Έγκλημα και Τιμωρία: Οι αληθινοί φόνοι πίσω από τον Ρασκόλνικοφ

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Μόσχα, Ιανουάριος του 1865 να κλέψει μια περιουσία. Στον τόπο του εγκλήματος, οι άνθρωποι που καταγράφουν τα ευρήματα, σημειώνουν αντικείμενα σχεδόν ασήμαντα. Ένα τραπέζι, ένα μπουκάλι βότκα, φαγητό. Κοντά στη μια γυναίκα, ακόμη και δύο αλατισμένα αγκουράκια, αυτό που θα λέγαμε σήμερα τουρσί. Και γύρω τους, τα ίχνη δύο βίαιων θανάτων.

00:58 Το όπλο, σύμφωνα με την έρευνα, ήταν ένα εχμηρό τσεκούρι με κοντή λαβή Οι δύο γυναίκες είχαν χτυπηθεί σε διαφορετικά δωμάτια Ένας εντούκι είχε ανοιχτεί Χρήματα και πολύτιμα αντικείμενα είχαν εξαφανιστεί Οι αστυνομικοί δεν θα αργήσουν να στραφούν σε ένα νεαρό άντρα Είναι 27 ετών Τον λένε Γεράσιμο Τσίστοφ Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα Ο Τσίστοφ λέει ότι δεν το έκανε Και το δικαστήριο, παρά τις τρομακτικές λεπτομέρειες της υπόθεσης και τις ισχυρές υποψίες Τελικά δεν θα τον καταδικάσει για κουφόμιους Μέχρι εδώ ακούγεται σαν ξεχασμένο αστυνομικό χρονικό Μόνο που έναν χρόνο αργότερα, αναγνώστες θα γνωρίσουν έναν άλλον νεαρό άντρα Έναν φοιτητή που μπαίνει σε ένα διαμέρισμα κρατώντας τσεκούρι.

02:02 Μια γυναίκα πεθαίνει. Μια δεύτερη βρίσκεται απρόσμενα μπροστά του. Και ο δολοφόνος προσπαθεί να φύγει από μια πόλη που μοιάζει ξαφνικά γεμάτη μάτια. Το όνομά του? Ρόντιον Ρασκόλνικοφ. Το βιβλίο? Έγκλημα και τιμωρία. Η ιστορία όμως δεν ξεκίνησε ούτε στη Μόσχα, ούτε στην Αγία Πετρούπολη. Για να βρούμε ένα από τα πιο παράξενα πραγματικά πρόσωπα πίσω από το μυθιστόρημα, πρέπει να πάμε 30 χρόνια πίσω.

02:35 Στο Παρίσι. Εκεί όπου ένας δολοφόνος κατάφερε κάτι σχεδόν αδιανόητο. Έκανε το δικαστήριο προσωπική του παράσταση. Και στο τέλος, λίγο πριν από τη Λεμιτόμο, βρήκε χρόνο να συζητήσει για τον Βίκτορα Ουγκό. Αλεξάνδρα Τζαμάνου μπορεί να γίνει δημόσιο θέαμα. Οι λεπτομέρειες περνούν από στόμα σε στόμα πριν ακόμη τελειώσει η κατάθεση των μαρτύρων.

04:06 Μέσα σε αυτό το Παρίσι κυκλοφορεί ο Pierre François Lassenère. Το όνομά του θα έπρεπε να έχει μείνει καταχωρημένο σε αστυνομικούς φακέλους για κλοπές, λαστογραφίες και τελικά φόνους. Αντί γι' αυτό όμως θα αποκτήσει κάτι σαν φήμη σελέμπριτη. Ο Λασενέρ γράφει ποίηματα, σχολιάζει την κοινωνία, δίνεται προσεγμένα, προβάλλει την εικόνα ενός καλλιεργημένου ανθρώπου που έχει πολλά να πει για τη δικαιοσύνη αλλά και την αδικία Και ενώ λοιπόν χτίζει αυτή την εικόνα έχει ήδη περάσει από τη φυλακή και γνωρίζει ανθρώπους του εγκληματικού κόσμου Δεν είναι ένας αντικειμένος λογοτέχνης που μία κακή στιγμή τον έσπρωξε στο φόνο Πρόκειται για άνθρωπο με ιστορικό παραβατικό πράξεων Οργανώνει εγκληματικά σχέδια και βρίσκει συνεργούς Ένας από αυτούς λέγεται Pierre Victor Avril Ο Avril είναι διαφορετικός τύπος Λιγότερο θεατρικός Λιγότερο πρόθυμος να μιλήσει στην κοινωνία σαν να της δίνει συνέντευξη Οι δυο τους έχουν γνωριστεί μέσα στον κόσμο της φυλακής και θα συνδεθούν με ένα από τα πιο διαβόητα διπλά εγκλήματα της εποχής

05:23 Το θύμα τους δεν είναι άγνωστο Ονομάζεται Φρανσουά Σαρντόν Ο Λασενέρ τον γνώριζε από παλιά Ο Σαρντόν είχε επίσης φυλακιστή Τώρα ζει με τη μητέρα του σε διαμέρισμα στο πέρασμα του κόκκινου αλόγου, στο Παρίσι Υπάρχει μία φήμη ότι θα αποκτήσει χρήματα ακόμη και ότι αναμένει μεγάλη οικονομική ενίσχυση για ένα φιλανθρωπικό εγχείρημα.

05:51 Για τους δύο άντρες αυτή η πληροφορία είναι αρκετή για να μετατρέψει έναν παλιό γνωστό στον απόλυτο στόχο. Δεν ξέρουν με βεβαιότητα πόσα χρήματα υπάρχουν μέσα στο σπίτι αλλά πιστεύει ότι αξίζει να μπουν. Και θα μπουν. Είναι Κυριακή, 14 Δεκεμβρίου του 1834. Ο Λασενέρ και ο Αβρίλ φτάνουν στο κτίριο Αναζητούν τον Σαρντών αλλά δεν τον βρίσκουν εκείνη τη στιγμή στο διαμέρισμά του Κατεβαίνουν ξανά Και τότε τον συναντούν στο πέρασμα Η συνάντηση δεν μοιάζει απλητική Πρόκειται άλλωστε για γνωστούς του Στη μεταγενέστερη κατάθεσή του Ο Λασενέρ θα περιγράψει πως ο Σαρντών όταν έμαθε ότι είχαν μόλις ανέβει να τον βρουν Τους πρότεινε να επιστρέψουν μαζί του Ίσως αυτή να είναι η πιο ανατριχιαστική λεπτομέρεια όλης της υπόθεσης Δεν χρειάστηκε καν να σπάσουν την πόρτα Το θύμα τους οδήγησε μόνο του στο σπίτι του Σύμφωνα με όσα ομολόγησε ο Λασενέρ στη δίκη, οι ρόλοι είχαν ήδη μοιραστεί Ο Αβρίλ θα ακινητοποιούσε τον Σαρντόν και ο Λασενέρ θα τον χτυπούσε από πίσω με αιχμηρό εργαλείο

07:07 Το σχέδιο εκτελείται Όταν ο Σαρντών δεν έχει ακόμη πεθάνει, ο Αβρίλ κατά την ίδια κατάθεση αρπάζει ένα βαρύ εργαλείο που βρίσκεται πίσω από την πόρτα και τον αποτελειώνει. Η μητέρα του είναι ακόμη μέσα στο σπίτι. Ο Λασενέρ στρέφεται σε εκείνη. Ομολογεί ότι τη χτυπάει επανειλημμένα και στη συνέχεια σπρώχνει στρώματα πάνω της.

07:35 Δεν θα περιγράψω περισσότερο τη βία. Η ουσία βρίσκεται αλλού. Εδώ δεν μιλάμε για ατύχημα ούτε για μια αυθόρμητη συμπλοκή Σύμφωνα με την ομολογία του Η επίθεση είχε οργανωθεί πριν οι δύο άντρες περάσουν καν την πόρτα Και μόλις τελειώνει Οι δράστες δεν τρέχουν αμέσως να εξαφανιστούν Ανοίγουν τουλάπια Ψάχνουν για χρήματα Παίρνουν μετρητά, ασημικά, ρούχα Ακόμη και ένα μικρό θρησκευτικό αντικείμενο από ελεφαντόβοντο Εδώ υπάρχει άλλη μια λεπτομέρεια που θα μπορούσε να βρίσκεται μέσα σε μαύρη κωμωδία αν δεν είχε προηγηθεί διπλή δολοφονία φυσικά Στη δίκη ο Λασενέρη είπε ότι πίστευε πως το μικρό ελεφαντοστέινο αγαλματάκι της Παναγίας άξιζε πολλά Έστειλε τον Αβρίλ να το πουλήσει Ο έμπορος πρόσφερε μόλις τρία φράγκα και σύμφωνα πάντα με την κατάθεση αποφάσισαν ότι δεν άξιζε να κρατήσουν ένα τόσο επιβαρυντικό τεκμήριο για τόσο λίγα χρήματα.

08:42 Το πέταξαν στο ποτάμι. Ένα διπλό έγκλημα. Μία λαϊλασία. Και μέσα στα κλοπημαία ένα αντικείμενο που δεν άξιζε ούτε τον κόπο να κρύψουν. Αλλά η ιστορία δεν σταματά εδώ. Γιατί υπάρχει ακόμη το ερώτημα. «Τι κάνει κάποιος, μόλις έχει συμμετάσχει στη δολοφονία δύο ανθρώπων» Στο δικαστήριο, ο Λασενέρ περιγράφει τη συνέχεια σχεδόν σαν πρόγραμμα εξόδου Λέει ότι μετά το έγκλημα πήγαν στα τουρκικά λουτρά για να καθαρίσουν τα χέρια και τα ρούχα τους Έπειτα, ο Αβρίλη πήγε να διαθέσει μέρος των κλοπημέων, ενώ εκείνος τον περίμενε Σύμφωνα με την αφήγησή του, βρήκαν αγοραστεί για τα ασημικά και το πανοφόρη Ύστερα δείπνησαν και το βράδυ πήγαν στο θέατρο Ναι, στο θέατρο Ο πρόεδρος του δικαστηρίου τον ρώτησε πού Στο θέατρο Βαριτιέ, απάντησε Η αίθουσα αντέδρασε με έκπληξη, όπως σημειώνει η δημοσιευμένη καταγραφή της δίκης Αλλά το καλύτερο ή το χειρότερο έρχεται όταν ο δικαστής προσπαθεί να επιβεβαιώσει ότι ο Αβρίλ πήγε μαζί του στα Λουτρά Ο Αβρίλ το αρνείται ή ισχυρίζεται ότι δεν θυμάται ακριβώς την ημέρα

10:01 Ο Λασενέρ παρεμβαίνει με απόλυτη ψυχραιμία Ναι λέει, φυσικά και θυμάται Και προσθέτει ότι είχε ρηγμένο στους ώμους του το πανοφόρη του Σαρντών Το πανοφόρη του ανθρώπου που μόλις είχαν σκοτώσει Ένας άνθρωπος περιγράφει φόνο, κλοπημέα, λουτρά, βραδινό και παράσταση χωρίς να φαίνεται να αντιλαμβάνεται πόσο αποκρουστική ακούγεται η αλληλουχία.

10:28 Προσέξτε όμως μία λεπτομέρεια. Αυτά γνωρίζουμε κυρίως από τη δική του δικαστική αφήγηση και από την έντυπη αναπαραγωγή της. Ο Λασενέρ δεν είναι αξιόπιστος αφηγητής, απλώς και μόνο επειδή μιλά με βεβαιότητα, και ο Αβρύλ αρνείται τη συμμετοχή του σε κρίσιμα σημεία. Αυτό είναι μέρος της υπόθεσης, όχι υποσημείωση. Και τώρα θα συνέβαινε κάτι ακόμα πιο παράδοξο Αντί ο Λασενέρ να εξαφανιστεί από τη δημόσια ζωή, η δημόσια ζωή θα τον καταπιεί Κι αν νομίζεις πως μετά το διπλόφωνικό ο Λασενέρ φοβήθηκε και σταμάτησε Η συνέχεια της υπόθεσης είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική Λίγες εβδομάδες αργότερα οργανώνει νέα παγίδα Αυτή τη φορά ο στόχος δεν είναι ένας παλιός γνωστός Είναι ένας νεαρός υπάλληλος που μεταφέρει εις πράξεις.

11:19 Ο Λασενέρ χρησιμοποιεί ψεύτικο όνομα. Νοικιάζει χώρο στην οδό Μοντοργκέιγ και παρουσιάζεται ως φοιτητής της νομικής. Είναι μια λεπτομέρεια που θα ακουστεί αργότερα σχεδόν προφητική, αν σκεφτεί κανείς τον φοιτητή του το στογεύσκι. Αλλά ας μην βιαστούμε να κάνουμε τη σύνδεση. Εδώ έχουμε μια συγκεκριμένη πραγματική απόπειρα ληστείας.

11:40 Στείνεται μια οικονομική συναλλαγή Ο άνθρωπος που καλείται να φέρει τα χρήματα Ο 19χρονος Λουίε Τιάν Ζενεβέ Δεν γνωρίζει ότι πρόκειται να μπει σε παγίδα Σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση Πάνω του έχει χρήματα και τραπεζογραμμάτια μεγάλης αξίας Οι άντρες τον οδηγούν στο εσωτερικό Ο Λασενέρ προσπαθεί να τον εφνηδιάσει Και το επιτίθεται με εχμηρό εργαλείο Ο συνεργός του ορμάνω του πάρει τη τσάντα Την φορά κάτι πηγαίνει στραβά για τους δράστες.

12:13 Ο Ζενεβαία τη στέκεται. Φωνάζει. Δεν παραδίδει απλώς τη τσάντα του και τη ζωή του. Και τότε συμβαίνει ένα από τα πιο εξωφρενικά περιστατικά του φακέλου. Οι δύο επιτιθέμενοι το βάζουν στα πόδια. Και καθώς τρέχουν από το σπίτι, αρχίζουν και εκείνοι να φωνάζουν ότι υπάρχει κλέφτης. Δηλαδή οι άνθρωποι που μόλις προσπάθησαν να ληστέψουν ένα νεαρό υπάλληλο, φωνάζουν στον δρόμο σαν να καταδιώκουν τον εγκληματία.

12:41 Ακούγεται σαν επινεωημένη σκηνή. Δεν είναι. Περιγράφεται στην ιστορική αφήγηση και στη διαδικασία της δίκης. Ο Ζενεβέ επιζεί. Αυτή είναι η διαφορά από το σπίτι των Σαρντών. Ο νεαρός μπορεί να μιλήσει. Μπορεί να περιγράψει ακριβώς τι έγινε και να αναγνωρίσει πρόσωπα αλλά και λεπτομέρειες. Έτσι, η εγκληματική καριέρα του Λασενέρ δεν είναι πια μόνο η ιστορία μιας κλειστής πόρτας και δύο ανθρώπων που δεν μπορούν να καταθέσουν.

13:10 Είναι η ιστορία μιας απόπειρας με επιζώντα μάρτυρα. Όταν πια ο Λασενέρ φτάνει μπροστά στη δικαιοσύνη, οι υποθέσεις μπλέκονται. Κάποιοι συνεργοί κατηγορούν άλλους. Ο Λασενέρ δίνει στοιχεία που μπορούν να ενοχοποιήσουν τους διχούς του ανθρώπους. Άλλοι επιμένουν ότι ψεύδεται για να εκδικηθεί. και οι δικαστές προσπαθούν να βγάλουν άκρη ανάμεσα σε έναν άνθρωπο που απολαμβάνει να μιλάει και σε ανθρώπους που έχουν κάθε λόγο να μην μιλήσουν.

13:40 Εδώ ίσως βρίσκεται η πιο χρήσιμη προειδοποίηση για έναν αφηγητή true crime. Η αυτοπεποίθηση ενός κατηγορουμένου δεν αποτελεί απόδειξη ότι λέει αλήθεια. Μερικές φορές είναι απλώς ένα εργαλείο που χρησιμοποιεί. Όταν ξεκινάει η δίκη, ο Λασενέρ δεν προσπαθεί απλώς να αποφύγει την καταδίκη Δίνει την εντύπωση ότι θέλει να ελέγξει την ιστορία που θα γραφτεί για αυτόν Στα πρακτικά εμφανίζεται να διορθώνει λεπτομέρειες, να περιγράφει τη διαδρομή του να θυμάται ποσά πρόσωπα και αντικείμενα και να παρεμβαίνει στις καταθέσεις των άλλων Σε κάποια στιγμή, ο ίδιος ο τρόπος της εξήγησής του εντυπωσιάζει τόσο πολύ τον καταγραφέα, ώστε τον παρομοιάζει με καθηγητή που παρουσιάζει στους μαθητές μία θεωρία.

14:32 Μόνο που το θέμα του μαθήματος είναι διπλή ανθρωποκτονία. Η γαλλική κοινή γνώμη διχάζεται. Υπάρχουν όσοι τον αντιμετωπίζουν σαν τέρας, υπάρχουν όμως και άνθρωποι που βοητεύονται από το γεγονός ότι ένας εγκληματίας γράφει, αστειεύεται, απαντάει φιολογικά και εμφανίζεται ως διανοούμενος. Αυτή η γοητεία λέει πολύ περισσότερα για το κοινό παρά για το μέγεθος του ανθρώπου.

14:59 Και έχει κάτι βαθιά άδικο. Θυμόμαστε το όνομα του δολοφόνου, θυμόμαστε τα ποίηματα, θυμόμαστε ακόμη και τις ατάκες του. Πόσοι θυμούνται τα ονόματα των ανθρώπων που σκότωσε όμως. Ο Φρανσουάς Αρντών και η μητέρα του κινδυνεύουν να γίνουν απλώς οι δύο απαραίτητοι νεκροί στην ιστορία ενός γοητευτικού εγκληματία Δεν ήταν αυτό Ήταν άνθρωποι που άνοιξαν την πόρτα σε γνωστό τους Και δεν βγήκαν ζωντανοί από εκείνη τη συνάντηση Η καταδίκη του Λασενέρντε σταματά την κατασκευή του μύθου του Στη φυλακή γράφει από μνημονεύματα και πείγματα Η δημόσια περιέργεια μεγαλώνει Το έγκλημα συναντά την αγορά του θεάματος και υπάρχει μια τελευταία σκηνή σχεδόν υπερβολικά παράξενη για να την πιστέψεις.

15:47 Στις 8 Ιανουαρίου του 1836, λίγες ώρες πριν από την εκτέλεσή του, ο Λασενέρ γράφει ένα αποχαιρετιστήριο σημείωμα για τα απομνημονεύματά του. Έπειτα, σύμφωνα με την βιογραφική καταγραφή της εποχής, αναφέρεται στον Βίκτορα Ουγγό και στο βιβλίο του «Η τελευταία μέρα ενός θανατοπινίτη» και ισχυρίζεται πως αν είχε χρόνο θα μπορούσε να γράψει κάτι καλύτερο Ο άνθρωπος ετοιμάζεται να πεθάνει στη Λεμιτόμου και εξακολουθεί να ανταγωνίζεται συγγραφής Στις 9 Ιανουαρίου, ο Λασενέρ και ο Αβρίληκ τελούνται και ακόμη και μετά τον θάνατό του, η ιστορία του γίνεται αντικείμενο ιατρικής και δημόσιας περιέργειας.

16:33 Δημιουργούνται εκ μαγεία του κεφαλιού του, ενώ οι υποστηρικτές της τότε μόδας της φρενολογίας προσπαθούν να βρουν στο κρανίο του σημάδια εγκληματικής φύσης. Σήμερα ξέρουμε ότι η φρενολογία δεν αποτελεί έγκυρη επιστήμη. Τότε όμως ήταν ένας ακόμη τρόπος να πουληθεί η ιδέα ότι το τέρας μπορεί να αναγνωριστεί από το σχήμα του κεφαλιού του Το Παρίσι είχε φτιάξει έναν δολοφόνο θέαμα Και χρόνια αργότερα ένας Ρώσος συγγραφέας θα διαβάσει για αυτόν Αυτός ο συγγραφέας λέγεται Φιοντόρ Ντοστογεύσκη Πριν πάμε στο επόμενο έγκλημα χρειάζεται να καταλάβουμε μόνο ένα πράγμα για τον Ντοστογεύσκη Δεν έβρισκε τους εγκληματίες μόνο στα βιβλία Είχε γνωρίσει καταδίκους στη Σιβηρία Είχε παρακολουθήσει κοινωνικές δίκες από κοντά Διάβαζε εφημερίδες και τον απασχολούσε το πώς ένα συνηθισμένο έγκλημα μπορεί να γίνει δημόσιο γεγονός Είχε μάλιστα περάσει από ένα γεγονός που δύσκολα θα χωρούσε ακόμη και σε μυθιστόρημα Τον Δεκέμβριο του 1849 οδηγήθηκε μαζί με άλλους καταδικασμένους

17:45 σε μια τελετουργία εκτέλεσης, λίγο πριν τους ανακοινωθεί ότι η θανατική ποινή είχε μετατραπεί. Αυτό είναι ένα βιογραφικό γεγονός. Το σημαντικό είναι απλούστερο. Όντως το Γεύσκι ήξερε τη σημαίνει αστυνομική ιστορία. Δίκη, φυλακή, καταδίκη, όχι μόνος αναγνώστης. Βιωματικά. Και το 1861, σε περιοδικό που εξέδιδε με τον αδελφό του, δημοσιεύτηκε κείμενο σχετικό με τον Λασενέρ.

18:17 Δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι ο Γάλλος δολοφόνος υπήρξε ο ένας και μοναδικός πραγματικός Ρασκόλνικοφ. Οι ιστορικοί διαφωνούν για το πόσο ακριβώς επιρροή είχε. Είναι προτιμότερο να κρατήσουμε κάτι ακριβέστερο και κατά τη γνώμη μου πιο ενδιαφέρον. Ο Λασενέρ ήταν ένας πραγματικός δολοφόνος που ο Ντοστογιεύσκη γνώριζε ως ιστορία.

18:39 και υπήρχαν και άλλες ρωσικές ιστορίες. Μία από αυτές περιείχε ήδη το Τσεκούρι και δύο γυναίκες. Ας επιστρέψουμε στη Μόσχα του 1865. Η νεκρή μαγείρισσα ονομάζεται Άνα Φωμίνα, είναι 62 ετών. Η φίλη της, η πλήστρα Μαρία Μιχαήλοβα, είναι 65. Αυτά τα ονόματα αξίζει να ακουστούν ολόκληρα, γιατί στη διασημότερη εκδοχή της ιστορίας συχνά μένουμε μόνο στο όνομα του υπόπτου και στο εργαλείο του εγκλήματος.

19:14 Η Άννα εργάζεται σε σπίτι που ανήκει σε ευκατάστατη οικογένεια. Εκείνη την ημέρα η οικογένεια αποουσιάζει. Η Μαρία βρίσκεται εκεί ως επισκέπτρια. Ο χώρος μοιάζει τουλάχιστον στην αρχή να μην έχει τίποτα το απειλητικό. Τα ευρήματα που θα καταγραφούν αργότερα δείχνουν τραπέζι στρωμένο για φαγητό ή ποτό, βότκα, ψωμί, πιάτα και τα δύο τουρουσιά που προαναφέραμε Δεν είναι μια λεπτομέρεια που πρέπει να μας κάνει να γελάσουμε Είναι αυτό που κάνει το έγκλημα τόσο πραγματικό Πριν έρθει η βία υπάρχει η καθημερινότητα Η έρευνα δείχνει ότι οι δύο γυναίκες δολοφονήθηκαν χωριστά σε διαφορετικά δωμάτια Ένας εντούκι είχε παραβιαστεί και από μέσα του είχαν αφαιρεθεί αξίες που σύμφωνα με δημοσιευμένο απολογισμό της εποχής έφταναν περίπου τα 11.260 ρούβλια.

20:07 Ένα ποσό τεράστιο για τα δεδομένα εκείνης της εποχής. Τα δύο θύματα όμως δεν ήταν ήδη οκτήτρες αυτής της περιουσίας. Είναι η πρώτη ανατροπή. Η ληστεία φαίνεται να στοχεύει το σπίτι της εύπορης οικογένειας. Οι γυναίκες βρίσκονται στον δρόμο εκείνου που το άδειασε. Η αστυνομία στρέφεται γρήγορα στο Γεράσι Μουτσίστοφ, έναν 27χρονο εμποροϋπάλληλο και συγγενή της οικογένειας.

20:34 Οι ερευνητές θεωρούν ύποπτο ότι τον τελευταίο καιρό επισκεπτόταν συχνότερα το σπίτι και είχε πλησιάσει τη μαγείρισα. Εξετάζουν την κίνησή του τη βραδιά του φόνου. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι βρισκόταν στο θέατρο. Θέατρο Έναν μήνα περίπου μετά το έγκλημα, ένα μέρος των κλοπημέων βρίσκεται θαμμένο στο χιόνι, κοντά στον χώρο που εργαζόταν ο ύποπτος Τώρα πια η ιστορία μοιάζει να έχει όλα όσα χρειάζεται μια κατά δίκη Δύο νεκρές, εργαλείο του εγκλήματος που μοιάζει να είναι τσεκούρι, ένα ύποπτο άλοθη, πολύτιμα αντικείμενα κρυμμένα κοντά στη δουλειά του άντρα που υποπτεύονται Κι όμως...

21:47 Ο Τσίστο φαρνείται Βαρνείται. Δεν ομολογεί τον φόνο. Δεν παραδέχεται ότι μπήκε εκείνο το βράδυ στο σπίτι. Δεν δίνει στο δικαστήριο τον ένοχο που θέλει να ακούσει. Αυτή είναι η λεπτομέρεια που κάνει την υπόθεση του Τσίστοφ πραγματικό true crime. Οι κατηγορίες είναι βαριές. Αλλά η απόδειξη δεν είναι το ίδιο πράγμα με την υποψία.

22:11 Η πλευρά της κατηγορίας επιμένει στη συμπεριφορά του νεαρού. Μάρτυρες περιγράφουν ότι μετά το έγκλημα έδειχνε ταραγμένος Σε ανακρίσεις εμφανίζεται να τρέμει ή να χλωμιάζεται όταν του παρουσιάζονται στοιχεία Όμως τι αποδεικνύει πραγματικά ένας άνθρωπος που τρέμει μπροστά σε ανακριτές Ότι έχει σκοτώσει ή ότι φοβάται ότι μπορεί να καταδικαστεί Ο συνήγορος του εκμεταλλεύεται ακριβώς αυτήν την αμφιβολία Το όπλο δεν βρίσκεται Δεν υπάρχει αυτόπτης μάρτυρας του διπλουφόνου Η σύνδεση των κλοπημέων με τον κατηγορούμενο απαιτεί συμπέρασμα, όχι άμεση παρατήρηση.

22:51 Οι δικαστές βρίσκονται σε μια περίοδο που οι κανόνες της ρωσικής ποινικής δικονομίας αλλάζουν. Η δημόσια κάλυψη των δικών μεγαλώνει, αλλά η απόφαση εξακολουθεί να στηρίζεται σε απαιτήσεις απόδειξης που δεν μπορούν να παρακαμφθούν. Η τελική κατάληξη είναι εξαιρετικά παράξενη στα σημερινά μας αυτιά. Ο Τσίστοφ δεν αθώωνεται με τον τρόπο που θα εννοούσαμε σήμερα ότι ένας άνθρωπος κρύθηκε αθώος και η υπόθεση έκλεισε αμετάκλιτα αλλά ούτε καταδικάζεται ως δολοφόνος Το δικαστήριο καταλήγει σε μια διατύπωση που ουσιαστικά τον αφήνει υπό υποψία χωρίς την αναγκαία βάση για καταδίκη Ο άνθρωπος αποφυλακίζεται και η υπόθεση παραμένει ανοιχτή στη μνήμη των εφημερίδων χωρίς να έχουμε οριστική δικαστική απόδειξη για το ποιος σκότωσε την Άννα και τη Μαρία.

23:46 Ο Τσίστοφ ήταν πράγματι ο βασικός κατηγορούμενος. Υπήρχαν σοβαρές ενδείξεις. Δεν καταδικάστηκε. Αυτή είναι η ιστορία που γνωρίζουμε. Και το τρομερό είναι ότι η κοινή γνώμη έχει ήδη διαβάσει αρκετά για να τον μετατρέψει στη συλλογική της φαντασία σε δολοφόνο. Σε μια εποχή που η εγκληματική είδηση αρχίζει να αποκτά τεράστια δύναμη η εφημερίδα σχεδόν προηγείται της δικαστικής απόφασης Όντως το Γεύσκι ζει και γράφει μέσα σε αυτήν την εποχή και θα εμφανιστεί ένα βιβλίο όπου το Τσεκούρι δεν θα εξαφανιστεί από το αστυνομικό χρονικό θα περάσει στο μυθιστόρημα Επειδή τα πραγματικά εγκλήματα σπανίως συμβαίνουν μόνα τους Την ίδια εποχή οι ρωσικές εφημερίδες συζητούν και άλλη υπόθεση.

24:37 Ένας άντρας που αναφέρεται ως Στεπάνοφ φτάνει σε σπίτι γυναίκας με πρόφαση μια αποστολή από συγγενείς. Κρατάει ένα αντικείμενο που μοιάζει με δέμα. Δεν πρόκειται σύμφωνα με τις αναφορές για ένα αθώο πακέτο. Μέσα υπάρχει ένα τούβλο. Το χρησιμοποιεί για να χτυπήσει τη γυναίκα και να προσπαθήσει να τη ληστέψει. Όμως μια δεύτερη γυναίκα εμφανίζεται απρόσμενα και γίνεται επίσης στόχος Εκείνη επιζεί και τον αναγνωρίζει Εδώ η ιστορία μας αποκτά ένα ακόμη σκοτεινό παράλληλο Στο έγκλημα και τιμωρία, ο Ρασκόλ Νικόφ έχει προετοιμάσει ένα ψεύτικο αντικείμενο για ενέχειρο Είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο προσπαθεί να αποσπάσει την προσοχή της γυναίκας που πρόκειται να χτυπήσει Δεν υπάρχει λόγος να ισχυριστούμε πως έχουμε αποδείξεις ακριβώς ότι όταν στο Γεύσκι πήρε την ιδέα από τον Στεπάνοφ αλλά ένα ψεύτικο πακέτο στη μία υπόθεση και ένα ψεύτικο ενέχειρο στην άλλη είναι μια ομοιότητα που πολλοί μελετητές της εγκληματικής ιδεοσιογραφίας έχουν επισημάνει.

25:42 Το πιο σημαντικό στοιχείο πάντως είναι άλλο. Για δεύτερη φορά βλέπουμε ένα έγκλημα που ξεκινά με συγκεκριμένο στόχο και κλιμακώνεται επειδή εμφανίζεται απρόσμενα κάποιος ακόμη. Αυτή η εμφάνιση του δεύτερου ανθρώπου μετατρέπει τη ληστεία σε κάτι πιο τρομακτικό Και τώρα θα πάμε σε μια υπόθεση που δεν μοιάζει απλώς με το βιβλίο Συμβαίνει την ώρα που οι πρώτοι αναγνώστες έχουν ήδη αρχίσει να το διαβάζουν Ιανουάριος 1866 Το έγκλημα και τιμωρία αρχίζει να δημοσιεύεται σε συνέχειες στο περιοδικό Ρωσικός Αγγελιοφόρος Μέσα στις πρώτες κιόλας ημέρες εκείνου του μήνα, στη πραγματική Μόσχα συμβαίνει ένα ακόμη έγκλημα.

26:26 Ένα έγκλημα που θα κάνει τους αναγνώστες να κοιτούν το μυθιστόρημα διαφορετικά. Ένας νεαρός φοιτητής, ο Αλεξέιν Τανίλοφ, κατηγορείται για τη δολοφονία ενός ανθρώπου που δάνειζε χρήματα και της υπηρέτριάς του. Ο δανειστής ήταν απόστρατος αξιωματικός, ο Ποπόφ. Η υπηρέτριά του ονομαζόταν Μαρία Νόρτμαν. Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, ο Ντανίλωφ πήγε στο σπίτι για να ληστέψει τον δανειστή.

26:55 Ενώ έψαχνε τον χώρο, η υπηρέτρια εμφανίστηκε απρόσμενα. Τη σκότωσε επίσης. Περίμενε. Ένας νεαρός φοιτητής. Ένας δανειστής. Μια επίθεση μέσα στο σπίτι. Ένα δεύτερο θύμα που εμφανίζεται ενώ εξελίσσεται η ληστεία. και όλα αυτά την ίδια περίοδο με τη δημοσίευση του βιβλίου που αφηγείται ένα τρομακτικά παρόμοιο έκλειμα. Το κοινό έχει κάθε λόγο να μείνει άφωνο.

27:23 Αλλά εδώ υπάρχει μια κρίσιμη χρονολογική παγίδα. Ο Ντανίλοφ δεν μπορεί να είναι η αρχική πηγή ολόκληρης της ιστορίας του Ρασκόλνεκοφ επειδή το μυθιστόρημα έχει ήδη σχεδιαστεί και οι πρώτες σελίδες του είχαν ήδη παραδοθεί για δημοσίευση. Επομένως, δεν θα σου πουλήσω τη βολική φράση όταν στογεύσει και αντέγραψε τον Ντανίλοφ Το παράξενο είναι το ακριβώς αντίθετο Ο πραγματικός φόνος εμφανίζεται σχεδόν παράλληλα με τη μυθοπλασία και ξαφνικά η Ρωσία διαβάζει για έναν φανταστικό δολοφόνο ενώ συζητά έναν πραγματικό φοιτητή και δύο νεκρούς Δεν είναι καθόλου δύσκολο να φανταστούμε γιατί μια τέτοια σύμπτωση έκανε το μυθιστόρημα να μοιάζει με ζωντανό αστυνομικό ρεπορτάζ.

28:07 Είναι από εκείνα τα σπάνια σημεία όπου η λογοτεχνία και η επικαιρότητα φαίνεται να κοιτάζονται στον ίδιο ακριβώς καθρέφτη. Την εποχή που γράφει, όντως το Γεύσκι δεν βρίσκεται σε κάποια ήρεμη βιβλιοθήκη, απομονωμένος από τα προβλήματα του κόσμου. Έχει οικονομικές υποχρεώσεις, προσωπικές απώλειες, πίεση προθεσμιών και εκδότες που περιμένουν σελίδες.

28:34 Το 1864 έχουν πεθάνει η πρώτη του σύζυγος και ο αδελφός του Μιχαήλ. Χάνει και ανθρώπους και ένα σημαντικό στήριγμα της εκδοτικής του ζωής. Τον Σεπτέμβριο του 1865 απευθύνεται στον εκδότη Μιχαήλ Κάτκοφ προτείνοντας μια ιστορία για ένα έγκλημα και ζητώντας προκαταβολή. Ο άνθρωπος που θα γράψει ένα από τα διασημότερα βιβλία για έναν φωνιά αναζητά χρήματα επί γόντος όπως και ο Φωνιάς στο βιβλίο του.

29:05 Αλλά σε αυτό το επεισόδιο δεν μας ενδιαφέρει να εξηγήσουμε κάθε λέξη του μυθιστορήματος μέσα από το χαρακτήρα του συγγραφέα. Μας ενδιαφέρει να δούμε από ποιον κόσμο μπορούσε να αντλήσει πραγματικά περιστατικά. Έναν Γάλλο ποιητή δολοφόνο που χρησιμοποίησε τη δίκη σε σκηνή. Έναν Ρώσο ύποπτο για διπλή δολοφονία με τσεκούρι που δεν καταδικάστηκε.

29:29 και έναν φοιτητή που σκότωσε έναν δανειστή και μια γυναίκα η οποία βρέθηκε στο λάθος σημείο, τη λάθος στιγμή. Αυτές οι ιστορίες δεν ενώνονται τέλεια σαν κομμάτια πάζλι και ευτυχώς, γιατί οι πραγματικοί φάκελοι δεν γράφτηκαν για να δώσουν σε κάποιο συγγραφέα ένα έτοιμο τέλος. Έχουν αντιφάσεις, αναπάντητα ερωτήματα, ελληπίτε κμήρια, καταθέσεις ανθρώπων που μπορούν να λένε ψέματα και αποφάσεις που δεν ικανοποιούν πάντα την ανάγκη μας να ξέρουμε ποιος έφτεξε.

30:01 Εκεί είναι που βρίσκεται και η πραγματική τους αγωνία. Υπάρχουν τέσσερις λόγοι που επέλεξα να σου διηγηθώ αυτές τις υποθέσεις, χωρίς να αρχίσω από την περίληψη του διβλίου. Ο πρώτος είναι ο Λασενέρ. Γιατί αποδεικνύει πόσο εύκολα η κοινωνία μπορεί να σε μετατρέψει, γιατί αποδεικνύει πόσο εύκολα η κοινωνία μπορεί να μετατρέψει έναν δολοφόνο σε αξιοθέατο.

30:24 Όσο εκείνος γράφει και μιλά, τα θύματα χάνουν τη φωνή τους. Ο δεύτερος είναι ο Τσίστοφ, γιατί δείχνει τη διαφορά ανάμεσα σε όσα φαίνονται πιθανότατα και σε όσα μπορεί να αποδείξει ένα δικαστήριο. Το ότι οι άνθρωποι επιθυμούν μια λύση δεν σημαίνει ότι την έχουν. Ο τρίτος είναι ο Στεπάνοφ, γιατί μας θυμίζει ότι ένα σήμαντο αντικείμενο, ένα δέμα, ένα υποτιθέμενο ενέχειρο μπορεί να γίνει μέρος ενός εγκληματικού σχεδίου.

30:54 Μερικές φορές η λεπτομέρεια δεν είναι συμβολισμός, είναι απλώς ένα τέχνασμα εισόδου. Και ο τέταρτος είναι ο Ντανίλοφ γιατί σε μια ιστορία που δημοσιεύεται σε συνέχειες η πραγματικότητα δεν περιμένει να κλείσει το βιβλίο συνεχίζει να παράγει υποθέσεις που μοιάζουν ανεξήγητα οικίες. Το εύκολο θα ήταν να πούμε πως βρήκαμε τον έναν και πραγματικό ρασκόλνικο.

31:20 Δεν τον βρήκαμε. Βρήκαμε κάτι πιο ενδιαφέρον. Ένα ολόκληρο αρχείο από εγκλήματα που κυκλοφορούσαν στην εποχή ενός συγγραφέα και μια κοινωνία που διάβαζε τις ιστορίες τους με την ίδια ένταση που αργότερα θα διάβαζε ένα μυθιστόρημα. Η σύνδεση του Λασενέρ με τον Ντοστογεύσκη έχει ιστορική βάση, αλλά ο ακριβής βαθμός επίδρασής του συζητείται.

31:44 Η υπόθεση Τσίστοφ παρουσιάζει συγκεκριμένες αντιπωσιακές ομοιότητες χωρίς να μετατρέπεται αυτόματα σε απόδειξη αντιγραφής. Η υπόθεση του Ντανίλοφ ανήκει κυρίως στις αλόκοτες συμπτώσεις γύρω από αυτή τη δημοσίευση. Και αυτή η διάκριση έχει σημασία γιατί ο πραγματικός κόσμος είναι ήδη αρκετά παράξενος. Δεν χρειάζεται να του προσθέσουμε ψεύτικες βεβαιότητες.

32:08 Θέλω να γυρίσουμε για μια τελευταία φορά στο σπίτι της Μόσχας, στο τραπέζι με το μπουκάλι της βότκας, στα δύο τουρσιά που κατέγραψαν οι άνθρωποι της έρευνας, στην Άννα Φωμίνα και στη Μαρία Μιχαήλοβα. Δύο γυναίκες που δεν είχαν γράψει βιβλία, δεν έδιναν συνεδέφυξεις, δεν μπορούσαν να υπερασπιστούν το όνομά τους μέσα από κάποιο μανιφέστο και μετά θέλω να σκεφτούμε τον Λασενέρ.

32:33 Έναν άντρα που έχοντας παραδεχτεί τη συμμετοχή του σε ένα φρικτό διπλό φόνο μπορούσε να θυμάται το θέατρο που πήγε αργότερα, να περιγράφει τι είχε φορέσει και να καταγράφει τις τελευταίες αράδες των απομνήμων εμπμάτων του. Οι ιστορίες αυτές δεν μοιάζουν μεταξύ τους επειδή έχουν ένα κοινό ήρωα. Μοιάζουν επειδή δείχνουν πόσο παράξενα κοντά μπορούν να βρεθούν το έγκλημα.

32:56 Η καθημερινότητα και η ανάγκη της κοινωνίας να μετατρέψει ό,τι την τρομάζει σε αφήγηση. Όντως το Γεύσκη έδωσε σε έναν φανταστικό άνθρωπο ένα όνομα που έμεινε στην ιστορία. Αλλά πίσω από τον Ρασκόλνικοφ υπήρχαν πραγματικά αστυνομικά χρονικά. Άνθρωποι που δικάστηκαν, που εκτελέστηκαν. Άνθρωποι που δεν καταδικάστηκαν και άνθρωποι που δεν είχαν την ευκαιρία να πουν τη δική τους εκδοχή.

33:26 Γιατί κάποιες φορές η πιο συγκλονιστική ιστορία δεν βρίσκεται στη σελίδα που θυμόμαστε, βρίσκεται σε εκείνο το αστυνομικό δημοσίευμα που κανείς δεν σκέφτηκε να διαβάσει ξανά. Η πραγματικότητα με ξεχνάς ξεκινά όταν το βιβλίο κλείσει. Σας ευχαριστώ που ήσασταν κοντά μου. Καλή συνέχεια.