Η σκοτεινή αλήθεια της Πηνελόπης Δέλτα

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Αθήνα 1939 και μύριζε γλυσούρα. Ούτε οι υπηρέτες δεν ανέβαιναν συχνά εκεί πάνω. Ανάμεσα στα παλιά αντικείμενα και στα πράγματα που είχαν ξεχαστεί με τον καιρό, ένα μικρό ξύλινο κουτί περίμενε να πάρει τη θέση του. Το εντόπισε με τα μάτια της να γλιστρούν πάνω από κάθε αντικείμενο, αφού προσαρμόστηκαν στο σκοτάδι. Πλησίασε διστακτικά και αφού το άγγιξε απαλά με τα δάχτυλά της Το άνοιξε και έβαλε τα χαρτιά που κρατούσε μέσα του Θα έρθει η στιγμή, μονολόγησε Και κίνησε να φύγει ξανά γρήγορα, μη τυχόν και τη δει κανείς Και κάπως έτσι η Πινελόπη Δέλτα που έμεινε αθάνατη ως η καλύτερη παιδική συγγραφέας Εκείνη τη μέρα είχε πάρει μία απόφαση Είχε αφήσει το σκοτάδι που κρατούσε μέσα της το 1939 και θα ελευθερωνόταν το 2014 75 ολόκληρα χρόνια μετά, όταν πια και η ίδια θα είχε εδώ και καιρό πεθάνει σκληρές περιόδους της ελληνικής ιστορίας και σε έναν έρωτα ίσως από τους πιο γνωστούς αλλά και άτυχους συνάμα.

02:21 Πάρτε αγκαλιά, παιδί, γατή, σκυλί και ένα ζεστό ρόφημα γιατί ο καιρός πλέον δεν αστιεύεται όπως θα ακούτε και από τη φωνή μου. Το ομολογώ ότι πέρασα μερικές πολύ δύσκολες εβδομάδες. Φύγαμε λοιπόν για μια Αθήνα και μια Ελλάδα πολύ διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε. Ας ξεκινήσουμε από το απόγευμα της 31ης Ιουλίου του 1920.

02:49 Ένας άνδρας βρίσκεται υπό φρούρηση στην Αθήνα. Είναι 41 ετών. Έχει υπηρετήσει ως διπλωμάτης, έχει γράψει βιβλία, έχει μπει στη πολιτική. Τον γνωρίζουν πολλοί. Εκείνη την ημέρα όμως το όνομά του δεν θα τον προστατεύσει. Λέγεται Ιων Δραγούμης. Λίγες ώρες νωρίτερα μια είδηση από το Παρίσι έχει προκαλέσει έκρηξη οργής. Κάποιοι αποπειράθηκαν να σκοτώσουν τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Ο Πρωθυπουργός επέζησε. Η Αθήνα όμως έχει ήδη αρχίσει να τιμωρεί ανθρώπους που δεν βρίσκονταν καν στο τόπο της απόπειρας.

03:33 Ο Δραγούμης συλλαμβάνεται στο δρόμο από την Κηφισιά προς την πόλη Παραδίδεται σε ένοπλο απόσπασμα για να μεταφερθεί στο φρουραρχείο Δεν φτάνει ποτέ Στην λεωφόρο Κηφισίας, τη σημερινή βασιλήση Σοφίας, πέφτει νεκρός από πειρά Το ίδιο βράδυ, η οικογένειά του θα πληροφορηθεί τον θάνατο Το επόμενο πρωί θα τον θάψουν βιαστικά με ελάχιστους δικούς του ανθρώπους παρόντες.

04:06 Αλλά υπάρχει ακόμη μια γυναίκα στην ιστορία του. Δεν είναι η σύζυγός του, δεν είναι εκείνη που θα βρεθεί δίπλα του στον δρόμο. Είναι μια συγγραφέας που κάποτε τον αγάπησε τόσο βαθιά ώστε πολλά χρόνια μετά θα τον ξαναφέρει στη ζωή μέσα σε ένα μυθιστόρημα. και μέσα στις σελίδες του θα του επιφυλάξει έναν διαφορετικό θάνατο.

04:33 Πώς ξαναγράφεις άραγε το τέλος ενός ανθρώπου όταν ξέρεις ότι τίποτα δεν μπορεί να τον φέρει πίσω. Η γυναίκα στην οποία αναφερόμαστε είναι η Πινελόπη Δέλτα. Ναι, η Πινελόπη του τρελαντώνει. Αυτή που βάλαμε στις παιδικές βιβλιοθήκες, δίπλα στις περιπέτειες και στα παραμύθια Στα δικά της χαρτιά όμως, ένας άντρας τη φυλά στο στόμα Ένας άλλος μοιράζεται το σπίτι της Και ο έρωτας που της ανέτρεψε τη ζωή θα τελειώσει με πυροβολισμούς σε έναν αθηναϊκό δρόμο Ύστερα θα αρχίσει η υπόθεση που θα φέρει αντιμέτωπες δύο οικογένειες Όπου αυτή τη ζωή γεννιούνται οι Ρωμιοπούλες Πάνω από 1400 τυπωμένες σελίδες που φτάνουν στο κοινό 75 χρόνια μετά την ολοκληρωσή τους Και πίσω από αυτές μια γυναίκα που πέρασε χρόνια προσέχοντας ποιος θα διαβάσει όσα έγραφε Για να τη συναντήσουμε θα πρέπει να αφήσουμε λίγο το κουτί της αρχής Υπήρξε κάποτε ένα άλλο αντικείμενο πολύ πιο επικίνδυνο στο σπίτι των Μπενάκηδων Και ήταν το ημερολόγιο μιας κόρης Στο σπίτι υπάρχει ό,τι μπορεί να αγοράσει μια μεγάλη περιουσία.

05:54 Καλή εκπαίδευση, ξένες γλώσσες, ταξίδια, άνθρωποι που φροντίζουν την καθημερινότητα. Η Πινελόπη γεννιέται στην Αλεξάνδρεια το 1874. Ο πατέρας της, Εμμανουήλ Μπενάκης, εμπορεύεται βαμβάκι. Η μητέρα της, Βυργινία Χορέμη, ξέρει πολύ καλά πώς πρέπει να μεγαλώσει μια κόρη της τάξης τους. Το μέλλον της Πινελόπης περιλαμβάνει έναν κατάλληλο γάμο.

06:24 Μέχρι τότε οφείλει να μάθει να στέκεται σωστά μέσα στον κόσμο που θα τον εξασφαλίσει. Να εμφανίζεται στις συγκεντρώσεις. Να γνωρίζει τους σωστούς ανθρώπους. Να καταλαβαίνει πότε πρέπει να σωπάσει. Στα παιδικά της χρόνια υπάρχει και ο μεγάλος της αδερφός, ο Αντώνης. Ο μελλοντικός τρελαντώνης. Η οικογένεια που θα γίνει τόσο οικία στους αναγνώστες βρίσκεται ακόμη μέσα στο σπίτι με τους κανόνες και τις τιμωρίες της Τα παιδιά που κάποτε θα μετατραπούν σε ήρωες πρέπει πρώτα να μεγαλώσουν εκεί Η Πινελόπη κρατάει ημερολόγιο μόνο που γνωρίζει πως οι γονείς της μπορούν να το ανοίξουν Αργότερα θα μπορεί να το διαβάσει και ο ραμονιαστικός της Οπότε πριν γράψει κάτι υπάρχει ήδη κάποιος πάνω από τον ώμο της Σκεφτείτε το λίγο, να είσαι νέα, να θέλεις κάπου να αφήσεις όλα όσα δεν μπορείς να πεις και να προσέχεις ακόμη και στο τετράδιό σου Να διορθώνεις τον εαυτό σου πριν προλάβει να σε διορθώσει κάποιος άλλος Χρόνια αργότερα η ίδια θα παραδεχτεί πως εκείνα τα γραπτά έδειχναν την εικόνα που ήθελαν να βλέπουν οι άλλοι

07:36 Είχε μάθει να φέρεται καλά ακόμη και όταν ήταν μόνη με το χαρτί Ύστερα εμφανίζεται ο Αντώνης Μαυροκορδάτος Ένας νέος που εργάζεται στις επιχειρήσεις του πατέρα της Η Πινελόπη ερωτεύεται Και αρχικά η οικογένεια ενθαρρύνει τη γνωριμία Για μια στιγμή η επιθυμία της κόρης και τα σχέδια των μεγάλων φαίνεται να συναντιούνται Μέχρι που φτάνουν αρνητικές πληροφορίες για την οικονομική κατάσταση του νέου Η οικογένεια αλλάζει στάση Η προοπτική του γάμου κλείνει Μπορείς να καταλάβεις πόσο εξουθενωτικό είναι αυτό για μια κοπέλα Να σε επιτρέπουν να ελπίσεις Να αρχίζεις να φαντάζεσαι μια ζωή Και ύστερα οι ίδιοι άνθρωποι να αποσύρουν την άδεια επειδή άλλαξε ο λογαριασμός Η Πινελόπη θα επιστρέφει σε αυτή την ιστορία με εκπληκτική επιμονή Θα θυμηθεί επισκέψεις, μικρές κουβέντες, υποσχέσεις που άκουσε Πράγματα που κατάλαβε αλλιώς Όσα για τους άλλους είχαν λήξει, για εκείνη χρειάζονταν ακόμη εξήγηση Το 1895 παντρεύεται με συνοικέσιο τον Στέφανο Δέλτα Είναι 21 ετών, εκείνος εργάζεται τότε στους σιδηροδρόμους Θεσσαλίας

08:56 Θα αποκτήσουν τρεις κόρες, τη Σοφία, τη Βυργινία και την Αλεξάνδρα Ο Στέφανος είχε πνευματική καλλιέργεια Θα γράφει στη Δημοτική και τη συνδέει με ανθρώπους που θα παίξουν ρόλο στη συγγραφική της πορεία Η κοινή του ζωή θα κρατήσει δεκαετίες Το όνομά του θα μείνει δίπλα στο δικό της, στα εξώφυλλα που γνωρίζουμε Εκείνη όμως έχει ήδη έναν ανοιχτό λογαριασμό με τη ζωή που διάλεξαν για λογαριασμό της Και το 1899, ενώ μεγαλώνει τις πρώτες δύο κόρες της, ανοίγει ένα καινούριο τετράδιο Γράφει στα γαλλικά συμβουλεύει. Μην ερωτευθείτε παιδιά μου. Σχεδόν αμέσως όμως τις προτρέπει αν ερωτευτούν να μείνουν πιστές στον ερωτά τους.

10:14 Η μητέρα που θέλει να τις προφυλάξει και το κορίτσι που θυμάται πόσο πόνεσε δυσκολεύονται να συμφωνήσουν ακόμα και στην ίδια σελίδα. Εκεί βρίσκεται κάτι πολύ γενναίο. Η Πινελόπη επιτρέπει στις κόρες της να τη γνωρίσουν πριν γίνει η μητέρα τους. Πριν αποκτήσει το δικαίωμα να δίνει συμβουλές Τους αφήνει πρόσβαση σε μια εποχή όπου και η ίδια περίμενε Παρεξηγούσε, ερωτευόταν και υπέφερε Το κύρος της μητέρας δεν καλύπτει το παρελθόν της Το τετράδιο αυτό θα φτάσει αργότερα στα χέρια ενός άντρα Θα το διαβάσει, θα υπογραμμίσει σημεία Θα προσθέσει σημειώσεις πάνω στην ανική της ζωή και ο άντρας αυτός είναι ο Ιων Δραγούμης που προαναφέραμε.

11:05 Μεταφερόμαστε λοιπόν τώρα στην Αλεξάνδρεια, στο 1905. Η Πινελόπη είναι πια 31 ετών, είναι παντρεμένη ήδη εδώ και 10 χρόνια, έχει κάνει και το τρίτο της κορίτσι. Ο Ιων φτάνει ως υποπρόξενος της Ελλάδας. Είναι νεότερος, είναι διπλωμάτης, συγγραφέας, άνθρωπος που έχει ήδη δράσει στο μακεδονικό αγώνα και πιστεύει πως έχει να παίξει ρόλο στο μέλλον της χώρας.

11:33 Γνωρίζονται, ερωτεύονται και εκείνο που η Πινελόπη έχει κατορθώσει μέχρι τότε να τακτοποιεί μέσα σε οικογενειακές υποχρεώσεις και παλιές αναμνήσεις βγαίνει ξαφνικά από κάθε τάξη. Ο Ήων έχει δική του ζωή, φιλοδοξίες, μεταθέσεις. Η Πινελόπη έχει σύζυγο και παιδιά Οι συναντήσεις τους χωρούν μέσα στις ζωές που ήδη υπάρχουν Τα γράμματα αρχίζουν να κάνουν τη δουλειά που οι ίδιοι δυσκολεύονται να κάνουν από κοντά Και αν περιμένετε ότι εκείνη θα προστατεύσει τουλάχιστον τη βιτρίνα του γάμου της Έρχεται η πρώτη ανατροπή Το λέει στον Στέφανα Ο σύζυγος μαθαίνει πως η γυναίκα του αγαπά άλλον Η Πινελόπη ελπίζει ότι μπορεί κάποτε να ελευθερωθεί Ο γάμος όμως συνεχίζεται Οι κόρες είναι εκεί Το στέφανος είναι εκεί Και η ίδια νιώθει ευθύνη απέναντί τους όσο κι αν επιθυμεί να φύγει Έτσι η απόφαση που στα γράμματα μοιάζει έτοιμη πάλι γίνεται αναβολή Θα περιμένουμε Θα αντέξουμε λίγο ακόμα Θα έρθει μια στιγμή που όλα θα μπορούν να γίνουν Από το 1906 η οικογένεια Δέλτα εγκαθίσταται στη Φραγκούρτη

12:53 Ο Ήων βρίσκεται αλλού Ανάμεσά τους υπάρχουν πλέον και χιλιόμετρα, ταχυδρομεία, χρόνος μέχρι να έρθει η απάντηση Μία φράση που γράφεται σήμερα πρέπει να αντέξει το ταξίδι της Και εκείνη που περιμένει επίσης Στην ίδια πόλη, η Πινελόπια λιλογραφεί με ανθρώπους που παλεύουν για τη δημοτική γλώσσα Το 1909 εκδίδεται το «Για την πατρίδα».

13:19 Ακολουθεί το παραμύθι δίχως όνομα. Η συγγραφέας αρχίζει να αποκτά δημόσια παρουσία, ενώ η γυναίκα που γράφει στον Ιωνα παραμένει μέσα στο προσωπικό της αδιέξοδο. Στο γραφείο της φτάνουν διαφορετικοί φάκελοι. Κάποιους μπορούν να τους δουν όλοι. Κάποιους τους περιμένει μόνο εκείνη. Στις 27 Ιουλίου του 1906 γράφει στον Ιωνα πως θα μείνει ακόμη έναν χρόνο Αν την θέλει και τότε ας την πάρει Μέσα στην ίδια επιστολή όμως ο ένας χρόνος γίνεται αβάσταχτος Θέλει να φύγει απόψε Να εμφανιστεί στο σπίτι του πρωτού εκείνος διαβάσει καν τι του έχει γράψει Είναι από τις λεπτομέρειες που σε φέρνουν τρομερά κοντά σε έναν άνθρωπο Ένα γράμμα βρίσκεται ακόμη στα χέρια της και εκείνη έχει ήδη φτάσει με τη σκέψη της στην πόρτα του.

14:14 Και γράφει «Μη με φοβηθείς, αγαπώ άγρια». Θυμάται τα φιλιά τους, θέλει την αγκαλιά του, το στόμα του, την παρουσία του ολόκληρη. Η γυναίκα που θα μεγαλώσει γενιές παιδιών με ιστορίες ηρωισμού, παλεύει εδώ με μια επιθυμία που της ανατρέπει τη δική της ζωή. Γιατί υπάρχει και η επόμενη μέρα, όταν τελειώσει το γράμμα Όταν μπουν τα παιδιά στο δωμάτιο Όταν ο Στέφανος επιστρέψει και πρέπει να συνεχιστεί η καθημερινότητα Με όλα όσα ξέρουν πλέον και οι δύο Η κρίση της γίνεται βαριά Στα χρόνια αυτής της σχέσης η Πινελόπη επιβιώνει από απόπειρες αυτοκτονίας Η οδύνη της έχει φτάσει σε σημείο που απειλεί πια τη ζωή της Ύστερα η αλληλογραφία συνεχίζεται μαζί με την αδυναμία τους να φτιάξουν μια κοινή ζωή Κάποτε του δίνει εκείνο το παλιό τετράδιο τις αναμνήσεις που είχε αρχίσει για τις κόρες της Το επιτρέπει να διαβάσει για τον Αντώνη Μαυροκορδάτο για τον πρώτο της έρωτα για τις οικογενειακές παρεμβάσεις Έχει αλλάξει ονόματα και τόπους αλλά αφήνει τον Ιώνα να πλησιάσει πολύ

15:29 Εκείνο σημειώνει πάνω στις σελίδες Ο άνθρωπος που αγαπά τώρα γίνεται αναγνώστης της γυναίκας που υπήρξε πριν τον γνωρίσει Η Πινελόπητο έχει εμπιστευτεί και την παλιά της πληγή Θα περίμενες πως ύστερα από τόσα γράμματα, τόση αναμονή και τόση ένταση Θα έρθει επιτέλους μια μεγάλη απόφαση Η ζωή της όμως συνεχίζεται, το ίδιο και για τον Ιωνα Και στη δική του ζωή μπαίνει πλέον η Μαρίκα Κοτοκούλη Η Μαρίκα είναι η ηθοποιός Μια γυναίκα με δική της παρουσία στη σκηνή Δική της δουλειά και δικό της κοινό Θα συνδεθεί με τον Δραγούμη και θα μείνει στη ζωή του ως τον θάνατό του Για την Πινελόπη το κοινό μέλλον που είχε ήδη αναβληθεί τόσες φορές Χάνει πια και το τελευταίο του καταφύγιο Εκείνο το ενδεχόμενο πως κάπου στο βάθος την περιμένει Η Δέλτα ντύνεται στα μαύρα Θα τα κρατήσει μέχρι το τέλος της ζωής της Ο Ήων ζει ακόμη Συνεχίζει να εργάζεται, να γράφει, να ερωτεύεται Εκείνη θα επιστρέφει στην ιστορία τους επί δεκαετίες Υπάρχει κάτι σκληρό σε αυτή την άνηση συνέχεια

16:45 Για να προχωρήσει μια σχέση χρειάζονται δύο Για να συνεχίσει να υπάρχει μέσα στο μυαλό σου αρκείς και μόνη σου Αλλά η Πινελόπη έχει και έναν άλλον κόσμο που την απασχολεί έντονα Γράφει, εκδίδει, παρεμβαίνει στα ζητήματα της γλώσσας και της παιδείας Η γνωριμία της με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και η πολιτική πορεία του πατέρα της Τη φέρνουν κοντά σε ανθρώπους που αποφασίζουν για τη χώρα Ο Ήων κινείται στην αντίπαλη κατεύθυνση Συγκρούεται με τον Βενιζέλο Οι δύο άνθρωποι που κάποτε αντάλλασαν ερωτικά γράμματα βρίσκονται τώρα και μέσα σαν δίπαλες πολιτικές ιστορίες.

17:29 Ο εθνικός διχασμός μπαίνει στα σπίτια, χωρίζει γνωστούς, οικογένειες, ανθρώπους που μέχρι χθες κάθονταν στο ίδιο τραπέζι. Η Πινελόπη έχει τον πατέρα της στο βενιζελικό στρατόπεδο, τον Ιώνα απέναντι. Τη δική της πίστη στον Βενιζέλο. Όλα αυτά πρέπει να συνεπάρξουν μέσα στο ίδιο κεφάλι. Το Νοέμβριο του 1916 οι επίστρατοι συλλαμβάνουν τον Εμμανουήλ Μπενάκη, τότε Δήμαρχο Αθηναίων.

18:00 Τον κακοποιούν, τον διαπομπεύουν, τον φυλακίζουν. Το σπίτι της οικογένειας λαϊλατείται. Περιουσία και το όνομα δεν τον προστατεύουν. Η πολιτική βία φτάνει στο σώμα του πατέρα της και η Πινελόπη καταστρέφει το πρώτο πολιτικό της ημερολόγιο. Στα νεανικά τετράδια φοβόταν τι θα μάθαιναν οι γονείς της Τώρα φοβάται τι μπορεί να συμβεί αν όσα ξέρει βρεθούν στα χέρια άλλων Οι σελίδες έχουν ονόματα, συζητήσεις, πληροφορίες Μπορούν να αποκτήσουν συνέπειες πολύ πέρα από ένα οικογενειακό μάλλομα Το χαρτί που τη βοηθά να θυμάται έχει γίνει επικίνδυνο για εκείνους που μνημονεύει Τέσσερα χρόνια αργότερα η Αθήνα θα ζήσει άλλη μια έκρηξη πολιτικού μίσους Αυτή τη φορά στον δρόμο θα βρίσκονται ένοπλοι της βενιζελικής πλευράς και μπροστά τους ο Ιωάνν Δραγούμης Βρισκόμαστε στο Παρίσι Είναι 12 Αυγούστου του 1920 Στον σταθμό της Λιών δύο Έλληνες αξιωματικοί πυροβολούν τον Ελευθέριο Βενιζέλο Τραυματίζεται και επιζεί Την επόμενη μέρα, η είδηση φτάνει στην Αθήνα.

19:16 Το ημερολόγιο που χρησιμοποιεί τότε η Ελλάδα είναι 31 Ιουλίου. Η πόλη παραδίνεται σε αντίπεινα. Η πολιτική ταυτότητα αρκεί για να γίνει ένας άνθρωπος στόχος. Ο Δραγούμης κατεβαίνει από την Κηφισιά προς το κέντρο. Συλλαμβάνεται από άνδρες του Παύλου Γύπαρη. Βρίσκεται πλέον στα χέρια ενός ένοπλου μηχανισμού της αντίπαλης παράταξης.

19:38 Η διαδρομή που ακολουθεί υποτίθεται πως θα τον οδηγήσει στο Φρουραρχείο Αθηνών Υπάρχει προορισμός Υπάρχει ένας κρατούμενος που μεταφέρεται με φρουρά Θα έπρεπε να φτάσει ζωντανός Στη λεωφόρο Κηφισίας, τη σημερινή Βασιλή Συσοφίας όπως προείπαμε, τον πυροβολούν Ο Ιων Δραγούμης πεθαίνει στο πεζοδρόμιο και είναι μόλις 41 Στο Παρίσι ο Βενιζέλος έχει σωθεί στην Αθήνα ο πολιτικός του αντίπαλος βρίσκεται δολοφονημένος.

20:10 Ανάμεσα στα δύο γεγονότα, μία είδηση ταξίδεψε και κάποιοι αποφάσισαν ποιος θα την πληρώσει. Το ίδιο βράδυ ειδοποιείται η οικογένειά του. Η ταφή γίνεται βιαστικά το επόμενο πρωί, με λίγους συγγενείς. Ο αδελφός του, ο Φίλιππος, θα αρχίσει να συγκεντρώνει μαρτυρίες και στοιχεία για τον φόνο. Στο αρχείο σώζεται και ένα σημείωμα της μητέρας του για όσα αφορούσε ο γιος της όταν τον έθαψαν Μετά τα πολιτικά κείμενα, τις αντιπαραθέσεις και τις κατηγορίες υπάρχει μια μητέρα που κρατά λογαριασμό από τα τελευταία πράγματα του παιδιού της Ο Φίλιππος θα κρατήσει ακόμη και υλικό που δύσκολα φαντάζεσαι σε μια υπόθεση πολιτικής δολοφονίας Στα σωζόμενα αντικείμενα υπάρχει ξύλινο κουτί που περιείχε κορδέλες από τα στεφάνια των μνημοσύνων του Ιωνα Η οικογένεια διασώζει τις μαρτυρίες για το έγκλημα μαζί με τα ίχνη του πένθους της Έξω από το σπίτι το όνομά του συνεχίζει να ανήκει στην πολιτική αντιπαράθεση Μέσα στην οικογένεια ο αδελφός μαζεύει πληροφορίες Η μητέρα σημειώνει τα τελευταία του αντικείμενα και κάποιοι φυλάνε τις κορδέλες

21:20 Ο νεκρός έχει μια δημόσια ιστορία και ανθρώπους που πρέπει να μάθουν να ζουν χωρίς αυτόν Γιατί πινελόπι ο Ήων έχει χαθεί οριστικά Αλλά η υπόθεση θα πλησιάσει την οικογένειά της με έναν ακόμη τρόπο Ανάμεσα σε όσους θα κατηγορηθούν για ηθική αυτουργία στη δολοφονία βρίσκεται ο πατέρας της, ο Εμμανουήλ Μπενάκης Το άνθρωπος που είχε τόσο λόγο στις αποφάσεις της να νικήσει ζωής βρίσκεται τώρα μέσα στη δικαστική υπόθεση για τον θάνατο του ανθρώπου που αγάπησε.

21:56 Το όνομά του καταγράφεται στην εισαγγελική πρόταση παραπομπής. Η κατηγορία γίνεται δημόσια και αποκτά τη δική της ζωή. Το Νοέμβριο του 1922 ο Πενάκης αθώνεται. Το δικαστήριο κρίνει ότι η ενοχή του δεν αποδείχτηκε. Στο σκεπτικό που δημοσιεύεται αργότερα αναφέρεται πως ακόμη και οι αδελφές του Δραγούμη αποκλείουν την ηθική αυτοργία του.

22:21 Το καταλογίζουν ότι αδιαφόρησε για τη σωτηρία του αδερφού τους. Αυτή η διαφορά θα παραμείνει ανάμεσα στις οικογένειες. Η δικαστική απόφαση έχει εκδοθεί. Οι συγγενείς εξακολουθούν να ζουν με όσα έγιναν και με όσα πιστεύουν ότι θα μπορούσαν να είχαν αποτραπεί. Το 1935, 15 χρόνια μετά το φόνο, ο Αντώνης Μπενάκης στέλνει επιστολή στο Ελεύθερο Βήμα Υπερασπίζεται τη μνήμη του πατέρα του Επικαλείται την αθωτική απόφαση, αντιδρά στις κατηγορίες που επανέρχονται Ο τρελαντώνης των παιδικών μας χρόνων βρίσκεται πια σε μια εφημερίδα να απαντά για μια πολιτική δολοφονία που αγγίζει την οικογένειά του Οι γνώριμοι άνθρωποι της παιδικής βιβλιοθήκης έχουν μεγαλώσει μέσα σε μια πολύ πιο άγρια ιστορία Και η Πινελόπη παραμένει πολιτικά αφοσιωμένη στον Βενιζέλο Η αγάπη για τον Ιωνα, η οικογένεια και οι πολιτικές της υποποιηθήσεις εξακολουθούν να υπάρχουν μαζί Η ζωή της κρατά αντιφάσεις που κανένα εύκολο τέλος δεν μπορεί να τακτοποιήσει Όταν επιστρέψει στο παρελθόν της μέσα από ένα μυθιστόρημα

23:32 Θα πάρει μαζί της όλο αυτό το βάρος Στην ηρωίδα της θα δώσει ένα άλλο όνομα Δέσποινα Οι Ρωμιοπούλες αρχίζουν να παίρνουν μορφή γύρω στο 1926 Η Δέλτα ξαναπιάνει τις παλιές της αναμνήσεις Τις επιστολές Τη ζωή που έχει ήδη καταγράψει με διαφορετικούς τρόπους Τώρα μπορεί να αλλάξει ονόματα τόπους, διαδρομές. Να δώσει στην ηρωίδα της και δυνατότητες που ίδια δεν είχε.

24:03 Η Πινελόπη γίνεται δέσποινα κρινά, αργότερα δαπέρβολα. Ο νεανικός της έρωτας ο Αντώνης Μαυροκορδάτος γίνεται Μάρκος Δαρέος. Ο Ιων Δραγκούμης περνά στις σελίδες ως Βάσος Γάβρας. Τα πρόσωπα φορούν άλλα ονόματα. Οι αναμνήσεις έχουν πια χώρο να αλλάξουν έκβαση. Η γυναίκα που στη ζωή της είχε συχνά περιμένει μια άδεια, μπορεί να αποφασίσει πλέον τι θα κάνει δέσποινα.

24:31 Αλλάζει ακόμη και τη γεωγραφία. Η Αλεξάνδρεια μεταφέρεται στην Αθήνα. Η Φραγκφούρτη γίνεται Μπομβάη. Οι αποστάσεις που έζησε η Πνελόπη παραμένουν στην ιστορία φορώντας άλλους τόπους. Όποιος γνωρίζει τα χαρτιά της, μπορεί να αναγνωρίσει πίσω από τη μεταμφίεση τις πραγματικές διαδρομές. Η μετακίνηση αυτή της δίνει και μια ελευθερία που η ανάμνηση δεν έχει Μπορεί να κρατήσει το αίσθημα ενός περιστατικού και να αλλάξει όσα συμβαίνουν γύρω του Να επιστρέψει σε μια παλιά απόφαση και να αφήσει την ηρωίδα της να προχωρήσει αλλιώς Όταν ανοίγεις τις Ρωμιοπούλες συναντάς και τη ζωή που έζησε και όσα η συγγραφέας θέλησε να κάνει με αυτήν χρόνια αργότερα Ο πρώτος τόμος ονομάζεται το ξύπνημα Ο δεύτερος Λαύρα.

25:22 Ο τρίτος Σούρκο. Καθώς προχωρεί η τριλογία, η ιδιωτική ζωή της ηρωίδας συναντά όλο και περισσότερο την πολιτική ζωή της χώρας. Η αφήγηση φτάνει ως το 1920. Στο μεταξύ, η πραγματική Πινελόπη συνεχίζει να ζει. Γράφει τον Τρελαντώνη, τον Μάγκα και τα μυστικά του Βάλτου. Έχει βοηθήσει ανθρώπους που επέστρεφαν από την Ομυρία, έχει ασχοληθεί με την περίθαλψη προσφύγων, συγκεντρώνει αφηγήσεις ανθρώπων του μακεδονικού αγώνα, ακούει, ρωτά και κρατά υλικό.

25:57 Το σπίτι στην Κεφισιά γεμίζει ιστορίες. Άλλες φτάνουν από μακριά, με ανθρώπους που θυμούνται πολέμους. Άλλες έρχονται στο τραπέζι της με τους πολιτικούς που φιλεξενεί η οικογένεια. Και ένα βράδυ, μία από αυτές, θα αρχίσει σχεδόν μόλις φύγουν οι καλεσμένοι. 6 Ιουνίου του 1933. Ο Βενιζέλος και η σύζυγός του η Έλενα διπνούν στο σπίτι των Δέλτα. Αργότερα αναχωρούν για Αθήνα. Στη διαδρομή δέχονται ένοπλη επίθεση. Η Έλενα τραυματίζεται. Ένας άντρας της προσωπικής ασφάλειας τους σκοτώνεται. Ο Βενιζέλος σώζεται ξανά.

26:39 Λίγο πριν ήταν καλεσμένη της Πινελόπης Τώρα η γυναίκα που έφυγε από το τραπέζι της βρίσκεται στον Ευαγγελισμό Τραυματισμένη από σφαίρες Η φωτογραφία της διασώζεται στο αρχείο της ΕΡΤ Η Δέλτα θα καταγράψει και αυτή την απόπειρα Επιξεργάζεται λογοτεχνικά μια ιστορία που φτάνει ως τον φόνο του Ιωνα Και έξω από το γραφείο της η πολιτική βία συνεχίζει να παράγει καινούριες μαρτυρίες Η υγεία της στο μεταξύ επιβαρύνεται Μια νευρολογική πάθηση περιορίζει τις κινήσεις της Το σπίτι προσαρμόζεται στις ανάγκες της Θα εγκατασταθεί ακόμη και εξωτερικός ανελκυστήρας Το μυθιστόρημα μεγαλώνει επί χρόνια Ο πρώτος τόμος φτάνει σε μια αρχική ολοκλήρωση το 1927 Ο δεύτερος τον χειμώνα του 1934-1935 Η τριλογία τελειώνει τον Δεκέμβριο του 1939 1769 δακτυλογραφημένες σελίδες Η Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε πόλεμο Στην Ελλάδα δεν υπάρχει δικτατορία του μεταξά Η Δέλτα έχει ολοκληρώσει το μεγάλο έργο της και σκέφτεται τους ανθρώπους που κάποτε θα το διαβάσουν Το Μάρτιο του 1940 γράφει στο ημερολόγιο της

27:59 πως θέλει να το δημοσιεύσουν τα παιδιά της όταν ελευθερωθούν οι ελληνικές ψυχές και συνειδήσεις Το βιβλίο έχει τελειώσει Εκείνη όμως πρόκειται να παραλάβει κάτι που θα την ξαναγυρίσει για ακόμη μια φορά στον Ιωνα Απρίλιος του 1940 Ο Φίλιππος Δραγούμης της φέρνει χαρτιά και ημερολόγια του αδερφού του Έχουν περάσει 20 χρόνια από τη δολοφονία Η Πινελόπη έχει γράψει τη δική της ιστορία Έχει θυμηθεί τον Ιωνα έχει επιστρέψει σε συναντήσεις, σε λέξεις, σε λεπτομέρειες.

28:37 Τώρα έχει μπροστά της και τη δική του φωνή, γραμμένη όταν εκείνος ζούσε ακόμη μέσα στα γεγονότα. Κάποτε ο Ήων είχε διαβάσει τις αναμνήσεις της. Είχε υπογραμμίσει σελίδες για το κορίτσι που δεν είχε γνωρίσει. Τώρα εκείνη διαβάζει τα ημερολογιά του, αλλά ο αναγνώστης των δικών της χαρτιών έχει πεθάνει. Μπορεί να σταθεί σε μία φράση του, να τη σχολιάσει, να θυμηθεί αλλιώς ένα περιστατικό Μα εκείνος δεν μπορεί να της απαντήσει Η συνομιλία συνεχίζεται μονόκλευρα Παρότι είναι πια σοβαρά άρρωστη και χρειάζεται γραμματέας την οποία υπαγορεύει Καταγράφει περίπου χίλιες ακόμη σελίδες για την ιστορία τους Έχει ήδη ολοκληρώσει τις Ρωμιοπούλες Κι όμως η ανάγκη να επιστρέψει παραμένει Αυτό είναι ένα από τα πιο επίμονα πράγματα στη ζωή της Δέλτα Γράφει ξανά για όσα έζησε, για όσα θυμάται τώρα για όσα ένα παλιό χαρτί την αναγκάζει να ξανασκεφτεί Το ίδιο παρελθόν γεννά καινούργιες σελίδες καθώς εκείνη μεγαλώνει και υπάρχει κάποιος που θα πρέπει να τις παραλάβει η μεγαλύτερη κόρη της, η Σοφία

29:52 Η πινελόπη της αφήνει οδηγία να σεβαστεί τα προσωπικά της χαρτιά Να τα φυλάξει, να μην τα καταστρέψει και να μην αισθανθεί πίκρα απέναντι στη μητέρα της για το δράμα που θα διαβάσει Προσπαθήστε να σταθείτε για λίγο στη θέση της κόρης Μέσα στα χαρτιά υπάρχει η μητέρα της ερωτευμένη με έναν άντρα που δεν είναι ο πατέρας της Υπάρχει μια ζωή που τα παιδιά μπορεί να την έζησαν από τη μία πλευρά Και τώρα θα τη διαβάσουν και από μια άλλη, μια αφαία την πλευρά Η Πινελόπη το ξέρει Ζητά να αντέξουν όσα έγραψε Πιστεύει πως η εμπειρία της έχει αξία και για ανθρώπους πέρα από το σπίτι τους Ότι αυτές οι σελίδες πρέπει να επιβιώσουν ακόμη και αν πληγώσουν εκείνους που θα τις κρατήσουν πρώτοι Η ίδια έχει καταστρέψει η γραπτά της σε άλλες στιγμές Τώρα όμως εμπιστεύεται στη κόρη της την ευθύνη να κρατήσει ανοιχτό τον δρόμο προς ένα μελλοντικό αναγνώστη Την άνοιξη του 1941 τα γερμανικά στρατεύματα φθάνουν στην Αθήνα Στις 27 Απριλίου, την ημέρα της εισόδου τους, ο Κινελόπη κάνει απόπειρα αυτοκτονίας

31:03 Πεθαίνει στις 2 Μαΐου, 67 ετών Είναι μια γυναίκα που έχει ζήσει βαριές ψυχικές κρίσεις που είναι βαριά άρρωστη σε μια χώρα που καταλαμβάνεται Με τελευταία της πράξη αφήνει πίσω της ανθρώπους και ερωτήματα Στο σημείωμα προς τα παιδιά της υπάρχει και ο Στέφανος Φροντίστε τον πατέρα σας, τον φιλό σφιχτά Ο άνθρωπος που έζησε δίπλα της όλες αυτές τις δεκαετίες Βρίσκεται μέσα στις τελευταίες της λέξεις Η κοινή του ζωή με όσα άντεξε και όσα δεν μπορούσε να λύσει Φτάνει ως εκεί Η πινελό πειθάβεται στο κήπο του σπιτιού της Στη ταφόπετρα χαράζεται μια λέξη.

31:48 Σιωπή. Το τελευταίο εκτενές της κείμενο για τον Ιώνα σταματά στη μέση μιας φράσης. Οι ρωμιοπούλες βρίσκονται ολοκληρωμένες στα χαρτιά της και περιμένουν ακόμη τους αναγνώστες της. Στο μεταξύ, παιδιά ανοίγουν τα βιβλία της, τα υπόλοιπα βιβλία της. Γνωρίζουν τον Τρελαντώνη, τον Μάγκα, τις περιπέτειες των Βάλτων Μεγαλώνουν, κάνουν δικά τους παιδιά και τους δίνουν την ίδια συγγραφέα Η προσωπική της ιστορία αρχίζει να δημοσιεύεται σταδιακά Πρώτα η αλληλογραφία, αργότερα η συστηματική έκδοση του αρχείου της Πολιτικά κείμενα, αναμνήσεις, οι σελίδες για τον τραγούδι Το κοινό μαθαίνει περισσότερα για τη γυναίκα πίσω από το όνομα Οι Ρωμιοπούλες θα ακολουθήσουν τελευταίες.

32:43 Ο επιμελητής Αλέκος Ζάνας εξηγεί πως αυτή ήταν συνειδητή επιλογή του πατέρα του, του Παύλου Ζάνα, να προηγηθούν τα αυτοβιογραφικά κείμενα και ύστερα να δημοσιευτεί το μυθιστόρημα. Ο Παύλος είναι γονός της, ο Αλέκος δισέγγονος. Η ιστορία έχει ήδη περάσει από τα χέρια της γυναίκας που την έζησε στους απογόνους της, μαζί με την ευθύνη να την παραδώσουν έξω από την οικογένεια εκεί όπου οι αναγνώστες θα μπορούν να σχηματίσουν πια την δική τους γνώμη.

33:14 Η Πινελόπη είχε κάποτε προσαρμόσει τα ημερολόγια της στον αναγνώστη που φοβόταν. Αργότερα ζήτησε να σωθούν και τα χαρτιά που μπορούσαν να πληγώσουν τους δικούς της. Τώρα οι άνθρωποι που τα κληρονόμησαν αφήνουν το κοινό να πλησιάσει. Στο βιβλιοπολείο ο επόμενος αναγνώστης δεν χρειάζεται να νίκει στον κύκλο τους αρκεί να απλώσει το χέρι του Έτσι φτάνουμε στο 2014 Η τριλογία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ερμής 75 χρόνια μετά την ολοκλήρωσή της και 73 χρόνια μετά το θάνατο της συγγραφέως Το διάστημα είναι τόσο μεγάλο ώστε ένα παιδί που γεννήθηκε όταν τελείωνε το χειρόγραφο θα μπορούσε να το αγοράσει πια σε ηλικία 75 ετών.

34:00 Μια ολόκληρη ζωή χωρά ανάμεσα στη τελευταία σελίδα που έγραψε εκείνη και στο πρώτο άνοιγμα του βιβλίου από έναν αναγνώστη. Μέσα του βρίσκονται ακόμη τα γνωστά ονόματα με τις άλλες τους μορφές. Οι πινελόποι, ο πρώτος έρωτας, ο ίον, οι οικογενειακοί κανόνες, οι άνθρωποι που η πολιτική έφερε αντιμέτωπους. Σκέφτομαι ξανά εκείνο το νεανικό ημερολόγιο Την κοπέλα που έπρεπε να προσέχει πώς θα γράψει Επειδή κάποιος άλλος μπορούσε να ανοίξει το τετράδιο Και ύστερα τη μητέρα που ζήτησε από την κόρη της να κρατήσει τα χαρτιά Ακόμη κι αν όσα διάβαζε την πονούσαν Χρειάστηκαν χρόνια για να φτάσουν όλα αυτά ως εμάς Κάποιες σελίδες είχαν ήδη χαθεί Άλλες σώθηκαν επειδή άνθρωποι τις φύλαξαν Τις διάβασαν και ανέλαβαν να τις εκδώσουν.

34:54 Το κουτί της αρχής ανοίγει πια προς τη δική μας πλευρά. Η γυναίκα που συναντάμε μέσα έχει επιθυμίες, ευθύνες, πολιτικές βεβαιότητες και αντιφάσεις. Μπορούσε να γράψει για τον έρωτά της και στο τελευταίο της σημείου να ζητήσει φροντίδα για τον άντρα της. Μπορούσε να αγαπά τον Ιωνα και να πιστεύει στον πολιτικό αντίπαλο.

35:16 Στον τάφο της έμεινε η λέξη σιωπή. στα χαρτιά της έμειναν πολύ περισσότερα. Παρ' όλα αυτά, δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ. Κι αν το πιο προσωπικό σου κείμενο έπεφτε αύριο στα χέρια των ανθρώπων που αγαπάς, πώς η αλήθεια θα τολμούσες να έχεις αφήσει εκεί μέσα. Σκέψου το και πες μου στα σχόλια. Είμαι η Αλεξάνδρα Τζαμάν και αυτά ήταν τα ψηλά γράμματα.

35:45 Αν σου άρεσε το επεισόδιο, κάνε μου ένα like και κάνε και μια εγγραφή για να ανακαλύπτουμε μαζί όλες τις αληθινές ιστορίες πίσω από τη λογοτεχνία. Και μην ξεχνάς, η πραγματικότητα ξεκινά όταν το βιβλίο κλείσει. Τα λέμε στο επόμενο.