Μέρος 2ο: Πώς να Ζεις μια Καλή Ζωή με Βάση τους Στωικούς

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:30 να συμπυκνώσω όλες τις ιδέες των στοικών και το φιλοσοφικό συστήμα τους για μια καλή ζωή, δηλαδή μια ευδαιμονική ζωή. Να πω δύο πραγματάκια μόνο πριν προχωρήσουμε, ένα μικρό disclaimer ας πούμε. Σε αυτή τη σειρά επεισοδιών μιλάω για το πώς να ζεις μια καλή ζωή με βάση τους στοικούς. Θέλω να κάνω ένα μικρό σχόλιο πάνω στην καλή ζωή και να πω ότι παρότι οι στοικοί μας προτείνουν ένα πολύ συγκεκριμένο τρόπο τρόπο για να κατανοήσουμε την καλή ζωή, δηλαδή την ευδαιμονία.

01:01 Αυτό δεν σημαίνει ότι η στοϊκή αντίληψη για την καλή ζωή είναι απαραίτητα η αντίληψη που θα υιοθετήσει κάθε άνθρωπος για τη δική του ζωή. Το στοϊκό μονοπάτι δεν κυνηγάει ενεργά τις απολαύσεις και ίσως αυτό είναι και το σημείο που πολλοί μπορεί να χάσουν το ενδιαφέρον τους για τον στοϊκισμό. Παρ' όλα αυτά, οι στοϊκοί δεν μας λένε να μην απολαμβάνουμε, ακόμα και τα εξωτερικά μας λένε να μην τους αποδίδουμε αξία τέτοια ώστε να θυσιάζουμε την αρετή μας για χάρη τους.

01:27 Στο προηγούμενο επεισόδιο μιλήσαμε για τον σκοπό του στοικισμού που είναι η ευδαιμονία, δηλαδή καλή ζωή. Εξήγησα τι είναι η ευδαιμονία σύμφωνα με τους στοικούς και πώς μπορείς να πετύχεις την ευδαιμονία ακολουθώντας τις τέσσερις βασικές αρετές του στοικισμού. Τέλος μιλήσαμε για δύο πράγματα πολύ σημαντικά τρόπους σκέψης που μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλεία για την επίτευξη της καλής ζωής η οποία μας θέλει μακριά από περιτές σκέψεις, ταραχές και ανησυχίες εργαλεία που μπορείς και πρέπει θα έλεγα να τα ανισφαματώσεις στη καθημερινότητά σου ώστε να σε βοηθήσουν στο μονοπάτι σου προς την ευδαιμονία.

02:05 Αφού ξέρουμε πλέον τις αρετές και καλύψαμε αρκετά πράγματα σχετικά με την καλή ζωή στο πρώτο επεισόδιο ας πάμε τώρα στη πράξη. Πώς ζούμε λοιπόν με βάση όλα αυτά που είπαμε μια καλή ζωή Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με την αρετή στην καθημερινότητά μας Όπως είπαμε οι στοικοί πίστευαν ότι ο μόνος τρόπος για να διαβείς το μονοπάτι προς την ευδαιμονία Είναι να είσαι καλά εξοπλισμένος Να είναι ο χαρακτήρας σου βασικά καλά εξοπλισμένος Με τις τέσσερις βασικές αρετές Οι οποίες είναι η σοφία, η δικαιοσύνη, η ανδρεία και η σοφροσύνη Όμως δεν αρκεί να ξέρεις ποιες είναι οι αρετές Πρέπει να τις χρησιμοποιείς ως φίλτρο στις καθημερινές αποφάσεις που παίρνεις Είναι πολύ εύκολο να λέμε ότι θέλουμε να είμαστε δίκαιοι, γενναίοι, σοφοί, εγκρατείς Όταν όλα πηγαίνουν καλά έτσι, αυτό είναι το πιο εύκολο Το δύσκολο όμως είναι να θυμόμαστε αυτές τις αρετές στη στιγμή που όλα δεν πάνε όπως τα θέλουμε Τις στιγμές που είμαστε θυμωμένοι για παράδειγμα ή όταν φοβόμαστε τη στιγμή που κάποιος μας αδικεί

03:09 ή όταν έχουμε μπροστά μας μια ευκαιρία να κερδίσουμε κάτι αλλά για να το κερδίσουμε πρέπει να κάνουμε κάτι που ξέρουμε ότι δεν είναι σωστό εκεί φίλες και φίλοι μου φαίνεται ο χαρακτήρας εκεί φαίνεται αν ο χαρακτήρας μας είναι δαμάντινος Αυτός ήταν και ο λόγος που οι στοικοί έδιναν τόσο μεγάλη έμφαση στην άσκηση Δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι είναι καλό πρέπει μέσα από την καθημερινή εξάσκηση στην καθημερινότητά μας και να τις χρησιμοποιούμε σαν ένα μικρό φίλτρο πριν από μια σημαντική πράξη ή απόφαση.

03:41 Όταν βρίσκεσαι μπροστά σε μια δύσκολη κατάσταση μπορείς να κάνεις αυτές τις τέσσερις ερωτήσεις. Είναι σοφό αυτό που σκέφτομαι να κάνω? Είναι δίκαιο? Χρειάζεται θάρρος για να το κάνω? Το κάνω με σοφροσύνη και αυτοκυριαρχία? Αυτές τις ερωτήσεις πρέπει να τις κάνουμε καθημερινά στον εαυτό μας μέχρι να γίνει τρόπος σκέψης μας.

04:00 Πάμε λοιπόν με πρακτικά παραδείγματα. Φαντάσου ότι βρίσκεσαι στη δουλειά και ο προϊστάμενός σε κατηγορία άδικα για ένα λάθος που δεν έκανες. Συνήθως κάποιοι αντιδρούν στον αυτόματο πιλότο χωρίς να σκεφτούν καν. Η πρώτη σκέψη ή αντίδρασή σου μπορεί να είναι «Τι λες τώρα, θα του τα πω τώρα ένα χεράκι ή αρχίζεις τώρα διαπληκτισμούς».

04:20 Και είναι πολύ ανθρώπινο. Έχεις θυμώσει, νιώθεις ότι αδική είσαι και θέλεις να απαντήσεις αμέσως. Ας κάνουμε όμως ένα μικρό βήμα πίσω και ας περάσουμε την κατάσταση από το φίλτρο των τεσσάρων αρετών. Με πρώτη τη σοφία. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να σκεφτούμε είναι τι πραγματικά έχει συμβεί. Είναι πράγματι λάθος αυτό που έχει γίνει, που με κατηγορούν ή απλά είναι μια κατηγορία προς το πρόσωπό μου.

04:44 Υπάρχει κάτι που δεν γνωρίζω. Έχω όλα τα δεδομένα. Μήπως αντιδρώ περισσότερο στη προσβολή που αισθάνομαι παρά στο ίδιο το γεγονός. Η σοφία λοιπόν μας βοηθάει πρώτα να δούμε καθαρά και να μην αντιδράσουμε αμέσως. Να προσπαθήσουμε δηλαδή να καταλάβουμε την πραγματικότητα πριν να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε. Να θυμάστε ότι συνήθως η πρώτη μας αντίδραση δεν είναι ποτέ η σωστή αντίδραση.

05:12 Μετά πάμε στη δικαιοσύνη. Αν πράγματι είμαι αδική, πώς πρέπει να τους συμπεριφερθώ. Μπορώ να υπερασπιστώ τον εαυτό μου χωρίς να τον προσβάλλω Μπορώ να διορθώσω μια δικία χωρίς να δημιουργήσω μια δεύτερη Για τους στοικούς το γεγονός ότι κάποιος μας φέρεται άδικα Δεν μας δίνει την άδεια να συμπεριφερθούμε και εμείς άδικα Και το λάθος του άλλου δεν γίνεται δικαιολογία για το δικό μας Ένας ωραίος στοικός τρόπος να αντιδράσεις σε μια αδικία είναι να νιώσεις κάτι σαν λύπηση ή συμπόνια εντός εισαγωγικών για τον άλλον άνθρωπο που δυστυχώς δεν έχει όλα τα δεδομένα και σφάλει διαπράττοντας ας πούμε την αδικία εσβάρωσου.

05:58 Στο εκεί λέγανε ότι μπορείς να τον δεις σαν έναν άρρωστο άνθρωπο ο οποίος δεν γνωρίζει κάτι καλύτερο. Και πράττει με αυτά που γνωρίζει. Η αρρώστια του δηλαδή είναι η άγνοια. Μετά έχουμε την Ανδρεία. Ίσως ξέρω τι είναι σωστό να κάνω Αλλά φοβάμαι να το κάνω Μπορεί να χρειάζεται να μιλήσω Να υπερασπιστώ τον εαυτό μου Και να πω την αλήθεια Μπορεί να χρειαστεί να διαφωνήσω με κάποιον Που έχει περισσότερη εξουσία από μένα Εδώ χρειάζεται το θάρρος Και θάρρος δεν σημαίνει ότι δεν φοβάμαι Σημαίνει ότι ο φόβος μου Δεν αποφασίζει για μένα Το να κάνω αυτό που θεωρώ σωστό Και τέλος έρχεται η σοφροσύνη Ακόμα και αν έχω δίκιο, ακόμα και αν αδικούμαι Ακόμα και αν έχω το θάρρος να μιλήσω Πρέπει να προσέξω πως θα το κάνω Θα απαντήσω επειδή αυτό είναι το σωστό Ή επειδή είμαι θυμωμένος και θέλω να τον πληγώσω Θα μιλήσω για να διορθώσω την κατάσταση Ή θέλω απλά να κερδίσω τον καυγά Εδώ βρίσκεται η αυτοκυριαρχία Δεν σημαίνει ότι καταπίνω το θυμό μου και κάνω ότι δεν συνεύει τίποτα

07:09 σημαίνει ότι δεν αφήνω το θυμό μου να πάρει αποφάσεις για λογαριασμό μου. Φίλες και φίλοι μου, οι τέσσερις αρετές δεν λειτουργούν πραγματικά ξεχωριστά. Εις το εκεί είχαν αναγκαία προϋπόθεση να τήρησες και τις τέσσερις αρετές ώστε να ζεις με δαιμονία. Δεν γίνεται για παράδειγμα να πράττεις με γενναιότητα και ανδρεία αλλά να μην παίρνεις σοφές αποφάσεις ούτε γίνεται να ελέγχεις τον εαυτό σου σε πράγματα τα οποία δεν ωφελούν το χαρακτήρα σου.

07:37 Δηλαδή, σοφροσύνη χωρίς σοφία. Η μία αρετή λοιπόν συμπληρώνει την άλλη. Η σοφία μου λέει τι είναι σωστό. Η δικαιοσύνη μου λέει πώς πρέπει να φερθώ απέναντι στους άλλους. Η Ανδρεία μου δίνει τη δύναμη να κάνω αυτό που πρέπει ακόμα και όταν φοβάμαι. Και η σοφροσύνη με βοηθάει να μην παρασυρθώ από τις παρορμήσεις μου. Γι' αυτό και οι στοικοί θεωρούσαν ότι οι αρετές είναι αλληλένδετες Ο στόχος δεν είναι απλώς να αποκτήσουμε τέσσερις ας πούμε καλές ιδιότητες Ο στόχος είναι να διαμορφώσουμε έναν ενιαίο χαρακτήρα που ξέρει να κρίνει σωστά και να πράττει σωστά Και αυτό είναι που κάνει και το πράγμα λίγο δύσκολο Γιατί ο χαρακτήρας δεν χτίζεται σε μια μεγάλη στιγμή χτίζεται στις καθημερινές μικρές στιγμές, μέσα στην καθημερινότητά μας, στα μικρά τα πράγματα.

08:33 Στο τρόπο που απαντάς όταν σε εκνευρίζουν. Στο αν λες την αλήθεια όταν θα ήταν πιο εύκολο να πεις ένα ψέμα. Στο αν κρατάς την ψυχραιμία σου όταν όλοι γύρω σου τα έχουν χάσει. Στο αν κάνεις το σωστό ακόμα και όταν κανείς δεν πρόκειται να το μάθει. ακόμα και στο να μπορείς να πεις ότι έκανα λάθος χωρίς να ψάξεις αμέσως κάποιον άλλον για να κατηγορήσεις η στοική φιλοσοφία δεν είναι κάτι που διαβάζουμε και μετά απλά γνωρίζουμε είναι κάτι που εξασκούμε κάθε μέρα και μπορείς να το κάνεις πολύ απλά αυτό την επόμενη μέρα που θα βρεθείς μπροστά σε μια δύσκολη απόφαση ή μια κατάσταση πριν να αντιδράσεις κάνε μια μικρή παύση και ρώτα ρώτα τον εαυτό σου είναι σοφό αυτό, είναι δίκαιο είναι γενναίο, είναι συνετό και αν δεν μπορείς να απαντήσεις αμέσως ακόμα καλύτερα αυτή η μικρή πάυση ίσως να είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο αρχίζει η στοική σου άσκηση γιατί η καλή ζωή δεν είναι κάτι που απλώς αποφασίζεις ότι θέλεις, είναι κάτι που το χτίζεις μέρα με τη μέρα απόφαση με απόφαση

09:44 αντίδραση με αντίδραση Και τώρα που μιλήσαμε για το πώς μπορούμε να εφαρμόζουμε τις αρετές στην καθημερινότητά μας, ελπίζω το καλύψαμε αυτό το θέμα έστω και επιδερμικά. Και αφού μιλήσαμε για το πώς η καλή ζωή εξαρτάται από το χαρακτήρα μας και από το αν ζούμε με βάση την αρετή, ας ζούμε τώρα τι γίνεται με τα υπόλοιπα. Κάποιος θα ρωτήσει Δηλαδή τα χρήματα και η υγεία Η οικογένεια ας πούμε, οι φίλοι, η καριέρα μου Η επιτυχία, η άνεση που έχω Οι απολαύσεις Όλα αυτά δεν έχουν καμία σημασία Εδώ οι στοικοί κάνουν μια διάκριση Που στην αρχή μπορεί να ακούγεται λίγο παράξενη Οι στοικοί μας μιλούν για τα αδιάφορα ή αλλιώς τα εξωτερικά Και όταν ακούμε τη λέξη αδιάφορα μπορεί εύκολα να καταλάβουμε ότι εννοούν πράγματα που δεν πρέπει να μας ενδιαφέρουν Απλά δεν είναι ακριβώς έτσι, δεν είναι ακριβώς αυτό Αδιάφορο για το στοικό είναι κάτι που δεν καθορίζει από μόνο του αν η ζωή σου είναι καλή ή κακή Για τους στοικούς όπως έχουμε ήδη πει το μόνο πραγματικό αγαθό είναι η αρετή

11:15 Και το πραγματικό κακό είναι η κακία δηλαδή η αντίθετη κατάσταση του χαρακτήρα Τα υπόλοιπα δεν κάνουν από μόνα τους τη ζωή σου ευδαιμονική Ας πάρουμε για παράδειγμα τα χρήματα Είναι καλύτερο να έχεις αρκετά χρήματα ώστε να μπορείς να ζεις άνετα Ένας στοικός θα έλεγε προφανώς ναι Τα χρήματα είναι καλό να τα έχεις για να ζεις άνετα Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα χρήματα σε κάνουν καλύτερο άνθρωπο και το αντίστροφο Ότι κάποιος είναι φτωχός δεν σημαίνει ότι είναι κακός άνθρωπος Άρα τα χρήματα δεν είναι από μόνα τους Ούτε καλά ούτε κακά για τους τοϊκούς Και το ίδιο ισχύει και για την υγεία Είναι προτιμότερο να είμαι υγιής παρά άρρωστος Αλλά η υγεία δεν είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο καλό Μπορεί να είσαι απολύτως υγιής και να είσαι άδικος, να είσαι αλαζόνας, να είσαι δειλός, να είσαι αχόρταγος Και μπορεί ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει μια σοβαρή ασθένεια να παραμένει δίκαιος, γενναίος, σοφός και εγκρατής Άρα η υγεία είναι κάτι που προτιμάμε Αλλά δεν είναι αυτό που καθορίζει την αξία του χαρακτήρα μας που είναι το πιο σημαντικό πράγμα

12:34 Και εδώ θέλω να σκεφτούμε τον Κάτον τον νεότερο, ένα στοικό παράδειγμα που έζησε και πέθανε με αρετή. Ο Κάτον για να μην πούμε όλη την ιστορία του αυτοκτόνησε σκίζοντας τα σπλάχνα του. Το έκανε αυτό για να μην πέσει στα χέρια των Ρωμαίων. Και όταν τον βρήκαν οι σύντροφοι του τον βοήθησαν και του έρεψαν τις πληγές. Αλλά μόλις ξύπνησε και συνειδητοποίησε ότι του είχανε ράψει τις πληγές και τον είχανε σώσει, Ο ίδιος έσκησε τα ράματα και εν τέλει κατέληξε.

13:08 Αυτό είναι ένα κλασικό στοϊκό παράδειγμα ανθρώπου που ζει με βάση τις αξίες και τις αρετές. Ήθελε ο κάτων να μην πέσει στα χέρια των Ρωμαίων, ήθελε να φύγει ενάρετος. Για τους στοϊκούς όμως δεν είναι όλα τα αδιάφορα ίδια. Υπάρχουν αδιάφορα που είναι προτιμητέα και υπάρχουν αδιάφορα που είναι μη προτιμητέα. Ας δούμε μερικά παραδείγματα Η υγεία είναι προτιμηταία Η ασθένεια είναι μη προτιμηταία Ο πλούτος είναι προτιμηταίος Η φτώχεια είναι μη προτιμηταία Κανείς δεν θέλει να είναι άρρωστος και κανείς δεν θέλει να είναι φτωχός Και σίγουρα όλοι προτιμάμε να έχουμε την υγεία μας και να είμαστε πλούσιοι Και υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο Αυτό είναι προτιμητέο και στο απαραίτητο για να ζήσω καλά Μπορώ να θέλω κάτι χωρίς να θεωρώ ότι το χρειάζομαι για να είμαι καλά Μπορώ να προτιμώ να είμαι υγιής Χωρίς να πιστεύω ότι αν αρρωστήσω η ζωή μου καταστράφηκε Ή να θέλω χρήματα Αλλά αν τα χάσω δεν έχασα και την αξία μου Αυτός ο τρόπος σκέψης μπορεί να αλλάξει Δραματικά τη σχέση μας με τα εξωτερικά πράγματα

14:33 Γιατί συνήθως Δεν υποφέρουμε μόνο επειδή Χάνουμε κάτι Υποφέρουμε επειδή έχουμε πείσει Τον ίδιο μας τον εαυτό Ότι δεν μπορούμε να είμαστε καλά χωρίς αυτό το πράγμα Σκέψου για παράδειγμα έναν άνθρωπο Που θέλει πάρα πολύ μια συγκεκριμένη Θέση σε μια δουλειά Έχει δουλέψει για αυτή Έχει προετοιμαστεί και τη διεκδικεί Και τελικά τροιάκυρο, δεν την παίρνει υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι να δεις αυτή την κατάσταση ο πρώτος είναι έχασα τη δουλειά, άρα απέτυχα και η ζωή μου πήγε στραβά και τώρα από εδώ και πέρα δεν μπορώ να είμαι καλά γιατί είναι τις επόμενες δύο εβδομάδες και ο δεύτερος τρόπος είναι ότι οκ, ήθελα αυτή τη δουλειά και έκανα ό,τι μπορούσα για να την αποκτήσω προφανώς θα προτιμούσα να την είχα πάρει, αλλά Τώρα που δεν την πήρα Το ερώτημα είναι τι άνθρωπος θα είμαι εγώ Απέναντι σε αυτή την κατάσταση Και αυτή η δεύτερη στάση Είναι πολύ πιο κοντά στη στοϊκή σκέψη Ο στοϊκός δεν χρειάζεται να προσποιηθεί Ότι δεν με νοιάζει Και καλά Δεν με νοιάζει

15:47 Δεν ήθελα ποτέ αυτή τη δουλειά κτλ Φυσικά την ήθελα Απλώς δεν της παραχωρώ την εξουσία δεν παραχωρώ βασικά την εξουσία σε αυτό το εξωτερικό πράγμα που είναι η δουλειά να καθορίσει το ποιος είμαι και το πώς νιώθω αλλά ας επιστρέψουμε λίγο στις τέσσερις αρετές αν χάσω μια δουλειά ή μια σχέση αν χωρίσω ή αν χάσω κάποια χρήματα ή μια ευκαιρία η ερώτηση πάντα θα παραμένει η ίδια Πώς θα αντιδράσω Θα φερθώ με σοφία Θα φερθώ δίκαια Θα χρειαστεί να δείξω ανδρεία Μπορώ να αντιμετωπίσω τη κατάσταση με σοφροσύνη Τα εξωτερικά Μπορεί να αλλάξουν ανα πάσα ώρα και στιγμή Ο χαρακτήρας μου όμως Είναι αυτός που καλούμε να διατηρήσω Και αυτό Μας οδηγεί σε μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδέα Δεν χρειάζεται να μην αγαπάς Τα εξωτερικά πράγματα Μπορείς να αγαπάς την οικογένειά σου Που και αυτοί τη θεώρησαν εξωτερικό Μπορείς να χαίρεσαι όταν έχεις την υγεία σου Να απολαμβάνεις ένα ωραίο γεύμα Να χαίρεσαι τα χρήματα που έχεις κερδίσει Να θέλεις να πετύχεις τη ζωή σου Να είσαι φιλόδοξος

17:09 Να χαίρεσαι όταν οι άλλοι σε εκτιμούν Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτά τα πράγματα γίνονται τόσο σημαντικά για εμάς ώστε είμαστε διατεθειμένοι να θυσιάσουμε τον ίδιο μας το χαρακτήρα για να τα αποκτήσουμε ή και για να τα κρατήσουμε έτσι. Να πω ένα ψέμα για τα χρήματα, να δικήσω κάποιον για μια προαγωγή, να προδώσω ένα φύλλο για να κερδίσω κάτι, να χάσω την αξιοπρέπειά μου για την αποδοχή των άλλων.

17:37 Πολύ κοινό, πάρα πολύ κοινό στις μέρες μας. Εκεί σύμφωνα με τους τοϊκούς έχουμε αρχίσει να μπερδεύουμε το προτιμητέο με το αγαθό. Γενικά οι στοιχοί μας λένε ότι μπορούμε να θέλουμε όλα αυτά τα εξωτερικά και αδιάφορα πράγματα Χωρίς όμως να τους παραδίδουμε τον ίδιο μας τον εαυτό Δεν μας λένε να θέλουμε λιγότερα πράγματα απαραίτητα Απλά μας ζητάνε να μην εξαρτόμαστε από αυτά Δηλαδή η ευτυχία μας, η χαρά μας Να μην εξαρτάται από πράγματα τα οποία δεν είναι στα χέρια μας Γιατί ξέρετε μπορείς να έχεις πολλά πράγματα και να είσαι δυστυχισμένος Και μπορεί να χάσεις πολλά χωρίς να χάσεις τον εαυτό σου Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι τι έχω στη ζωή μου Δηλαδή πόσα εξωτερικά πράγματα κατέχω Αλλά ποιος είμαι εγώ όταν όλα έχουν αλλάξει Όταν αυτά που έχω αλλάζουν όταν χάνω την υγεία μου όταν χάνω χρήματα, όταν χάνω τη δουλειά μου, όταν χάνω τη σχέση μου και αυτοί είναι από τις πιο δύσκολες ασκήσεις του στοϊκισμού να μάθουμε δηλαδή να απολαμβάνουμε τα πράγματα όταν τα έχουμε

19:04 χωρίς να πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτά να τα προτιμάμε χωρίς να τα κάνουμε προϋπόθεση για την καλή ζωή. Για το στοικό τα πάντα μπορεί να αλλάξουν. Τα χρήματα, η υγεία, η φήμη, η δουλειά, οι σχέσεις, γενικά όλες οι εξωτερικές συνθήκες. Ένα μόνο πράγμα υπάρχει για τους στοικούς, το οποίο πάντα εξακολουθείς να έχεις ευθύνη.

19:39 τον τρόπο με τον οποίο θα σταθείς απέναντι σε όλες αυτές τις αλλαγές. Τώρα που πιστεύω σχεδόν ότι το εξαντλήσαμε το θέμα των εξωτερικών, ας περάσουμε σε κάτι που αφορά την αποδοχή. Έχω ξαναπεί ότι ένα μεγάλο μέρος της δυστυχίας μας είναι το γεγονός ότι φέρουμε αντίσταση στη ροή της ζωής. Αυτό νομίζω ότι θα είναι ίσως πιο δύσκολο από όσα έχουμε πει μέχρι τώρα.

20:04 Θα μιλήσω για την αποδοχή, όχι όμως την αποδοχή με την έννοια του ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα οπότε ας το δεχτώ. Αυτό φαίνεται περισσότερο παρέτηση παρά στοική στάση. Στοική μιλούν για κάτι πιο δύσκολο όταν μας μιλάνε για αποδοχή. Μας μιλάνε για την ικανότητα να συμφιλειωνόμαστε με την πραγματικότητα όπως είναι αντί να απαιτούμε συνεχώς από αυτή να είναι όπως θα θέλαμε.

20:32 Γιατί ένα μεγάλο μέρος της καθημερινής μας δυσφορίας θα έλεγα Δεν προέρχεται μόνο από αυτό που συμβαίνει Αλλά και από τη στάση μας ανάμεσα σε αυτό που συμβαίνει Και σε αυτό που εμείς οι ίδιοι πιστεύουμε ότι θα έπρεπε να συμβαίνει Ας φέρω μερικά παραδείγματα Κάποιος σου μιλάει άσχημα Και οι περισσότεροι σκεφτόμαστε ότι δεν θα έπρεπε να μου μιλήσει έτσι Ή κάτι δεν πηγαίνει όπως το περίμενες και πάλι εσύ έχεις την αυτόματη σκέψη ότι αυτό δεν θα έπρεπε να γίνει έτσι.

21:07 Ή όταν γενικά σου συμπεριφέρονται με τρόπο που εσύ δεν περιμένεις, πάντα εμείς φέρνουμε μια αντίσταση σε αυτό, δεν μας αρέσει. Πάντα πιστεύουμε ότι δεν θα έπρεπε να είναι έτσι αυτό. Και όπως καταλαβαίνουμε, εδώ πέρα υπάρχει μια σύγκρουση ανάμεσα σε αυτό που είναι και σε αυτό που απαιτούμε να είναι. Νομίζω ότι αυτό είναι μία από τις πιο δύσκολες μορφές τοικής άσκησης Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τη διαφορά Ανάμεσα στο δεν μου αρέσει κάτι που συμβαίνει Και στο αυτό που συμβαίνει δεν θα έπρεπε να συμβαίνει Το πρώτο είναι μία δική μας προτίμηση Και το δεύτερο είναι μία απέτηση που έχουμε εμείς Για την πραγματικότητα Η πραγματικότητα όμως δεν είναι υποχρεωμένη να ακολουθεί τις απαιτήσεις της δικές μου, της δικές σου κτλ.

22:04 Σωστά. Και όμως στην πράξη είμαστε όλοι, το ξεχνάμε αυτό, όλοι είμαστε σε φάση στο μυαλό μας μέσα έχουμε ένα τεράστιο πρέπει για όλα. πρέπει να με εκτιμούν πρέπει να με καταλαβαίνουν πρέπει να ανταμείβομαι όταν προσπαθώ πρέπει οι άνθρωποι να μου φέρονται όπως τους φέρομαι πολύ κλασικό αυτό πρέπει τα σχέδιά μου πάντα να πετυχαίνουν πρέπει τα πράγματα να εξελίσσονται δίκαια έχουμε γεμίσει πρέπει και αυτά τα πρέπει μας βασανίζουν στην κυριολεξία τίποτα δεν πρέπει παιδιά τίποτα δεν πρέπει Αυτή την απέτηση Πρέπει να την εξετάσουμε και να αναρωτηθούμε Αυτή την απέτηση Είπα και εγώ πρέπει τώρα Αλλά ναι, καταλάβατε Γιατί πρέπει Ποιος αποφασίζει ότι η ζωή οφείλει να λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο ας πούμε Προφανώς αν κάποιος κάνει κάτι κακό Δεν χρειάζεται να πει ότι είναι καλό Η αποδοχή δεν σημαίνει ότι καταργούμε τις κρίσεις μας Αν κάποιος αδικεί φυσικά μπορείς να την αναγνωρίσεις αυτή την αδικία Το σημαντικό είναι να προσπαθούμε να βλέπουμε καθαρά τι υπάρχει μπροστά μας

23:27 Πριν να αποφασίσουμε πώς θα σταθούμε απέναντί του Υπάρχει πολύ μεγάλη διαφορά λοιπόν Στο ο τάβε άνθρωπος μου φέρθηκε άσχημα και στο ότι αυτός ο άνθρωπος μου φέρθηκε άσχημα άρα η μέρα μου έχει καταστραφεί και ξέρω εγώ οποιαδήποτε άλλη καταστροφολογία μπορείς να σκεφτείς. Το πρώτο περιγράφει ένα γεγονός το δεύτερο έχει χτίσει ήδη μια ολόκληρη ιστορία ξέρω εγώ γύρω από αυτό και γενικά όσο περισσότερο επενδύουμε σε ιστορίες σε αυτή την ιστορία που πλάθουμε, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε και από την πραγματικότητα.

24:16 Αυτό που ουσιαστικά συμβαίνει. Γι' αυτό η αποδοχή είναι απλή. Μπορεί να ξεκινήσει πολύ απλά. Απλά να αφήσουμε για λίγο την πραγματικότητα να είναι αυτή ακριβώς που είναι χωρίς να προσπαθούμε ούτε να τη χαρακτηρίσουμε κατευθείαν Ούτε να αποφασίσουμε αν είναι καταστροφική, ούτε να απαιτήσουμε να είναι διαφορετική. Συνέβη κάτι.

24:48 Αντί να το χαρακτηρίσουμε, μπορούμε να πούμε «Α, συνέβη αυτό». Μετά μπορούμε να ρωτήσουμε τον εαυτό μας «Τι σημαίνει αυτό για μένα» και «Ποια είναι η σωστή στάση απέναντί του». Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από την παθητικότητα, έτσι. Όταν αποδέχομαι κάτι δεν σημαίνει ότι σταματάω να δρώ. Σημαίνει ότι σταματάω να σπαταλάω την ενέργειά μου.

25:17 Να σπαταλάω την ενέργειά μου πολεμώντας το γεγονός, αυτό που συνέβη. Αν βρέχει μπορώ να πάρω μπρέλα. Δεν χρειάζεται πρώτα να θυμώσω με τη βροχή. Ή αν κάποιος με προσβάλλει μπορώ να του απαντήσω. Δεν χρειάζεται όμως να πετώ και από τον κόσμο να μην υπάρχουν άνθρωποι που θα με προσβάλλουν. Αν έχω αποτύχει κάπου, πάντα μπορώ να ξανακάνω μια δοκιμή.

25:48 Δεν χρειάζεται όμως να θεωρώ ότι η αποτυχία μου είναι κάτι που η ζωή μου οφείλε να με έχει γλιτώσει από αυτή. Πραγματικά είναι από τα δύσκολα σημεία της τοικής φιλοσοφίας Το να σταματήσεις, να διαπραγματεύεσαι με το γιατί Γιατί συνέβη αυτό, γιατί σε μένα, γιατί τώρα, γιατί δεν έγινε όπως ήθελα Και να αρχίσουμε τους μυρικασμούς Αυτές οι ερωτήσεις μπορούν να έχουν τη θέση τους Αλλά πολλές φορές δεν οδηγούν και πουθενά ειδικά όταν αφορούν πράγματα τα οποία είναι παρελθοντικά τα οποία έχουν ήδη συμβεί και δεν μπορούμε με τίποτα να τα αλλάξουμε ο στοϊκός προσπαθεί να μεταφέρει τη προσοχή του από αυτό που δεν έγινε όπως το θέλαμε στο τι απαιτεί από μένα αυτή η κατάσταση τώρα έγινε αυτό, ok, δεν μ' άρεσε αλλά τώρα τι πρέπει να κάνω εγώ Για κάθε κατάσταση όσο διαφορετική και αν είναι Από αυτή που θα θέλαμε να είναι Πάντα μας αφήνει μπροστά σε ένα ερώτημα Τώρα τι κάνω, πώς θα συμπεριφερθώ Έτσι Ερχόμαστε δηλαδή ξανά στις αρετές Θα είμαι δίκαιος Θα είμαι ψύχρεμος

27:11 Θα έχω το θάρρος να κάνω αυτό που πρέπει Θα μπορέσω να σκεφτώ καθαρά Με αυτή την έννοια λοιπόν Η πραγματικότητα γίνεται το πεδίο μέσα στο οποίο ασκούμε το χαρακτήρα μας. Δεν χρειάζεται να αγαπάμε κάθε τι που συμβαίνει και ούτε χρειάζεται να θεωρούμε κάθε δυσκολία σαν ευλογία. Ούτε να προσποιούμαστε ότι ο πόνος δεν πονάει.

27:34 Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι έχουμε μια κατάσταση μπροστά μας. Έχω μια κατάσταση μπροστά μου. Δεν θα ξοδέψω όλη μου την ενέργεια απαιτώντας αυτή η κατάσταση να ήταν διαφορετική. Θα προσπαθήσω να σταθώ απέναντί της όσο καλύτερα μπορώ Φίλοι και φίλες μου η αποδοχή δεν κάνει τη ζωή απαραίτητα ευκολότερη Κάνει όμως εμάς λιγότερο ας πούμε αντίθετους απέναντί της Γιατί αυτό που έχω μάθει εγώ στα 42 μου Είναι ότι η ζωή θα συνεχίζει να μας εκπλήσει Και θα συνεχίζει να μας χαλάει τα σχέδια Λυπάμαι που το λέω αυτό αλλά είναι μια αλήθεια.

28:20 Η ζωή πάντα θα συνεχίζει να μας δίνει πράγματα που ποτέ δεν ζητήσαμε και θα συνεχίζει να μας παίρνει πράγματα που θέλουμε να κρατήσουμε. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να φτιάξουμε τελικά έναν κόσμο που θα συμφωνεί πάντα μαζί μας μια φούσκα ας πούμε που όλα θα πηγαίνουν καλά. Μάλλον δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό. Το θέμα είναι να μπορούμε να καλλιεργήσουμε έναν χαρακτήρα που θα μπορεί να σταθεί με αξιοπρέπεια μέσα σε έναν κόσμο που πραγματικά δεν είναι φτιαγμένο σύμφωνα με τις επιθυμίες μας Αυτό είναι για τους στοικούς μέρος της καλής ζωής Όχι δηλαδή να κάνεις τη ζωή να επακούει στις επιθυμίες σου αλλά να μάθεις να επιθυμείς, να κρίνεις, να πράτης με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορείς να ζεις καλά μέσα στην πραγματικότητα που έχεις αυτή τη στιγμή.

29:19 Λοιπόν φίλες και φίλοι μου, έχω αρκετά πράγματα σημειωμένα που θα ήθελα ακόμα να πω όμως πιστεύω ότι έχει κάνει ήδη κοιλιά το επεισόδιο, νομίζω ότι ήδη έχω φλιαρίσει ίσως αρκετά οπότε όπως καταλαβαίνετε ένα επεισόδιο του πώς να ζεις μια καλή ζωή είναι ένα αρκετά φιλόδοξο επεισόδιο γιατί στην ουσία προσπαθείς να περάσεις ιδέες που για πολλούς είναι ακατανόητες.

29:47 Πώς μπορείς να πεις σε κάποιον που έχει μεγαλώσει με τρόπο που θεωρεί ότι η ευτυχία έρχεται από τα εξωτερικά με τις ηλικίες αποκτήσεις. Πώς μπορείς να το πεις στ' αντίθετο. Και όλα αυτά να τα πεις με ένα τρόπο απλό και κατανοητό. Οπότε κάπου εδώ θα ήθελα να κλείσουμε το σημερινό επεισόδιο. Μιλήσαμε για τις αρετές, μιλήσαμε για τα διάφορα και την αποδοχή της πραγματικότητας και ίσως το βασικό που αξίζει να κρατήσουμε είναι το εξής.

30:25 Δεν μπορούμε πάντα να αλλάξουμε αυτό που συμβαίνει. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε πώς θα σταθούμε απέναντί του. και αυτό είναι άλλωστε ένα μεγάλο μέρος της τοικής καθημερινότητας. Ευχαριστώ λοιπόν που ακούσατε και αυτό το επεισόδιο. Ελπίζω να σας έδωσα έστω και λίγη τροφή για σκέψη. Μέχρι το επόμενο επεισόδιο, να είστε όλοι και όλες καλά.