η υπηρεσία τον στέλνει μετά στις Σέρρες, στη Βουλγαρία, στο Δεδετς, τη σημερινή Αλεξανδρούπολη και το 1905 σε ένα λιμάνι της Αιγύπτου, σε μία κοσμική δεξίωση συναντάει μία παντρεμένη γυναίκα και η ζωή του σπάει στα 2. Τη λένε Πηνελόπη Δέλτα, κόρη του Πάμπλουτου Εμμανουήλ Μπενάκη. Μητέρα 3 παιδιών.

04:22 Αργότερα θα γίνει η πιο αγαπημένοι συγγραφέας παιδικών βιβλίων της Ελλάδας. Τα μυστικά του βάλτου ο τρελαντών. Του 1905 στην Αλεξάνδρεια γνωρίζει τον 20 εφτάχρονο υποπρόξενο δραγούμη. Ο έρωτας γράφουν και οι 2 είναι κεραυνοβόλος, αλλά δεν γίνεται τίποτα. Τουλάχιστον όχι αυτό που φανταζόμαστε. Η σχέση τους μένει πλατωνική γράμματα, συναντήσεις, λόγια. Η δέλτα δεν εγκαταλείπει τον άντρα της και τα παιδιά της του εξομολογείται μάλιστα τα πάντα για να μην ζει με ψέμα. Οι βιογράφοι της αναφέρουν ότι μέσα σε αυτά τα χρόνια αποπειράθηκε να βάλει τέλος στη ζωή της ό τι ξέρουμε για αυτή την ιστορία, το ξέρουμε από τα γράμματα και τα ημερολόγιά τους που σώζονται και έχουν εκδοθεί.

05:15 Το τέλος έρχεται με μία άλλη γυναίκα. Οι πηγές διαφωνούν για το πότε ακριβώς άλλες λένε από το 1908, άλλες ότι το ζευγάρι Συζούσε από το 1912. Εκείνη είναι η μαρίκα κοτοπούλη, η μεγαλύτερη πρωταγωνίστρια του ελληνικού θεάτρου, γεννημένη κυριολεκτικά πάνω στη σκηνή, Ο γόνος της αριστοκρατικής δυναστείας και ηθοποιός ζουν μαζί χωρίς γάμο. Για την Αθήνα του 1912.

05:46 Αυτό είναι σκάνδαλο πρώτου μεγέθους. Η οικογένειά του αντιδρά εκείνη συνεχίζουν. Η δέλτα δεν θα τον ξεπεράσει ποτέ. Σύμφωνα με τους βιογράφους της, από τότε ντύνεται στα μαύρα και θα μείνει στα μαύρα μέχρι το τέλος της ζωής της. Κρατήστε αυτή τη λεπτομέρεια, θα τη συναντήσουμε ξανά σε μία από τις πιο σκοτεινές μέρες της Ελλάδας.

06:11 Όμως, όσο η καρδιά του δραγούμη μοιράζεται το μυαλό του, γράφει ιδέες που θα τα βάλουν με το ίδιο το ελληνικό κράτος για να καταλάβουμε γιατί ο δραγούμης ενόχλησε τόσο πολύ, πρέπει να καταλάβουμε μία λέξη ελληνισμός για εκείνον. Ελληνισμός δεν είναι το κράτος, δηλαδή η κυβέρνηση, τα υπουργεία, τα σύνορα της Αθήνας Ελληνισμός είναι όλοι Έλληνες όπου κι αν ζουν στη Μακεδονία, στην πόλη, στον Πόντο, στην Αίγυπτο. Οι κοινότητες, η γλώσσα, τα τραγούδια, οι άνθρωποι και εδώ είναι η σύγκρουση.

06:47 Ο δραγούμης κατηγορεί το ελληνικό κράτος ότι πνίγει τον ελληνισμό, αντί να τον υπηρετεί ότι είναι ένας μικρός γραφειοκρατικός μηχανισμός που κοιτάει την καρέκλα του, ενώ ο Ελληνισμός έξω από τα σύνορα σβήνει τα βιβλία του. Οι Σαμοθράκη το όσοι ζωντανοί είναι γεμάτα από αυτόν τον θυμό. Δεν χαρίζεται σε κανέναν, ούτε στο παλάτι, ούτε στους πολιτικούς, ούτε στους καθώς πρέπει αθηναίους.

07:14 Δεύτερο μέτωπο η γλώσσα η επίσημη Ελλάδα γράφει τότε στην Καθαρεύουσα μια τεχνητή καθαρισμένη γλώσσα που κανείς δεν μιλάει στο σπίτι του. Ο δραγούμης παλεύει για τη δημοτική τη γλώσσα του λαού και αρθρογραφεί στο νου το μαχητικό περιοδικό των Δημοτικιστών. Σήμερα ακούγεται αυτονόητο τότε το ποιά γλώσσα γράφεις έδειχνε με ποια Ελλάδα είσαι.

07:40 Ήταν πολιτική δήλωση και μπορούσε να σου κοστίσει. Και οι ιδέες του δεν μένουν ίδιες. Ο ίδιος γράφει στο ημερολόγιό του ότι πέρασε από μια εθνικιστική περίοδο σε μία σοσιαλιστική και ανθρωπιστική. Διαβάζει Νίτσε και Μπαρέ στην αρχή Τολστόι και Κροπότκιν μετά σήμερα κάποιες θέσεις του μας ξενίζουν, μιλούσε για το έθνος με έναν απόλυτο τρόπο που τρομάζει το σύγχρονο αυτή και τσακώθηκε δημόσια με τους σοσιαλιστές της εποχής.

08:10 Δεν χρειάζεται να τον αθωώσουμε ούτε να τον καταδικάσουμε. Χρειάζεται να τον ακούσουμε γιατί το 1910 φτάνει στην Ελλάδα ένας άντρας από την Κρήτη. Και όλα αλλάζουν. Ελευθέριος Βενιζέλος, ο πολιτικός που θα διπλασιάσει την Ελλάδα με τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912 και 13 και θα τη σκίσει στα 2 ο δραγούμης πολεμάει στους Βαλκανικούς ως απλώς δεκανίας, αν και γιος πρωθυπουργού όμως με τον Βενιζέλο δεν θα συμφωνήσει για πολύ.

08:42 Τον Μάιο του 1915 παραιτείται από τη διπλωματία και κατεβαίνει στην πολιτική. Εκλέγεται ανεξάρτητος βουλευτής φλώρινας στην καρδιά της Μακεδονίας που υπηρέτησε και τότε έρχεται ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και μαζί του ο εθνικός διχασμός. Με απλά λόγια, ο Βενιζέλος θέλει η Ελλάδα να μπει στον πόλεμο με την Αγγλία και τη Γαλλία.

09:05 Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος θέλει ουδετερότητα. Η χώρα χωρίζεται σε 2 εχθρικά στρατόπεδα βενιζέλικούς και βασιλικούς. Με 2 κυβερνήσεις, 2 στρατούς, 2 αλήθειες, οικογένειες κόβουν την καλημέρα ο δραγούμης που έχει κατηγορήσει και το παλάτι για τη Μακεδονία, τάσσεται τώρα απέναντι στον Βενιζέλο. Το 1916 βγάζει δικό του περιοδικό την πολιτική επιθεώρηση και τον χτυπάει ανοιχτά. Το 1917 ο Βενιζέλος επικρατεί.

09:38 Ο βασιλιάς φεύγει από τη χώρα και το νέο καθεστώς καθαρίζει τους αντιπάλους του. Ο δραγούμης συλλαμβάνεται και εξορίζεται πρώτα στην Κορσική το γαλλικό νησί της Μεσογείου, μετά στη σκόπελο σχεδόν 3 χρόνια μακριά με συντροφιά τα ημερολόγιά του. Ελευθερώνεται στα τέλη του 1919 και γίνεται αμέσως ηγετικό στέλεχος της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως του μετώπου όλων των Αντιβενιζελικών.

10:06 Κάποιοι ιστορικοί γράφουν ότι πολλοί τον έβλεπαν ήδη ως μελλοντικό πρωθυπουργό Ιούλιος του 1920. Ο Βενιζέλος βρίσκεται στο Παρίσι και υπογράφει τη Συνθήκη των Σεβρών, τη συμφωνία που δίνει στην Ελλάδα τη Σμύρνη και τη Θράκη. Η Ελλάδα των 2 ηπείρων και των 5 θαλασσών ο μεγαλύτερος θρίαμβος της ιστορίας του. 2 μέρες μετά ετοιμάζεται να πάρει το τρένο της επιστροφής από τον σταθμό της Λυών στον σταθμό τον περιμένουν 2 άντρες 30/07/1920 βράδυ ο απόστολος Τσερέτης Απότακτος αξιωματικός του ναυτικού και ο Γεώργιος Κυριάκης Απότακτος Υπολοχαγός 2 Βασιλική που το καθεστώς είχε διώξει από τον στρατό βγάζουν τα περίστροφά τους και πυροβολούν τον Βενιζέλο περίπου 10 φορές.

10:58 Και εδώ συμβαίνει το απίστευτο. Ο Βενιζέλος τραυματίζεται μόνο ελαφρά στο δεξί χέρι. Οι δράστες συλλαμβάνονται επί τόπου. Όμως στην Αθήνα η είδηση φτάνει αλλιώς παραμορφωμένη από στόμα σε στόμα το τραυματίστηκε, γίνεται δολοφονήθηκε. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Εμμανουήλ Ρέπουλης προσπαθεί, όπως κατέθεσε ο ίδιος, να ελέγξει την είδηση, αλλά η φήμη τρέχει πιο γρήγορα.

11:26 Μέσα σε λίγες ώρες η πρωτεύουσα παίρνει φωτιά είναι τα ιουλιανά εξαγριωμένα, πλύθηκε παρακρατικές ομάδες, δηλαδή ένοπλοι που δρουν με ανοχή του κράτους, αλλά έξω από το νόμο καταστρέφουν τα γραφεία των αντιπολιτευόμενων εφημερίδων, την καθημερινή των ριζοσπάστη, το scrip και άλλες. Λεηλατούν σπίτια πολιτικών της αντιπολίτευσης για το θέατρο της Κοτοπούλη οι πηγές διαφωνούν, άλλες γράφουν ότι καταστράφηκε και αυτό άλλες ότι η ίδια πρόλαβε και το έκλεισε φοβούμενη αντίποινα. Και ο δραγούμης.

11:59 Ο δραγούμης εκείνη τη μέρα αποφασίζει να πάει στην Κηφισιά 31 Ιουλίου μεσημέρι καύσωνας δρόμοι σχεδόν άδειοι. Ο δραγούμης επιστρέφει με το αυτοκίνητό του από την κηφισιά προς το κέντρο, στο ύψος της βίλας τόνων στους αμπελόκηπους. Το αυτοκίνητο σταματάει σε μπλόκο. Οι ένοπλοι ανήκουν στο τάγμα ασφαλείας, την Προσωπική Φρουρά του Βενιζέλου, επικεφαλής τους ο Παύλος Γύπαρης, Κρητικός παλιός Μακεδονομάχος. Οι άντρες του οι γηπαίοι είναι νεαροί, κρητικοί, φανατικά αφοσιωμένοι στο Βενιζέλο Ώρα03:00 τον κατεβάζουν στον δρόμο προς το στρατηγείο τους στρατιώτες και συγκεντρωμένοι τον χτυπούν.

12:40 Ο ιατροδικαστής θα καταγράψει κατάγματα το μονόκληλη του σπάει, τον φέρνουν μπροστά στον κύπαρη. Οι 2 άντρες γνωρίζονται από τα χρόνια της Μακεδονίας, μιλούν για λίγο. Και μετά οι μαρτυρίες μπερδεύονται, ένα τηλεφώνημα επισκέπτεται στη βίλα, διαβουλεύσεις στον χώρο αναφέρεται και ο Εμμανουήλ Μπενάκης. Ο πατέρας της Πηνελόπης Δέλτα Τι ειπώθηκε ακριβώς, δεν το έμαθε ποτέ κανείς με βεβαιότητα.

13:07 Ώρα04:00 περίπου ένα απόσπασμα στρατιωτών παίρνει τον δραγούμη πεζό στη λεωφόρο Κηφισίας, τη σημερινή βασιλίσσης σοφίας στη γωνία με την οδό Παπαδιαμαντοπούλου, εκεί που σήμερα στέκεται το Χίλτον. Οι στρατιώτες ανοίγουν πυρ. Ο δραγούμης πέφτει νεκρός, είναι 41 ετών. Ας το πούμε με το όνομά του γιατί εδώ δεν χωράνε. Ίσως αυτό ήταν εκτέλεση, χωρίς δίκη, χωρίς κατηγορία, χωρίς καμία απόδειξη ότι ο δραγούμης είχε την παραμικρή σχέση με την απόπειρα του Παρισιού. Καμία τέτοια απόδειξη δεν παρουσιάστηκε ποτέ ούτε τότε, ούτε μετά.

13:46 Ένας άπλος πολίτης βουλευτής σκοτώθηκε από ένστολους στη μέση του δρόμου επειδή μια ψεύτικη είδηση είχε τρελάνει μια πόλη. Το ερώτημα που μένει είναι ένα, ποιος το αποφάσισε; Η δολοφονία προκαλεί σοκ σε όλες τις παρατάξεις και μετά αρχίζει το δεύτερο δράμα. Η αναζήτηση των ενόχων οι στρατιώτες του αποσπάσματος συλλαμβάνονται και δικάζονται, καταδικάζονται και το 1924 αμνηύονται, δηλαδή το κράτος σβήνει τις ποινές τους. Κανείς δεν εκτίει τελικά τιμωρία για τον θάνατο του Ίωνα Δραγούμη για την εντολή κατηγορήθηκαν κατά καιρούς 3 πρόσωπα. Ο γύπαρης, που όμως, όπως σημειώνουν ερευνητές, απουσίαζε από τη σύλληψη και την εκτέλεση και μάλλον δεν είχε λόγο να θέλει νεκρό έναν παλιό γνώριμο.

14:34 Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ρέπουλης και ο Εμμανουήλ Μπενάκης το 1935 σε δίκη ο ίδιος ο Γύπαρης έδειξε τον μπενάκη ως εκείνον που διέταξε όταν πια ο μπενάκης ήταν νεκρός και δεν μπορούσε να απαντήσει. Η κατηγορία δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ. Ο Βενιζέλος βρισκόταν τραυματισμένος στο Παρίσι. Κανένα τεκμήριο δεν τον συνδεημέν. 100 χρόνια μετά, η απάντηση παραμένει δεν αποδείχτηκε και τώρα η ειρωνείες που μοιάζουν βγαλμένες από τραγωδία. Ο μπενάκης, το πρόσωπο που κατηγορήθηκε χωρίς απόδειξη ήταν ο πατέρας της γυναίκας που αγάπησε τον δραγούμη όσο κανέναν ο άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του στη Μακεδονία σκοτώθηκε από συμπατριώτες του πρωθυπουργού στην καρδιά της Αθήνας και σκοτώθηκε για μία δολοφονία που δεν έγινε ποτέ, αφού ο Βενιζέλος έζησε άλλα 16 χρόνια. 3 μήνες μετά, ο Βενιζέλος έχανε τις εκλογές.

15:32 Ο διχασμός συνεχίστηκε και 2 χρόνια αργότερα ήρθε η μικρασιατική καταστροφή. Όσο για την Πηνελόπη Δέλτα έμεινε στα μαύρα για πάντα, όπως το είχαμε αφήσει τον Απρίλιο του 1941, την μέρα που τα γερμανικά στρατεύματα έμπαιναν στην Αθήνα, πήρε δηλητήριο. Πέθανε λίγες μέρες μετά στον τρόμο που έπεσε ο δραγούμης περνάμε σήμερα χιλιάδες κάθε μέρα χωρίς να ξέρουμε και μένει το ερώτημα για εκείνον και ίσως όχι μόνο για εκείνον. Πόσα από τα σίγουρα που ακούμε κάθε μέρα είναι απλώς μία είδηση που έφτασε λάθος.

16:09 Πείτε μας τη γνώμη σας στα.