Ποιός οδηγεί το μυαλό μας: Συνείδηση vs. Υποσυνείδητο
SciTalesΣχετικά με αυτό το επεισόδιο
Σε αυτό το επεισόδιο πάμε να δουμε ποιος κάνει πραγματικά κουμάντο στο μυαλό μας: Είναι ο συνειδητός εαυτός μας ή μήπως ένας αόρατος αυτόματος πιλότος που τρέχει το μεγαλύτερο ποσοστό των λειτουργιών μας; Γιατί η συνείδηση μοιάζει περισσότερο με CEO εταιρείας παρά με εργάτη; Πώς ο εγκέφαλός μας φιλτράρει 11 εκατομμύρια bits πληροφορίας το δευτερόλεπτο;Τι συμβαίνει πραγματικά στις νευρικές συνδέσεις όταν μπαίνουμε για χειρουργείο (και γιατί δεν είναι απλώς ύπνος). Αυτά και άλλα πολλά σε ένα ταξίδι από το σκοτεινό υπόγειο του υποσυνείδητου μέχρι το φωτεινό δωμάτιο της ανθρώπινης επίγνωσης.
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
Καλωσορίσατε στο SciTales! Όχι αυτό, το καινούργιο SciTales! Είμαι ο παρουσιαστής σας, ονομάζομαι ***. Τι τον ιδιοκρατήσατε! Καλωσορίσατε λοιπόν στη νέα έκδοση του SciTales με τον Τάσο Νικολόπουλο. Τσιμπήστε κάτι, γιατί τα σφινάκια επιστήμης είναι πια κρασοπότυρα επιστήμης. Όταν γίνουν με κροκανάτες θα σας συντοπίσουμε.
Υπό σημείωσης, δεν υποστηρίζουμε την κατανάλωση αλκοολούχων σκευασμάτων ειδικά από ηλικίες κάτω των 18 ετών. Το παρόν podcast αφορά την επιστήμη και όχι το αλκοόλ. Ο παρουσιαστής δεν είχε γραφεί μεθυσμένος, αν και αυτό θα εξηγούσε πολλά. Γεια σας και καλώς ήρθατε σε άλλον επεισόδιο SciTales. Σήμερα θα βοτήξουμε στο πιο βαθύ μυστήριο της νευροεπιστήμης.
Θα μιλήσουμε για το μικρό φωτεινό δωμάτιο της συνείδησης και το αχανές σκοτεινό επόγειο του υποσυνείδητου. Σας έχει συμβεί ποτέ να οδηγείτε για ώρα να φτάνετε στον πλωρισμό σας και ξαφνικά να συνειδητοποιείτε ότι δεν θυμάστε καθόλου τη διαδρομή? Ποιος οδηγούσε το αυτοκίνητο? Ποιος πάταγε το φρένο όταν άναβε το κόκκινο?
Είναι το υποσυνείδητο απλά ένα μέρος που κρύβουμε τα ποθημένα μας, όπως έλεγε ο Φρόιντ, ή μήπως είναι ο πραγματικός κυρίαρχος του παιχνιδιού. Ας ξεκινήσουμε με τα βασικά. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνια, η συνείδηση ορίζεται ως η κατάσταση του να έχεις επίγνωση της ύπαρξής σου και του περιβάλλοντος.
Είναι αυτό που μας επιτρέπει να απολαμβάνουμε τη γεύση μιας πίτσας και να νιώθουμε τη μυρωδιά της θάλασσας. Όμως, εδώ υπάρχει ένα τεράστιο πρόβλημα. Οι επιστήμονες το ονομάζουν the hard problem, το δύσκολο πρόβλημα, ο οποίος είναι ο όρος που καθιέρωσε ο φιλόσοφος David Chalmers. Όπως αναφέρει το Scientific American, ξέρουμε ότι ο εγκέφαλος είναι ένα δίκτυο νευρώνων που ανταλλάσσουν ηλεκτρικά σήματα.
Το ερώτημα είναι πώς αυτά τα φυσικά ηλεκτρικά σήματα μετατρέπονται στην υποκειμενική εμπειρία του εγώ. Γιατί δεν είμαστε απλά βιολογικά ρομπότ που αντιδρούν σε αριθίσματα χωρίς να νιώθουν τίποτα. Πρόσφατα το 2025 στο MIT δημιουργήθηκε το Consciousness Club, μια συνεργασία φιλοσόφων και νευροεπιστημόνων όπως ο Ε. Μίλλερ και ο Μ. Μάικλ.
Η έρευνά τους δείχνει κάτι συναρπαστικό. Η συνείδηση δεν είναι για να αντιδρούμε, γι' αυτό έχουμε τα τανακλαστικά. Η συνείδηση υπάρχει και το σχεδιασμό. Υπάρχει μια καθυστέρηση ανάμεσα στο ερέθισμα και την εμπειρία μας. Σε αυτό το μικρό χρονικό κενό, η συνείδηση οργανώνει πολύπλοκους στόχους. Είναι δηλαδή ο CEO της εταιρείας, όχι ο εργάτης στη γραμμή παραγωγής.
Αν η συνείδηση είναι ο CEO, τότε το υποσυνείδητο είναι οι χιλιάδες υπάλληλοι που τρέχουν την εταιρεία χωρίς να τους βλέπει κανείς. Στο παρελθόν, επηρεασμένοι από τον Freud, πιστεύαμε ότι το ασυνείδητο είναι ένα μέρος γεμάτο καταπιεσμένες επιθυμίες. Όμως η σύγχρονη ψυχολογία έχει μια πιο πρακτική εικόνα. Το υποσυνείδητο διαχειρίζεται το 90 με 95% της εγκεφαλικής μας λειτουργίας.
Είναι υπεύθυνο για την αυτόματη επεξεργασία. Όχι. Αυτό είναι η δουλειά του υποσυνείδητου. Εδώ υπάρχει ένα τρομερό νούμερο που αξίζει να θυμάστε. Υπολογίζεται ότι οι αισθήσεις μας στέλνουν στον εγκέφαλο περίπου 11 εκατομμύρια bits πληροφορίες το δευτερόλεπτο. Πόσο από αυτά επεξεργαζόμαστε συνειδητά? Μόλις 50. Το υποσυνείδητο φιλτράρει το θόρυβο και δίνει στη συνείδησή μας μόνο την περίληψη.
Επίσης, επηρεάζει τις αποφάσεις μας μέσω του φαινομένου priming. Έρευνες δείχνουν ότι αν κρατάς μια ζεστή κούπα καφέ, τίνεις να κρίνεις τους άλλους ανθρώπους ως πιο ζεστούς και φιλικούς, χωρίς να καταλαβαίνεις γιατί. Τι γίνεται όμως όταν χάνουμε τις αισθήσεις μας, όταν πέφτουμε για ύπνο ή όταν μπαίνουμε στο χειρουργείο.
Μια μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Michigan προσπάθησε να δει τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά την αναισθησία. Πολλοί νομίζουν ότι η αισθησία κλείνει το διακόπτη του εγκεφάλου, το οποίο είναι λάθος. Ο εγκέφαλος παραμένει πολύ ενεργός. Αυτό που συμβαίνει είναι μια διακοπή επικοινωνίας. Κανονικά, οι διάφορες περιοχές του εγκεφάλου μιλάνε συνεχώς μεταξύ τους, ανταλλάσσοντας πληροφορίες.
Όταν χάνουμε τις αισθήσεις μας, κάθε περιοχή του εγκεφάλου μας μιλάει μόνο με τους γειτονές της και σταματάει αυτή η μεγάλο μήκος επικοινωνία. Φανταστείτε δηλαδή μια ορχήστρα όπου ξαφνικά οι μουσικοί σταματούν να κοιτάνε το μαέστρο και παίζει ο καθένας μόνος του. Υπάρχει ο ήχος, αλλά δεν υπάρχει η μουσική. Δεν υπάρχει η συνείδηση.
Κλείνοντας, ας δούμε τη μεγάλη εικόνα. Το συνειδητό και το υποσυνείδητο δεν είναι αντίπαλοι. Είναι συνεργάτες. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο UC Davis, ενώ το υποσυνείδητο τρέχει τις συνήθειες και τα γρήγορα τα ανακλαστικά, η συνείδηση είναι αυτή που μπορεί να επέμβει και να αλλάξει αυτές τις συνήθειες. Είναι αργή, ενεργοβόρα, αλλά είναι το μόνο εργαλείο που έχουμε για να μάθουμε κάτι καινούριο όπως να παίζουμε πιάνο ή να οδηγούμε εκείνο το μάξι που λέγαμε στην αρχή.
Βέβαια πρέπει να αναφέρουμε και το πείραμα του Πέντζαμιν Λίμπετ το οποίο έδειξε ότι η κεφαλική δραστηριότητα για την κίνηση του χεριού μας ξεκινάει πριν συνειδητοποιήσουμε ότι θέλουμε να το κονίσουμε. Αυτό ταράζει τα νερά για το αν έχουμε ελεύθερη βούληση αλλά μάλλον αυτό είναι ένα θέμα για άλλο επεισόδιο Μέχρι την επόμενη φορά να θυμάστε ακόμα και όταν νομίζετε ότι δεν σκέφτεστε τίποτα το μυαλό σας δουλεύει υπερορίες για εσάς γι' αυτό να φροντίζετε να το ξεκουράζετε Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για άλλη μια φορά που με αφήσατε να σας κάνω παρέα στον κόσμο των επιστημών Μπορείτε να με ακολουθήσετε στο instagram για νέα του podcast και όχι μόνο και φυσικά τα λέμε στο επόμενο επεισόδιο Sightales.
Καλά ε! Πολύ ενδιαφέροντά σου! Ευχαριστούμε πολύ που μείνατε ως το τέλος. Ακολουθήστε το Sightales στο Instagram, στείλτε μηνύματα αγάπης και αφήστε μια θετική αξιολόγηση στην πλατφόρμα που ακούτε. Ναι, ακόμη και αν δεν σας άρεσε. Μεταξύ μας τώρα, δεν είναι το πρώτο ψέμα που θα πείτε. Και τώρα που το podcast μου δίνει επιτέλους βήμα, ακολουθήστε και εμένα με λένε
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
