Ιστορίες Ταχυδρομείου - Telling Stories (S03 Episode 17)
Telling Stories : Η ιστορία όπως δεν την ξέρατε!Σχετικά με αυτό το επεισόδιο
Το νέο επεισόδιο του podcast "Telling Stories" είναι διαθέσιμο στο Spotify. Αυτή τη φορά, στρέφουμε το βλέμμα μας σε έναν θεσμό που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν οι άνθρωποι, τα ταχυδρομεία.
• Ξεκινώντας από την ανάγκη της μεταφοράς των πρώτων μηνυμάτων, ξετυλίγουμε το νήμα μιας συναρπαστικής διαδρομής.
• Από τους πρώτους αγγελιαφόρους και τα μηνύματα σε μπουκάλια, μέχρι την οργάνωση του θρυλικού Pony Express.Η πορεία των ελληνικών ταχυδρομείων, από τις προσπάθειες στην επαναστατημένη Ελλάδα και την περίοδο της αγγλικής κατοχής στα Επτάνησα, μέχρι την ίδρυση και τη λειτουργία των σημερινών ΕΛΤΑ.
• Η μετάβαση στην κυριαρχία του e-commerce, η διαχείριση εκατομμυρίων πακέτων και η είσοδος των ρομπότ διαλογής στην καθημερινότητά μας.
Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην εξέλιξη της επικοινωνίας, τις ιστορικές συγκυρίες και την τεχνολογία που συνεχίζει να αναπτύσσεται για να μας φέρει πιο κοντά.
Ή μήπως, τελικά, μας απομακρύνει;
Κάνε follow το podcast για να μη χάνεις κανένα επεισόδιο και μοιράσου το με κάποιον που αγαπάει την ιστορία!
Επιμέλεια - Παρουσίαση: Τάσσος Ζιάκκας
Επικοινωνία - Συνεργασίες: [email protected]
Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.
φάση τους. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε ένα εκτεταμένο κύμα αναδιάρθρωσης. Δεκάδες καταστήματα σε όλη την Ελλάδα, ειδικά στην εμπαρχία, έχουν κλείσει οριστικά. Πολλοί υπάλληλοι έχουν απομακρυνθεί μέσω προγραμμάτων εθελουσίας εξόδου και η καθυστέρηση στην ελληνογραφία έχει γίνει σχεδόν καθημερινότητα. Η ψεφιακή εποχή και ο σκληρός ανταγωνισμός με τις ιδιωτικές εταιρείες courier έχουν στριμώξει τα παραδοσιακά μας ταχυδρομεία στη γωνία. Όμως πίσω από τα κλειστά γκισέ και τα σκονισμένα κίτρινα κουτιά, κρύβεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια απλή κρατική υπηρεσία. Κρύβεται η ίδια η ανάγκη του ανθρώπου να επικοινωνήσει. Μια ανάγκη που γέννησε ένα από τα πιο συναρπαστικά δίκτυα στην παγκόσμια ιστορία. Έτσι, το σημερινό επεισόδιο δεν είναι μόνο ένα αφιέρωμα στα δικά μας Είναι ένα μεγάλο παγκόσμιο ταξίδι στην ιστορία του ταχυδρομείου.
Θα ξεκινήσουμε από την αρχαία Αίγυπτο και τους έφηπους Πέρσες. Θα περάσουμε από τα μυστικά μηνύματα σε μπουκάλια μέσα στους ωκεανούς. Θα δούμε ατρώμητους καουμπόιδες στην Άγρια Δύση και θα καταλήξουμε στην Ελλάδα από τους μπαροτοκαπνισμένους γραμματοφόρους του 1921 μέχρι σήμερα. Καλή ακροάση! Για να καταλάβουμε όμως πώς φτάσαμε στα δικά μας ελτά, πρέπει πρώτα να απαντήσουμε σε ένα βασικό ερώτημα.
Ποιος είχε τελικά αυτή τη φαϊνή ιδέα, ποιος εφήβρε το ταχυδρομείο και πότε. Ώρα λοιπόν να κάνουμε ένα ταξίδι στον χρόνο και να γνωρίσουμε πώς μεταφέρονταν τα μηνύματα ανα τους αιώνες. Πόση χαρά, πόση λύπη, πόση απογοήτευση και πόση ελπίδα δεν σας χάριζε κάποτε Ένα γράμμα, ένα γράμμα από την αγαπημένη σας, ένα γράμμα από τον άντρα σας ή το παιδί σας Και με πόση λαχτάρα δεν ρίχνατε πολλές φορές μέσα στο γραμματοκιβώτιο Ένα δικό σας γράμμα, στέλνοντάς το σε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο Στα αρχαία όμως χρόνια οι άνθρωποι δεν έριγναν τα γράμματα στα γραμματοκιβώτια, αλλά τα εμπιστεύονταν σε διάφορους οδηπόρους, περαστικούς ξένους, ναυτικούς ή εμπόρους.
Αυτό είναι μια ωραία ιστορία που αξίζει να την ακούσετε. Από τα πανερχαία λοιπόν χρόνια, οι άνθρωποι ένιωσαν την ανάγκη να στέλνουν ο ένας τον άλλον διάφορα μηνύματα, πληροφορίες ή διαταγές και επειδή δεν υπήρχε φυσικά ούτε αεροπλάνο, ούτε τρένο, ούτε και διαδίκτυο, χρησιμοποιούσαν για το σκοπό αυτό τα άλογα, τα πλοία ή τα πόδια των ανθρώπων.
Οι αρχαιολόγοι είχαν ανακαλύψει πως από τον 4ο π.Χ. αιώνα υπήρχε μία ταχυδρομική υπηρεσία στην Περσική Αυτοκρατορία, ενώ υπάρχουν πληροφορίες για την ύπαρξη μιας παρόμοιας υπηρεσίας και στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. Οι υπηρεσίες αυτές όμως ήταν αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων αρχόντων, που τις χρησιμοποιούσαν για τις διάφορες υποθέσεις της χώρας.
Το ταχυδρομικό δίκτυο της εποχής εκείνης στηριζόταν σε ένα είδος κυταλλοδρομίας. Άλλωστε, οι σημερινοί αγώνες κυταλλοδρομίας οφείλουν την καταγωγή τους σε αυτό το γεγονός. Η ταχυδρομική κυταλλοδρομία γινόταν λοιπόν από αμέτρητους γυμνασμένους δρομείς, Οι καβαλάριδες που διέτρεχαν με καταπληκτική ταχύτητα τις μεγάλες οδικές αρτηρίες, παραδίδοντας σε καθορισμένα διαστήματα τα διάφορα μηνύματα σε άλλους συναδέλφους τους.
Οι πλούσιοι ιδιώτες που δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις κρατικές ας πούμε ταχυδρομικές υπηρεσίες, εμπιστεύονταν την αλληλογραφία τους σε δικούς τους αγγελιαφόρους, που ως επιτοπλίστων ήταν σκλάβοι. Άλλοι πάλι που τα οικονομικά τους δεν άντεχαν σε τέτοια πολυτέλεια, έστελναν τα γράμματα τους με διάφορους φίλους τους, με περαστικούς ξένους ή με κοσμογυρισμένους ναυτικούς και εμπόρους.
Μια τέτοια αποστολή φυσικά δεν ήταν πάντα ασφαλής και βασιζόταν περισσότερο στην καλή διάθεση, στην ευγένεια και στην διακριτικότητα των ταγιδρώμων. Έτσι, για μεγαλύτερη ασφάλεια, ο Αποστολίας αναγκαζόταν να στέλνει δύο ή τρία αντίτυπα του ίδιου γράμματος με διαφορετικά πρόσωπα. Οι πρώτες καρποφόρες προσπάθειες για την ταγιδρομική εξυπηρέτηση των ιδιωτών άρχισαν να παρουσιάζονται γύρω στο 1300 και οφείλονταν στην πρωτοβουλία των Δήμων και ορισμένων ιδιωτικών επιχειρήσεων υπό την εποπτεία των αρχών.
Στα 1700 η οργάνωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών είχε προοδεύσει σημαντικά και υπήρχαν πια καθορισμένα ταχυδρομικά δρομολόγια, οράρια και τιμολόγια αλληλογραφίας. Οι γραφικότατες εξάλλου ταχυδρομικές άμαξες της εποχής εκείνης, που βλέπαμε καμιά φορά στο κινηματογράφο, ήρθαν να ξεκουράσουν τους έφηπους ταχυδρόμους. Τον επόμενο αιώνα οι διάφορες ναυτικές γραμμές άρχιζαν να εξυπηρετούν επίσημα πια και οργανωμένα την ανάγκη των ανθρώπων να επικοινωνούν μεταξύ τους, ξεπερνώντας με ένα απλό γράμμα τις αποστάσεις που τους χώρισαν.
Και στα 1874 ιδρύεται στη Βέρνη η πρώτη διεθνή σταχυδρομική οργάνωση. Στο μεταξύ έχει κάνει την εμφάνισή του και το πρώτο γραμματώσιμο που εκδόθηκε στα 1840 στην Αγγλία και έφερε την εικόνα της Βασίλισσας Βικτορίας. Αξίζει ακόμα να αναφέρουμε πως το πρώτο ταχυδρομικό δελτάριο, κάρτα δηλαδή, εμφανίστηκε στα 1865 στη Γερμανία και διαδόθηκε αστραπιαία μετά το 1870, εμπλουτισμένο πια και με εικόνες.
Λέγεται όμως ότι από το 1770, έναν αιώνα δηλαδή νωρίτερα, υπήρχε η συνήθεια της ανταλλαγής ευχών με εικονογραφημένες κάρτες που είχε εκδώσει κάποιος Γάλλος. Πριν από το διαδίκτυο, το πιο γρήγορο δίκτυο στον κόσμο είχε πούπουλα. Η χρήση των περιστεριών για τη διαβίβαση μηνυμάτων ξεκινά από τους αρχαίους Πέρσες και τους Αιγυπτίους, αλλά οι αρχαίοι Έλληνες το απογείωσαν.
Γνωρίζατε ότι στους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες κάθε αθλητής έπαιρνε μαζί του ένα περιστέρι από το μέρος του. Αν κέρδιζε, έβαζε ένα κομμάτι κόκκινο ύφασμα στο πόδι του πουλιού και το άφηνε ελεύθερο. Το περιστέρι χάρη στο απίστευτο εσωτερικό του GPS επέστρεφε κατευθείαν στη φωλιά του και έτσι το χωριό μάθανε αμέσως ότι είχε έναν Ολυμπιονίκη.
Τα περιστέρια ήταν τόσο αξιόπιστα που χρησιμοποιήθηκαν μαζικά ακόμα και στον 1ο και 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μάλιστα ένα περιστέρι με το όνομα Σέρα Μη, αγαπημένος φίλος, παρασημοφορήθηκε με τον πολεμικό σταυρό, γιατί το 1918, αν και τραυματισμένος στο στήθος και στο μάτι, κατάφερε να παραδώσει ένα μήνυμα που έσωσε 194 εγκλωβισμένους Αμερικανούς στρατιώτες.
Μεταφερόμαστε στην άγρια δύση της Αμερικής γύρω στα 1860. Για να πάει ένα γράμμα από τη μία πλευρά της Αμερικής στην άλλη με την άμαξα, ήθελε πάνω από ένα μήνα. Τότε γεννήθηκε το Pony Express. Ήταν ένα δίκτυο από νεαρούς αδύναντους και πολύ θαραλέους αναβάτες. Ανάμεσά τους και ο διάσημος Buffalo Bill. Αυτοί οι τύποι κάλπαζαν σαν τρελή πάνω στα άλογα, Διεσχίζοντας ερήμους, βουνά και περιοχές με εχθρικές φυλές συνδυάμα Κάθε 15 με 20 χιλιόμετρα ο αναβάτης έφτανε σε ένα σταθμό Πετούσε το δερμάτινο σάκο των γραμμάτων σε ένα φρέσκο ξεκούρα στο άλογο Και συνέχιζε χωρίς να χάσει ούτε δευτερόλεπτο Με αυτόν τον τρόπο κατάφεραν να μειώσουν το χρόνο διαβίβασης των γραμμάτων Από τις 30 μέρες σε 10 Αυτό κράτησε μόνο 19 μήνες γιατί μετά εφευρέθηκε ο τηλέγραφος αλλά έμεινε στην ιστορία ως ο πιο θρηλυκός τρόπος διαβίβασης.
Και τώρα φίλοι μου αφήνουμε για λίγο τους βασιλικούς δρόμους, τα άλογα και τα γραμματώσιμα γιατί ήρθε η ώρα για το πιο απρόβλεπτο και σίγουρα το πιο πρωτότυπο ταχυδρομείο που επινόησε ποτέ ο άνθρωπος. Το μήνυμα σε μπουκάλι. Η θάλασσα ήταν εκείνη που έφταιγε για την αργοπορία πολλών επιστολών Αλλά η θάλασσα επίσης ήταν εκείνη που μετέφερε πάνω στα κύματά της το πιο ενδιαφέρον Το πιο πρωτότυπο αλλά και το πιο τραγικό ταχυδρομείο Το ταχυδρομείο των χαμένων ψυχών που έφτανε στον προορισμό του μέσα σε ένα μπουκάλι από να το εμπιστευτεί στα κύματα, ώστε ίσως μια μέρα να το έφερναν στα χέρια του βασιλιά της Ισπανίας, του οργανωτή της αποστολής, και το έκλεισε μέσα σε ένα ξύλινο βαρέλι.
Και πάνω στο βαρέλι έγραψε να το μεταφέρουν εκείνοι που θα το έβρισκαν στο βασιλιά της Ισπανίας. Το βαρελάκι αυτό δεν βρέθηκε ποτέ. Παρόλα αυτά, όταν επέστρεψε ο Κολόμβος από την Αμερική, διακήρυξε ότι θα έδινε αμοιβή χίλια δουκάτα σε εκείνον που θα του το έφερνε. Συνήθως αυτά τα παράξενα ταχυδρομεία καταλήγουν να σπάνε σε βραχώδεις ακτές ή επάνω σε ορμητικά παγόβουνα ή στο στομάχι κάποιου σκυλόψαρου, αν δεν κομματιαστούν στον δρόμο τους από τα ύφαλα κάποιου καραβιού.
Πολλές φορές όμως αυτός ο πρωτότυπος ταχυδρόμος μετέφερε τα γράμματα των χαμένων ψυχών στον προορισμό τους. Μα πόσος καιρός όμως περνούσε για να φτάσουν στα χέρια των ζωντανών. Στα 1886 το ατμόπλιο Mary Farr κάηκε κοντά στις Αφρικανικές ακτές και το πλήρωμά του πριν το εγκαταλείψει εμπιστεύτηκε σε ένα μπουκάλι τη σύντομη περιγραφή της τραγικής καταστροφής του.
Μερικές εβδομάδες αργότερα τα κύματα έβγαλαν στην ακρογιαλιά τα πτώματα των δυστυχισμένων αυτών. Αλλά ύστερα από 44 ολόκληρα χρόνια έφτασε το ταχυδρομείο τους και διαβάστηκε από τους ζωντανούς. Ένας ψαράς το βρήκε μέσα στα δίχτυα του. Ήταν ένα μπουκάλι που περιείχε ένα κυτρινισμένο φύλλο χαρτί, επάνω στο οποίο ήταν γραμμένες οι ακόλουθες γραμμές.
Το Mary Far κάηκε. Πηδήσαμε στις βάρκες. Ο Θεός μαζί μας. Πολλά γράμματα βρέθηκαν μέσα στο στομάχι ψαριών. ένα τέτοιο μαντάτο είχαν στείλει δύο δυστυχισμένοι αεροπόροι που επιχείρησαν να κάνουν την εναέρεια διαδρομή Παρίσι-Νέα Υόρκη. Η επιστολή αυτή είχε κλειστεί μέσα σε ένα μπουκάλι το οποίο κατάπια ένα τεράστιο σκυλόψαρο το οποίο πιάστηκε σε μία κτή της Νότιας Αμερικής.
Έτσι, πολλές τραγωδίες της θάλασσας και του ουρανού έμειναν άγνωστες και μόνο πολύ αργότερα μαθαίφτηκαν από τους ζωντανούς. Αλλά το μπουκάλι δεν το χρησιμοποίησαν μόνο οι χαμένες ψυχές για να στείλουν στους αγαπημένους τους την τελευταία τους σκέψη. Το χρησιμοποίησαν και επιστήμονες για να μελετήσουν τα ρεύματα της θάλασσας.
Έριγναν στο νερό αρκετά μπουκάλια που περιείχαν όλα ένα σημείωμα γραμμένο σε διάφορες γλώσσες, στο οποίο έγραφαν ότι όποιος το έβρισκε, παρακαλείτο να σημειώσει τον τόπο και τον χρόνο της ανακάλυψης και να το στείλει στην πλησιέστερη ιδωγραφική υπηρεσία. Για τον κόπο του μάλιστα θα αμοιβόταν. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν οι επιστήμονες να εξακριβώσουν τη διεύθυνση των διάφορων ρευμάτων του Ατλαντικού Οκεανού.
Σήμερα βέβαια υπάρχουν άλλοι μέθοδοι για τη μελέτη των ρευμάτων της θάλασσας. Γυρνάμε το ρολόι πίσω στο 1828. Η Ελλάδα προσπαθεί να μαζέψει τα κομμάτια της μετά τον αγώνα της ανεξαρτησίας. Ο πρώτος κυβερνήτης, ο Ιωάννης Καποδίστριας, καταλαβαίνει ότι για να υπάρξει κράτος πρέπει να υπάρχει επικοινωνία. Στις 24 Σεπτεμβρίου του 1828 υπογράφει το ψήφισμα για την ίδρυση της Γενικής Ταχυδρομικής Διεύθυνσης.
μέχρι το 1887. Ποια ήταν όμως τα πρώτα ταχυδρομεία? Οι Τούρκοι δεν είχαν παραμελήσει εντελώς την ταχυδρομική υπηρεσία, αλλά ως έθνος κατακτητών ποις έδωσαν καθαρά διοικητικό χαρακτήρα. Νίκηζαν έφηπους ταχυδρόμους, τα λεγόμενα μενζήλια, οι οποίοι μόνο κατ' εξαίρεση, και ας το πούμε σαν χάρη, μετέφεραν καμιά φορά την αλληλογραφία των απλών πολιτών.
Σε έναν παρόμοιο μηχανισμό κατέφυγε και η πελοποννησιακή γερουσία κατά την εισβολή του Δράμαλη, καθώς και οι επόμενες κυβερνήσεις μέχρι την άφηξη του Καποδίστρια. Τότε με ένα ψήφισμα που εκδόθηκε στον Μπόρο στις 24 Σεπτεμβρίου του 1828, ιδρέθηκαν η Γενική Διεύθυνση Ταχυδρομείου και τέσσερα κεντρικά γραφεία στην Επίδαυρο, το Άργος, την Τρίπολη και τη Σύρο.
Η ιδέα όμως πήρε σάρκα και ωστά μόνο όταν η κυβέρνηση μεταφέρθηκε στο Ναύπλιο, οπότε και άρχισε να εφαρμόζεται ο πρώτος ταχυδρομικός κανονισμός, ο οποίος αναδημοσιεύτηκε στις 17 Οκτωβρίου του 1829. Για τη λειτουργία των ταχυδρομίων στα χρόνια του κυβερνήτη έχουμε λίγα να πούμε. Ιδιωτική αλληλογραφία ουσιαστικά δεν υπήρχε και γι' αυτό τα έσοδα από αυτήν ήταν ελάχιστα.
Κάποιοι ιστοριογράφοι τα υπολογίζουν γύρω στους 1500 φήνικες το χρόνο. Επομένως, τα ταχυδρομεία είχαν ακόμα καθαρά διοικητικό σκοπό. Άλλωστε και τα 11 πρώτα γραφεία είχαν ιδρυθεί όλα στην Πελοπόννησο. Το ταχυδρομείο για τη στερεά Ελλάδα στελνόταν με πολεμικό πλοίο στον τοποτηρητή της κυβέρνησης, ενώ στα νησιά στελνόταν με όποια ευκαιρία παρουσιαζόταν.
Επιπλέον, η ταχυδρομική υπηρεσία αποτελούνταν μόνο από τη Γενική Διεύθυνση στο Ναύπλιο και 25 ταχυδρόμους, 9 πεζούς και 16 έφυπους. Η κυβέρνηση αναγκάστηκε να καταφύγει σε έκτακτα μέτρα. Για το εσωτερικό χρησιμοποιούσε το βασιλικό αθμόπλιο Μαξιμιλιανός, το οποίο εκτός από τα γράμματα μετέφερε επιβάτες και εμπορεύματα, ενώ για το εξωτερικό στράφηκε σε ιδιωτικές συμβάσεις.
Όμως ο Όθωνας, αν και του έλειπει η διπλωματική οξυδέρκεια και η πολιτική ικανότητα, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αποφύγει τις εξωτερικές καταστροφές ούτε τις εσωτερικές περιπλοκές, έχει εντοτήσει τα σπάνια χαρίσματα της αφοσίωσης των καθήκων και της χωλαστικής εργατικότητας, που είναι απαραίτητα για την ανασυγκρότηση μιας αναστατωμένης χώρας.
Το τι κατάφερε ο πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας, στηριζόμενος σε μία μόνιμη υπηρεσία, μπορεί να το κρίνει ο ακροατής από τα παρακάτω νούμερα. η ελληνική επαναστατική κυβέρνηση διατήρησε το ίδιο Οθωμανικό σύστημα, το οποίο όμως λειτουργούσε σε ακόμη χειρότερη κατάσταση. Ο διορατικός Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο οποίος είχε ζήσει εξώριστο Σιζάκυνθο, είχε καταλάβει πόσο χρήσιμη ήταν η ταχυδρομική υπηρεσία που είχαν εφαρμόσει στα Υπτάνησα αρχικά οι Γάλλοι διοικητές και έπειτα οι Άγγλοι.
Έτσι ο Κολοκοτρώνης κατάφερε να οργανώσει πρόχειρα στην Πελοπόννησο για ένα χρόνο και σε δοκιμαστική βάση μια υποτυπώδη τακτική ταχυδρομική υπηρεσία, διορίζοντας ως διευθυντή τον εξυπνότατο Θανάση Καρδαρά. Αργότερα το 1823, το Αγγλικό Φιλελληνικό Κομιτάτο διέταξε τον Άγγλο Φιλέλληνα Συνταγματάρχη Στάνχοπ να κατέβει στην Ελλάδα μαζί με τον Λόρδο Βύρονα.
Ο Στάνχοπ εγκαταστάθηκε στο Μεσολόγγιο, που άρχισε να εκδίδει την εφημερίδα «Ελληνικά Χρονικά» με διευθυντή τον Αλβετόφιλ Έλληνα Μάγερ. Ο Στάνχοπ κατάλαβε αμέσως πόσο χρήσιμη ήταν η ταχυδρόμη για την εύκολη κυκλοφορία των εφημερίδων και των διαφόρων προπαγανδιστικών εντύπων της εποχής. Έτσι η κύρια φροντίδα του έγινε η οργάνωση των ταχυδρομείων. Δυστυχώς η προσπάθειά του απέτυχε.
μαθηματικά βέβαια ότι θα αποτύχανε. Ωστόσο για ιστορικούς λόγους αξίζει να αναφέρουμε το έγγραφο που δημοσίευσε ο ίδιος στα ελληνικά χρονικά του Μεσολογγίου στις 23 Δεκεμβρίου του 1823. Έχοντας σταλή από τη Φιλελληνική Εγγλική Εταιρεία με σκοπό την ενίσχυση των συμφερόντων της Ελλάδας έχω την τιμή να εισηγηθώ στη σεβαστή διοίκηση την έδρυση μιας Ταχυδρομικής Υπηρεσίας στην Πελοπόννησο για τη μεταφορά επιστολών και άλλων αντικειμένων.
Είναι γνωστό ότι σε κάθε τόπο η γρήγορη κυκλοφορία των ιδεών οδηγεί στην κοινή ευτυχία. Έχοντας εμπιστοσύνη στη Σεβαστή Διοίκηση, προτίθεμαι να αναλάβω με δικά μου έξοδα την ίδρυση ενός τακτικού ταχυδρομείου, το οποίο θα λειτουργεί ως εξής. Κέντρο της υπηρεσίας θα είναι η Τριπολιτσά, η οποία θα βρίσκεται σε επικοινωνία με τη Γαστούνη, το Ναύπλιο και την Κόρινθο.
Μέσω της Γαστούνης θα διεξάγεται η αλληλογραφία με τη Δυτική Ελλάδα και τα Υπτάνησα, μέσω του Ναύπλιο με τα νησιά του Αιγαίου και μέσω της Κορίνθου με την Ανατολική Ελλάδα. Οι πεζοδρόμοι θα ξεκινούν τη μία ημέρα προς την Κόρινθο και την επόμενη προς τη Γαστούνη. Για τις επιστολές και τους φακέλους, η πληρωμή θα γίνεται ανάλογα με το βάρος τους και την απόσταση της μεταφοράς.
Το έγγραφο αυτό δείχνει πόσο προσεκτικά είχε μελετήσει το ζήτημα ο Στάνχοπ. Όμως οι Έλληνες εκείνη την περίοδο δεν μπορούσαν να σκεφτούν τίποτε άλλο εκτός από τον πόλεμο. Κι έτσι το λαμπρό σχέδιο ματιώθηκε. Κατά συνέπεια το μόνο σχέδιο που έμεινε σε ισχύ ήταν εκείνο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, με διευθυντή το Θανάση Καρδαρά, το οποίο συνέχισε να λειτουργεί καθ' όλη τη διάρκεια της επανάστασης, όπως επιβεβαιώνει και ο έγκριτος ιστορικός Γιάννης Βλαχογιάννης στη σπουδαία μελέτη του για τα ταχυδρομεία της επανάστασης.
Όταν τελείωσε ο Εθνικός Αγώνας και ο Ιωάννης Καποδίστριας ανέλεβε τη διαγυβέρνηση της χώρας, οργάνωσε αμέσως το πρώτο επίσημο ταχυδρομικό γραφείο. Το 1829 εξέδωσε διάταγμα που προέβλεπε τη σύσταση γενικής διεύθυνσης ταχυδρομείων και τεσσάρων κεντρικών γραφείων, στην Επίδαυρο, το Άργο, στην Τρυπολιτσά και τη Σύρο. Τον Απρίλιο του 1829 τα πρώτα ταχυδρομεία ήταν έτοιμα και ο Δουκόπουλος διορίστηκε διευθυντής τους, με έδρα το Ναύπλιο που ήταν τότε η πρωτεύουσα της Ελλάδας.
Εκτός από το Ναύπλιο ορίστηκαν γραφεία στην Πάτρα και το Λουτράκι. Η ελευλογραφία για τα νησιά του Αιγαίου στελνόταν μέσω Σύρου, ενώ για τα Ιπτάνησα μέσω Πάτρας. Πώς όμως γινόταν η μεταφορά των γραμμάτων, σε μια εποχή που δεν υπήρχαν σιδηρόδρομοι ή άλλα σύγχρονα μέσα συγκοινωνίας. Η τακτική επικοινωνία μεταξύ των γραφείων της Πελοποννήσου γινόταν με 12 έφηπους ταχυδρόμους και 2 πεζούς.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό κανονισμό, το κόστος για ένα γράμμα που αποτελούνταν από ένα μόνο φύλλο χαρτί ήταν 5 παράδες ανεξάρτητα από την απόσταση. Για γράμματα δύο φύλλων η τιμή ήταν 10 παράδες, ενώ για κάθε δέμα που δεν ξεπερνούσε σε βάρος τα 10 δράμια, περίπου 13 γραμμάρια, το κόστος ήταν 20 παράδες. Τα ταχυδρομεία δεν δέχονταν δέματα βάρους άνω των 25 δραμείων.
Οι εφημερίδες και η επίσημη κρατική αλληλογραφία στέλνονταν δωρεάν. Επειδή τότε δεν υπήρχαν γραμματόσημα, το ταχυδρομείο έβαζε μια σφραγίδα πάνω στο γράμμα κατά την αποστολή. Στο σημείο αυτό, ας μου επιτραπεί μια ενδιαφέρουσα αναφορά στην ιστορία της εφεύρεσης του γραμματοσύμου. Το 1837, ο Άγγλος βουλευτής Ρόουλαντ Χιλ πήγε εκδρομή σε μια υπαρχία της Βόρειας Αγγλίας και κατέλησε σε ένα επαρχιακό ξενοδοχείο.
Καθώς καθόταν δίπλα στο τζάκι, μπήκε ο ταχυδρόμος και παρέδωσε ένα γράμμα στην κόρη του ξενοδόχου. «Πόσο κοστίζει», ρωτάει η κοπέλα. «Δύο σελήνια», απαντά ο ταχυδρόμος. «Δυστυχώς, δεν έχω τόσα χρήματα να πληρώσω», είπε η κοπέλα λυπημένη. «Τότε πρέπει να πάρω το γράμμα πίσω», απάντησε ο ταχυδρόμος. Βλέπετε εκείνη την εποχή επειδή δεν υπήρχαν γραμματώσιμα, τα έξοδα του ταχυδρομείου τα πλήρωνε πάντα ο παραλήπτης.
Ο βουλευτής Χιλ συγκινήθηκε. Έβγαλε δύο σελήνια και πλήρωσε τον ταχυδρόμο, ώστε η κοπέλα να πάρει το γράμμα του αδελφού της. Μετά η κοπέλα του εξομολογήθηκε το έξυπνο κόλπο που είχε σχερβιστεί με τον αδελφό της. Επειδή ήταν φτωχοί και δεν είχαν χρήματα για ταχυδρομικά έξοδα είχαν συμφωνήσει να γράφουν στο εξωτερικό μέρος του φακέλου ορισμένα κρυφά σημάδια Έτσι βλέποντας απλώς το φάκελο η κοπέλα μάθαινε αν ο αδελφός της ήταν καλά στην υγεία του και μετά αρνιόταν να παραλάβει και να πληρώσει το γράμμα το οποίο επέστρεφε στον Αποστολέα δωρεάν Ο Χιλ γέλασε με το τέχνασμα αλλά άρχισε να σκέφτεται πώς θα μπορούσε να απλοποιηθεί η διαδικασία.
Έτσι του ήρθε η ιδέα του γραμματοσύμ, το οποίο θα κολλιέται στο γράμμα εκ των προτέρων από τον Αποστολέα. Υπέβαλε το νομοσχέδιο στην Αγγλική Βουλή και το 1840 και γλωφόρησαν τα πρώτα γραμματώσιμα στον κόσμο με τη μορφή της Βασίλισσας Βικτορίας. Το αξιοπερίεργο είναι ότι αυτή η πρακτική ιδέα άργησε να υιοθετηθεί από την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η Γαλλία τη χρησιμοποίησε το 1849, η Γερμανία και η Αυστρία το 1850 και η Ελλάδα μόλις το 1861. Μέχρι τότε δεν υπήρχαν κανέτοιμοι φάκελοι. Ο κόσμος έγραφε το κείμενο στο εσωτερικό του χαρτιού, το δίπλανε, το σφράγιζε εξωτερικά με κόκκινο βουλοκαίρι και έγραφε απλώς το όνομα του παραλήπτη. Η οθονική περίοδος και η σύμβαση Φεράλτη Η δολοφονία του Καποδέστρια δεν άλλαξε τη δομή των ταχυδρομείων Όταν όμως έφτασε στην Ελλάδα ο βασιλιάς Όθωνας τα ταχυδρομικά γραφεία αυξήθηκαν σε 25 Μάλιστα η συγκοινωνία μεταξύ Αθήνας και Πάτρας γινόταν πλέον 6 φορές την εβδομάδα Κατά την περίοδο της Αντιβασιλείας, η διοίκηση προσπάθησε να βελτιώσει την ελληπία ατμοπλοϊκή σύνδεση της Ελλάδας με το εξωτερικό.
Υπογράφηκε συμβόλαιο με τον Ιταλό τραπεζίτη Φεράλντι για τη δημιουργία τακτικής θαλάσσιες συγκοινωνίας με έξι ταχυδρομικά πλοία, δύο για Μασσαλία, δύο για Τεργέστη, ένα για Αλεξάνθρεια Μεσοχανίων και ένα για Σμύρνη Μεσοσύρου. Τα πλοία αυτά μετέφεραν αλληλογραφία, επιβάτες και εμπορεύματα. Βάσει τη συμφωνία, στο ελληνικό δημόσιο εισέπρατε τα ταχυδρομικά τέλη, ενώ ο Φεράλντι κρατούσε τα κέρδη από τις επιβάτες και τα εμπορεύματα.
Τα ταχυδρομικά τέλη ορίζονταν πλέον με βάση την απόσταση και με κατώτατο όριο βάρου στα 6 γραμμάρια αναγράμμα. Η μέγιστη ταρήφα για τη μεγαλύτερη απόσταση ήταν 40 λεπτά, ενώ τα συστημένα πλήρωναν μισή τιμή παραπάνω. Η συνεργασία με τον Φεράλντι κράτησε περίπου δύο χρόνια. Στη συνέχεια η Ελλάδα επέγραψε συμφωνία με την Αυστρία η οποία ανέλαβε τη γραμμή Τεργέ στη Πάτρα με δύο γρήγορα ιστιοφόρα.
Όταν η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε τελικά στην Αθήνα η ταχυδρομική υπηρεσία βελτιώθηκε κι άλλο. Το 1836 ιδρύθηκε το Σώμα των Γραμματοκομιστών, των Ταχυδρόμων οι οποίοι μετέφεραν τα γράμματα από το γραφείο απευθείας στα σπίτια των πολιτών με αμοιβή 10 λεπτά, μια δεκάρα. Επειδή όμως ο κόσμος διαμαρτυρήθηκε ότι το ποσό ήταν μεγάλο, η κυβέρνηση μείωσε την αμοιβή στα 5 λεπτά, σε μια πεντάρα, και συμφώνησε να βάλει το κράτος στα υπόλοιπα 5 λεπτά για να μπορεί να ζήσει ο ταχυδρόμος.
Τότε η πεντάρα είχε πραγματική αξία για μια φτωχή οικογένεια. Την ίδια περίοδο θεσπίστηκε και επίσημη στολή για τους ταχυδρόμους, αν και υπάρχει υποψία ότι έμεινε μόνο στα χαρτιά. Το 1837 σημειώθηκε νέα πρόοδος, καθώς με την ελληνογαλλική συνθήκη η Γαλλία δρομολόγησε μεγάλα και πολυτελή ατμόπλια στη γραμμή Μασαλία-Κωνσταντινούπολη.
Τότε άλλαξε και ο κανονισμός. Θεσπίστηκε ενιαίο τέλος 10 λεπτών για το απλό γράμμα, ανεξάρτητα από την απόσταση, ενώ τα ταχυδρομικά γραφεία στην Ελλάδα έφτασαν τα 75. Βλέποντας τη γαλλική κυριαρχία στις θάλασσες, η Αυστρία αποφάσισε να απαντήσει, δρομολογώντας δικά της ακόμη πιο γρήγορα και πολυτελή ατμόπλια, συνδέοντας την Ελλάδα με τη Δύση και την Ανατολή και μειώνοντας τα ναύλα.
Το ελληνικό εμπόριο άνθησε και τα ξένα πλοία έβρισκαν μεγάλο κέρδος στα ελληνικά λιμάνια. Το 1849 μάλιστα, ιδρύθηκε το πρώτο ελληνικό ταχυδρομικό γραφείο στην Κωνσταντινούπολη. Ο Γάλλος Ρος περιγράφει ανάγλυφα αυτή την εντυπωσιακή εξέλιξη. Τι τεράστια ευκολία στη συγκοινωνία σε σχέση με το παρελθόν, όταν μόνο ο γύρος της Πελοποννήσου απαιτούσε 14 ημέρες.
Τώρα, εκτός αν πετύχει κανείς φοβερή θαλασσοταραχή, μπορεί μέσα σε δύο εβδομάδες να στέλνει και να λαμβάνει γράμματα από την Αθήνα στην Ευρώπη μέσω ταιριές της και μάλιστα να απαντάει μέσα σε 24 ώρες. Η στατιστική των αριθμών Οι αριθμοί δείχνουν την αλματόδια ανάπτυξη. Το 1833 τα έσοδα του ταχυδρομείου ήταν 8.832 δραχμές και τα έξοδα 9.260.
Το 1837 τα έσοδα εκτινάχθηκαν στις 127.024 δραχμές και το 1860 έφτασαν τις 322.000 δραχμές έσοδα. Το 1861 η χώρα διέθετε 40 επίσημα ταχυδρομικά γραφεία με μόνιμους υπαλλήλους, 15 γραφεία με ιδιώτες που έπαιρναν μια μικρή αποζημίωση και 46 γραφεία όπου την υπηρεσία έκαναν δημόσιοι υπάλληλοι άλλων κλάδων με έξτρα επίδομα.
Το 1840 διακινήθηκαν 323.300 ιδιωτικά γράμματα, ενώ το 1860 ο αριθμός εκτοξεύτηκε στα 735.708 ιδιωτικά και 500.000 κρατικά έγγραφα. Πώς μοιράζονταν τα γράμματα στο μοναστηράκι το 1832. τα άδειαζε κάτω και τα έκαιγε επί τόπου, ενώ οι μάγκες της αγοράς, οι μόρτιβες, τον γιουχάιζαν και διασκέδαζαν με το θέαμα. Αυτά συνέβαιναν στην Αθήνα πριν ακριβώς από 194 χρόνια.
Σε μόλις 6 χρόνια από τώρα θα έχουμε συμπληρώσει δύο ολόκληρους αιώνες από τότε που ο ταχυδρόμος ανέβαινε στο τραπέζι στο μοναστηράκι και έκαιγε τα γράμματα που δεν παρέλαβε κανείς. Σκεφτείτε φίλοι μου πόσο απίστευτα έχει αλλάξει η καθημερινότητά μας από τότε Και κάπως έτσι φίλοι μου φτάνουμε στο τελευταίο κεφάλαιο αυτού του μεγάλου ταξιδιού Μετά την ένωση των Επτανήσων και το πέρασμα στον 20ο αιώνα Τα ελληνικά ταχυδρομεία έζησαν τη δική τους χρυσή εποχή Το 1949, σε μια προσπάθεια να συγκεντρωθούν όλες οι επικοινωνίες της χώρας, δημιουργείται ο ΟΤΕ.
Για τα καητείες ταχυδρομείο και τηλέφωνο πήγαιναν χέρι-χέρι. Ήταν η εποχή που το κράτος μεγάλωνε, εξυγχρονιζόταν και ο ΟΤΕ με τα ΕΛΤΑ ήταν η απόλυτη κυρίαρχη της επικοινωνίας σε κάθε γωνία της Ελλάδας. Το 1970 τα ΕΛΤΑ γίνονται ανεξάρτητα ξανά. Γίνονται ανώνυμη εταιρεία και συνεχίζουν τα ταξίδια τους μόνα τους. Μέχρι που φτάσαμε στο σήμερα.
Στην εποχή του 2026, όπου τα email, τα chat apps και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν αντικαταστήσει σχεδόν κάθε γραπτή μας λέξη. Όπως είπαμε και στην αρχή, τα Ελτά σήμερα σε ρυκνώνονται. Καταστήματα κλείνουν και η ρομαντική φιγούρα του ταχυδρόμου της γειτονιάς τίνει να σβήσει οριστικά, δίνοντας τη θέση της σε απρόσωπα e-commerce πακέτα.
Όμως η ιστορία έγραψε και δεν ξεγράφει Από τους έφηπους πεζοδρόμους στο Καποδίστρια Μέχρι τα σημερινά αυτόματα ρομπότ διαλογής Το ταγιδρομείο ήταν πάντα ο καθρέφτης της κοινωνίας μας Πριν σας απογερετήσω για σήμερα Θέλω να σας αφήσω με ένα ερώτημα για σκέψη Την επόμενη φορά που θα κοιτάξετε την οθόνη του κινητού σας Γεμάτη από ειδοποιήσεις, emails και μηνύματα Που θα ξεχαστούν σε 5 λεπτά κάντε μια παύση και αναρωτηθείτε πότε ήταν η τελευταία φορά που πιάσατε ένα στυλό.
Γράψατε ένα γράμμα σε ένα κομμάτι χαρτί του βάλατε γραμματώσιμο και το ρίξατε στο κίτρινο κουτί για ένα πρόσωπο που αγαπάτε. Μήπως τελικά τρέχοντας πίσω από την ταχύτητα της εποχής χάσαμε λίγη από τη μαγεία του να περιμένεις. Φίλοι μου σας ευχαριστώ που ήσασταν και σήμερα εδώ στο Telling Stories. Είμαι ο Τασοζιάκας. Να είστε όλοι καλά και να μην ξεχνάτε να λέτε τις δικές σας ιστορίες.
Τα λέμε πολύ σύντομα με ένα νέο επεισόδιο. Χαίρετε!
Σχόλια
Χωρίς σχόλιαΣυνδεθείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση
Σύνδεση για ΣχολιασμόΔεν υπάρχουν σχόλια ακόμα
