ΕΞΟΔΟΣ 1826 - Επεισόδιο 1ο: Η νύχτα της Εξόδου

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Δεν θα ήταν υπερβολή να ισχυριστούμε ότι η έξοδος του Μεσολογγίου έσωσε την ελληνική επανάσταση. Για όλο το πρώτο εξάμενο του 1926, το Μεσολόγγι είναι καθημερινό νέο σε κάθε ευρωπαϊκή εφημερίδα, με τουλάχιστον ένα δημοσίευμα. Τέτοια περίπτωση του Μεσολογγίου δεν είχε ξαναγίνει. Δηλαδή, μία πόλη να πάρει την απόφαση να χαθεί και να μην παραδοθεί.

00:26 Είχε τέτοια δύναμη και αξιοπρέπεια αυτή η απόφαση. Είχε κάτι το αρχαιοληνικό. Αυτοί όλοι οι οποίοι έκαναν την έξοδο αναπαραστάθηκαν ως μάρτυρες που θυσιάστηκαν. Άρα εδώ υπάρχει και το στοιχείο της θυσίας. Και αυτό σημαίνει ότι η κοινή γνώμη της Ευρώπης πια πιέζει τις κυβερνήσεις. Είμαι η Κατερίνα Τζουμερκιώτη και αυτό είναι το podcast Έξοδος 1826.

01:04 Ενεχητικό ντοκιμαντέρ για την έξοδο του Μεσολογγίου, με αφορμή τα 200 χρόνια από το 1826. Η σειρά είναι μια παραγωγή των φίλων της Λιμνοθάλασσας. Σε κάθε επεισόδιο εξετάζουμε τι έγινε, πώς φτάσαμε εκεί και τι άφησε πίσω του το γεγονός. Στο πρώτο επεισόδιο ξεκινάμε από τη νύχτα της εξόδου Μια νύχτα που άλλαξε τις ισορροπίες δυνάμεων και καθόρισε την ελληνική επανάσταση Την άνοιξη του 1826 το Μεσολόγγι βρίσκεται σε δινή θέση Η πολιορκία ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1825 Από τον Μεχμέτ Ρεσίτ Πασά, τον επωνομαζόμενο ως Κιουταχή Όμως τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς φτάνει έξω από την πόλη ο Αιγύπτιος στρατηγός Σιμπραήμ Πασάς, γιος του Μεχμέταλη της Αιγύπτου Από κείνο το σημείο και μετά τα δεδομένα αλλάζουν Η πίεση γίνεται ασφυκτική Οι προσπάθειες για ανεφουδιασμό εξουδετερώνονται Η πείνα και οι αρρώστιες εξαπλώνονται στην πόλη Τον προηγούμενο μήνα τα στηρίγματα γύρω από την πόλη πεύττουν το ένα μετά το άλλο Ο Ντολμάς, το Βασιλάδι, το Ετωλικό Λίγες μέρες πριν την έξοδο, στις 25 Μαρτίου γίνεται η μάχη της Κλίσοβας που λύγει με νίκη των πολιορκημένων

02:40 Η νίκη προσφέρει ένα ψυχολογικό ανάχωμα, όμως η εικόνα δεν αλλάζει Ο ανεφοδιασμός είναι αδύνατος. Οι πολιορκημένοι ξέρουν ότι η μόνη τους εναλλακτική είναι η έξοδος. Οι δάλος είτε θα πεθάνουν είτε θα παραδοθούν. Συνομιλώ με τον Αντώνη Διακάκη. Είναι διδάκτορη ιστορίας και συγγραφέας του βιβλίου «Το Μεσολόγγι» στο 1821 από τις εκδόσεις Ασίνη.

03:12 Τον βρίσκω στην Κάσο από όπου μου μιλάει τηλεφωνικά. Το κλειδί για την άμυνα, όπως συχνά στις πολεμικές επιχειρήσεις, δεν είναι τόσο οι ικανότητες στο πεδίο της μάχης μόνο, αλλά στον εφοδιασμό του αντιπάλου. Για όσο το Μεσουλόγγι μπορούσε να παίρνει τρόφιμα και πολεμοφόδια από τη θάλασσα, ήταν πάρα πολύ πιθανό ότι δεν θα έπεφτε.

03:35 Υπήρχαν και οι οχυρώσεις, υπήρχε η ικανότητα των αμυνόμενων, υπήρχαν τα προβλήματα των πολιορκητών. είναι πιθανό ότι θα ανάγκασε και τους αντιπάλους να υποχωρήσουν για άλλη μια φορά εάν ξαναλέω μπορούσε να εφοδιάζεται διαρκώς από τη θάλασσα αυτό όμως δεν θα μπορούσε να γίνει από τη στιγμή που ήσαν οι Αίγυπτοι το δικό τους το ναυτικό επίσης είναι πολύ καλό πολύ ισχυρό κατασκευάζουν πλοία ειδικά για τη λιμνοθάλασσα τα κατασκευάζουν εκεί και τα εισάγουν στη λιμνοθάλασσα σε μεγάλους αριθμούς θα καταφέρουν να καταλάβουν πρώτο το βασιλάδι μετά τον τολμά θα αποτύχουν στην κλίσογα αλλά πια ο κλοιός για το Μεσολόγγι είναι πολύ στενός ο ελληνικός στόλος για λόγους που έχουν να κάνουν με τη γενικότερη δυναμία τώρα των επαναστατών εκείνη την περίοδο, οικονομική και στρατιωτική δεν θα καταφέρει να σπάσει τον κλοιό τέλη Μαρτίου αρχές Απριλίου του 1926, θα τον εγκαστεί να αποχωρήσει εκεί ήταν η μοναδική φορά μέχρι εκείνη τη στιγμή που ο μικρός ελληνικός τόλος που είχε απομείνει

04:42 δεν κατάφερε υπό τον Μιαούλη πάλι να λύσει την πολιορκία, δεν θα μπορούσε να το κάνει αυτό, έτσι όπως στους σχετισμούς των δυνάμεων πια, οπότε οι πολιορκημένοι κατάλαβαν ότι δεν μπορούσαν πια να μείνουν ή και άλλο μέσα στην πόλη. Απόσπασμα από την απόφαση της εξόδου. Εν ονόματι της Αγίας Τριάδος. Βλέποντες τον εαυτόν μας, το στράτευμα και τους πολίτας εν γέννη, μικρούς και μεγάλους, παρελπίδαν ειστερημένους από όλα τα κατεπήγοντα αναγκαία της ζωής προς σαράντα ημέρας, και ότι εκπληρώσαμε τα χρέη μας ως πιστοί στρατιώτε της πατρίδος εις την στενήν πολιορκίαν ταύτην και ότι αν μίαν ημέραν υπομείνομεν περισσότερον θέλουμε να αποθάνει όρθιοι εις τους δρόμους όλοι.

05:40 Θεωρούντες εκ του άλλου ότι μας εξέλιπεν κάθε ελπίς βοηθείας και προμηθείας τόσον από την θάλασσαν καθώς και από την ξηράν να βαστάζομεν ενώ ευρισκόμεθα νικητέ του εχθρού, αποφασίσαμε νομοφόνος. Η έξοδος μας να γίνει βράδυ εις τας δύο ώρας της νυχτός, 10 Απριλίου, ημέρα Σάββατον και ξημερώνοντας των Βαΐων. Έλθει ή δεν έλθει βοήθεια.

06:09 Το τελικό σχέδιο, κατά τον Νικόλαο Κασσομούλη, υπαγορεύθηκε στις 10 Απριλίου από τον επίσκοπο Ιωσήφ των Οργών Οι προετοιμασίες για την έξοδο διαρκούν 10 ημέρες Το σχέδιο προβλέπει διαχωρισμό των ενόπλων με τους αμάχους Οι ενόπλοι οργανώνονται σε δύο φάλεγγες υπό τους Νότι Μπότσαρη και Δημήτρη Μακρύ. Οι άμαχοι από την άλλη συγκροτούν μια τρίτη ομάδα, με επικεφαλής πιθανότατα τον Αθανάσιο Ραζικότσικα, και θα περάσουν από σχετικά ευνοϊκό σημείο.

06:52 Τι θα έκαναν όμως με τους αμάχους? Συνάντησα τη Μαρία Ευθυμίου. Είναι ιστορικός και ομότιμη καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. μια επικοινωνία που πάντα δεν ήξερες ποιος τι λέει και τι. Πάντως το ήξεραν, τους περίμεναν δηλαδή, αυτό είναι το βασικό. Άμα δεν το ήξεραν οι Οθωμανοί όπως δεν ήταν κακό το σχέδιο, αλλά αυτοί τους περίμεναν εκεί που τους περίμεναν και ευμειδιάστηκαν οι άνθρωποι αυτοί.

07:50 Ακόμη περισσότερο δηλαδή οι άμαχοι βρέθηκαν ακόμη πιο αδύναμοι πιο δύναμη μπροστά στις εξελίξεις, όντας ο Οθωμανός στις θέσεις που από την πλευρά του ήταν οι σωστές για να τσακίσει κάθε δράση. Παρότι υπάρχει πρόβλεψη, οι γέφυρες για τους αμάχους δεν κατασκευάζονται ποτέ. Οι πολιορκημένοι περίμεναν τη βοήθεια ενόπλων, που βρίσκονταν έξω από την πόλη.

08:23 Η Γενική Εφημερίδα γράφει ότι θα χωρίζονταν σε δύο φάλαγγες αμέσως μετά την επέμβαση. Οι φάλαγγες θα κατευθύνονταν προς τα στρατόπεδα του Κυταχή και του Ιμπρέμ Πασά, με σημείο συνάντησης τους πρόποδες του Ζιγού. Ο διδάκτορης ιστορίας Αντώνης Γιακάκης μας εξηγεί. Το σχέδιο προφανώς το έφτιαξαν όλοι μαζί σε κάποια από τις κοινές τους συνεδριάσεις όπως έκαναν όλα τα σχέδια μέχρι εκείνη την ώρα.

08:52 Είναι αξιοσημείωτο βέβαια ότι το σχέδιο της εξόδου Απέβλεπε στη σωτηρία όλων και των αμάχων που είχαν απομείνει στην πόλη Των χιλιάδων αμάχων που υπήρχαν στην πόλη Σε αντίθεση με την αρχική απόφασή τους Που ήταν να σκοτώσουν τους αμάχους προκειμένου αυτοί να μην εκμαλωτιστούν Η έξοδος ξεκινά τη νύχτα της 10ης Απριλίου.

09:28 Απόσπασμα από τα ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων 1821-1833 του Νικόλαου Κασομούλη. Η ώρα οι προσδιορισμένοι πλησίαζαν. Η σελήνη ήταν δεκαήμερος, εις την αύξησή της. Προμίσης ώρας εσκεπάσθη με έν σύννεφον σκοτεινών και δροσόδες. Έβρεξεν ο λίγον και άρχισεν ο τόπος να γλιστρά Πλην εδοξάσαμε τον Θεόν διότι εκείνη τη στιγμή Εσκέπασεν το φέγγος της Ελλήνης Να ωφεληθούμεν από το σκότωσι στο κίνημα Πριν μας καταλάβουν Ο Ιμπραήμις έρυπτε να κατάπαυστα βόμβεση στην πόλη Ενώ όλοι ευρισκόμεθα εις το ποδάρι Όλοι κρυφογελούσαν εννοήσαντες Ότι δεν είχεν θετική πληροφορία της ώρας και του τόπου της εξόδου μας.

10:23 Φιλούντες το χώμα, αποχαιρετούσαμε με δάκρυα μίαν θέση, ή της μας εφαίνεται ότι ήταν ο Παράδεισος, και εις την οποίαν αφήναμε τόσους ήρωας, μόλον όπου αγνοούσαμε και εμείς την τύχη μας. Ευγήκυνος ημεοφόρος και με τους οδηγούς άρχισαν συγκεχημένως πλέον να εξέρχονται, ασπαζόμενοι και αποχαιρετούντες το οχύρωμα εις την θύραν και τας βαθμίδας με αναστεναγμούς.

10:52 Συγχρόνως άρχισαν και από την Λουνέταν. Οι από την Λουνέταν εξερχόμενοι έβρισκον αμέσως επίπεδον, διότι το αυλάκι τελείωνεν. Οι δεξιά πτέρυγα αργοπορούσεν, διότι όλοι έπρεπε να διαβούν από το σκεπαστέν με στρώματα μέρος, το οποίον από το συχνόν πάτημα έγινε ένα μείγμα με τη λάσπη. Τρία τέταρτα της ώρας επεριμέναμεν καρτερούντες την βοήθεια να προσβάλλει το στρατόπεδο του Κιουταχή Και δεν εφαίνεται τίποτες Οι εχθροί, εάν και δεν ήξευραν την ημέρα και το σχέδιον Πληροφορηθέντες όμως θετικώς την εξοδόν μας Είχαν ενδυναμώσει και το αριστερόν από μέρος του Κιουταχή Και το δεξιόν με τριπλασίας δυνάμεις Το σύννεφον το οποίο εκάλυπτεν τη σελήνην εις όλον τούτο το λίγον διάστημα διαλυθένωσαν από προσευχή του Ιμπραήμις των Θεών Η σελήνη έφεξεν ως αν ημέρα Ξεσκεπασθέντες ούτω από τον ίσκιον οι περίστασεις δεν καρτερούσαν να υπομείνομεν περισσότερον Μας ειδοποίησαν οι εμπροσθηνεί να ετοιμαστούμεν διότι θα ορμήσουν καθώς έπρεπε να συγκεντρωθούν από όλη την πόλη, δεν ήταν σε ένα σημείο συγκεντρωμένο,

12:41 όπως ήταν οι υπόλοιποι ένοπλοι ο καθένας στο σημείο του, έπρεπε να συγκεντρωθούν από περισσότερα σημεία. Ίσως και γιατί προσπάθησαν να σώσουν κάτι από τα υπάρχοντά τους, να μεταφέρουν ό,τι μπορούσαν να μεταφέρουν. Βέβαια, είχαν την πειθαρχία των ένοπλων σωμάτων. Ήταν πολύ φυσικό ότι οι άμαχοι, ειδικά οι μεγαλύτερες ηλικίας, θα καθυστερούσαν να συγκέντρωθούν και να μαζευτούν την ώρα που πρέπει.

13:04 Βγήκε το φεγγάρι εκείνη τη στιγμή, αποκάλυψε τη θέση της φρουράς, είχε προηγηθεί και βροχή, υπέμεναν για ένα διάστημα, ίσως μια ώρα, τον τουφεκισμό, τον κανονιοβολισμό από τον αντίπαλο, περίμεναν βοήθεια από τα σώματα εκτός της πόλης. δεν υπήρχαν μεγάλες απώλειες εκείνη τη στιγμή μέχρι στη φάση αυτή ήταν πολύ νωρίς γι' αυτό αλλά δημιουργήθηκε μια πιεστική κατάσταση καθώς περνώντας κάποιοι άμαχοι από το σημείο που έπρεπε να βγουν έκαναν κάποιο θόρυβο αυτού δυσχαίρανε τα πράγματα γιατί ειδοποιούσε τον αντίπαλο και γενικά ο θόρυβος από την συγκέντρωση των εννοπλών σωμάτων κινητοποίησε προοδευτικά τους αντιπάλους.

13:54 Όταν κατάλαβαν ότι δεν θα υπήρχε βοήθεια απ' έξω, η ένοπλη της φρουράς επιτέθηκε, αναζητώντας έτσι διέξοδο, πετώντας οτιδήποτε άλλο είχαν πάνω τους, επιδιώκοντας να διαφύγουν πολεμώντας. Το έδαφος δεν τους βοηθούσε, είχε προηγηθεί η βροχή, όσοι ήταν αδύναμοι κυρίως από την πίνα, είπαμε που είχε προηγηθεί, έμεναν πίσω είναι πολύ πιθανό πιστεύω ότι όσοι είχαν τη δύναμη να τρέξουν εκείνο το βράδυ ήταν εκείνοι οι οποίοι είχαν πρόσβαση σε κάποιο είδους τρόφιμα στο τελευταίο διάστημα της πολιοργίας οι οποίοι έμεναν πίσω αναγκαστικά πρέπει τώρα να φανταστούμε ότι έπρεπε να καθάνε τα όπλα να τρέχουν ήταν ήδη ταλαιπωρημένοι ήθελε πολλές σωματικές δυνάμεις δηλαδή για να συμμετάσχεις σε αυτό πολλοί έπεφταν Ήταν εξαμπλημένοι, ζητούσαν από τις μαρτυρίες, από τους δικούς τους να τους σκοτώσουν.

14:52 Φαίνεται ότι δημιουργήθηκε σύντομα μια χαοτική κατάσταση. Καμιά πλευρά από τις δύο, ούτε οι πολιοκητές, είχαν πλήρη αντίληψη του τι συνέβαινε. Ήταν το σκοτάδι, ήταν η εγκύπτα των αντιμαχώμενων. Δεν μπορούσαν εύκολα να ακουστούν διαταγές από καμία πλευρά. κάτι που συμβαίνει στις μάχες πολύ περισσότερες στις συνθήκες αυτές χιλιάδες άνθρωποι έρχονται έξω από την πόλη δοκίμαζαν να βγουν, χιλιάδες άλλοι τους περίμεναν υπήρξε ένα μείγμα εκεί κραυγών, πυροβολισμών, βομβών, εκρήξεων είχαν παγιδεύσει τις θέσεις στις οχυρώσεις, είχαν βάλει εκρηκτικά δηλαδή τα ανατείναζαν εκείνη τη στιγμή για να μην πέσουν και στον αντίπαλο Απόσπασμα από τα ενθυμήματα στρατιωτικά του Νικόλαου Κασομούλη.

15:39 Όλοι οι Άραβες από τα δύο χειρώματα εκένωσαν τα όπλα των Διαμιάς και τα πυροβόλα και εδόθησαν εις την φυγήν. Οι σπιδίσαντες οι εδικοί μας μέσα τους έβαλαν εις αταξίαν. Έκοψαν όσους επρόφθασεν και εδινήθη ο καθής από αυτούς. Δεν άκουγες άλλο αυτήν την ώρα παρά κτύπων των σπαθιών και για τα γανιών ως άνιστο μακελίον. Το πείρα άναψεν πανταχώθεν, εις όλων των στρατόπεδων Φωνές εχθρών, κρότη πυροβόλων, φωνές δουφεκιών Ένα μείγμα όλων, δεν διεκρίνεται ο τίποτες Μεθυσμένοι όλοι από μανίαν, καθένας εξημών κοίταζαν εμπρός Να διαβεί και να διασπά τα εμπόδια Όσοι ήσαν δυνατότεροι, επιδούσαν τον άβλακα Όσοι ήταν αδύνατοι, έμειναν οπίσω «Εις την φωτιάν αυτήν, έως να φτάσωμεν, ενθυμήθην την Παναγίαν και είπα «Παναγία μου φύλαξέ μας»

16:35 Ενώ εμείς ορμούσαμεν εκεί, από όπιστεν μας τα βόλια έπιπτον ως αν χάλαζα Είδα τον αδελφό μου μήτρον ορμούντα με το χέρι στα μάτια και το γιαταγάνι και έκτοτε δεν τον ματαείδα Μας άφησεν και εμένα και τους αδελφούς μου τον μεγαλύτερο πόνο εις την καρδιά έως σήμερον Επάνω εις την ορμήν και εις τον βρασμόν της φωτιάς δεν εξέβρω πως ακούστη μια φωνή όπισθεν ημών Οπίσσο! Οπίσσο μωρέ παιδιά!

17:06 Τούτο έκαμεν μερικούς να οπισθοδρομήσουν, ίσως να σώσουν τους άλλους Ούτως εξεκόπησαν από το ορμής αναθρώων σώμα Λαβώντες τότε στην ευκαιρίαν οι από το αριστερόν πλευρόν Άραβες Ευγήκαν από τα χαρακώματα και τους εκτύπησαν εις την γέφυρα Και ούτως όλοι οι φαμελίτε μη δυνηθέντες να διαβούν τον Άβλακα τούτον Οπισθοδρόμησαν άλλοι εντός της πόλεως και άλλοι μη δυνηθέντες να πηδήσουν Έμειναν μέσα εις τον Άβλακα και εις τους λοιπούς τάφρους Σε πολλές μαρτυρίες καταγράφεται μια φωνή να καλεί τους πολιορκημένους να επιστρέψουν στα τείχη Μας μιλάει γι' αυτό η Μαρία Ευθυμίου Και επιπλέον ακούστηκε και μια φωνή ένα παλαβό πράγμα, κανείς δεν έχει καταλάβει την ώρα που περνούσαν οι άμαχοι ας πούμε μια φωνή πίσω, ωραί, πίσω ας πούμε Οι άνθρωποι μπερδεύτηκαν, έρχισαν άλλοι να γυρνούν πίσω, τσαλαπατήθηκαν, μπερδεύτηκαν και τα υπά.

18:11 Όλα αυτά ή θα γινόταν με ακρίβεια ή αλλιώς κάνει το πράγμα πιο επιρρεπέστολ. Το τέλος. Το σε ποιον ανήκει η φωνή παραμένει άγνωστο ακόμη και σήμερα. Η ύπαρξή της αναφέρεται και στα Βρετανικά αρχεία, τα οποία μελετά ο καθηγητής φιλοσοφίας δικαίου και θεωριάς θεσμών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αριστίδης Χατζής.

18:41 Τον συναντώ στο γραφείο του. Μου μιλά για μαρτυρία διασωθέντος που όταν έφτασε στο νησάκι Πεταλά περιέγραψε τι συνέβη εκείνη τη νύχτα. Ένα από τα σημαντικότερα έγγραφα που βρήκα είναι μια μαρτυρία, μια κατάθεση στον Πεταλά το νησάκι εκεί που είναι εκεί λοιπόν καταλήγει ένας Έλληνας ο οποίος έχει διαφύγει με τον εξής τρόπο αυτός ξεκινάει μαζί με τους άλλους για την έξοδο ακούει το πίσω πίσω που φωνάζουν λέει ο ίδιος μάλιστα ότι το φωνάζει ο Τζαβέλας το πίσω στην κατάθεσή του τη μαρτυρική στις Βρετανικές Αρχές, γυρίζει πίσω βλέπει να μπαίνουν τα τουρκικά στρατεύματα, κρύβεται και προσπαθεί να μην συλληφθεί, να μην τον βρούνε και κάποια στιγμή που μαζί με κάποιους άλλους κατορθώνουν και μέσω της λιμνοθάλασσας, κολυμπάνε, κάνουν τα νησάκια, δεν ξέρω με ποιον τρόπο, δεν τα περιγράφει αναλυτικά, πέφτουν πάνω σε ένα τρετανικό καράβι, το οποίο βρίσκεται εκεί για να συλλέξει πρόσφυγες και τον μαζεύουν.

19:46 Τον μαζεύουν, τον πάντσουν στον πεταλά και εκεί δίνει κατάθυση και περιγράφει το τι ακριβώς είδε. μαζί με αυτόν είναι μια ομάδα με αρκετές γυναίκες, πολλά παιδιά, έναν ηλικιωμένο γέρο αυτοί έχουν φύγει από το Μεσολόγγι, έχουν καταφύγει σε ένα βάλτο εκεί κρύβονται περιμένοντας να δούνε πώς μπορούν να σωθούν να περάσει κάτι, ένα ελληνικό, αγγλικό, οτιδήποτε γαλλικό να τους σώσει εκεί λοιπόν περιμένοντας αυτοί που μπαίνουν στο ίδιο καράβι μετά όπως και αυτός που σας είπα ο οποίος είναι Κερκυραίος, κάποια στιγμή πλησιάζει μια περίπολος Αιγυπτιακή, Οθωμανική, η οποία προσπαθεί να βρει άτομα που έχουν διαφύγει, να τα συλλάβει, να τα σκοτώσει και κρύβονται μέσα στο βάλτο και επειδή ένα από τα παιδάκια κλαίει, το πνίγουν για να μπορέσουν να διασώσουν τους υπόλοιπους.

20:42 Μπαίνουν και αυτοί λοιπόν στο γεωκαράβι, καταλήγουν και αυτοί στον πεταλά και διασώζονται. Αυτός που έδωσε τη μαρτυρία ήταν ένας από τους τυχερούς που κατάφεραν να διασωθούν Και ενώ η μάχη εξελίσσεται μέσα στο Μεσολόγγι η νύχτα συνεχίζεται Υπάρχουν τραυματίες, ασθενείς, γυναικόπαιδα, ηλικιωμένοι Που εξ αρχής δεν μπορούσαν να βρίσκονται στις φάλαγγες Καταγράφονται ανατινάξεις Κορυφαίο γεγονός είναι η έκρηξη στην πύρητη δαποθήκη του Χρήστου Καψάλη όπου είχαν βρει καταφύγει ο γυναικόπαιδα τραυματίες ηλικιωμένοι Χιλιάδες άμαχοι σκοτώνονται ή εχμαλωτίζονται Οι συμπλοκές συνεχίζονται για περίπου δύο ημέρες μέσα σε οχυρωμένα σπίτια Στις 6 το πρωί της 11ης Απριλίου ακούγεται κανονιοβολισμός από τα Οθωμανικά πλοία Είναι το σήμα ότι η πόλη έχει καταληφθεί Το Μεσολόγγι έπεσε Γενική Εφημερίστης Ελλάδος Εναυπλίο, 4η-21 Απριλίου 1826 Εγχώριοι Ειδήσεις Από Ναυπλίου Η 16η του Απριλίου ήταν ημέρα λυπηρά, διότι κατά αυτήν την ημέρα έφτασε και η σημάση πικροτάτη είδησης ότι το Μεσολόγγιον έπεσε, τελευταίον εις τα σχήρας του εχθρού, αφού ολόκληρων χρόνων αντεστάθηκε νεότατα εις τόσας και τόσας εχθρικάς δυνάμεις.

22:30 Ο εχθρός συγκέντρωσε όλες του τα δυνάμεις στο Μεσολόγγιον και το περιέζωσε δια θαλάσσης με πλοιάρια Ο ελληνικός στόλος έφτασε εκεί, αλλά έφτασε παράκαιρα Οι εναυτό αθάνατοι ήρωες αφού κατέφαγαν πάνω τη δύνατη να φαγωθεί απελπισθέντες από του να λάβουν συτροφάς απεφάσισαν να εξέλθωσει και διαμέσων των εχθρών να σωθώσει πολεμούντες το οποίο και έγινε τη νύχτα της δεκάτης προς την εντεκάτη του μηνός.

23:08 Μη δυνάμενοι δεν αφαίρωσοι με θεαυτών και τους ασθενείς και πληγωμένους εσύναξαν αυτούς και όλους τους αδυνάτους εις ο λίγας ο χειροτέρας οικίας και αποχαιρετήσατε τους συμμετόχους τόσων ηρωικών κατορθωμάτων ανεχώρησαν. Ιδέεν απομείναντες αδύνατοι, αφού και ούτως έχοντες επολέμησαν ανδρείως, εκάησαν αφεαυτών ζώντες, διαναστερήσωση των εχθρών την δόξαν, ότι εκυρίευσε το Μεσολόγγιον, ζώντων εν αυτό ανθρώπων.

23:42 Από δέ των εξελθόντων, ολίγοι την έσε χάθησαν. Οι δε λοιποί περί τας δύο χιλιάδας διεσώθησαν αυλαβείς. Ο εχθρός δεν μπορεί να καυχηθεί ότι εκηρύευσε το φρούριον εκείνο δια της δυνάμεως. Το Μεσολόγγιον έπεσε, αλλά και πεσόν ζει. Τα στήθη των αθανάτων υπερασπιστών του Μεσολογγίου αντέσχουν περισσότερον εις των εχθρών παρά τα τύχη.

24:07 Αυτά ετρώμασαν τον εχθρόν. Αυτά θέλουσε τον κατατρομάσει πάλιν. Ο Ιμπραήμις και ο Κιουταχής φαίνονται νικητές, αλλά είναι νικημένοι. Εκείνη η νύχτα έληξε με μια ήττα των πολιορκημένων. Όμως για όσους βρίσκονται μακριά, η ιστορία μόλις άρχισε. Το νέο της πτώσης ταξιδεύει αργά. Για εβδομάδες το Μεσολόγγι είναι καθημερινή είδηση στην Ευρώπη Ο καθηγητής Αριστίδης Χατζής μας εξηγεί Τα νέα λοιπόν καθυστερούν Μέχρι να φτάσουν στην Ευρώπη Θα πρέπει να ενημερωθούν οι Ευρωπαίοι για το δίγεντο στο Μεσολόγγι Ενημερώνονται από νέα τα οποία είναι αληθή Αλλά κυρίως από fake news επειδή υπάρχει μεγάλη ζήτηση από το κοινό να μάθει τι συμβαίνει στο Μεσολόγγι δημοσιεύονται πράγματα τα οποία είναι εντελώς ψευδή το γνωρίζουμε ότι για παράδειγμα το Μεσολόγγι έπεσε ξέρω εγώ τον Ιανουάριο ή ότι οι Έλληνες κάνανε έξοδο εξόντωσαν τους Τούρκους, τους διώξανε και το Μεσολόγγι είναι ελεύθερο ότι σκοτώθηκε ο Ιβραήμ ότι ο Ιβραήμ μπήκε στο Μεσολόγγι Δηλαδή, γράφει ο καθένας ότι φαντάζεται ή τις πληροφορίες που έμαθε και οι οποίες ήταν λαθασμένες ή ήταν επίτηδες διαστρεβλωμένες κτλ.

25:46 Ανάμεσα σε αυτές τις πληροφορίες όμως, έχουμε και αξιόπιστες πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές, οι οποίες κυρίως προέρχονται από Βρετανούς αξιωματικούς, οι οποίοι γράφουν στις οικογένειές τους ή γράφουν αναφορές στα υπουργεία στα οποία ανήκουν. Επίσης έχουμε τις αναφορές Δημοσιεύματα που βασίζονται σε πιο επίσημες αναφορές Που διαραίει το Foreign Office Αυτό που έχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για μένα Είναι ότι για όλο το πρώτο εξάμενο του 2026 Το Μεσολόγγι είναι καθημερινό νέο Σε κάθε ευρωπαϊκή εφημερίδα Με τουλάχιστον ένα δημοσίευμα Αυτό είναι το...

26:29 Δηλαδή, μας δείχνει κυρίως αυτό η προσφορά που υπάρχει νέων για το Μεσολόγιο, ότι υπάρχει ζήτηση μεγάλη από το κοινό που διαβάζει εφημερίδες. Και η πτώση πώς αντιμετωπίζεται. Για την πτώση θρυνεί κυριολεκτικά όλη η Ευρώπη. Δεν έχω δει καμία δημοσίευση, ακόμα και σε εφημερίδες συντηρητικές ευρωπαϊκές, οι οποίες δεν ήταν από την αρχή της επανάστασης θετικές απέναντι στον ελληνικό αγώνα.

27:01 Δεν υπάρχει καμία δημοσίευση, δεν έχω βρει εγώ, η οποία να επιχέρει, η οποία να χρησιμοποιεί το Μεσολόγγι για να δείξει ότι αυτή όλη η ιστορία θα λήξει άδοξα, κακώς την υποστηρίξατε, ως την υποστηρίξατε κτλ. Υπάρχει ένας πραγματικός ευρωπαϊκός θρήνος, μπορώ να πω, για το Μεσολόγγι. Αυτό που συνέβη ήταν ηρωικό και αυτό που συνέβη είναι ταυτόχρονα θλιβερό, γιατί ελπίζουμε ότι τελικώς οι Έλληνες θα νικήσουν.

27:41 Ξεκινήσαμε την αφήγηση από τη νύχτα της εξόδου. Όμως η ιστορία δεν τελειώνει εκεί. Η έξοδος είναι μια στρατιωτική ήττα και η είδηση συγκλονίζει την Ευρώπη. Για να καταλάβουμε πως φτάσαμε ως εδώ πρέπει να γυρίσουμε λίγα χρόνια πίσω. Ακούσατε το πρώτο επεισόδιο του ηχητικού ντοκιμαντέρ «Έξοδος 1826». Μια σειρά για τα 200 χρόνια από την έξοδο του Μεσολογγίου.

28:18 Αν θέλετε να ακούσετε τη συνέχεια της σειράς, μπορείτε να ακολουθήσετε τους λογαριασμούς των φίλων της Λιμνοθάλασσας σε Spotify, Apple Podcast και YouTube. Δημοσιογραφική επιμέλεια, αφήγηση, Κατερίνα Τζουμερκιώτη. Ηχητική επεξεργασία, μοντάζ, Κωνσταντίνος Χριστογιάννης. Αποσπάσματα διάβασαν. Κατερίνα Στρατηγάκη Κωνσταντίνος Χριστογιάννης Στο επόμενο επεισόδιο Τα ελληνικά χρονικά φιλοδοξού να παίξουν ένα ρόλο ιδεολογικό ασκούν κριτική στην ελληνική κυβέρνηση εν καιρό πολέμου.

29:07 Έχει ταυτιστεί το Μεσολόγγι με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο αλλά ο επιφανέστερος, το επιφανέστερο πρόσωπο που συνέδεσε το όνομά του με την πόλη του Μεσολογγίου είναι ο Λόρδος Βήρονας. Οι διεθνείς αντιδράσεις είναι φυσικά πάρα πολλοί. Έντονες ξέρουμε ότι ο ποιητής Άλφρετ Τένισον, για παράδειγμα, έχει αναφέρει ότι όταν έμαθα ότι πέθανε, ο Βήρον ήταν σε μια εξοχική του κατοικία, έτρεξα στην ακρογιαλιά και έγραψα πάνω στην άμμο ότι ο Λόρδος Βήρον έχει πεθάνει.

29:36 Πρέπει λοιπόν για να καταλάβουμε το τι συμβαίνει στο Μεσολογγί, να δούμε πώς ξεκινάει αυτή η εμπλοκή του Μεσολογγίου στην Ελληνική Επανάσταση, πώς παίζει το ρόλο που παίζει και πώς καταλήγει και με το θάνατο του Μπάιρον αλλά και με την ηρωική έξοδο, το Μεσολόγγι, να βοηθήσει πάρα πολύ την επιτυχία την τελική της Επανάστασης.