ΕΞΟΔΟΣ 1826 - Επεισόδιο 2ο: Μια πόλη στη λάσπη

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Στο προηγούμενο επεισόδιο Το ήξεραν οι Οθωμανοί, με κάποιο τρόπο το ήξεραν. Δηλαδή ήξεραν τι ώρα θα βγουν και από πού. Υπάρχει ένας πραγματικός ευρωπαϊκός θρήνος για το Μεσολόγγι. Αυτό που συνέβη ήταν φλιβερό, γιατί ελπίζουμε ότι τελικώς οι Έλληνες θα νικήσουν. Είμαι η Κατερίνα Τσουμερκιώτη. Και αυτό είναι το δεύτερο επεισόδιο του podcast «Έξοδος 1826».

00:56 Ενα ηχητικό ντοκιμαντέρ για την έξοδο του Μεσολογγίου. Η σειρά είναι μια παραγωγή των φύλων της Λιμνοθάλασσας. Στο πρώτο επεισόδιο μιλήσαμε για τη νύχτα της εξόδου. Σήμερα επιστρέφουμε στην Αφετηρία, για να καταλάβουμε πώς μια μικρή πόλη στη Δυτική Ελλάδα μετατρέπεται σε πολιτικό και φιλελληνικό κέντρο της εποχής. Το Μεσολόγγι βρίσκεται βόρεια του Πατραϊκού κόλπου, ανάμεσα στους ποταμούς Αχελώο και Έβινο.

01:32 Προς τα τέλη του 18ου αιώνα έγινε πολύσυχνα στο εμπορικό κέντρο, με έντονη εμπορική δραστηριότητα προς και από τα Ιαωνιανισιά και τη Δυτική Ευρώπη. Τον Μάρτιο του 1821, όταν ξεκινάει η Ελληνική Επανάσταση, το Μεσολόγγι δεν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Αντίθετα, Πελοποννήσοι χαρακτηρίζουν τους Μεσολογγίτες άπιστος και ασυνείδητους κερδοσκόπους.

02:01 Η ιστορικός και ομότιμη καθηγήτρια ιστορίας του Εθνικού και Καπουδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Μαρία Ευθυμίου εξηγεί τι γίνεται στο Μεσολόγγι στην αυγή της επανάστασης. Το Μεσολόγγι άρχισε να μπει στην επανάσταση. Όταν ξεκίνησε η επανάσταση οι Μεσολογγίτες βάλαν τα πλοία τους για να μεταφερθεί τουρκικό άστρα τεύματα ενάντια στην Πελοπόννησο.

02:26 Και όταν μπήκαν στην επανάσταση μπήκαν μόλις τους τις δυνάμεις στην επανάσταση. Είναι πάρα πολύ ενδιαφέροντα αυτά τα σημεία αν τα δει κανείς. Και γενικά η Δυτική Στερεά είναι ένα πάρα πολύ περίπλοκο κομμάτι της Ελληνικής Επανάστασης, γιατί εκεί υπήρχαν πολλοί αρματολοί, πάρα πολλοί αφθαρέσκοι και με εσωτερικές τριβές τεραστίας κλίμακας.

02:50 Σε όλη την Επανάσταση υπήρχαν αρματολοί που κάναν καπάκια συνέχεια. Το κάμανε και στην Ανατολική, αλλά και στην Δυτική πάρα πολύ. η Καπάκια θα πει συμμαχίες με τους Οθωμανούς, που ήταν βραχίδιες και μεγαλύτερης διάρκειας. Και αυτό έκαμε τα πράγματα πάντα στη Δυτική Στερεά περίπλοκα. Και εκείνο που άλλαξε τις οροφίες στη Δυτική Στερεά είναι ότι οι Σουλιώτες εγκαταστάθηκαν στο Μεσολόγγι.

03:14 Έχει σημασία αυτό, δηλαδή δημιουργήθηκε ένας πόλος δύναμης μετά την κατάρρευση του Σουλίου στις αρχές της Επανάστασης, που οι Σουλιώτες πια χάσανε την πατρίδα τους και ήρθαν μαζικά στην Ελληνική Επανάσταση να συμμετάσχουν. Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1821, φτάνει στην πόλη ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και από εκείνη τη στιγμή το Μεσολόγγι αρχίζει να αποκτά πολιτικό βάρος.

03:46 Ο φαναριώτης πολιτικός, που κάποιοι αποκαλούν πρίγκιπα, παραμένει αμφιλεγόμενος μέχρι και σήμερα. Η εικόνα του ήταν τελείως διαφορετική από αυτή των πολεμιστών της Ρούμελης. Προερχόμενος από μεγαλοαστική οικογένεια, με διασυνδέσεις στην Ευρώπη, εγκαθίσταται στο Μεσολόγγι αναλαμβάνοντας τα ηνία στη Δυτική Ελλάδα. Η καθηγήτρια ιστορίας και πρίτανης του Παντιού Πανεπιστημίου Χριστίνα Γουλούρη μας μιλά για το ποιος ήταν ο Μαυροκορδάτος Εδώ ξεχωρίζω ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ο πρίγκιπας, ο φαναριώτης πρίγκιπας ο οποίος επέλεξε να αφήσει τις ηγεμονίες και να έρθει στην Ελλάδα για να έχοντας μοιηθεί βεβαίως τη φιλική εταιρεία Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος λοιπόν παίρνει αυτή την απόφαση και μάλιστα πολύ συμβολικά θα βγάλει τα οθωμανικά ρούχα και θα φορέσει τα δυτικά ρούχα.

04:50 Η εικόνα που έχουμε του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου με το κουστούμι το μαύρο είναι καινούργια, δεν τεινόταν έτσι. Φορούσε τα ρούχα της αυλής ας πούμε και των αξιωματούχων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. φτάνει λοιπόν στην Ελλάδα και θα έχει το Μεσολόγγι σαν έδρα του. Έχει ταυτιστεί το Μεσολόγγι με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο γιατί είχε αναλάβει πως ήταν χωρισμένες λίγο οι περιοχές ανάλογα με τους ηγέτες που είχαν, τους ηγέτες της Επανάστασης.

05:24 Ο Μαυροκορδάτος είχε πάρει τη Δυτική Ελλάδα. Άρα με κέντρο το Μεσολόγγι η Δυτική Ελλάδα ήταν υπό την επιρροή του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Μαζί του φτάνουν και φιλέλληνες. Ανάμεσά τους ο Γάλλος αξιωματικός Μαξίμ Ρεμπό, ο οποίος συναντά μια εικόνα μάλλον αποκαρδιωτική. Η καθηγήτρια γαλλικής φιλολογίας Κατερίνα Κυριαζή έχει κάνει διπλωματική εργασία πάνω στα απομνημονεύματα Γάλλων περιηγητών στο Μεσολόγγι το 19ο αιώνα.

05:57 Μας περιγράφει τη σκηνή της υποδοχής αλλά και όσα είδε ο Ρεμπό στην πόλη. Ο Ρεμπός τα απομνημονεύματά του για την Ελλάδα μας λέει ότι φτάνει το 1821 με το μαυροκορδάτο. Οι μεσολογγίτες τους υποδέχονται με κανονιοβολισμούς, κραυγάζοντας ζήτω η ελευθερία. Η εικόνα όμως της πόλης τον απογοητεύει. Μιλάει χαρακτηριστικά για ένα σωρό ανακατεμένα, οσπίτια πεταμένα εδώ και εκεί, χωρίς σειρά και ανάμεσα σε αυτά με δυσκολία κανείς διακρίνει κάποιους στενούς δρόμους που δεν είναι βέβαια πλακόστρωτοι.

06:37 Αντίθετα υπάρχουν πολλές εκκλησίες, καταστήματα και καφέ. Μας μιλάει για έναν αέρα που μυρίζει άσχημα αλλά ευτυχώς διαφεύγει χάρη σε ένα βορειοδυτικό άνεμο. Το έδαφος δεν είναι στέρεο, αποτελείται από φύκια της θάλασσας και βούρκο αποξηραμένο. Παρόλα αυτά όμως πιστεύει ότι αυτή η πόλη μπορεί να αποτελέσει ένα οχυρό ενάντια στις Οθωμανικές δυνάμεις Ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιγραφή του Φιλέλληνα και για τους κατοίκους Μιλάει για τον Μακρύ, για τον Ίσκο και άλλους καπετανέους Ο ένας αποκαλεί τον άλλο καπετάνιο, όρος που δείχνει τιμή και συνοδεύεται από πολυάριθμους άλλους μεσολογγίτες.

07:29 Στη συνέχεια περιγράφει τον οπλισμό τους, φορούσαν ζώνη με πιστόλια που έλεμπε το χρυσό και το επίχρυσο ασήμι, για ταγάνι με θήκη, μαχαίρι, τουφέκι αλβανικό και βέβαια η πίπα τους, απαραίτητο εξάρτημα. Όσον αφορά τις γυναίκες που τραβάν την προσοχή του ρεμπό βρίσκει τις φορεσχές τους πολύ περίεργες. Μιλάει για τα μαλλιά τους που κυματίζουν σε μακριές πλεξούδες από τις οποίες κρέμονται νομίσματα, για τα βαμμένα κόκκινα νύχια τους και πολλές φορές για τα χείλη τους που τα βάφουν με ένα χλωμό κίτρινο παίρνοντάς το από το πράσινο καρύδι.

08:13 Του δημιουργεί μια άσχημη εντύπωση όλο αυτό και προσθέτει ότι αυτό το μακιγιάζ το κάνουν οι γυναίκες με το μεσολογείο μία εποχή το χρόνο. Οι αντιθέσεις είναι έντονες. Όμως ο Μαυροκορδάτος με εμφανείς πολιτικές φιλοδοξίες επιλέγει να παραμείνει σε μια πόλη που δεν έχει καν τη στοιχειώδη οχήρωση. Γιατί όμως πήρε αυτή την απόφαση Μας μιλάει αυτό ο καθηγητής φιλοσοφίας δικαίου και θεωρίας θεσμών στο Εθνικό και Καπουδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αριστιδής Χατζής Το Μεσολόγγι ένας από τους λόγους που το επιλέγει ο Μαυροκορδάτος υποθέτω είναι ότι του δίνει ένα περιθώριο πολιτικών ελιγμών και οι προεστή εκεί στην αρχή ειδικά ο Ιωάννης Τρικούπης ο πατέρας του Σπυρίδωνα και παππούς του Χαρίλαου γίνεται συμμαχός του πολιτικός.

09:13 Και απ' την άλλη κάτι το οποίο νομίζω το θεωρεί αρκετά σημαντικό είναι ότι το Μεσολόγγι είναι αυτή η πόλη, η ελληνική επαναστατημένη, η οποία βρίσκεται πιο κοντά στη Δύση. Από εκεί δηλαδή είναι πιο εύκολο να στείλεις επιστολές μέσω των Επτανήσων να περάσουν αυτές και να πάνε στη Γαλλία, στην Αγγλία, στην Ισπανία και άλλου όπου θα στείλουν.

09:35 Άρα λοιπόν διευκολύνει από πολλές απόψεις μεταξύ των οποίων σε μια εποχή που είναι πολύ δύσκολη η επικοινωνία διευκολύνει και την επικοινωνία. Το 1821 όμως προς το τέλος του 1822 επειδή είναι ο Μαυροκορδάτος εκεί το Μεσολόγγι μετατρέπεται σε ένα από τα πολιτικά κέντρα με τα οποία οι Βρετανοί μπορούν να συνονιθούν. Γίνεται μια προσπάθεια προσέγγισης του Μαυροκορδάτου το 1922 για την ανέβρεση κάποιας λύσης η οποία θα σταματήσει τις εχθροπραξίες.

10:06 Και ο Μαυροκορδάτος βέβαια δεν τη δέχεται, την απορρίπτει κλπ. Όλα αυτά γίνονται στο Μεσολόγγι. Η ομάδα Μαυροκορδάτου είναι στο Μεσολόγγι, συναντώνει με τους Βρετανούς. οι Βρετανοί για τους Βρετανούς είναι πολύ εύκολο να βρουν στο Μεσολόγγι και να επικοινωνήσουν με την ομάδα αυτή μαυροκορδάτου δηλαδή ο σύνδεσμος Ελλήνων Βρετανών και του κράτους των Ιωνίων είναι το Μεσολόγγι.

10:28 Εκείνη την περίοδο στην πόλη βρίσκονται σε εξέλιξη οχυρώσεις. Το Μεσολόγγι που μόλις έχει μπει στην επανάσταση δεν διαθέτει οργανωμένα τείχη. Για τους Ευρωπαίους αξιωματικούς το έργο μοιάζει ανεπαρκές. Την ίδια ώρα οι στρατιωτικές ανάγκες φαίνεται να υποχωρούν μπροστά στη θρησκευτική ευλάβεια. Η Κατέρίνα Κυριαζή μας περιγράφει τη σύγκρουση.

10:53 Ο Φελίξε Ντεμπουζούγα στο έργο του «Ταξίδι στρατιωτικό στην Οθωμανική Αυτοκρατορία» περιγράφει το τείχος του Μεσολογγίου σαν ένα απλό τείχος γύρω από την πόλη με επάλξεις, περιτριγυρισμένο από μία τάφρο με 7 ποδιών πλάτος και 4 ποδιών βάθος. συμμετέχει στις ετοιμασίες του τείχους ώστε να ενισχυθούν τα οχυρώματα για να αντιμετωπίσουν τις τουρκικές δυνάμεις.

11:26 Ο Ρεμπό μας λέει ότι το θρησκευτικό συνέστημα των Μεσολογγητών ήταν τόσο έντονο, ώστε άλλαξε η κατεύθυνση των οχυρωματικών έργων εφόσον εμποδίζονταν από δύο μικρές εκκλησίες. Η πρώτη δοκιμασία έρχεται στο Πέτα, ένα χωριό λίγα χιλιόμετρα έξω από την Άρτα. Τον Ιούλιο του 1822 οι στρατιωτικές φιλοδοξίες του μαυροκορδάτου καταραίουν.

12:02 Η Ήτα είναι μεγάλη. Δεκάδες Γερμανοί, Γάλλοι και Πολωνί φιλέλληνες σκοτώνονται στο πεδίο της μάχης. Τον Οκτώβριο του 1822 ο Οθωμανικός στρατός φτάνει έξω από τα τείχη του Μεσολογγίου Όμως ο Μαυροκορδάτος δεν έχει επιστρέψει μόνος Δίπλα του είναι ο πλαρχηγός Μάρκος Μπότσαρης Μία από τις πιο ισχυρές μορφές της Ρούμελης που καταφθάνει μαζί με άλλους Σουλιώτες Η Χριστίνα Κουλούρη μας μιλάει για αυτόν Το Μεσολόγγι συνδέθηκε οπωσδήποτε με τους Σουλιώτες γιατί εκείνοι μετά τη σύγκρουση με τον Αλή Πασάκη πολλοί Σουλιώτες ήταν στο Μεσολόγγι και αυτοί ήταν και θα λέγαμε και οι ένοπλοι του Μεσολογγίου.

12:51 Ο πρώτος ήρωας με τον οποίο συνδέθηκε είναι ο Μάρκος Μπότσερης, άλλωστε και ο τάφος του είναι στο Μεσολόγγι, όπως και του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη. Ήταν η πρώτη τάφη, δηλαδή τα πρώτα ταφικά μνημεία στο Μεσολόγγι. Ο Μάρκος Μπότσερης, που παρομοιάστηκε με τον Λεωνίδα, ήταν μια ηρωική μορφή. Σκοτώθηκε το 1823 στο Καρπενήσι, αλλά μεταφέρθηκε και θάφθηκε στο Μεσολόγγι.

13:20 Άρα είναι το πρώτο σημείο αναφοράς. Τον Οκτώβριο του 1822 ξεκινά η πρώτη πολιορκία. Ο Μέρβριώνης και ο Κιουταχής με 11.000 στρατό φτάνουν έξω από την πόλη. Μέσα στα τείχη οι ένοπλοι δεν ξεπερνούν τους 360. Όμως το Μεσολόγγι δεν πέφτει. Οι λόγοι θα πρέπει να αναζητηθούν και στα εσωτερικά προβλήματα που υπάρχουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

14:02 Συνάντησα τον καθηγητή Σουκρού Λιτζάκ. Τουρκικής καταγωγής, πρόσφατα πολιτογραφήθηκε Έλληνας. Το διδακτορικό του στο Χάρβαρτ αφορούσε την Ελληνική Επανάσταση ως Οθωμανική εμπειρία. Είμαι Οθωμανολόγος και μελετάω την Ελληνική Επανάσταση ως Οθωμανική Εμπειρία. Γι' αυτό βασίζομαι κυρίως στα έγγραφα των Οθωμανικών Κρατικών Άρχεων στην Κωνσταντινούπολη.

14:32 Πρόκειται για ένα πραγματικό θησάβρο. Εκεί υπάρχουν περίπου 50.000 έγγραφα που αφορούν αυτό που οι Οθωμανικές πηγές της εποχής αποκαλούν «ρουμφέσαντε», δηλαδή η στάση των νομιών. Την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης το βασικό πρόβλημα του Οθωμανικού κράτους ήταν η στρατολόγηση. Η Ψιλιππίνη δεν διέθετε ουσιαστικά μόνιμο στρατό επίσης δεν είχε τα μέσα να κινητοποιήσει και να χρηματοδοτήσει επάρκειες δυνάμεις για να αντιμετωπίσει τους Έλληνες επαναστάτες.

15:06 Γιατί συνέβαινε αυτό? Σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας μιας διαδικασίας που ονομάζω από αιάνουποίηση, που ξεκίνησε περίπου μία δεκαετία πριν από την επανάσταση. Πολύ χοντρικά θα λέγαμε ότι οι Αιάνες ήταν κάτι σαν λόρδοι ή δούκες της Άγγλιας. Ήταν οικογένειες που είχαν εξελιχθεί σε ισχυρούς οίκους και συγκέντρωναν στα χέρια τους την στρατιωτική, πολιτική και οικονομική εξουσία στην επάρχεια.

15:38 Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο Αλή Πασάς Τεπελάνης. Οι Αιάνντες είχαν αναλάβει τη συλλογή φόρων και την συγκρότηση στρατού. Μετά χρόνια όμως η ισής τους αυσήθηκε. Στην πράξη άρχισαν να λειτουργούν σαν σχεδόν αυτόνομα κρατήρια. Τι συμβαίνει όμως το 1813 που τελειώνει ο πόλεμος Μόλις τελειώσε ο πόλεμος η Ψιλή Πύλη προσπάθησε να απεξαρτηθεί από τους Λαγιάννητες τον Φεβράριο του 1813 ανακοίνωσε ένα στρατιωτικό και διοικητικό σχέδιο για να επιβάλλει ξανά την εξουσία της στις επαρχίες.

16:32 Στην πράξη όμως αυτό δημιούργησε νέα ένταση. Οι Βεζίριδες που συχνά στηρίζονταν σε αλβανούς μισθοφόρους βρέθηκαν σε άμεση αντιπαράθεση με τους Λαϊάνιδες και για να επιβάλλουν την εξουσία τους χρησιμοποίησαν σκληρές και συχνά εκδιαστικές πρακτικές. Ακολούθησε ένας ιδιότυπος εμφύλιος. Από τη μία το κεντρικό Οθωμανικό κράτος και από την άλλη επαρχιακούς προύχοντες διαφορετικής ισχύως καταγωγής, θρησκείας και επιρροής.

17:08 Το αποτέλεσμα ήταν οικονομική και πολιτική ασφιξία στις επαρχίες. Μιλάμε για στρατιωτικές συγκρούσεις με τη συμμετοχή χιλιάδων άνθρωπων και από τις δύο κλέβες. και οι συνέπειες ήταν καθοριστικές. Το 1811, σε εξτρατεία εναντίον των Ρώσων μόνο από τη Μικρά Ασία, διατάχθηκαν να συμμετάσχουν 153 αιάνιδες, όμως το 1823, στην εξτρατεία για την κατάστολη της ελληνικής επανάστασης, δεν υπήρχε ούτε ένας αιάνις από τη Μικρά Ασία στο Οθωμανικό στρατόπεδο της Λάρισας.

17:50 Η ψηλή πύλη αναγκάστηκε να καταφύγει σε αυτό που ονομάζουμε αγοραβίας, είναι μια έννοια της Σαρα Πέρση για την απασχόληση των μισθοφόρων και η βασική προμηθεύταση εκείνη την περίοδο ήταν μουσουμάνοι-αλβανίοι πολέμαρχοι. Την άνοιξη του 1822 η πύλη ανέθεσε σε αυτούς την κατάστολη της ελληνικής εξαιγερσίας και ουσιαστικά βρέθηκε στο έλεος τους.

18:22 Οι Άλβανοι από την πλευρά τους λειτουργούσαν με βάση το δικό τους ένστικτο επιβίωσης. Ήξεραν ότι αν συνέτριβαν την ελληνική εξαιγερσία πιθανόν θα ήταν οι επόμενοι στόχοι του κράτους. Γι' αυτό και δεν εντάχθηκαν ποτέ πλήρως σε ένα ενιαίο μουσουλμανικό μέτωπο. Αντίθετα, συχνά επιμήκυναν τη σύγκρουση όσο περισσότερο μπορούσαν.

18:47 Αν το δούμε συνολικά, η στρατιωτική ιστορία των πρώτων πέντε ετών της Επανάστασης από την πλευρά του Οθωμανικού κράτους ενώ, είναι σε μεγάλο βαθμό η ιστορία μιας προσπάθειας να πιστούν οι Αλβανοί οπλαρχηγοί να στραφούν αποφασιστικά εναντίον των Ελλήνων επαναστατών. Όπως δηλαδή μας εξηγεί ο Σουκρούιλ Τζακ, σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουμε, οι πολιορκημένοι δεν έχουν απέναντί τους έναν πανίσχυρο στρατό πρόθυμο να επιτεθεί.

19:22 Λόγω των εσωτερικών προβλημάτων, ο Μέρβριόνης και Κιουταχής αποφασίζουν να μην επιτεθούν. Ξεκινούν διαπραγματεύσεις θέλοντας την παράδοση της πόλης. Οι πολιορκημένοι προσποιούνται ότι συζητούν την πρόταση της οθωμανικής πλευράς. Στην πραγματικότητα κερδίζουν χρόνο με διάφορα τεχνάσματα μέχρι να φτάσουν ενισχύσεις από τη θάλασσα.

19:47 Ο διδάκτορ ιστορίας και συγγραφέας του βιβλίου «Το Μεσολόγγις το 1821» από τις εκδόσεις Ασίνη Αντώνης Διακάκης μας μιλά για τις κινήσεις των πολιορκημένων. Οπότε το Μεσολόγγι πρέπει να είναι ένα πολύ μεγάλο κίνδυνο. Πώς θα οργανώναν λοιπόν οι άμυνα αυτοί. Εκεί έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο η στάση και του Αλέξανδρου Μευροκορδά, το οποίο ως εκπρόσωπος της κυβέρνησης και της διοίκησης επαναστατικής παρέμεινε στην πόλη, δεν έφυγε, όπως και η στάση κάποιων λίγων ενόπλων, η οποία όμως αποδείχθηκε καθοριστικής σημασίας.

20:22 Κυρίως η στάση του Μαρκού Μπότσαρη, ο οποίος με λίγους δευτερολειώτες βρέθηκε από την αρχή μέσα στο Μεσολόγγι και βοήθησε στην οργάνωση της άμυνας. Απόσπασμα από την ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως του Σπυρίδωνος Τρικούπη. Οι πολιορκούντες εχθροί ήρχησαν ευθύς να πυροβολώσεις φοδρός στην πόλη. Αλλά αφού υπολέμησαν δύο ημερονίκτια συνήλθαν οι Πασάδες οι Συμβούλαιον.

20:53 Ο Κιουταχής και ο Ισούφης, ο πολιορκών διαθαλάσσης, ήσαν γνώμης να εφορμήσωση διαμιάς και να κυριεύσωση την πόλη εξεφόδου. Αλλά ο Βρειώνης αντέτεινε λέγον ότι το επιχείρημα ήταν κυνδυνόδες και επιχείρησε αμέσως να βάλει σπράξη το περισυμβιβασμού προς φυλές του σχέδιου. Ιδέ εντός του Μεσολογγίου «Έκρουαν δε επί το αυτό σκοπό και ευρωπαϊκά τύμπανα».

21:49 Ο Βριώνης, βλέπον ότι δεν ευδοκίμησεν η προς τους προκρίτους διαπραγμάτευσής του, διέταξε τον Άγων Βασιάριν να έλθει εις λόγους μετά του Μάρκου. Ο Μάρκος εξήλθεν η συνέντευξη. Ο Άγος παρήγγειλε δι' αυτού και της προκρίτης να μην κινδυνεύσωσιν, αλλά να προσκυνήσωσιν, εγκιά το δε γενική να μνηστείαν. Οι έγκλειστοι αναλογιζόμενοι ότι πάσα αναβολή τους ωφέλει περιμένοντας, βοήθηαν έκριναν εύλογον, να μην απορρίψωσαν τα σπερισυμβιβασμού προτάσεις.

22:26 Μετά την όνδε ημερών διαπραγμάτευση, εσυμβιβάστη δέ και οκταήμερος ανακοχή. Η προθεσμία εχρησύμευε εις ενδυνάμωσιν του οχυρώματος εν γνώση και αδεία του βριώνη πιστεύοντος τους παραγγέλλοντας έσωθεν ότι αναγκαίων ήταν να αποκοιμίζωσιν των λαών, ώστις δεν έπρεπε να μάθει όσες συμβιβάστησαν. Η τρίτη ημέρα της ανακοχής έγινε ημέρα χαράς, διότι εφάνισαν έξωθεν της πόλεως επτά ιδραίικα πλοία.

22:57 Ο Άγος η ώρα παρήρχετο και ουδής προσήρχετο. Αδειμονούντες οι πασάδες δια την βραδίτητα, είδαν άνθρωπον προσερχόμενον εκ της πόλεως, παρουέλαβαν γράμμα λέγων. Αν θέλετε τον τόπο μας, ελάτε να τον πάρετε. Ούτε οι ελληνικοί τοπικοί δίχες είχε σκοπό να παραδοθεί, ούτε οι ντόπιοι μεσολογγίτες, ούτε βέβαια οι σουλιώτες. Κατάφεραν να τον εξαπατήσουν, για παράδειγμα, τοποθετούσαν ξυφολόγχες στα τείχη, όπως αναφέρεται, για να δώσουν την εντύπωση ότι είναι περισσότεροι, να περάσουν έτσι την εντύπωση αυτής τους αντιπάλους τους και μέσα από τις συζητήσεις ότι βρίσκονται περισσότεροι μέσα στην πόλη.

24:10 Οι τείχοι της πόλης θα ήταν διαφορετικοί αργά ή γρήγορα, εάν δεν έρχονται οι ενισχύσεις από την Πελοπόννησο. Σε αυτό το διάστημα, το οποίο ήταν πάνω από δύο εβδομάδες, 20 μέρες, 14 Νοεμβρίου ήρθαν οι πρώτες ενισχύσεις από την Πελοπόννησο Σε αυτό το διάστημα έπρεπε να κρατηθεί ο αντίπαλος έξω από την πόλη με διαπραγματεύσεις Και αυτή ήταν η επιτυχία των επαναστατών Ότι μπόρεσαν να δώσουν αυτή την εντύπωση μιας ισχυρής άμυνας Και να καθυστερήσουν μέχρι την άφηξη των ενισχύσεων Η θέση του Μεσολογγίου καθορίζει τις ανάγκες του Η πόλη βρέχεται από θάλασσα από τρεις πλευρές Η έφοδος των Οθωμανών είναι μονόδρομος και γίνεται ανήμερα των Χριστουγέννων του 1822 Όμως το σχέδιο έχει προδοθεί. Μάλλον από τον Γιαννιώτη Γιώργο Ζούκα που ήταν στην υπηρεσία του Ομερβριόνη.

25:22 Απόσπασμα από την ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως του Σπυρίδωνος Τρικούπη. Την εσπέραν της παραμονής των Χριστουγέννων παρέπλαε την άσπρη ναλική μονόξυλων φέρονις μεσολόγγη των γραμματέα του Μακρύ. Ο γραμματεύς, ιδών επί της ξηράς άνθρωπον σύοντα μανδύλειον, επλησίασε Εγώ, είπε ο άνθρωπος, είμαι χριστιανός και πρόθυμος να πάθω δια την αγάπη του Κυρίου μου Μη απορρίσεις και μη δυσπιστήσεις εις όσα θα ακούσεις Η γυνή μου και τα τέκνα μου είναι υπό την εξουσίαντον και τούτο αρκεί να με δικαιολογήσει ενώπιον σου Ο Θεός ήθελε να μάθω όσα οι εχθροί μελετούν κατά του λαού του Τρέξε εις την πόλη και υπέ ότι οι εχθροί σκοπό να έχουν να εφορμήσωσιν αύριο τα χαράγματα Δια της προσανατολάς πλευράς του οχυρώματος Ο γραμματεύς έφτασε περί την πρώτην ώρα της νυχτώσης στην πόλη και ανήγγειλεν όσα είδε και ήκουσε Ο πρόεδρος διέταξε να μην ανοίξωσιν η εκκλησία το πρωί και όλοι οι άνδρες να ευρεθώσουν επί του οχυρώματος έτοιμοι εις πόλεμον.

26:34 Τού του γενομένου ετοποθετήθησαν οι υπερασπιστές του. Ο Μάρκος και ο Λόντος μετά τον υπό την οδηγία των Τετρακοσίων κατέλαβαν το κέντρο όπου ήταν η πύλη. Εξακόσιοι δε ετοποθετήθησαν επί της δυτικής πλευράς του οχυρώματος. 1210 ρητεινοί, γαστουνέοι, πύργοι, μεσολογγίτε και ζυγιώτε Διεσπάρησαν επί της ανατολικής πλευράς Οι Τούρκοι διειρέθησαν και ούτυ και διεσπάρησαν καθόλου το μήκος του οχυρώματος Οι δεοχτακόσχοι τυχοβάτε επλησίασαν τη νύκτα προς την κατανατολάς πλευρά του οχυρώματος Όπου το τύχισμα ήταν αδυνατότερον Και παρεφέδρευαν βαστώντες γυμνών ξύφος και αναμένοντες αφανής και σιωπηλή την ορισμένη νόρα.

27:21 Μίαν ώρα πριν φέξει, ήρχησεν έξωθεν σφοδρός του φεκισμός. Εκινήθησεν χρόνος δεξιά και αριστερά το υπηκόν. Κραυγέ και αλλαλαγμή οικούοντο πανταχώθεν και με το λίγον ανεφάνησαν έφνηση κρυπτόμενοι οχτακόσχοι και πολλοί αυτών ανέβησαν δια κλιμάκων στο τείχος όπου έστησαν δύο ή τρεις σημαίας. Δύο δέσιμε οφόρια την άχθησαν και εντός του οχυρώματος και σκοτώσαντες δύο-τρεις συνελήφθησαν.

27:48 Η εφόρμηση στων οκτακοσίων ήταν και τολμηρά και επιδέξιος αλλά ανοφελής και θανατηφόρος. Αλεπάλληλοι εκκριμνίζοντοι στην τάφρον οι αλεπαλλήλους στο τείχος ανεβαίνοντες. Τρεις ώρες απέμεναν μαχόμενοι αλλά μηδέν κατορθώσαντες απεχώρησαν. και οι Έλληνες εξελθόντες ύβραν παρά το τείχος 12 σημαίας καταγής ερημένας και εσκύλευσαν τους νεκρούς.

28:12 500 εχθροί σκοτώθησαν και επληγώθησαν επί της εφόδου. Εσκοτώθησαν δε μόνον τέσσερις Έλληνες, οι δύο Μεσολογγίτε και οι δύο Γαστουνέοι. Δύο δε επληγώθησαν. Δι' όλα ταύτα έφυγαν οι Τούρκοι διανυκτώς την 31η Δεκεμβρίου απέμπροστα του Μεσολογγίου εντός η βία, αταξία και φόβο, ώστε την επαύριον εξελθώντες οι εντιπόλοι, ήβραν όπου ήσανε σκηνομένοι οι Τούρκοι δέκα κανόνια, την πολεμική ναποσκευήντων και αυτά τα έπιπλα των Πασάδων.

28:49 Μετά από τρία ώρες μάχη, οι Οθωμανικές δυνάμεις χάνουν. Λίγες ημέρες αργότερα αποχώρησαν. Η παιδιάδα του Μεσολογγίου καλύφθηκε από σωρούς ανθρώπων και αλόγων. Η λαϊλασία κράτησε τρεις ημέρες. Η Οθωμανική πλευρά κατάφερε να οργανώσει μόνο μία έφοδο, μία γενική έφοδο την ημέρα των Χριστουγέννων. Όπως φαίνεται υπολόγιζαν στην ιερότητα της ημέρας και στην απουσία από τις στοχυρώσεις, όπως είναι γνωστό.

29:20 υπήρχαν από ό,τι φαίνεται πληροφορίες από το Οθωμανικό στρατόπεδο στους πολιοκειμένους ότι θα συνέβαινε κάτι τέτοιο. Αντίθετα, στο Οθωμανικό στρατόπεδο επιδίδονται σε παιχνίδι ευθυνών. Οι Οθωμανοί λοιπόν κατηγορούν τους Λάγβανους και κυρίως τον Ομερβιδιόν γράφουν ότι σαμποτάρισε την πολιορκία επειδή η ψηλή πύλη δεν του έδωσε τον έλεγχο των Δερβενιών μετά τον θάνατο του Κουρσίτ Πασένω και ο έλεγχος αυτών των στρατηγικών διαβάσεων σημαίνει ένα έλεγχο της Αλβανίας και της Ρούμιλης και η πύλη δεν ήθελε να επιτρέψει σε έναν ακόμη φιλόδοξο πολέμαρχο να εξελιχθεί σε δεύτερο τεπελέμπι.

30:11 Το τέλος της πρώτης πολιορκίας σήμανε τη σταθεροποίηση της επανάστασης στη Δυτική Στερεά. Η Μαρία Ευθυμίου μας εξηγεί τη σημασία της. Η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου είναι σπουδαίο σημείο της ιστορίας μας, διότι ήταν μια μεγάλη νίκη μετά από μια μεγάλη ήττα. Μόλις είχαμε ιτηθεί καλοκαίρι του 1922 το Πέτα, τρομερή ήττα των ελληνικών στρατευμάτων και ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο οποίος ήταν πρωθυπουργός αλλά βρίσκονταν και εκεί στην περιοχή όταν γίνονταν τα πράγματα της πρώτης μάχης του Πέτα αμέσως έδωσε σύνθημα να κινηθούν οι διαλυμένες δυνάμεις των Ελλήνων προς το Μεσολόγγι για να προστατευτεί το Μεσολόγγι, διότι ήταν φανερό ότι οι νικηφόρες οθωμανικές δυνάμεις θα χτυπήσουν την πόλη.

31:08 Και πράγματι ο ίδιος ο Μαυροκορδάτος πλήστηκε στο Μεσολόγγι και πολύ ένοπλοι από αυτούς οι οποίοι είχαν τον διαφύγει από τα όσα συνέβησαν μετά τη Μήτα στο Πέτα. Και αποδείχθηκε αποτελεσματική η άμυνα του Μεσολογγίου. Ήρθαν να βοηθήσουν το Μεσολόγγι ένοπλοι από την Πελοπόννησο, αυτό είναι πολύ σπουδαίο. Ήρθαν Μανιάτες και βοήθησαν την άμυνα του Μεσολογγίου και ήρθαν επίσης και ένοπλα στρατεύματα του Λόντου και του Ζαΐμι, δηλαδή των δύο μεγάλων προχόντων της Πελοποννήσου, στην βόρειο-δυτική Πελοπόννησο, δηλαδή το κομμάτι της Πελοποννήσου που στην ουσία συνορεύει άμεσα με το Μεσολόγγι.

31:51 Δηλαδή έχει μια μεγάλη σημασία αυτό, διότι στην πρώτη πολιορκία ήρθαν να βοηθήσουν το Μεσολόγγι και Πελοποννήσι. Δεν είναι αυτονόητο, διότι οι Πελοπόννησες και οι Ρούμελοι δεν συνδυάζονταν μέχρι τέλους. Ήταν δύο διαφορετικοί κόσμοι. Στις αρχές του 1823 το Μεσολόγγι έχει αποκτήσει κύρος, αλλά όχι εσωτερική σταθερότητα. Ο μαυροκορδάτος καλείται να διαχειριστεί οικονομικές δυσκολίες και οργανωτικά προβλήματα.

32:25 Η προσφυγική πίεση και οι εσωτερικές διαφωνίες ανάμεσα στην πολιτική ηγεσία και τους τοπικούς παράγοντες δημιουργούν ένα περιβάλλον εκρηκτικό. Από την πλευρά τους οι ένοπλοι ζητούν μισθούς και ρόλο στη διοίκηση. Ένα χρόνο αργότερα, τον Ιανουάριο του 1824, στην πόλη φτάνει ένας Άγγλος ποιητής Το όνομά του είναι Λόρδος Μπάιρον Εκατό μέρες αργότερα η ιστορία θα πάρει μια τροπή που κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί Ήταν το δεύτερο επεισόδιο του ηχητικού ντοκιμαντέρ «Έξοδος 1826»

33:07 Αν θέλετε να ακούσετε τη συνέχεια της σειράς, μπορείτε να ακολουθήσετε τους λογαριασμούς των φίλων της Λιμνοθάλασσας σε Spotify, Apple Podcasts και YouTube. Δημοσιογραφική έρευνα, αφήγηση, Κατερίνα Τζουμερκιώτη. Ηχητική επεξεργασία, μοντάζ, Κωνσταντίνος Χρυστογιάννης. Αποσπάσματα, διάβασε η Κατερίνα Στρατηγάκη. Στο επόμενο επεισόδιο έχει αναφέρει ότι όταν έμαθα ότι πέθανε ο Βήρον ήταν σε μια εξοχική του κατοικία, έτρεξα λέει στην ακρογιαλιά και έγραψα πάνω στην άμμο ότι ο Λόρδος Βήρον έχει πεθάνει.

34:14 Ο θάνατός του ίσως κάνει πολύ μεγαλύτερο καλό στην ελληνική επανάσταση και ο θάνατός του το Μεσολόγγι. Παρά αυτό που θα έκανε ο ίδιος ζωντανός ως πολέμαχος, τι πολέμαχος, δεν ξέρω, πολέμαχος Μπάιρον, Μπορεί να έχανε και τη ζωή τους σε μια μάχη, ας πούμε στην πρώτη μάχη θα συμμετείχε.