Κ2Ε3: Όταν η Αμερική κυνήγησε τους Έλληνες: Το άγνωστο πογκρόμ του 1909

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 Στη μεγάλη τους πλειοψηφία και αυτοί μετανάστες, Ιρλανδοί. Άνθρωποι που λίγα χρόνια πριν είχαν φτάσει με το ίδιο πλοίο, στην ίδια χώρα, για την ίδια δουλειά. Το έγκλημα των κημυγημένων ήταν ένα. Είχαν γεννηθεί Έλληνες. Σήμερα οι Ελληνοαμερικανοί είναι από τις πιο πετυχημένες κοινότητες της Αμερικής. Γερουσιαστές, επιστήμονες, άνθρωποι με ονόματα που όλοι ξέρουν.

01:00 Αλλά πριν φτάσουν εκεί, μία επίσημη επιτροπή πολιτών έγραψε σε αναφορά που δημοσιεύτηκε σε δύο εφημερίδες ότι έπρεπε να «καθαρίσουν την πόλη από τους ανεπιθύμητους Έλληνες». Όχι από έναν Έλληνα. Από όλους. Πώς φτάσαμε εκεί. Όλα ξεκίνησαν από έναν πυροβολισμό ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που αν το καλωσκεφτείς ήταν στην ίδια πλευρά.

01:26 Και τελείωσαν με ένα διπλωματικό επεισόδιο ανάμεσα στην Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες που σχεδόν κανείς δεν θυμάται. Για να καταλάβεις γιατί χιλιάδες Έλληνες βρέθηκαν στην Εμπράσκα πρέπει να γυρίσεις στην Πελοπόννησο του 1890. Η Ελλάδα τότε είχε ένα όπλο, την Κορυμφιακή Σταφίδα. Η Γαλλία με τα αμπέλια της κατεστραμμένα από μια αρρώστια αγόραζε όση σταφίδα μπορούσε να βγάλει η ελληνική γη.

01:56 Οι αγρότες δανείστηκαν, φύτεψαν παντού, πόνταραν τα πάντα σε ένα σταφύλι. Και τότε η Γαλλία συνήλθε. Έβαλε δασμούς, σταμάτησε να αγοράζει. Οι αποθήκες στην Πελοπόννησο γέμισαν σταφίδα που δεν ήθελε κανείς. Η τιμή κατέρευσε. Το 1893 ο Πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης ανέβηκε στο βήμα της Βουλής και είπε δύο λέξεις που έμειναν στην ιστορία.

02:25 Δυστυχώς, επτοχεύσαμε. Η πείνα έσπρωξε τους μέους στα πλοία. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, ένα τεράστιο κομμάτι των ανδρών παραγωγικής ηλικίας έφυγε από τη χώρα. Έφταναν στο Ellis Island με μια ξύλινη βαλίτσα και χωρίς μια λέξη αγγλικά. Ήταν αγρότες, αλλά η Αμερική δεν τους ήθελε για τη γη της. Τους ήθελε για τις δουλειές που κανείς άλλος δεν έκανε.

02:53 Στα ορυχεία, στα σφαγεία, στις σιδηροδρομικές γραμμές. Και εκεί τους περίμενε κάτι που δεν μπορούσαν να φανταστούν. Στην Αμερική του 1900 η φιλετική ιεραρχία ήταν αμήλκτη και ο Έλληνας με το σκούρο δέρμα και την ακατάληπτη γλώσσα του δεν θεωρούνταν αρκετά λευκός. Για να επιβιώσουν σε έναν κόσμο που δεν τους ήθελε, οι Έλληνες έπεσαν στα χέρια ενός συστήματος εκμετάλλευσης.

03:24 Το έλεγαν «παντρώνε σύστημα», το σύστημα των αφεντικών. Και το μεγαλύτερο αφεντικό στη Δύση ήταν ένας δικός τους, ο Λεωνίδας Σκλήρης. Τον έλεγαν «ο βασιλιάς των Ελλήνων στη Γιούτα». Ο Σκλήρης ήταν ο μεσάζων. Σε υποδεχόταν, σου έβρισκε δουλειά στα ορυχεία και τα τρένα και κράταγε ένα κομμάτι από το μισθό σου κάθε μήνα. Αν αντιδρούσες, έμπαινε στη μαύρη λίστα.

03:53 Αλλά έκανε και κάτι άλλο. Κάτι που στύχησε σε ολόκληρη την κοινότητα. Έδινε τους Έλληνες ως απεργοσπάστες. Όταν οι ντόπιοι εργάτες έκαναν απεργία για καλύτερο μεροκάματο, οι εταιρείες έφερναν τρένα γεμάτα απελπισμένους Έλληνες για να πάρουν τη θέση τους. Το αποτέλεσμα ήταν εκρηκτικό. Ο ντόπιος εργάτης δεν έβλεπε πια έναν φτωχό μετανάστη.

04:19 Έβλεπε αυτόν που του έκλεβε το ψωμί. Στις εφημερίδες της εποχής, οι Έλληνες περιγράφονταν ως μάστιγα για τον Αμερικανό εργάτη. Η Omaha Daily News έγραψε ότι ζούσαν στηβαγμένοι, ανθιγεινά και αποτελούσαν απειλή, ακριβώς όπως έλεγε οι Ιαπωνέζοι και οι Ιταλοί. Αποκομμένοι και φοβισμένοι, οι Έλληνες μαζεύτηκαν σε δικές τους γειτονιές. Τις έλεγαν Greek Towns. Νόμιζαν ότι εκεί ήταν ασφαλής.

04:52 Στη Σάουθο Μάχα η αντίστροφη μέτρηση είχε ήδη ξεκινήσει και θα την πυροδοτούσε ο πιο απίθανος άνθρωπος. Ένας αστυνομικός που κάποτε είχε χάσει τη δουλειά του επειδή αρνήθηκε να σπάσει μία απεργία. Η Σάουθο Μάχα ήταν μία σκληρή βιομηχανική πόλη χτισμένη γύρω από τα σφαγεία. Εκεί ζούσαν περίπου 1200 Έλληνες. Είχαν φτιάξει καφενεία, μπακάλικα, ακόμα και μία εκκλησία.

05:23 Οι ντόπιοι τους κατηγορούσαν για δύο πράγματα. Πρώτον, ότι έστελναν τα λεφτά πίσω στην Ελλάδα αντί να τα ξοδεύουν εκεί. Και δεύτερον, το πιο επικίνδυνο σε εκείνη την κοινωνία, ότι ενοχλούσαν τις λευκές γυναίκες. Και τότε μπαίνει στο κάδρο ο Ιωάννης Μασουρίδης. Ο Μασουρίδης ήταν 36 χρονών. Είχε φύγει από ένα χωριό κοντά στην Καλαμάτα το 1906.

05:52 Δεν μιλούσε αγγλικά, αλλά ήθελε να μάθει. Γι' αυτό πλήρωνε μία 17χρονη Αμερικανίδα, τη Λίλιαν Μπρίζ, να του κάνει μαθήματα. Στην πουρυτανική κοινωνία της εποχής, η εικόνα ενός σκουρόχρωμου Έλληνα δίπλα σε μία νεαρή λευκή κοπέλα ήταν αρκετή για σκάνδαλο. Στις 19 Φεβρουαρίου, αργά το βράδυ, ένας αστυνομικός του σταματά στο δρόμο.

06:15 Τον λένε Έντουαρντ Λόουρι. Και εδώ είναι η πιο σκληρή ηρωνία αυτής της ιστορίας. Ο Λόουρι δεν ήταν ο τυπικός ρατσιστής. Ήταν Ιρλανδός μετανάστης, εργάτης. Είχε χάσει μια προηγούμενη δουλειά του επειδή αρνήθηκε να περάσει μια απεργιακή γραμμή, επειδή στάθηκε στο πλευρό των εργατών. Δύο μετανάστες λοιπόν. Δύο άνθρωποι που το ίδιο σύστημα είχε τσακίσει.

06:45 Στέκονται αντικριστά στο χιόνι. Ο Λόουρη τους συλλαμβάνει. Στο δρόμο για το τμήμα κάτι πάει στραβά. Ο Μασουρίδης βγάζει ένα περίστροφο. Στο δικαστήριο θα πει αργότερα ότι ήθελε απλώς να το πετάξει για να μην τον πιάσουν με όπλο και ότι ο αστυνομικός πυροβόλησε πρώτος. Άλλοι μάρτυρες είπαν το αντίθετο. Αυτό που δεν αμφισβητείτε, ακούστηκαν πυροβολισμοί.

07:11 Και ο Έντουαρτ Λόουρι έπεσε νεκρός. Ο Μασουρίδης, τραυματισμένος και ο ίδιος, συλλαμβάνεται λίγο αργότερα. Η είδηση τρέχει σαν φωτιά και ο τοπικός τύπος βλέπει σε αυτόν τον έναν πυροβολισμό την ευκαιρία να ξεμπερδέψει με όλους. Την επόμενη μέρα οι εφημερίδες δεν ανέφεραν απλώς το έγκλημα. Έριξαν λάδι στη φωτιά. Γράφτηκε ότι οι Έλληνες ήταν μάστιγα Ότι ζούσαν σαν ζώα Ότι απειλούσαν τις γυναίκες της πόλης Κυκλοφόρησε μία αναφορά Υπογεγραμμένη από πολίτες και φορολογούμενους Που καλούσε σε συγκέντρωση Ο στόχος ήταν γραμμένος Μαύρο πάνω στο άσπρο Να βρεθεί τρόπος να απαλλαγεί η πόλη από τους Έλληνες Όχι από τον τολοφόνο Εκείνος ήταν ήδη στη φυλακή Από όλους.

08:10 Την Κυριακή, 21 Φεβρουαρίου, έγινε η συγκέντρωση. Δύο βουλευτές της πολιτείας, ο ένας Ισλανδός μετανάστης και ο ίδιος και ένας δικηγόρος ανέβηκαν να μιλήσουν. Ξεσήκωσαν τον κόσμο. Από 900 το πλήθος φούσκωσε στους 3.000. Πρώτα κυνήγησαν τον ίδιο τον Μασουρίδη. Παραλίγο να τον λιτζάρουν στο δρόμο. Η αστυνομία τον γλίτωσε μεταφέροντάς τον κρυφά σε άλλη θηλακή.

08:43 Όταν τους ξέφυγε, ο Όχλος γύρισε το μένος του κάπου αλλού. Στην Κρικτάουν. Εισέβαλαν στην ελληνική συνοικία. Λεηλάτισαν και κατέστρεψαν περισσότερα από 30 κτίρια. Έσπασαν μαγαζιά. Έσυραν ανθρώπους έξω. Τους χτύπησαν. Στο μένος τους χτύπησαν ακόμα και Ιταλούς και Ρουμάνους. απλώς επειδή τους πέρασαν για Έλληνες. Κάποιες πηγές της εποχής λένε ότι ένα Ελληνόπουλο βρήκε τον θάνατο.

09:15 Άλλες αναφέρουν ότι δεν σκοτώθηκε κανείς. Η αλήθεια χάθηκε μέσα στον πανικό εκείνης της νύχτας. Αυτό που είναι βέβαιο, μέσα σε λιγότερο από εννιά ώρες ολόκληρη η ελληνική κοινότητα της Σάουθο Μάχα εξαφανίστηκε. Άνθρωποι έτρεξαν μέσα στο χιόνι Κρύφτηκαν σε χωράφια και σιδηροδρομικούς σταθμούς Στριμώχτηκαν στο πρώτο τρένο για την Άιωβα ή τη Γιούτα Όταν ξημέρωσε η Greek Town ήταν άδεια Και η Αμερικανική Δικαιοσύνη Οι δύο βουλευτές που ξεσήκωσαν το πλήθος Δικαστικά αθωώθηκαν Ο ένας απλώς αρνήθηκε ότι μίλησε ποτέ Σχεδόν κανείς δεν τιμωρήθηκε Σχεδόν Θυμάσαι τον Μασουρίδη, τον άνθρωπο από που ξεκίνησαν όλα Στη δίκη καταδικάστηκε σε θάνατο Αλλά το ανώτατο δικαστήριο της Νεμπράσκα έκανε κάτι απρόσμενο Ακύρωσε την ποινή Γιατί έκρινε ότι το μίσος της πόλης ήταν τόσο μεγάλο Που δεν θα μπορούσε ποτέ να έχει δίκαιη δίκη Στη δεύτερη δίκη καταδικάστηκε για αφόνο σε 14 χρόνια Αφέθηκε μετά από πεντέμιση και τον απέλασαν Έφυγε από την Αμερική Κάποιες αναφορές λένε ότι κατέληξε στην Αίγυπτο

10:46 Μετά χάθηκε από την ιστορία Ο Λόουρη κάτω από το χώμα Ο Μασουρίδης σε ένα πλοίο Δύο μετανάστες και κανένας τους δεν κέρδισε. Αλλά κάτι άλλαξε, γιατί αυτή τη φορά οι Έλληνες δεν έμειναν σιωπηλοί. Η ελληνική κυβέρνηση διαμαρτυρήθηκε επίσημα. Ο Έλληνας πρέσβης έστειλε στην όμαχα έναν καθηγητή, τον Θεόδωρο Ίωνα, να καταγράψει τι έγινε.

11:19 Η έκθεσή του ξεπέρασε τις 90 σελίδες. Κατήγγειλε την αστυνομία για βαρβαρότητα. Υπολόγισε τις ζημίες των Ελλήνων σε πάνω από 280.000 δολάρια. Τεράστιο ποσό για την εποχή. Πέρασαν χρόνια. Και το 1916 το Αμερικανικό Κογκρέσο ενέκρινε αποζημίωση 40.000 δολαρίων. Δεν ήταν δικαίωση, αλλά ήταν παραδοχή. Το Αμερικανικό κράτος αναγκάστηκε να γράψει επίσημα ότι κάτι κακό είχε συμβεί στους Έλληνες της Όμαχα.

11:58 Και η Όμαχα δεν ήταν μεμονωμένη. Ήταν προμήνυμα. Στη δεκαετία του 1920 η Κούκλουξ Κλάν αναβίωσε με εκατομμύρια μέλη. Αυτή τη φορά η στόχη της δεν ήταν μόνο οι Αφροαμερικανοί. Ήταν και οι καθολικοί, οι Εβραίοι και οι Έλληνες. Στο Νότο, Έλληνες έμποροι αντιμετώπισαν μποϊκοτάζ που γκρέμισε τις δουλειές τους από χίλια δολάρια τη μέρα σε 25.

12:28 Στην Ινδιάννα, η κλάν έκαιγε σταυρούς στις αυλές τους. Στη Φλόριντα, μασκοφόροι έδωσαν σε έναν Έλληνα εστιάτορα ένα σημείωμα. «Είσαι ανεπιθύμητος πολίτης. Φεύγουν τρένα κάθε μέρα. Διάλεξε». Υπογραφή Κούκλουξ Κλάν Πολέμησαν το μίσος με μίσος. Το πολέμησαν αρνούμενοι να φύγουν. Και όταν ήρθε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, οι γη εκείνων των ανεπιθύμητων κατατάχτηκαν μαζικά στον Αμερικανικό στρατό.

13:54 Πολέμησαν και πολλοί πέθαναν για τη σημαία της χώρας που κάποτε τους ήθελε εκτός. Σήμερα, πολλοί λίγοι ξέρουν τι έγινε στη Σαουθομάχα. Η πόλη δεν έχει πια Greek Town. Το όνομα του Μασουρίδη δεν είναι σε κανένα σχολικό βιβλίο Ίσως γιατί η επιτυχία είναι ο πιο εύκολος τρόπος να ξεχάσεις την ταπείνωση Οι Έλληνες της Αμερικής δεν βρήκαν το αμερικανικό όνειρο να τους περιμένει Χρειάστηκε να το πληρώσουν Με χρήματα, με αίμα, με χαμένα ονόματα Και έναν άνθρωπο που τον έβαλαν σε ένα πλοίο και τον έσβησαν από την ιστορία Δεν περίμενα να τους ανοίξουν την πόρτα Την ανάγκασαν να ανοίξει Δύο μετανάστες Στάθηκαν αντικριστά σε ένα παγωμένο δρόμο Και ο ένας σκότωσε τον άλλον Ένας λαός πλήρωσε γι' αυτό Κι όμως Έναν αιώνα μετά Αυτός ο λαός δεν έγινε απλός αποδεκτός Έγινε κομμάτι Της ίδιας της Αμερικής Αν σας άρεσε κάντε like Μοιραστείτε το με τους φίλους σας Και ακολουθήστε μας για περισσότερες μικρές πραγματικές ιστορίες