ΕΞΟΔΟΣ 1826 – Επεισόδιο 4: Η Β’ Πολιορκία του Μεσολογγίου

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:01 Είναι Ιούλιος του 1825. Η μεγάλη πολιορκία έχει ξεκινήσει στο Μεσολόγγι από τον Απρίλιο. Ο Κιουταχής στέλνει μέσα στα τείχη την πρότασή του. Ζητά παράδοση της πόλης σε δέκα ημέρες. Ως εγγύηση, δύο προμαχώνες θα περάσουν στον έλεγχό του. Η απάντηση των πολιορκημένων είναι ομόφωνα αρνητική. Η πόλη συνεχίζει την άμυνα. Είμαι η Κατερίνα Τζουμερκιώτη και αυτό είναι το τέταρτο επεισόδιο της σειράς Έξοδος 1826.

00:40 Μια παραγωγή των φίλων της Λιμνοθάλασσας για τα 200 χρόνια από την έξοδο του Μεσολογγίου. έχει τελειώσει 4-5 μήνες πριν. Τελειώσει εντός εισαγωγικών. Ένας πόλεμος εν φίλος δεν τελειώνει. Καθόλου εύκολα. Δημιουργεί θέματα που ξέρνονται δεκαετίες και ήταν πάρα πολύ πρόσφετος. Η Πελοπόννησος είχε ιτηθεί αρχές του 1925 από την είσοδο των ρουμελιωτικών στρατημάτων που δεν αφήσαν πέτρα σε πέτρα και δηλαδή λάτξαν όλα τα αρχοντικά της Πελοπόννησος και κατέστρεψαν όλη την οικονομική βάση της Πελοποννήσου.

01:49 Την ίδια ώρα που έναν μήνα αργότερα ήρθε ο Ιμπρέημς στην Πελοπόννησο και άρχισε να χτυπάει τους Έλληνες και να τους χτυπάει πολύ αποτελεσματικά. Γιατί, διότι οι Έλληνες μόλις βγαίναν από εμφύλιο πόλεμο, στην πραγματικότητα ακόμα σαρβνόταν τα πράγματα. Έτσι δεν υπήρχε κάτι συντεταγμένο να αντιμετωπίσει τον Ιμπρέημ, ο οποίος άρχισε να κάνει τις μεγάλες του ουνίκες και να σαρώνει τον έναν μετά τον άλλον.

02:14 Είμαστε δηλαδή στην άνοιξη του 1925 και οι Έλληνες είναι αποδιοργανωμένοι, τρομαγμένοι, διότι ο Ιμπραήμ είναι μια νέα κατάσταση και εκείνο το οποίο θα ήταν το χειρότερο να συμβεί είναι να λείψουν η ασπίδα. Να λείψει η ασπίδα. Ποια δηλαδή? η στερεά Ελλάδα. Η στερεά Ελλάδα σημαίνει κάθοδο από τα ανατολικά ή κάθοδο από τα δυτικά Οθωμανικών στρατευμάτων.

02:45 Θα κατέβουν από τα δυτικά, δηλαδή από το μακρινό όρος. Γιατί, γιατί αν δει κανείς από την Οθωμανική πλευρά τη δικιά τους, αν ξεκαθαρίσει το δυτικό κομμάτι της Πελοποννήσου, τότε ασφαλίζεται περισσότερο οι επιτυχίες των Οθωμανών, επειδή η δυτική πλευρά είναι και η πιο επιρρεπής σε καλές εξελίξεις για τους Έλληνες λόγω της γυθνίασης με την Αγγλία και αυτό το φοβούνται πολύ οι Οθωμανοί και αυτό επιλέγουν, κατεβούν από τα στενά του Μακρινόρους.

03:24 Το υπολόγιζαν οι Έλληνες αυτό ότι από εκεί θα κατεβούν. Δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν τίποτα στο Μακρινόρος. έγινε μια προσπάθεια αλλά δεν ήταν τίποτα. Οι Οθωμανοί πέρασαν τα στενά του Μακρυνόρους από μέρους τελείωσε το πανηγύρι. Θα απολιορκήσουν το Μεσολόγγι. Ο Ιμπραήμ σαρώνει την Πελοπόννησο. Την ίδια ώρα ο Κιουταχής αναλαμβάνει επικεφαλής των χερσαίων δυνάμεων της Ρούμελης.

03:52 Η αποστολή του ήταν σαφής. Να τελειώσει την εξέγερση στη Δυτική Ρούμελη και να καταλάβει το Μεσολόγγι. Ποιος ήταν ο Κιουταχής, η Μαρία Ευθυμίου μας λέει. Ο Κιουταχής, το «Machmätresit» φασάς, ήταν από τους ικανότερους στρατιωτικούς οθωμανικής αυτοκρατορίας, δεν ήταν οτι και ότι. Και αυτός ήταν γιος ορθόδοξου γεωργιανού ιερέα.

04:19 Ήταν γεωργιανός, από τη Γεωργία, εκεί στον Κάφκασο. Ο πατέρας ήταν ορθόδοξος ιερέας. Αυτός έγινε μουσουλμάνος και έγινε στέλεχος του Οθωμανικού στρατού, ο περίφημος Κιουταχής. Αυτός ήταν ένας στρατηγικός, ένας στρατηγικής προσωπικότητας και πολύ σοβαρός άνθρωπος και πολιορκήσε το Μεσολόγγι όπως έπρεπε για την Οθωμανική πλευρά.

04:41 Δηλαδή ήξεραν, δεν τον μαθαίναν τώρα που είναι το Μεσολόγγι, που είναι τα σημεία που πρέπει να πιάσουν γύρω-γύρω από το Μεσολόγγι. Τον Απρίλιο του 1825 ο Κιουταχής κατευθύνεται στο Μεσολόγγι Στην Κωνσταντινούπολη η κατάκτηση της πόλης γίνεται αιμονής στο Σουλτάνο Συνομιλώ με τον καθηγητή Οθωμανικής Ιστορίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σουκρού Ιλιτζάκ Το Μεσολόγγι το 1825 είχε πλέον γίνει το επίκεντρο της επανάστασης και οι Πασάδες το αποκαλούν κλειδί του Μοριά.

05:25 Είχε γίνει πλέον ο πρώτος στόχος της Υψηλής Πύλης. Η κατάκτηση του Μεσολογγίου είχε γίνει αιμόνη για τον Σουλτάνο Μαχμού II και είχε γράψει σε ένα αυτόγραφο διατάγμα «Ένας Θεός ξέρει ότι μέρα και νύχτα το μυαλό μου και η αγωνία μου είναι πρώτα και κύρια αφιερωμένα στην είδηση της κατάρρυψης αυτού του μεσολογίου». Τότε η Υψηλή Πύλη πήρε αποφασιστικά μέτρα.

05:58 Πρώτα, απομάκρυνε από την περιοχή των Ομερβριών. επιπλέον αποφάσισε να περιορίσει τους Αλβανούς που είχαν αριθμητική υπεροχή στον στρατό και δρούσαν ανεξέλεγκτα. Με αυτόν τον τρόπο θέλησαν να αποφύγουν ενδεχόμενο ένωση σαμποτάς κατά την διάρκεια της πολιορκίας. Αυτό το έκαναν μεταφέροντας τουρκόπουλα, δηλαδή στα έγγραφα λέγονται «τουρκούσερ», δηλαδή εθνοτικά τουρκούς στρατιώτες από τη Θράκη.

06:38 Για να προχωρήσουν στο Μοριά και να καταστήλουν την Ελληνική Επανάσταση έπρεπε να πάρουν το Μεσολόγγι πρώτα. Αυτή ήταν η σημασία του Μεσολόγγι. Και να σπάσουν την αιμόνη των επανάστατων. Στα χρόνια που μεσολάβησαν από την πρώτη πολιορκία, το Μεσολόγγι έχει ενισχυθεί. Αποκτά οχυρώσεις. Πίσω από το έργο βρίσκεται ο μηχανικός από την Χίο, Μιχαήλ Κοκκίνης.

07:08 Για τις οχυρώσεις μου μιλά τηλεφωνικά ο διδάκτωρ ιστορίας Αντώνης Διακάκης. να εφαρμόσουν κάποιες οχυρωματικές αρχές, οι οποίες είχαν καθιερωθεί στην οχυρωματική ήδη από προηγούμενες ιστορικές περιόδους. Τοποθέτησαν το πυροβολικό σε θέσεις που σχημάτιζαν μια εχμή ενός βέλους, να το πω έτσι, κάπως παραστατικά μπορούμε να το φανταστούμε.

08:00 Δηλαδή δεν ήταν μια κυπλική οχύρωση, ήταν μια οχύρωση σε στάδια. υπήρχε το εξωτερικό τείχος, υπήρχαν διάμεσες οχυρώσεις υπήρχαν οσιορότερα οχυρωματικά έργα και πυροβολία πιο πίσω γενικά ήταν μια οχύρωση που είχε το βασικό πλεονέκτημα της αλληλοκάλυψης ήταν μια ικανοποιητική οχύρωση για τα βαλκανικά δεδομένα για έναν αντίπαλο του επίπεδου του Οθωμανικού στρατού δεν ήταν κάτι το ιδιαίτερο και το εντυπωσιακό Είναι γνωστό άλλωστε ότι ο Ιμπρέιν Πασάς όταν ήρθε αργότερα με το τακτικό εκκλητιακό στρατό χλέβασε τις οχυρώσεις.

08:40 Του φάνηκε δηλαδή ότι είναι πολύ κατώτερες από αυτό που είχε ακούσει. Και ήταν. Δεν ήταν κάποια εντυπωσιακά οχυρωματικά έργα. Ήταν η δεξιότητα των ίδιων των πολεμιστών, των σουλιωτών, των τόπιων, η συνεργασία μεταξύ τους. Αυτή που επέτρεψε την εκμετάλλευση των πλέον εκτιμάτων της οχυρώσης. Παρ' όλα αυτά παραμένει ένα σημαντικό τεχνικό επίτευγμα, ναι.

09:01 Και χωρίς ο χειρός φυσικά η άμενα θα ήταν πολύ δυσχερέστερη. Οι πολιορκημένοι δίνουν ονόματα στους προμαχώνες τους. Ονόματα που ξέφευγαν από τα στενά όρια της επαναστατημένης Ελλάδας. Συναντώ στο γραφείο του τον καθηγητή συνταγματικού δικαίου της νομικής Αθηνών, Σπύρο Βλαχόπουλο. Είναι κάτι το οποίο δείχνει αν θέλετε την πνευματικότητα του αγώνα των Μεσολογητών την περίοδο εκείνη Δηλαδή τι σημασία έχουν οι ονομασίες στις ντάπιες, στους προμαχώνες Γιατί δείχνει τους συμβολισμούς Ξέρετε αυτό το οποίο είναι συγκλονιστικό την περίοδο εκείνη είναι ότι όλα ήταν σε ένα επίπεδο συμβολισμών Ήταν σύμβολο το Μεσολόγη ήταν για την περίοδο ένα σύμβολο αγώνα, σύμβολο ελευθερία, σύμβολο πατριωτισμού που ήταν ονόματα αγωνιστών, ονόματα τα οποία είχαν σχέση με την πολιορκία του Μεσολογγίου και την ιστορία του Μεσολογγίου, υπήρχε η Ντάπια του Λορδοβύρονα, αλλά ταυτόχρονα δίνανε και ονομασίες οι οποίες ήταν ξένων προσωπικότητων που δεν είχαν καμία σχέση με το Μεσολόγγι.

10:14 Υπήρχαν προφανώς και ξένοι φιλέλληνες που πολέμησαν και τους είχαν δώσει όνομα σε Ντάπια όπως του Νόρμαντ, του Γερμανούκου φιλέλληνα. αλλά υπήρχε παραδείγματος χάρη η ντάπια του Γουλιέλμου της Οράγγης. Η ντάπια αυτή, η οποία υπάρχουν διάφορες εκδοχές, ξέρετε από εκεί και πέρα είναι δύσκολο να αναπαραστήσει κανείς την πραγματικότητα, κάποιοι λένε επειδή ένας Άγγλος βοήθησε στην ανακατασκευή της ντάπιας του Γουλιέλμου της Οράγγης, η οποία ήταν και η ντάπια, όπως λέγεται, η Λουνέτα, που υπάρχει ακόμα η ονομασία στους μεσολογγίτες, στους ντόπιους, η Λουνέτα.

10:50 Υπήρχε επίσης η ντάπια του Γουλιέλ Μουτέλου, που ήταν σύμβουλο ελευθερίας έτσι, ο εθνικός ήρωας των Ελβετών, που ήταν σύμβουλο ελευθερίας. Και επίσης, για μένα, η πιο συγκλονιστική ντάπια, η οποία είναι και μοναδική, η οποία σώζεται και σήμερα, αν δει βέβαια κανείς φωτογραφίες παλαιότερες δεκαετίες περίπου του 1950 όχι με τη μορφή που είναι σήμερα είναι η μοναδική η οποία σώζεται στο Μεσολόγγι και η μοναδική στην οποία υπάρχει το κανόνι, το κανόνιο στάσιο είναι η ντάπια του Φραγκλίνου ή όπως αλλιώς λεγόταν Τερύμπηλε Τερύμπηλε γιατί εκεί έγιναν πολλοί φωνικές μάχες η δάπια του Φραγκλίνου είναι η ονομασία του Δενιαμίνη Φραγκλίνου ένα πολύ φωτισμένο πνεύμα φιλόσοφος, φυσικός που συνδέεται με την Αμερικανική Επανάσταση δεν είναι εντυπωσιακό ότι δίνουν ονομασία όχι σε ανθρώπους οι οποίοι συνδέονται με πολεμικές επιχειρήσεις με την ιστορία που γράφτηκε εκείνα τα χρόνια στο Μεσολόγγι αλλά με φωτισμένα μυαλά με εθνικούς ήρωες άλλων χωρών Δηλαδή ήθελαν να περάσουν με τις τάπεις ένα μήνυμα ότι εμείς πολεμάμε για την ελευθερία.

12:04 Και εμείς ενώνουμε όλο τον κόσμο. Ότι εμείς είμαστε το ένα με τους απ' έξω. Αυτό επίσης που είναι πάρα πολύ συμπληρωτιστικό είναι ότι ήταν και πατριώτες. Ο πολεμός είχε την πατρίδα τους. Ο πολεμός είχε τον τόπο τους. Οι μεσολογγίτες εκείνη την περίοδο. Αλλά ταυτόχρονα ήταν και τόσο ανοιχτοί. Ήταν και πατριώτες και κοσμοπολέτες.

12:22 Αυτό το λέω γιατί υπάρχει μια απάρεξηγημένη αντίληψη ότι όποιος είναι πατριώτης είναι και εθνικιστής. Όποιος είναι πατριώτης είναι κλεισμένος στο κάποιου κέντρο και δεν βλέπει έξω. Δεν είναι σωστό αυτό. Ο πραγματικός πατριώτης όχι ο πατριωκαύλος, ο πραγματικός πατριώτης είναι ταυτόχρονοι κοσμοπολίτες. Γιατί μοιράζεται κοινά ιδανικά με όλους τους άλλους ελεύθερους ανθρώπους.

12:42 Αυτό είναι το μεγάλο μήνυμα το Μεσολογγένιου την περίοδο εκείνη. Αγαπάς την πατρίδα σου, αγαπάς το τόπο σου, αγαπάς το έθνο σου, αγαπάς την ιστορία σου αγαπάς όμως και όλους τους άλλους ανθρώπους που μοιράζονται τα ίδια ιδανικά. Αυτό για μένα είναι συγκλονιστικό. Έχει εξωστρέφεια. Εξωστρέφεια, ναι. Γι' αυτό είναι πατριωτισμός και κοσμοπολιτικός ταυτόχρονα.

13:01 κοσμοπολιτισμός. Είναι εξωστρέφεια, είναι το βλέμμα προς τα έξω. Είναι, α, ήταν κλεισμένοι τους πολεμούς αν θέλανε να μπουν μέσα στο Μισολόγιο και ταυτόχρονα όμως οι Μισολογίτες που ήταν πολιορκημένοι βλέπουν προς τα έξω. Ήταν και ελεύθεροι. Και αισθάνονται ενωμένοι με όλους αυτούς τους ανθρώπους. Ο Κιουταχής ξεκινά αμέσως τις επιθέσεις.

13:23 Τα στρατεύματα του προχωρούν στην πόλη και ετοιμάζουν τις θέσεις τους. Ανάμεσα σε πολιορκημένους και πολιορκητές διεξάγεται μάχη χαρακομμάτων. Ο Αντώνης Διακάκης μας περιγράφει το σκηνικό. Οι ίδιοι οι πολιορκημένοι αναγνωρίζουν ότι έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η πολιορκία. Δηλαδή δεν είναι εκείνος θα μπορούσαμε να το πούμε με ο πιο χαλαρός τρόπος, με τον οποίο γίνονταν οι επιχειρήσεις στα προηγούμενα χρόνια.

13:59 Υπάρχει δηλαδή μια ένταση, υπάρχει ένα συνεχής βομβαρδισμός, υπάρχει ένα ισχυρό, σε σχέση με το παρελθόν, πυροβολικό, αλλά όχι τόσο ισχυρό σαν το γηπτιακό. Υπάρχουν συνεχείς επιθέσεις. Κυρίως γίνεται, κατά την πρώτη αυτή φάση, ένας αγώνας από την πλευρά των πολιορκητών να πλησιάσουν την πόλη. Δηλαδή κάνουν οι ίδιοι τα δικά τους οχυρωματικά έργα, σκάβουν τάφρους, σκάβουν προχώματα, στείνουν πυροβολία, με σκοπό να προωθήσουν δυνάμεις πολύ κοντά στην πόλη και να κάνουν μια τελική έφοδο.

14:37 Κυρίως θέλουν, προσπαθούν να συσσωρεύσουν, ήταν ένας αγώνας χαρακομμάτων όπως θα το λέγαμε με ένα νεότερο όρο, δηλαδή προσπαθούν να συστορεύσουν χώμα, φανταστείτε σε ένα σημείο, να στήσουν εκεί αυτό που ονόμασαν οι πολιοκημένοι το ύψωμα της ενώσεως, δηλαδή να μπορέσουν να ανέβουν στα τείχη, να συστορεύσουν χώμα, ώστε να μπορέσουν περνώντας από το σημείο αυτό να επιτεθούν στην ίδια την οχύρωση.

15:04 Είναι πολύ σημαντικό επίσης ότι αυτή η άμυνα είναι και αρκετά οργανωμένη, έχουν από την αρχή ορεστεί συγκεκριμένα καθήκοντα της φροράς το κάθε σώμα είναι τοποθετημένο σε συγκεκριμένη θέση υπάρχουν προβλέψεις για εναλλαγή εφόσον χρειαστεί των θέσεων αυτών υπάρχει αντικατάσταση σε περίπτωση σημαντικών απολύων από κάποιον άλλο σώμα υπάρχει συνεχής προϊοποίηση αργότερα το φθινόπωρο όταν οι βροχές θα κάνουν πιο δύσκολη τη μεταχείριση στην πόλη μένουν οι ένοπλοι σταθερά στις οχυρώσεις εκτεθειμένοι μέσα στις καιρικές συνθήκες είναι σε μια κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης και ετοιμότητας παρόλα αυτά το μεσολόγγε εκμεταλλεύονται οι αμυνόμενοι αυτά που τους προσέφερε η οχύρωση την αλληλοκάλυψη όπως είπαμε και πριν αλλά είναι πάλι το ότι η πόλη διατηρεί εκείνο το βασικό χαρακτηριστικό που είχε Από πριν το συμπεριφέρεται όπως είπα σαν νησί, δηλαδή θέλει πάλι την ενίσχυση από τη θάλασσα.

16:08 Ο ελληνικός τόνος θα καταφέρει δύο φορές να εφοδιάσει την πόλη, κυρίως την πρώτη φορά τον Ιούλιο του 1925 και τη δεύτερη φορά τον Νοέμβριο και όχι μόνο να εφοδιάσει ο ίδιος, αλλά να εγγυηθεί με την παρουσία του την ασφαλή ροή εφοδίων από τα Επτάνησα. Τον Ιούλιο, ο Κιουταχής στέλνει πρόταση παράδοσης. Η απάντηση δίνεται άμεσα.

17:00 Οι Έλληνες του απεκρίθησαν να στείλει την επαύριον διαναλάβει την απόκριση. Από το δήλη και έως το εσπέρας μας επιροβόλησαν οι πολιορκητές μας από ξηρά και θαλάσσις δραστηριότατα. Περί δέ του μεσονύκτιων μας έστειλε νοκιουταχής επιστολή, ζητώνω του παραδώσομεν ως προς το παρόν δύο εκ των κανονιοστασίων μας και μίαν θύραν, έως ό,τι να τελειώσω συνεισυνθήκε και υπογραφθώσει.

17:27 Την εικοστή του αυτού Το πρωί έγινε νομοφόνος η προς τον Κιουταχήν απόκρισης των χθεσινών επιστολών του Ενή του ανεφέρθη ότι το Μεσολόγγιο να νεμωτή δεν παραδίδεται εις τα σχήρας του Διό αν θέλει κανονιοστάσιο και θήρας ας έλθει να τα λάβει με τα όπλα του Τους πρώτους μήνες της πολιορκίας το Μεσολόγγι είναι σχεδόν αποκλειστικά μια πόλη ανδρών Γυναίκες, παιδιά και γέροντες έχουν μεταφερθεί κυρίως στον κάλαμο.

18:02 Το Σεπτέμβριο του 1825 ο Κιουταχής φαίνεται να υποχωρεί. Η αίσθηση είναι ότι τα χειρότερα πέρασαν και αποφασίζεται η επιστροφή των αμάχων. Η Μαρία Ευθυμίου εξηγεί τι σημαίνει η αποφασή τους. Το πρώτο εξάμεινο τα πράγματα λειτουργήσαν καλά. δηλαδή παρόλα τα προβλήματα λειτουργήσαν καλά και λειτουργήσαν καλά διότι έλειπαν τα γυναικόπαιδα και οι γέροντες διότι όταν ήταν φανερό ότι θα έρθουν οι Τούρκοι και θα πολιορκήσουν το Μεσολόγγι διότι δεν κρατήθηκαν τα στένα του Μακρινόφους και πέραγαν οι Οδωμανοί οι επικεφαλείς ας πούμε του Μεσολογγίου πήραν την απόφαση να διώξουν τα γυναικόπαιδα και τους γέροντες στην περιοχή του Καλάμου.

18:56 Ο Κάλαμος είναι ένα νησί στα παράλια της Ρούμελης που στην ουσία είναι πτάνησα και εκεί ήταν το τόπος διαφυγής των Μεσολογγιτών μονίμως όπως ήταν στην Αθήνα η Σαλαμίνα για χιλιάδες χρόνια και ο Κάλαμος για το Μεσολόγγι που το Μεσολόγγι δεν είναι αρχαία πόλη, είναι νεότερο. Όμως το Κάλαμος ήταν η περιοχή της διαφυγής τους Έτσι στο πρώτο εξάμεινο άμυνας του Μεσολογγίου Διαβάζει κανείς τα απομνημονεύματα των αγωνιστών Και έτσι συγκινείται από το ότι ήταν ένα παιχνίδι αντρών Πολεμιστών οι οποίοι το παίζουν όλα για όλα πάνω στα...

19:42 Δηλαδή δεν έχουν να υπερασπιστούν παιδιά και γυναίκες και αρρώστους. Είναι μόνοι τους το παιχνίδι και το παίζουν και το χαίρονται γιατί είναι πολεμιστές. Και επιπλέον ο στόλος μας είναι εκεί που έπρεπε να είναι και λόγω αυτού του γεγονότος, εκεί προς τον Οκτώβριο μήνα, Σεπτέμβριο-Οκτώβριο, έχει διαμορφωθεί εντύπωση ότι τους νικάμε τους τύπους ο Κιουταχής έμοιαζε ότι μαζεύει και το στράτευμά του και με μια πολύ επιπόλαιη απόφαση παρορμητική αποφασίζουν να φέρουν τα γυναικόπαιδα και τους αρρώστους από τον Καλαμό χωρίς να έχει τελειώσει τίποτα και γεμίζει το Μεσολόγγι με στόματα τα οποία πρέπει να θρέψεις και πλέον αρχίζει η κόλαση και στην ουσία αρχίζει και το τέλος κάθε ελπίδας των πραγμάτων διότι πλέον το Μεσολόγγι χρειάζεται πάρα πολύ τροφή για να κρατηθεί οι πολεμιστές δεν είναι απερίσπαστοι είναι ανάμεσά τους όλοι αυτοί οι άμαχοι ο άμαχος πληθυσμός που είναι και δικοί σου άνθρωποι είναι η μάνα σου, είναι ο πατέρας σου είναι τα παιδιά σου δεν είναι αστεία πράγματα

21:05 Ξαφνικά δηλαδή άλλαξε όλο το σκηνικό από μια πολύ επιπόλαιη απόφαση που έγινε παρορμητικά. Απόσπασμα από τα ενθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων 1821-1833 του Νικόλαου Κασομούλη. Ο κύριος Μάγερ, συντάκτης των ελληνικών χρονικών, επήγαινε στον Κάλαμο να μετακομίσει την φαμίλια του. Κάθε γυναίκα και τέκνα, ήτινες έξι μήνες δεν είχαν ιδεί τους γονείς των και συγγενείς, ενθαρρύνθησαν Μόλις εσήκωσαν τις σύζυγόν του ούτως από κάλαμον και πλήθος φαμελιών, άρχισαν να εισέρχονται στο Μεσολόγγι Εντός οκτώ ημερών, το Μεσολόγγι ευρέθη γεωμάτω από τα γυναικόπαιδα των υπανδρευμένων και από πλήθος άλλας μητέρας, γυναίκας, χήρας έτοιμες ειστερίθησαν τους άντρες των ή τα τέκνα των εις τον πόλεμο της πολιορκίας.

22:04 Άμα εσείς ορεύθησαν και άρχισαν να τρώγουν το ψωμί, ευθύς αισθάνθησαν το βάρος οι διοικούντες και όλοι οι φρουρά. Όλοι και όλες αποφάσισαν πλέον να πεθάνουν μαζί ή να βλέπουν τον θάνατον ή να λάβουν μέρος εις αυτόν. Τη αυτή απόφαση συγγενική ήταν αδύνατον πλέον να οπισθοδρομήσει Δια να έβγουνε φαμιλιές έξω Εθροφέ άρχισαν να ελαττώνονται Διότι όλοι αυτοί επσυχές ζούσαν από τα περισσεύματα των στρατιωτικών μερίδων Και όσα άλλα είδη μας έφερναν δια θαλάσσης οι έμποροι αυθυμερών τελείωναν Η φρουρά άρχισε να αισθάνεται την έλλειψη και να προβλέπει την ανάγκη όπου έμελεν να πέσει Η Διοικητική Επιτροπή, αδύνατος ούσα ηθικός, δεν ήξευρε πώς να διευθετήσει τα πράγματα.

23:01 Τον Δεκέμβριο φτάνει στην πόλη ο Ιμπραήμ. Και από την πρώτη στιγμή φαίνεται ότι κάτι αλλάζει. Ο Αντώνης Γιακάκης μας εξηγεί. Ο τρόπος όμως με τον οποίο έρχονται οι Αιγύπτιοι και όλη η οργάνωσή τους είναι πολύ διαφορετικός από εκείνο των υπόλοιπων Οθωμανικών δυνάμεων. Δηλαδή το επίπεδο της οργάνωσης του στρατού είναι ξεκάθαρο από την αρχή.

23:25 Στην ένα δικό του στρατόπαιδο δίπλα σε εκείνο του τιταχέ και των Αλβανικών δυνάμεων. Οι Αιγύπτιοι έχουν έναν τακτικό στρατό οργανωμένο από ξένος αξιωματικός όπως είναι γνωστό κλπ. και φαίνεται η διαφορά από την αρχή. Δηλαδή υπακούν σε εντολές διαφορετικά, κάνουν τα γυμνάσια τους μπροστά στην πόλη, οι πολιορχημένοι έχουν την εντύπωση ότι υπάρχει μια ολόκληρη πόλη απέναντί τους, ότι στείνεται σιγά σιγά.

23:50 Μέσα στο χειμώνα τώρα αυτό, δηλαδή θα πρέπει να κουβαλήσουν τεράστιες προσώτες εφοδίων από την Πελοπόννησο, να κουβαλήσουν κανόνια, να κουβαλήσουν πυρομαχικά, να τα αποθηκεύσουν, να τοποθετηθούν σε συγκεκριμένα σημεία, να αρχίσουν τον κανονιοβολισμό, να οργανώσουν κυρίως, ίσως εξίσου σημαντικό, να οργανώσουν ένα είδος προοδευτικά αμφίδιων επιχειρήσεων μέσα στη Λιμνοθάλασσα.

24:16 Να καταλάβουν δηλαδή τα νησάκια της Λιμνοθάλασσας από τα οποία ο ελληνικός στόλος κατάφερε να περνάει τρόφιμα στην πόλη όταν τα κατάφερε, δηλαδή τον Ιούλιο και τον Ναέμβριο, όπως είπαμε, ώστε να αποκλείσουν εντελώς το Μεσολόγγι από τη θάλασσα, από τα Αιτάνης, από τον ελληνικό στόλο που μπορεί να ξανάρθει. Οι Αιγύπτιοι καταλαβαίνουν ότι το κλειδί για την άμυνα ήταν ο εφοδιασμός.

24:40 Κατασκευάζουν ειδικά πλοία για βαθύ νερά για να ελέγξουν τη λιμνοθάλασσα. Στις αρχές Απριλίου του 1826, ο Μιαούλης με έναν μικρό στόλο δεν καταφέρνει να λύσει τον αποκλεισμό. Απόσπασμα επιστολής του Ανδρέα Μιαούλη προς τους προκρίτους της Ήδρας. Με βαθητά την λύπη βλέπουμε ότι το μεσολόγγι εντός ολίγου πίπτει άφευκτα εις την εξουσία του εχθρού εξαιτίας της πείνας, επειδή δεν είναι τρόπος πλέον να εμβάσωμεν ουδέ πολλήν ουδέν ολίγην τροφήν.

25:18 Ο εχθρός έχει περιζωσμένη όλη τη λίμνη με πολλά και ελαφρά πλοιάρια και τα διάφορα περάσματα φυλάττονται της σήμερων στενά Αν είχαμε περισσότερα ναυτική δύναμη με πολλά πυρπολικά τότε ήλπιζα ότι και το Μεσολόγγε βοηθείτο και ο Ιμπραήμις εκαταστρέφεται Πλην τώρα τα πάντα ματαιούνται Καθώς σας προείπα, λογαριάσετε ως χαμένο το Μεσολόγγι Ενώ η ροϊκή αυτή και πολυπαθής φρουρά είναι νηστική Κατά το λογαριασμό μας τέσσερας ημέρες τώρα Είναι ανάγκη όμως να ετοιμάσετε το γρηγορότερον και άλλα πυρπολικά και άλλα πλοία Αυτά, είτε σωθεί είτε παραδοθεί εντεσούτο το Μεσολόγγι είναι αναγκαιότατα για να μην χαθόμαι εξ ολοκλήρου διαμιάς.

26:19 Περί το πεταλάν, εκ του πλοίου Άρεος, 5 Απριλίου 1826, ο πατριώτης Ανδρέας Μιαούλης. Ο κλειός σφίγγει. Η έλλειψη τροφών γίνεται αισθητή ήδη από το φθινόπωρο του 1825. Ο ανεφοδιασμός γίνεται όλο και πιο δύσκολος. Τα τρόφιμα λιγοστεύουν. Οι ελήψεις δεν επηρεάζουν όλους το ίδιο. Η Μαρία Ευθυμίου μας λέει. Το πράγμα γίνεται και βαρύ διότι η κυβέρνηση γνωρίζει, και αυτό το ξέρουμε από όλες τις πλευρές, ότι οι ένοπλοι μέσα στην υπεράσπιση της νεσολογίου δήλωναν πολύ περισσότερα άτομα στις ομάδες τους, διότι έτσι η κυβέρνηση, δηλαδή είχε μπουλούκια ήταν ομάδες.

27:19 Ο αρχηγός κάθε ομάδα ενώ είχε 50 άτομα, ξέρω 20 άτομα, έλεγε ότι είχε 150 και απαιτούσε από την κυβέρνηση να στέλνουν τρόφιμα και πυρομαχικά για 150 ενώ είχε 20 ή 50. Αυτά τα ήξερα η κυβέρνηση ότι γίνονται και αυτό δημιουργούσε ένα τοξικό κλίμα μέσα στην άμυνα του Μεσολογγίου. Δηλαδή τα μπουλούκια μεταξύ τους, ενώ στο πρώτο γύρο τα πράγματα είχαν λειτουργήσει με συνεργασία και ομορφιά, τώρα είναι δηλητηριασμένα.

27:55 Διότι μια ομάδα υποψιάζεται την άλλη ότι έχει τρόφιμα και τα κρύβει, όλοι μαζί υποψιάζονται τους σουλιώτες, γιατί οι σουλιώτες ήταν διαβόητοι λεηλάτες και όλοι ξέρουν ότι δήλωναν εκατό φορές περισσότερο αναριθμό. Υπήρχε ένα κλίμα τοξικό που το πληρώσαμε. Η πίεση επηρεάζει και τις σχέσεις μέσα στην πόλη. Οι εντάσεις αυξάνονται, μας εξηγεί ο Αντώνης Γιακάκης.

28:32 Οι συνέπειες όπως ο λοιμός ξεκινούν από νωρίς. δηλαδή από τον Νοέμβριο ήδη καταγράφεται πείνα, καταγράφονται θάνατοι μέσα στην πόλη από το λιμό θάνατοι εννοείται αμάχων τα εφόδια που έφταναν μέσα στην πόλη δεν μοιράζονταν με έναν τρόπο ακριβοδίκαιο τον πρώτο ρόλο τον είχαν οι ένοπλοι εκείνοι θεωρούσαν, είναι βέβαια μεγάλη συζήτηση αυτή αλλά εκείνοι θεωρούσαν ότι προέχουν γιατί σε αυτούς δεν το ζήταν η άμυνα έπαιρναν φυσικά τρόφιμα και για τις οικογένειές τους Όσοι δεν κατάφερναν να είναι σε κάποιο κατάλογο μισθοτροφοδοσίας Κάποιο πλαρχηγού Δεν μπορούσαν να βρουν τρόφιμα Οπότε λιμοκτονούσαν Εάν δεν κατάφεραν να εισάγουν Ξέρω εγώ οι ντόπιοι, οι μεσολογγίτες Εάν δεν κατάφεραν να εισάγουν λίγο αλεύρι από τα Επτάνησα Με κάποιο πλιάριο Τι θα έτρωγαν Πώς θα ζούσαν Καταγράφονται λοιπόν θάνατοι Και ένοπλοι επίσης και ένοπλοι από άλλες περιοχές.

29:25 Όταν θα φτάσει ο λοιμός σε ένα ακραίο σημείο, οι πρώτοι που φαίνεται ότι πεθαίνουν είναι ένοπλοι από την υπεθρώ, από κάποιες ομάδες ενόπλων που δεν είχαν σχέση με τους ισχυρούς οπλαρχηγούς, κάποιοι κραβαρίτες ας πούμε, κάποιοι μεσολογγίτες οι οποίοι περιέθαλπαν τραυματίες, δηλαδή άνθρωποι οι οποίοι δεν είχαν στενό δεσμό με τους ισχυρότερους οπλαρχηγούς της άμυνας, οι οποίοι είχαν τον τρόπο να κρατούν ποσότητες εφοδίων για λογαριασμό τους, δηλαδή για να κρατούν τα δικά τους ένοπλα σώματα υποέλεγχο, για να δίνουν στους δικούς τους ενόπλους αυτά που έπρεπε και στις οικογένειές τους.

29:58 Υπήρχε μια μεγάλη ανισότητα στη διανομή αυτή, η οποία ήταν πάρα πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Στα Επτάνησα, οι Βρετανοί παρακολουθούν τις εξελίξεις και πλέον θεωρούν ότι η πτώση του Μεσολογγίου είναι θέμα χρόνου. Αρχίζουν να ετοιμάζονται για κάτι που οι πολιορκημένοι δεν έχουν αποδεχτεί. Συνομιλώ με τον καθηγητή φιλοσοφίας δικαίου και θεωρίας θεσμών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αριστίδη Χαντζή.

30:35 Όταν έρχεται ο Ιμπραήμ, αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση. Γιατί ξέρουν οι Βρετανοί, καταρχάς τι ξέρουν, Ξέρουν ότι η πόλη έχει βρεθεί σε μια πολύ δύσκολη θέση. Ότι ο ελληνικός στόλος δυσκολεύεται πια να την προσεγγίσει και από ένα σημείο και πέρα θα σταματήσει. Δεν θα έχει τη δυνατότητα. Ξέροντάς το λοιπόν αυτό, οι Βρετανοί κάνουν διάφορα πράγματα.

31:01 Προσπαθούν να μεσολαβήσουν. Επιτρέπουν όσο αυτό είναι εφικτό, την μεταφορά τροφίμων και τα λοιπά από τα ιόρια. Το εμπόριο και το μαυραγορήτικο εμπόριο. Σε αυτές τις περιπτώσεις πάντοτε εμφανίζεται. Αλλά κάνουν και κάτι άλλο που έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Προετοιμάζονται για το προσφυγικό κύμα. Δηλαδή οργανώνουν τον κάλαμο και γενικώς οργανώνονται για να δεχθούν μεγάλο κύμα προσφύγων.

31:30 Το οποίο δεν θα είναι πολύ μεγάλο τελικά γιατί θα γίνει έξοδος. Αλλά πάντως θα καταλήξουν αρκετοί πρόσφυγες. Τα τρόφιμα έχουν τελειώσει Το ναυτικό δεν μπορεί να σπάσει τον κλειό Η έκβαση μοιάζει προδιαγεγραμμένη Είναι προδιαγεγραμμένη Οι πολιορκημένοι ξέρουν ότι πρέπει να λάβουν μια δύσκολη απόφαση Αυτό όμως που δεν ξέρουν Είναι ότι η απόφαση τους θα καθορίσει την έκβαση της ελληνικής επανάστασης Ήταν το τέταρτο επεισόδιο του podcast Έξοδος 1826 Αν θέλετε να ακούσετε τη συνέχεια της σειράς μπορείτε να ακολουθήσετε τους λογαριασμούς των φίλων της Λιμνοθάλασσας σε Spotify, Apple Podcasts και YouTube Δημοσιογραφική έρευνα αφήγηση Κατερίνα Τσμερκιώτη Υχητική επεξεργασία μοντάζ Κωνσταντίνος Χριστογιάννης Αποσπάσματα διάβασαν Κατερίνα Στρατηγάκη Βασιλική Τσουμερκιώτη