K2E7: Ο Παπουλάκος: Ο Αγράμματος Χασάπης που Τον Κυνήγησε Ολόκληρο Κράτος — και Έγινε Άγιος

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Το καλοκαίρι του 1852 ο στρατηγός γενναίος Κολοκοτρώνης, γιος του γέρου του Μοριά, ξύπνησε στη Μάνη περικυκλωμένος. Δεν τον περικύκλωσε ξένος στρατός, ούτε επαναστάτες. Τον περικύκλωσαν 2000 μανιάτες με τα ντουφέκια γεμάτα για να προστατέψουν έναν αγράματοδοτάχρονο πρώην χασάπη. Έναν καλόγερο που δεν είχε στρατό, δεν είχε χρήματα, δεν είχε τίτλους. Είχε μόνο τη φωνή του και μ αυτή τη φωνή είχε τρομάξει ένα ολόκληρο βασίλειο.

00:36 Ποιός ήταν αυτός ο άνθρωπος; Και γιατί; 172 χρόνια αργότερα, η ίδια εκκλησία που τον καταδίωξε θα τον ονόμαζε άγιο. Τον έλεγαν Παπουλάκο Χαϊδευτικά ο Παπούλης. Το πραγματικό του όνομα ήταν Χριστόφορος παναγιωτόπουλος. Γεννήθηκε γύρω στο 1770 στον άρμπουνα των Καλαβρύτων, ένα χωριό τόσο μικρό που οι περισσότεροι χάρτες του αγνοούσαν. Μισή ζωή την πέρασε σφάζοντα ζώα. Και μετά γέρος πια φόρεσε το ράσο και βγήκε στους δρόμους. Μέσα σε λίγα χρόνια χωριά τον υποδέχονταν σαν Μεσσία, άλλοι τον καταδίκαζαν σαν απατεώνα και πράκτορα ξένης δύναμης. Η επίσημη ιστορία τον έγραψε Τσαρλατάνο, η λαϊκή μνήμη τον κράτησε άγιο.

01:31 Η αλήθεια, όπως σχεδόν πάντα κρύβεται κάπου ανάμεσα και είναι πιο περίεργη και από τις 2 εκδοχές. Για να καταλάβεις τον παπουλάκο πρέπει πρώτα να καταλάβεις την Ελλάδα του. Είναι 1830 so η επανάσταση έχει τελειώσει. Το αίμα έχει στεγνώσει, αλλά η ελευθερία που ονειρεύτηκαν οι αγρότες δεν ήρθε ποτέ. Στη θέση του σουλτάνου ήρθε ένας δεκαεφτάχρονος βαυαρός βασιλιάς, ο Όθωνας και μαζί του μία αυλή από ξένους αξιωματούχους που δεν μιλούσαν τη γλώσσα. Δεν ήξεραν τα ήθη και δεν είχαν βαφτιστεί ορθόδοξοι. Και τότε το νέο κράτος έκανε κάτι που ράγισε τα χωριά. Το 1833 η Εκκλησία της Ελλάδας αποκόπηκε από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης.

02:26 Εκατοντάδες μικρά μοναστήρια, το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας του φτωχού έκλεισαν με μία υπογραφή. Για τον αγρότη της Πελοποννήσου αυτό δεν ήταν διοικητική μεταρρύθμιση, ήταν επίθεση στην ίδια την ψυχή του ξένος βασιλιάς κλειστά, μοναστήρια, νέα σχολεία με δασκάλους που έλεγαν δίδασκαν γράμματα χωρίς Θεό. Το χωριό ένιωθε ότι του έκλεβαν τον κόσμο του και περίμενε κάποιον να το πει δυνατά. Αυτόν τον κάποιον τον βρήκε.

03:02 Ο Χριστόφορος δεν ήταν μορφωμένος, έμαθε ανάγνωση και γραφή μόνος του αργά με κόπο, αλλά είχε κάτι που δεν διδάσκεται. Ήξερε πως να μιλάει στους ανθρώπους, ήξερε τι πονούσαν τη φοβούνταν, τι τους έλειπε; Πήγε στο μέγα σπήλαιο, έγινε μοναχός, πήρε άδεια κήρικα και ξεκίνησε την περιοδεία του από την Αχαΐα. Δεν κηρύττε σαν παπάς κήται σαν προφήτης, έλεγε ότι τα σχολεία δηλητηρίαζαν τα παιδιά, ότι ο βασιλιάς ήταν αβάπτιστος, ότι οι Βαυαροί ήθελαν να ξεχριστιανήσουν τη χώρα. Τους ξένους τους έλεγε Διαβολοτραγιά τα δικαστήρια γυφτόσπιτα την ιερά Σύνοδο άθεη.

03:52 Και ο κόσμος τρελάθηκε. Δεν άκουγαν έναν ρήτορα, άκουγαν κάποιον που έλεγε φωναχτά αυτό που εκείνη ψυθύριζαν με φόβο. Και όσο μιλούσε το πλήθος μεγάλωνε δεκάδες εκατοντάδες χιλιάδες. Εδώ η ιστορία σταματά να είναι πολιτική και γίνεται κάτι άλλο, κάτι πιο σκοτεινό και πιο ανθρώπινο. Οι άνθρωποι δεν τον άκουγαν πια, τον λάτρευαν, έκοβαν τρίχες από τα γένια του για φυλακτά, μάζευαν τον ιδρώτα του για ιατρικό, θεωρούσαν άγια ακόμα και τα μαχαιροπίρουνα του. Στη Μονεμβασιά τον υποδέχτηκαν 7000 άνθρωποι. Στην Καλαμάτα χτυπούσαν οι καμπάνες στη μάνη, ξεσηκώθηκαν ολόκληρα χωριά.

04:46 Και τότε ο παπουλάκος πέρασε μία γραμμή, άρχισε να μετονομάζει χωριά το Κολοκύθι το βάφτισε νέα Ιερουσαλήμ, χειροτονούσε δικούς του παπάδες, υποσχόταν ότι θα έπαιρναν πίσω την Αθήνα. Και μετά την Κωνσταντινούπολη. Όταν η αστυνομία πήγε να τον σταματήσει, εκείνος δεν υποχώρησε. Συγκρότησε ένοπλη φρουρά στην Τρίπολη Ονομάρχης που προσπάθησε να τον πιάσει. Τραυματίστηκε αλλού.

05:19 Ένας έπαρχος και ένας υπομήραρχος κόντεψαν να λιντσαριστούν από 3000 οπαδούς. Για το κράτος Ο Γέρος Καλόγερος δεν ήταν πια ενόχληση ήταν ο υπ αριθμόν ένα εχθρός. Και η κυβέρνηση βρήκε την τέλεια εξήγηση. Διέδωσε ότι ο παπουλάκος ήταν πράκτορας στρατολογημένος από τον πρέσβη του Τσάρου για να σπείρει ρωσική προπαγάνδα. Ήταν αλήθεια, δεν υπάρχει καμία απόδειξη.

05:51 Αλλά ήταν βολικό, γιατί έναν άγιο δεν μπορείς να τον κυνηγήσεις έναν ξένο πράκτορα μπορείς; Το κράτος αποφάσισε να τελειώνει. Για να πιάσει ένα νάο φλο γέρο έστειλε δύναμη σαν να πήγαινε σε πόλεμο ένα τάγμα στρατού, χιλιάδες κοροφύλακες, πυροβολαρχία και 5 πολεμικά πλοία. Και εκεί στη Μάνη ήρθε η στιγμή που ανοίξαμε αυτή την ιστορία. Ο γενναίος κολοκοτρώνης βρέθηκε αντιμέτωπος όχι με τον Παπουλάκο, αλλά με χιλιάδες μανιάτες έτοιμους να πεθάνουν για αυτόν.

06:30 Ένα λάθος κίνημα και η Ελλάδα θα βυθιζόταν σε εμφύλιο. Ο στρατηγός έκανε το μόνο που μπορούσε. Αποσύρθηκε. Το κράτος είχε ηττηθεί με τα όπλα. Ο παπουλάκος ήταν άπιαστος. Αλλά υπάρχει κάτι που νικά και τα χείλια τουφέκια; Ο πιο έμπιστος άνθρωπός του, ένας παπάς που τον έλεγαν Παπαβασίλαρο τον πούλησε. Στη Σπάρτη του μέτρησαν 6000 δραχμές. Κι εκείνος οδήγησε 6 χωροφύλακες ντυμένους μανιάτες για να μην τους καταλάβουν στο κρησφύγετο του παπουλάκου σένα απομονωμένο μοναστήρι.

07:14 Δεν έπεσε ούτε μία τουφεκιά. Ο γέροντας πιάστηκε ήσυχα χωρίς μάχη. Αυτό που δεν κατάφεραν 5 πολεμικά πλοία το κατάφεραν 6000 δραχμές. Δεν τον δίκασαν ποτέ. Το κράτος φοβήθηκε ότι μια δίκη θα πυροδοτούσε νέες εξεγέρσεις. Έτσι τον έκρυψε πρώτα στη φυλακή του Ρίου, μετά εξορίασε μοναστήρι της Άνδρου. Αλλά ακόμα και πίσω από τα κάγκελα δεν σταμάτησε κήρυτες τους προσκυνητές που έρχονταν από τη θάλασσα να τον.

07:53 Και τότε γεννήθηκε ο θρύλος. Οι οπαδοί του διέδωσαν ότι το πλοίο που τον μετέφερε το βούλιαξε άγγελος ότι ο παπουλάκος δεν πνίγηκε γλίτωσε. Επί εβδομάδες χιλιάδες ξημεροβραδιάζονταν στις παραλίες περιμένοντας να τον δουν να γυρίζει καβάλα σε δελφίνια. Δεν γύρισε. Πέθανε εξόριστος στην άνδρο στις 18/01/1861 στον τάφο του χάραξαν πάνω σε έναν απλό ξύλινο σταυρό μόνο 3 λέξεις.

08:29 Χριστόφορος παπουλάκος, κήρυκας. Η ιστορία θα μπορούσε να τελειώνει εκεί. Ένας ταραχοποιός που τον έσβησε το κράτος. Αλλά η μνήμη είναι πιο πεισματάρα από τα κράτη. Στην Πελοπόννησο γενιές ολόκληρες συνέχισαν να λένε μία φράση, οπότε έρχονταν δύσκολοι καιροί. Και στις 30/08/2024 172 χρόνια μετά τη Μάνη, έγινε το αδιανόητο.

09:00 Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η κορυφή της εκκλησίας που κάποτε τον είχε κηρύξει αυτοχειροτόντο και άθεο, τον κατέταξε στο Αγιολόγιο. Ο απατεώνας του κράτους έγινε Άγιος Χριστόφορος ο Παπουλάκος. Η μνήμη του τιμάται κάθε 18 Ιανουαρίου. Λοιπόν, ποιος είχε δίκιο; Το κράτος που είδε έναν επικίνδυνο φανατικό που ξεσήκωνε αμόρφωτους αγρότες ενάντια στην πρόοδο και τα σχολεία ή χιλιάδες που είδαν έναν άγιο που στάθηκε μόνος του απέναντι σε μία εξουσία που τους πατούσε. Ίσως και οι 2.

09:43 Ίσως κάνεις. Αλλά ένα είναι σίγουρο. Ένας αγράμματος χασάπης από ένα χωριό που δεν έβγαινε στους χάρτες, κράτησε ένα ολόκληρο βασίλειο ξάγρυπνο. Και κέρδισε τη μόνη μάχη που μετρούσε στο τέλος. Τη μάχη της μνήμης.