Όταν η Ιστορία γράφεται στο σκοτάδι: 1940-1945 - Telling Stories (S03 Episode 20)

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Γνωρίζατε ότι πίσω από κάθε μεγάλο ιστορικό γεγονός υπάρχει και μια ιστορία. Μια απόφαση που άλλαξε τον κόσμο. Ένα κρυφό πάθος. Ένα λάθος που κόστισε τα πάντα. Το podcast Telling Stories φέρνει το παρελθόν στο παρόν. Ακούστε ανέκδοτες ιστορίες, τραγικές αποφάσεις και κρυμμένα μυστικά διακεκριμένων ιστορικών προσώπων που διαμόρφωσαν τον κόσμο μας.

00:21 Επιμέλεια παρουσίαση Τάσος Ζιάκας. βρείτε το podcast Telling Stories στο Spotify. Telling Stories. Η ιστορία όπως δεν την ξέρατε. Φίλοι μου καλησπέρα. Είμαι ο Τάσος Γιάκας και ακούτε το podcast Telling Stories. Το σημερινό επεισόδιο είναι αφιερωμένο στην 28η Οκτωβρίου του 1940. Με αυτό ακριβώς το ερώτημα ξεκινούσε την ιστορική του αναζήτηση ο δημοσιογράφος Θεόδωρος Δράκος επιχειρώντας να φωτίσει τις βαθύτατες αιτίες της Ιταλικής εισβολής διότι πίσω από το τελεσίγραφο της 28ης Οκτωβρίου δεν βρισκόταν μια παράλογη στρατιωτική απόφαση της στιγμής αλλά ένας μελετημένος γεωπολιτικός ελιγμός η ηγεμονική αλαζονία της φασιστικής Ιταλίας και η επιτακτική ανάγκη του Μουζολίνη να προβάλλει την κυριαρχία του στη Μεσόγειο απέναντι στο σύμμαχό του Αδόλφο Χίτλερ.

01:25 Ποιες ήταν όμως οι πραγματικές αιτίες? Ποιο ήταν το διπλωματικό παρασκήνιο που οδήγησε τις Ιταλικές Μεραιρχίες στα βουνά της Ιππήρου? Καλή ακροάση! Σε όλες τις χώρες άλλη γλώσσα μιλάει ο λαός, άλλοι οι πολιτικοί και άλλοι οι διπλωμάτες. Οι τελευταίοι παρασύρουν τους δεύτερους και ευθύν πάλι με τη σειρά τους τον λαό που μοχθεί για το ψωμάκι του.

01:59 Έτσι πάντα αρχίζει ένας πόλεμος. Ξεπηδάει από μέσα από τις συνθήκες, από τα σύμφωνα μη επίθεσης και από τις αδαφικές ή οικονομικές βλέψεις των μεγάλων δυνάμεων. Έτσι κάθε λαός αγκαλιάζει ή μισεί θανάση με τους γείτονές του και σκοτώνεται για αυτούς ή τους σκοτώνει. Ωστόσο όλοι πέφτουν στο πεδίο της τιμής για την πατρίδα, γιατί ο λαός, κάθε λαός, σκέφτεται με την τίμια και άδολη καρδιά του και τις ευγενικές και ιερές παραδόσεις του.

02:26 Γιατί μας ρίχτηκαν οι Ιταλοί εκείνοι την αλυσμόνητη 28η Οκτωβρίου του 1940. Τι είχαν να μοιράσουν μαζί μας και τι διεκδικούσαν. Πώς παράτησαν τις κιθάρες και τα μαντολίνα τους και φόρεσαν τα καπέλα των αλπινιστών με το φτερό και τα κράνη των βερσαλιέρων. Πώς παρασύρθηκαν και αντί να μας τραγουδούν απολυτάνικες καντσονέτες θέλησαν να μας ρημάξουν με τα πολυβόλα τους.

02:47 Τότε το σκέφτηκαν να μας επιτεθούν. Όταν στις 11 Νοεμβρίου του 1918 υπογράφηκε η ανακοχή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, οι απώλειες της σύραξης αυτής υπολογίστηκαν σε 8.903.852 νεκρούς. Ο αριθμός των τραυματιών και των ανθρώπων που έμειναν ανάπηροι, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος, ήταν τέσσερις φορές μεγαλύτερος από τους σκοτωμένους.

03:14 Όσο για τις ηλικίες ζημιές, ήταν τρομακτικές και ανυπολόγιστες. Μόνο στη Γαλλία καταστράφηκαν 595.000 πίτια και 20.000 εργοστάσια. Σε άλλες χώρες οι ζημιές ήταν ακόμα πιο τρομακτικές. Όλοι τότε, μέσα σε αυτό το απέραντο νεκροταφείο και στο πεδίο της φοβερής καταστροφής και ερήμωσης, σήκωσαν ψηλά τα χέρια και εκέντευαν «Μη μας τιμωρείς Θεέ μου με έναν δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο».

03:37 Ωστόσο, μόνοι τους οι πολιτικοί των λαών με τα σφάλματά τους και τις βλέψεις τους, προετοίμαζαν αυτόν το νέο πόλεμο που ξέσπασε την 1η Σεπτεμβρίου του 1939. και τότε στη σύσκεψη που έγινε στο Όμπερ Σάλτσμπερκ της Βαυαρίας στις 12 και 13 Αυγούστου, κρύθηκε και η τύχη της Ελλάδος. Ο Κόμιτσιανό τόλμησε μόνο να παρατηρήσει ως εκπρόσωπος του πεθερού του Μουσολίνη ότι αν η Γερμανία ήταν έτοιμη να εισβάλλει στην Πολωνία, η Ιταλία δεν ήταν ακόμα έτοιμη να βγει στον πόλεμο.

04:02 Κι όμως από εκείνες τις ημέρες η Ελλάδα θεωρήθηκε ένας από τους πιο σημαντικούς στόχους της επίθεσης και είχε καταδικαστεί σαν έθνος που αφού δεν φαινόταν να έχει διάθεση να υποταχθεί στις θελήσεις του Άξονα έπρεπε να σβηστεί από το χάρτη. Το λέει καθαρά όμως ο Λίνι λίγο μετά την υπογραφή του Γερμανοϊταλικού Συμφώνου στις 22 Μαΐου του 1939 στο υπόμνημα προς τον Χίτλερ.

04:22 Ύστερα από τις στρατηγικές θέσεις που πετύχαμε στη Βοημία και στην Αλβανία, γράφει, οι δυνάμεις του Άξονα έχουν πιάσει στα χέρια τους σπουδαίο παράγοντα επιτυχίας. Με την κατάκτηση της Αλβανίας, ο πόλεμος έγινε για την Ιταλία πιο εύκολος, γιατί η Ανδριατική μεταβλήθηκε σε λίμνη που μπορεί εύκολα να κλειστεί. Πρέπει να κυριεύσουμε όλη την περιοχή του Δούναβη και τα Βαλκάνια με τις πρώτες ώρες του πολέμου.

04:43 Δεν μπορούμε να ικανοποιηθούμε με δηλώσεις ουδετερότητας μόνο των κρατών, αλλά πρέπει να καταλάβουμε τα εδάφη τους και να τα χρησιμοποιήσουμε για την προμήθεια των απαραίτητων τροφίμων και των πολεμικών και βιομηχανικών εφοδίων. Με την κεραυνοβόλα αυτή η επιχείρηση που πρέπει να γίνει αποφασιστικά, όχι μόνο οι χώρες που δέχτηκαν την εγγύηση της Αγγλίας, όπως η Ελλάδα, η Ρουμανία και η Τουρκία θα τεθούν εκτός μάχης, αλλά και εμείς θα εξασφαλίσουμε τα νότα μας.

05:06 Σε αυτό το παιχνίδι μπορούμε να υπολογίζουμε, όπως το ΣΚΑΚΙ, σε δύο ευνοϊκά πιόνια, τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία. Ποια ήταν η αγγλική εγγύηση για την οποία μιλούσε ο Μουσολίνη. Γι' αυτήν έκανε σχετική ανακοίνωση στη Βουλή των Κοινοτήτων ο Άγγλος Πρωθυπουργό Τσάμπερ Λέιν στις 13 Απριλίου 1939. Η Αγγλική κυβέρνηση θεωρεί η υποχρέωσή της να δηλώσει ξεκάθαρα τα εξής Θέλει οπωσδήποτε να αποφευθεί κάθε προσπάθεια αλλαγής της κατάστασης Στη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια με τη χρήση ή την απειλή βίας Γι' αυτό αν κάποιος απειλήσει ευθέως την ανεξαρτησία της Ελλάδας ή της Ορμανίας Και οι κυβερνήσεις αυτών των χωρών αποφασίζουν να αμυνθούν με το στρατό τους η Βρετανία υπόσχεται να της βοηθήσει με όλες τις δυνάμεις που διαθέτει.

05:50 Μα ο Μουσολίνη μίλησε πιο ξεκάθαρα για την επιχείρηση που λογάριαζα να κάνει για να καταλάβει την Ελλάδα στη σύσκεψη των πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων του φασισμού που έγινε στο Παλάτσο Βενέτσια στις 15 Οκτωβρίου του 1940. Πρόκειται, είπε, για μια επιχείρηση που την άφησα να ορειμάσει πολύ καιρό στη σκέψη μου.

06:07 Την είχα αποφασίσει πριν από την είσοδό μας στον πόλεμο, ακόμα και πριν αρχίσει ο πόλεμος αυτός. Και έλεγε την αλήθεια. Αυτό άλλωστε αποκαλύπτεται από το ημερολόγιο του Τσιάνο, υπουργού των εξωτερικών της Ιταλίας, που γράφει στις 12 Μαΐου 1939, δηλαδή ένα μήνα μετά από τη στρατιωτική κατάληψη της Αλβανίας. Τα δημόσια έργα στην Αλβανία προχωρούν καλά.

06:29 Όλοι οι δρόμοι χαράκτηκαν έτσι που να οδηγούν προς τα ελληνικά σύνορα. Αυτή άλλωστε είναι και η προσωπική διαταγή του Ντούτσε, που σκέπτεται με την πρώτη ευκαιρία να επιτεθεί κατά της Ελλάδος. Παστιχώρα μας, ο τότε Ιταλός Πρεσβευτής μιλούσε άλλη γλώσσα. Στις 10 Απριλίου 1939, είχε κάνει εξ ονόματος του Μουσολίνη την ακόλουθη δήλωση.

06:48 Κάθε φήμη που πιθανόν κυκλοφόρησε ή που μπορεί να κυκλοφορήσει κυκλοφορήσει περί δίθενη ιταλικής ενέργειας εναντίον της Ελλάδος, είναι ψεύτικη. Μόνο κακόβουλοι πράκτορες μπορούσαν να τη διασπείρουν. Η φασιστική Ιταλία επιδεδεώνει την πρόθεσή της να σεβαστεί απόλυτα την εδαφική αικαιρεότητα της Ελλάδος. Η θέληση της φασιστικής Ιταλίας είναι να διατηρηθούν και να αναπτυχθούν ακόμα περισσότερο οι εγκάρδιες σχέσεις φιλίας που ενώνουν τις δύο χώρες.

07:12 Είναι δε διατεθειμένη να παράσχει συγκεκριμένες αποδέξεις αυτής της θέλησής της. Αυτά έλεγε ο Ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα, μα στην Αλβανία τα πράγματα προσιάζονταν πολύ διαφορετικά. Στις 3 Μαΐου του 1939, ο αρχηγός του Γιουγκοσλαβικού Γενικού Επιτελείου, στρατηγός Σίμοβιτς, πληροφορούσε τον στρατάρχη Αλέξανδρο Παπάγο ότι στους λιμένες της Ανδριατικής, από Τεργέστη μέχρι Μπάρι, υπάρχουν περί της 10.000 Ιταλικού στρατού.

07:38 Από αυτόν ενισχύεται συνεχώς ο Ιταλικός στρατός που υπάρχει στην Αλβανία. Και επίσης ότι το τελευταίο δεκαήμερο τα Ιταλικά στρατεύματα στην Αλβανία αυξήθηκαν κατά 50.000 άνδρες. Και πραγματικά, η Ιταλία στην Αλβανία διατηρούσε τις ακόλουθες μονάδες. Τρεις μεραρχίες πεζικού, που η κάθε μια τους είχε δύο συντάγματα πεζικού και ένα σύνταγμα πυροβολικού.

07:57 Μία μεραρχία αλπινιστών, μία τεθωραγισμένη μεραρχία, ένα σύνταγμα υπηκού, τάγματα μελανοχιτώνων και αεροπορία. Συνόλου 25 τάγματα πεζικού, από τα οποία τα 6 ήταν αλβανικά, και 2 τάγματα βερσαλιέρω. Ένα τάγμα πολυβόλων, 11 τάγματα μελανοχιτών, 2 τάγματα μελανοχιτώνων και νοσοκόμων. 65 ορειβατικές πυροβολαρχίες, 8 παιδινές των 1975 και 25 ορειβατικές των 1975, 4 μηχανοκίνητες των 100, 5 άγνωστου διαμετρήματος.

08:24 Επίσης, 28 βασικές πυροβολαρχίες, από τις οποίες 20 ήταν αντιαεροπορικές πυροβολαρχίες των 20, 3 αντιαεροπορικές πυροβολαρχίες των 1975, 3 έως 4 δεξαμενές, 220 άρματα, 20 αεροπλάνα βομβαρδισμού, 40 διόξιος. Είχε μεταφέρει ακόμα στην Αλβανία τεράστιο πολεμικό υλικό και 25.000 εργάτες. Στα 12.000 επίσης η Ιταλία είχε συγκεντρώσει την εξής δύναμη.

08:48 Στη Ρόδο 15.000 άνδρες, 300 με 350 πυροβόλα, 165 αντιεροπορικά, 120 αεροπλάνα και υδροπλάνα, 20 έως 25 άρματα μάχης. Στη Λέρο 5.000 άνδρες, 165 πυροβόλα, 65 αντιεροπορικά πυροβόλα, 30 υδροπλάνα, 8 άρματα μάχης, 8 αντιτορπιλικά και 10 υποβρύχια. Στην Κο 4.000 άνδρες, 12 πυροβόλα, 24 αντιαεροπορικά, 6 υδροπλάνα. Στην Κάλημνο 1.000 άνδρες, 12 πυροβόλα.

09:17 Στην Πάτμου 1.000 άνδρες και 8 πυροβόλα. Στην Κάρπαδο 1.500 άνδρες και 8 πυροβόλα. Στην Αστιπάλαια 1.500 άνδρες. Στην Σίμη 400 άνδρες. Στην Κάζο 300 άνδρες. Μα σε κάθε στιγμή μπορούσαν αυτές οι μονάδες να αρθούν από την Ιταλία. Ενώ όμως η Ιταλία βρισκόταν υπηποδός πολέμου και συνεχώς μεταφέρονταν μονάδες στην Αλβανία, στις 17 Σεπτεμβρίου του 1939, ο Ιταλός πρεσβευτής εκδίδει έγγραφο διακοίνωση της Ιταλικής κυβέρνησης, στην οποία δηλώνεται κατηγορηματικά ότι κι αν ακόμα η Ιταλία ήθελε να αναμειχθεί στη σύραξη, σε καμία περίπτωση δεν θα επιτίθετο κατά της Ελλάδος.

09:54 Με βάση αυτή τη δήλωση, δημοσιεύτηκε στις 20 Σεπτεμβρίου του 1939 κοινό ανακοινοθέν στην Αθήνα και στη Ρώμη, που τόνιζε τις σχέσεις ειλικρινούς φιλίας και αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο χώρων. Συγχρόνως άρχισαν τα στρατιωτικά μέτρα που είχε λάβει τον Αύγουστο του 1939 η Ελλάδα στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία, εξαφρομής της συγκέντρωσης στα ελληνοαλβανικά σύνορα Ιταλικού στρατού.

10:20 Ανάλογες δηλώσεις έκανε ο Υπουργός των Εξωτερικών της Ινταλίας μιλώντας για τη διεθνή κατάσταση στη Φασιστική Βουλή στις 16 Δεκεμβρίου του 1939. Τις ίδιες διαβεβαιώσεις υπογράμισε και ο Υπουργός της Εθνικής Αγωγής Μποτάι στις 18 Δεκεμβρίου του 1939 που βρισκόταν στην Αθήνα για τα εγγένεια της εκθέσεως του Ιταλικού Βιβλίου.

10:39 Έτσι είχαν τα πράγματα όταν μετά την κατάρρευση του Γαλλικού μετόπου και τη συνδικολόγηση της Γαλλίας, η Ιταλία αποφασίζει να πετάξει τη μάσκα. Τον Αύγουστο του 1940 αρχίζει η σηκωφαντική επίθεση κατά της Ελλάδας. Μας φορτώνουν τη δολοφονία του ληστή Νταούτ Χόντζα που έγινε από Αλβανούς μέσα στο αλβανικό έδαφος. Εγείρονται ιταλικές αξιώσεις επί της Ιππύρου και της Δυτικής Μακεδονίας.

11:02 Ζητούν ακόμη να διεκδικήσουν ελληνικά νησιά. Ιταλικά αεροπλάνα παραβιάζουν συνεχώς τον ελληνικό εναέριο χώρο. Πέταγαν διαρκώς πάνω από τον εναέριο χώρο της Ελλάδος. Εμπορικά σκάφη τορπιλίζονται και βοβαρδίζονται. Τορπιλίζεται η Έλλη την ημέρα της Παναγίας στην Τίνο. Δημιουργούν πλήθος από συνοριακά επεισόδια. Ο Ιταλός πρεσβευτής Γκράτσι αποκάλυψε αργότερα ότι γνώριζε καλά τις απόψεις του Μουσολίνη για τις οποίες του είχε μιλήσει ο Υπουργός των Εξωτερικών Τσιάνο ότι ήθελαν να πάρουν από την Ελλάδα την Κέρκυρα Η επίθεση κατά της Ελλάδος είχε υπολογιστεί μάλιστα να γίνει κατά τις 15 Αυγούστου του 1940 Τότε επρόκειτο να αρχίσει η Εμερτζέντζα Τσέ το Ιταλικό σχέδιο για την επίθεση κατά της Ελλάδος Ο Ιταλός διοικητής της Δωδεκανήσου Ντεβίκη, φανατικός μισέλληνας, ήξερε το σχέδιο του Μουσολίνη.

11:49 Γι' αυτό και δόθηκε η διαταγή να τροπελιστεί η Έλλη. Δεν είχε πληροφορηθεί εν καιρό στην αλλαγή της ημερομηνίας που θα γινόταν η επίθεση κατά της Ελλάδος. Και το σχέδιο αυτής της επιχειρήσεως, που υπέγραψε ο στρατηγός Ροάτα, προέβλεπε τα εξής. να γίνουν ταυτόχρονες επιθέσεις των Ιταλικών δυνάμεων σε δύο κατευθύνσεις. Άρτα, Λαμία, Αταλάντι, Τανάγρα και δεύτερη Αγρίνιο, Μεσολόγγι, Αθήνα.

12:10 Ακόμη προέβλεπε την κατάληψη επίσης της Κέρκυρας και της νότιας ακτής της Διόρυγας της Κορίνθου. Ο υπαρχηγός του Ιταλικού Γενικού Επιτελείου, στρατηγός Αρμελίνη, έγραφε στις 5 Οκτωβρίου του 1940 στο ημερολόγιο του. Η επιστροφή της Ιταλίας σε πολεμικές ενέργειες εναντίον της Ελλάδος δεν γίνεται πλέον για χάρη της Αλβανίας και των εδαφικών της διεκδικήσεων.

12:29 Γίνεται επειδή η Ιταλία θέλει να καταστρέψει έναν σύμμαχο και στήριγμα της Αγγλίας. Επομένως, ο στόχος τους δεν είναι πια απλώς μια μικρή περιοχή όπως η Τσαμουριά, αλλά ολόκληρη η Ελλάδα. Με κύριους στόχους τη Θεσσαλονίκη και τα ελληνικά λιμάνια ναυτικές βάσεις. Και η επίθεση κατά της Ελλάδος είναι γεγονός ότι είχε αποφασιστεί για τις 15 Αυγούστου.

12:51 Γιατί φαίνεται ακόμη και από το βιβλίο του αρχηγού των Ιταλικών στρατευμάτων στην Αλβανία, στρατηγό Βισκόντι Πράσκα, «Εγώ επιτέθηκα εναντίον της Ελλάδος». Να τη γράφει σχετικά. Το πρωί της 13 Αυγούστου 1940, εγώ, ο Ιταλός στρατηγός Βισκόντι Πράσκα, διοικητής των Ιταλικών δυνάμειων στην Αλβανία, και ο Ιταλός κυβερνήτης της Αλβανίας, Φρανσίσκο Γιακομόνη, λάβαμε ένα επίγον τηλεγράφημα.

13:13 Το τηλεγράφημα μας καλούσε να πάμε αμέσως από τα Τύρανα στη Ρώμη για να δούμε τον Μουσολίνη και τον Υπουργό Εξωτερικών Τσιάνο. Εκεί μας ρώτησαν αν μπορούσαμε μέσα σε δύο με τρεις μέρες να κάνουμε μια ευνηδιαστική επίθεση για να καταλάβουμε την Ήπειρο. Ο στρατηγός Πράσκα απάντησε στο Μουσολίνη ότι ήταν αδύνατο να γίνει αμέσως μια τέτοια επιχείρηση.

13:31 Ο λόγος ήταν ότι οι Ιταλικές δυνάμεις δεν παράγονταν επαρκής και κυρίως επειδή ήταν παραταγμένες στα σύνορα με τη Ιουκοσλαβία. Για να μεταφερθούν τα στρατεύματα στα ελληνικά σύνορα χρειάζονταν τουλάχιστον 15 ημέρες. Ο στρατηγός Μπαντόλιο μαθαίνοντας τα λόγια του Μουσολίνη φώναξε έξαλλος «Τον τρελό! Τώρα θέλει και την Ελλάδα!»

13:49 Και αλήθεια, ένα από τα όνειρα του Μουσολίνη ήταν πράγματι να κατακτήσει την Ελλάδα. Γιατί την ήθελε, γιατί μας κήρυξαν τον πόλεμο οι Ιταλοί. Μα το αναφέραμε για τον αφοπλισμό μας, για να εξαφανίσουν ένα στήριγμα της Αγγλίας, για να εξασφαλίσουν τα νότα τους και για να απλωθούν με πιο άνεση στη Μεσόγειο. Μέχρι τη στιγμή που ο Ιταλός πρέσβης Γκράτσι μας παρέδωσε το τελεσίγραφο τις πρώτες ώρες της 28ης Οκτωβρίου του 1940, οι Ιταλοί προσπαθούσαν να μας καθυσυχάσουν για να μας βρουν απροετοίμαστος.

14:22 Ευτυχώς όμως όλες οι ελληνικές μυστικές και στρατιωτικές υπηρεσίες έκαναν εξαιρετική δουλειά. Έτσι μάθαμε εγκαίρως τα πάντα και δεν μας έπιασαν στον ύπνο. Είπαμε το όχι και τους νικήσαμε στα βουνά. Και συνεχίζει ο εξαιρετικός δημοσιογράφος με τη συντριπτική ήττα του Μουσολίνη. Μια ήττα που δεν καταγράφηκε μόνο ως μια στρατιωτική αποτυχία στα παγωμένα βουνά της Ιππήρου, αλλά ως ένας ταπεινωτικός διασυρμός που κλόνησε στη θέμελα το γόητρο της φασιστικής Ιταλίας ανατρέποντας πλήρως τους σχεδιασμούς του άξονα στη Μεσόγειο.

14:58 Πρέπει να παρακαλέσουμε μέσω του Χίτλερ να μας δοθεί ανακοχή. Η επίδυση κατά της Ελλάδος, όπως διαπιστώθηκε στη δίκη των εγκληματιών πολέμου που έγινε στην Ιρενβέργη ήταν καθαρά προσωπικό έργο του Μουσολίνη. Ο Χίτλερ, μάλιστα, όπως είναι γνωστό, δυσανεστήθηκε έντονα, μα δεν θέλησε να έρθει σε ρήξη με το σύμμαχό του. Όταν συνάντησε το Μουσολίνη το πρωί της 28ης Οκτωβρίου του 1940 στη Φλωρεντία, η Ιταλική επίθεση είχε ήδη ξεκινήσει από τις 5.30 το πρωί.

15:23 Ο Χίτλερ, αν και ευνηδιασμένος και εξοργισμένος από τη μονομερή πρωτοβουλία του Ντούτσε, περιορίστηκε στο να υποσχεθεί τη γερμανική υποστήριξη, χωρίς να προτείνει εκείνη τη στιγμή αεροπορικές επιχειρήσεις με αλεξιπτοτιστές. Η επίθεση κατά της Ελλάδας, όπως διαπιστώθηκε στη δίκη των εγκληματιών πολέμου που έγινε στην Ιρεμβέργη, ήταν καθαρά προσωπικό έργο του Μουσολίνη.

15:45 Ο Χίτλερ, μάλιστα, όπως είναι γνωστό, δυσαρεστήθηκε, μα δεν θέλησε να πικράνει το συνέτερό του. Χαρακτηριστικό είναι το εξής. Όταν συναντήθηκε το πρωί της 28ης Οκτωβρίου του 1940 στη Φλωρεντία με τον Μουσολίνη, ο σύμβουλός του ως την τελευταία στιγμή του τόνιζε ότι θα έπρεπε να απαγορεύσει στον Ιταλό δικτάτορα τη συνέχιση της επιχειρήσεως που αποφάσισε και άρχισε να εκτελεί χωρίς καθόλου να συμβουλευτεί τον Χίτλερ.

16:09 Εκείνος τότε δήλωσε στους συνεργάτες του. «Μήπως τον ειδοποιήσαμε ή του ζητήσαμε τη γνώμη του όταν επιτεθήκαμε στην Πολωνία ή στην Ορβηγία? Τώρα μας ανταποδίδει τα ίσα. Ας τον αφήσουμε λοιπόν να δοκιμάσει την τύχη του». Και ύστερα υπέδειξε στο Μουσολίνι ότι καλό θα ήταν η κατάκτηση της Ελλάδος να γίνει με μια ταχύτατη επίθεση από αέρος, με μια ευνηδιαστική ρήψη χιλιάδων αλεξιπτοτιστών.

16:30 Μα ο Μουσολίνη του απάντησε ότι για μια τέτοια επιχείρηση από αέρος είναι πια πολύ αργά. «Οι λεγεώνες μου προχωρούν κιόλας ασταμάτητες στον δρόμο προς την Αθήνα. Μπορώ να εκφράσω τα συγχαρητήριά μου προς όλα αυτά τα παιδιά. Την Ελλάδα την έχω στην τσέπη μου». Το ίδιο βράδυ ο γαμπρός του, ο Υπουργός Εξωτερικών Κόμιτσιανο, σημείωνε στο ημερολόγιο του.

16:58 «Επιτιθέμεθα από την Αλβανία και παράλληλα είχαμε τη συνάντηση στη Βλορεντία. Και στα δύο μέτωπα τα πράγματα πήγαν καλά. Παρά την κακοκαιρία τα στρατεύματά μας προελάβουν γρήγορα, παρόλο που τους λείπει η αεροπορική υποστήριξη. Στη Βλορεντία η συνάντηση, η οποία είχε μεγάλο ενδιαφέρον, απέδειξε ότι η γερμανική αλληλεγγύη δεν θα μας λείψει.

17:16 Ο Ντούτσε είναι σε πολύ καλή διάθεση. Και αλήθεια, αυτή η ευνηδιαστική επίθεση κατά της Ελλάδος το πρωί της 28ης Οκτωβρίου συγκλώνησε κυριολεκτικά τον κόσμο. Είναι γνωστές οι λεπτομέρειες. Πώς η Ελλάδα είπε το όχι, πώς ο βασιλιάς Γεώργιος II είχε από νωρίς ενημερώσει τον πρωθυπουργό με ταξά και του είχε δηλώσει την απόφασή του.

17:36 είναι επίσης γνωστές οι ανακοινώσεις των πρεσβειών μας και των ειδικών υπηρεσιών. Και επίσης ήταν γνωστό ότι η Ελλάδα έπρεπε να δεχθεί την εφνιδιαστική Ιταλική επίθεση. Ο Ντούτσε είχε κάνει ωστόσο λάθος τους υπολογισμούς του. Είχε την ελπίδα ότι ενώ γινόταν στη Βλορεντία η διάσκεψη των δύο μεγάλων δυνάμεων, θα μπορούσε να μας εκβιάσει, δηλώνοντας «Είμαι αφήνεται να καταλάβω τη χώρα σας ή σας συντρίβω».

17:57 Αυτή τη στιγμή συνεργάζομαι με τον αρχηγό της μεγαλύτερης δύναμης της Ευρώπης, τον αρχηγό του ανίκητου στρατού, τον Αδόλφο Χίτλαρ. Αρκεί να πούμε μια λέξη και η Ελλάδα σας θα γίνει στάχτη. Γι' αυτό όλος ο κόσμος στην Ευρώπη όταν έμαθε το ηρωικό όχι των Ελλήνων, ανησύχησε. Ο Άγγλος αρθρογράφος και αναλυτής που υπέγραφε με το ψευδόνυμο «Candidus» έγραφε Οποιαδήποτε χώρα επιδείκνυε τη στάση που στάθηκε η Ελλάδα, θα άξιζε την αιώνια εκτίμηση και το θαυμασμό μας.

18:25 Ρίξτε μια ματιά στο μακρύ κατάλογο των εθνών που υποτάχθηκαν στον άξον από το 1938 και θα δείτε ότι η γενναιότητα των Ελλήνων φωτίζει σαν ήλιος ένα σκοτεινό κόσμο. Το γεγονός όμως ότι αυτή τη στάση την έδειξε ειδικά η Ελλάδα, πρέπει να αποτελέσει για όλους μας αφορμή για ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση. Άλλη εφημερίδα του Λονδίνου έγραφε τα εξής.

18:47 Όταν ξεκινούσε η Ιταλική εκστρατεία, οι Έλληνες φαίνονταν εξ αρχής καταδικασμένοι, καθώς οι Ιταλοί υπερήχαν στη στεριά, στον αέρα και σε πολεμικό εξοπλισμό. Οι περισσότεροι από εμάς ήμασταν διστακτικοί και επιφυλακτικοί στο να επενδύσουμε πολλές ελπίδες στις εντυπωσιακές επιτυχίες των Ελλήνων. Γνωρίζαμε ότι ο ελληνικός στρατός δεν ήταν επαρκώς εξοπλισμένος για έναν σύγχρονο πόλεμο.

19:07 Αρχικά παραδεχτήκαμε ότι ίσως οι Ιταλοί δεν είχαν προετοιμαστεί σοβαρά, επειδή δεν περίμεναν μεγάλη αντίσταση. Φανταζόμασταν όμως ότι μετά την πρώτη έκπληξη και μια πιθανή ανασύνταξη, η αριθμητική υπεροχή των Ιταλών, ειδικά στην αεροπορία, θα έφερνε το αναπόθευτο αποτέλεσμα. Άλλη αγγλική εφημερίδα έγραφε τα εξής Όταν έφτασαν τα πρώτα νέα για τις ελληνικές επιτυχίες σχεδόν φοβόμασταν να τα πιστέψουμε Φαίνονταν τόσο καλά που έμοιαζε αδύνατο να είναι αληθινά Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς πρέπει να παραδεχτούμε ότι περιμέναμε πως οι Έλληνες θα λύχησαν και θα ήταν μέσα σε λίγες ημέρες Όχι επειδή τους έλειπε το θάρρος αλλά επειδή δεν είχαν την αριθμητική υπεροχή και τον απαραίτητο πολεμικό εξοπλισμό.

19:47 Και ξαφνικά ήρθε η μεγάλη έκπληξη. Όχι μόνο δεσαρώθηκαν οι Έλληνες από τις λεγεώνες του Μουσολίνη, αλλά και τις τσάκησαν κυριολεκτικά. Προέβαλαν μία τόσο στεναρή αντίσταση που άρχισαν να αναποδογυρίζονται όλα τα σχέδια του Ντούτσε. Οι μέρες περνούσαν χωρίς να αναγγέλλεται καμία ουσιαστική νίκη των Ιταλών. Η εμπροστοφυλακή και η κυρία βάση της Ιταλικής επιδρομής, η Τρίτη Μεραρχή Αλπινιστών Τζούλια, που είχε ενισχυθεί με πολλοί άριθμα τάχματα, είχε χτυπηθεί αμήλικτα.

20:13 Είχε απομονωθεί και υποχρεωθεί σε διάλυση, κυνηγημένη από τον ελληνικό στρατό. Άλλες μονάδες που στέλνονταν για να ενισχύσουν τη μεραρχή από διαλυόταν έφευγαν αφήνοντας στο πεδίο της μάχης χιλιάδες νεκρούς. Ο αρχιστράτηκος Βισκόντι Πράσκα παραμερίζεται εντελώς από τα καθήκοντά του και κατόπιν εντολής του Μουσολίνη διατάσσεται να παραδώσει την αρχιστρατηγία στον υφυπουργό στρατιωτικών στρατηγό Σοντού.

20:36 Στις 11 Νοεμβρίου οι Έλληνες κάνουν έφοδο στον τομέα του Καλπακίου που ήταν το επίκεντρο της Ιταλικής εισβολής. Την ίδια μέρα χτυπούν ασταμάτητα τους Ιταλούς στο γράμμο, εκεί όπου οι εισβολείς είχαν καταφέρει να πραγματοποιήσουν τη μεγαλύτερη διείσδυση σε ελληνικό έδαφος. Μέσα σε λίγες μέρες, εντός των συνόρων μας, δεν υπήρχε ούτε ένας Ιταλός στρατιώτης, παρά μόνο οι χιλιάδες εχμάλωτοι που μεταφέρονταν νικημένοι στα μετόπιστε.

20:57 Στις 15 Νοεμβρίου, ο ελληνικός στρατός άρχισε τη συστηματική προέλαση στο αλβανικό έδαφος, προς το Ιβάν και τη Μόροβα. Στις 18 Νοεμβρίου καταλαμβάνει την Ερσέκα. Στις 21 πέφτει η Κοριτσά, που αποτελούσε το βασικό κέντρο όλης της επιθετικής προετοιμασίας, ενώ συντρίβονται οι Ιταλικές Μεριαρχίες, Τριέστε, Πιεμόντε, Πάρμα, Βενέτσια, Αρέτσο, τάγματα μελανοχυτώνων, ένα τάγμα βερσαλιέρων και ένα τάγμα αλβανών.

21:24 Στις 29 καταλαμβάνεται η Μοσκόπουλη. Στις 30 Νοημβρίου κυριεύεται το Πόχραβετς. Στις 4 Δεκεμβρίου η Πρεμετή. Στις 6 Δεκεμβρίου η Άγιη Σαράντα και στις 7 Δεκεμβρίου το Θέλφινο. Ο Τσόρτσιλ ενθουσιασμένος από τις νίκες του ελληνικού στρατού έστειλε τηλεγράφημα στον Ιωάννη Μεταξά. Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Ρούσβελ, τηλεγράφισε και αυτό στον βασιλιά Γεώργιο II, εκφράζοντας το θαυμασμό του και την πρόθεση για παροχή ηλικής βοήθειας στο πλαίσιο της αμερικανικής πολιτικής ενίσχυσης των αμεινόμενων εθνών, αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής παρέμεναν ακόμη επίσημα σε καθεστώς ουδετερότητας.

21:57 και στις 10 Δεκεμβρίου ο ραδιοφωνικός σταθμός της Βασιλείας μεταδίδει το εξής εκπληκτικό σε μια εκπομπή για μάτι ενθουσιασμό για την Ελλάδα. Τα νέα από τον πόλεμο με τους Ινταλούς είναι πάντα νικηφόρα. Μάλιστα, πριν από λίγες μέρες στα γαλλοϊταλικά σύνορα, Γάλλοι στρατιώτες κρέμασαν μια πινακίδα που έγραφε «Έλληνες στρατιώτες, σταματήστε! Μην προχωράτε άλλο!

22:16 Εδώ αρχίζει η Γαλλία!» θέλοντας έτσι να σατηρήσουν το πόσο γρήγορα νικούσαν και προήλαβναν οι Έλληνες εις βάρος των Ιταλών. Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι οι Ιταλοί είχαν οργανώσει καλά αυτή την επίθεση. Επρόκειτο για ευνηδιασμό και όχι απλώς για μία συνηθισμένη πολεμική ενέργεια. Ο ίδιος ο Μουσολίνη τηλεγραφούσε στον αρχιστράτηγο Βισκόντι Πράσκα.

22:44 «Επιτεθείτε με τη μεγαλύτερη ορμή και αποφασιστικότητα. Η επιτυχία της επιχείρησης θα εξαρτηθεί κυρίως από την ταχύτητά της. Ο στρατηγός Ωντού διαβεβαίωνε επίσης στο Μουσολένιο ότι θα χρειαζόταν μόλις μία εβδομάδα για να φτάσει ο Ιταλικός στρατός στα Γιάννενα. Από εκεί θα κατευθυνόταν ταχύτατα προς τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα.

23:02 Αλλά και ο Υπουργός Εξωτερικών Οτσιάνο γράφει στις 29 Οκτωβρίου με περίσσιο θράσος το ημερολόγιό του. «Ο καιρός είναι κακός, αλλά η προέλαση συνεχίζεται. Κανείς δεν κινείται για να βοηθήσει τους Έλληνες. Τώρα είναι απλό ζήτημα ταχύτητας». Και την 1η Νοεμβρίου γράφει «Επιτέλους, είδαμε ήλιο. Εκμεταλλεύομαι την ευκαιρία για να κάνω έναν θεαματικό βομβαρδισμό στη Θεσσαλονίκη.

23:23 Πραγματικά, ο Κόμις Τσιάνο ήταν πιλότος. Κατά την επιστροφή υποστήκαμε επίθεση από ελληνικά αεροπλάνα. Όλα πήγαν καλά. Δύο από αυτά καταρρίφθηκαν. Αλλά οφείλω να ομολογήσω ότι ήταν η πρώτη φορά που τα είχα πίσω μου και ένιωσα πολύ άσχημα. Όμως σιγά σιγά οι Ιταλοί άρχισαν να χάνουν το θάρρος τους και να απογοητεύονται. Ο αρχιστράτηγος και η στρατηγία αντικαθίστανται.

23:43 Ο Μουσολίνη φαίνεται να χάνει τον έλεγχο και διστάζει να αντιμετωπίσει στο Ίνσμπρουγκ το γερμανό στρατάρχη Κάιτα. Στις 4 Δεκεμβρίου ο Τσιάνο γράφει «Ο Μουσολίνι μεγαλεί στο παλάτσο Βενέτσια. Τον βρίσκω αποθαρημένο όσο ποτέ άλλοτε. Δεν υπάρχει, μου λέει, καμία άλλη διέξοδος. Είναι παράδοξο και γελίο, αλλά είναι γεγονός.

24:01 Πρέπει να παρακαλέσουμε μέσω του Χίτλερ να μας δοθεί ανακοχή». Η ανακοχή ωστόσο δεν έγινε τότε. Παρά την απόγνωση του Μουσολίνι τον Δεκέμβριο του 1940, ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος συνεχίστηκε σκληρός καθ' όλη τη διάρκεια του χειμώνα. Η Γερμανία δεν είχε φτάσει στα ελληνικά σύνορα το Νοέμβριο του 1940. Εκδήλωσε την επίθεσή της μήνες αργότερα, στις 6 Απριλίου του 1941.

24:22 Οι γερμανοί στρατιώτες εκτιμούν το θάρρος και την αυτοθυσία των Ελλήνων στρατιωτών. Τους αναγνωρίζουν και τους θαυμάζουν όλοι οι στρατηγοί τους. Ακόμη και ο ίδιος ο Χίτλερ μιλάει με θαυμασμό για τους Έλληνες. Τους απονέμουν τιμές ηρώων όταν, τελικά χάρη στη συντριπτική υπεροχή τους σε δυνάμεις και σύγχρονα πολεμικά μέσα, τους υποχρεώνουν να υποχωρήσουν από τη γραμμή του μετόπου.

24:43 Η Ελλάδα καθόρισε την εξέλιξη του πολέμου, προκαλώντας την πρώτη νίκη των συμμάχων κατά του άξονα στην Ξηρά. Από τότε η γενναία στάση των Ελλήνων απέσπασε τον παγκόσμιο θαυμασμό. εμπνέοντας τη μεταγενέστερη δημοφιλή ρίση «Οι ήρωες πολεμούσαν Έλληνες» ως απότηση φόρου τιμής στον αγώνα του 1940-1941. Αλλά για να καταλάβουμε το μέγεθος αυτής της στρατιωτικής κατάρρευσης είναι απαραίτητο να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω.

25:12 Είναι ώρα να γνωρίσουμε τον Μπενίτο Μουσολίνη. Ποιος ήταν πραγματικά ο άνθρωπος που οραματίστηκε την αναβίωση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Πώς ένας πρώην σοσιαλιστής δημοσιογράφος μετατράπηκε στον αδίστακτο ντούτσε της φασιστικής Ιταλίας. Ο Μπενίττο Μουσολίνι, ο ιδρυτής του φασισμού και πανίσχυρος δικτάτορας της Ιταλίας, γεννήθηκε στις 29 Ιουλίου του 1883 στον παρόνοντι Κώστα της επαρχίας Ρωμάνια.

25:42 Ο πατέρας του Αλεσάνδρο ήταν σιδηρουργός και η μητέρα του Ρόζα δασκάλα. Το αποφασιστικό και τολμηρό του ύφος φάνηκε από παιδί. Όταν ήταν μικρός, ήταν αρχηγός μιας συμμορίας μαθητών που έκλεβε μήλα. Μια μέρα ο ιδιοκτήτης ενός περιβολίου τους κατάλαβε και πυροβόλησε με σκάγια στα πόδια ένα παιδί που ήταν σκαραβαλωμένο στο δέντρο.

26:00 Τα άλλα παιδιά τράμπηκαν σε φυγή, όπως ο Μενίτο έμεινε εκεί, αδιαφορώντας για τις απειλές. Φορτώθηκε τον πληγωμένο φίλο του στην πλάτη και τον κουβάλησε μέχρι το σπίτι του. Ο ίδιος ο Μουσολίνι είχε παραδεχτεί ότι δεν ήταν καλός μαθητής. Ήταν ανήσυχος, ζωηρός και το μόνο που φοβόταν ήταν μήπως μάθει τις ανταξίες του πατέρας του, τον οποίον υπεραγαπούσε.

26:23 Αφού τελείωσε το δημοτικό, φίτησε στο γυμνάσιο της Φαέντσα και μετά στο διδασκαλείο του Φορλιμπόπολη. Στις διακοπές βοηθούσε τον πατέρα του στο σιδηρουργείο, κάτι που τον γέμιζε ενθουσιασμό. Ένιωθα ότι έπαιρνα κάτι από τη φωτιά και με το σφυρί έπλαφα κάτι μεγάλο. Η φωτιά μεθούσε την παιδική μου φαντασία, είχε δηλώσει εργότερα.

26:44 Όταν πήρε το πτυχίο του δασκάλου στα 18 του χρόνια, διορίστηκε στο δημοτικό σχολείο του Γκουαλτιέρη. Δίδαξε όμως μόνο για ένα χρόνο, καθώς η ανήσυχη φύση του γύρευε μεγαλύτερες συγκινήσεις. Μάλιστα όταν κάποτε του ζήτησα να γράψει μια πρόταση, εκείνος έγραψε απλά «θα πετύχω». Μετά τη δασκαλική του θητεία, άρχισε μια περιπετειώδη ζωή γεμάτη φτώχεια και καλαιπωρίες.

27:10 Κατέφυγε στην Ελβετία όπου εργάστηκε ως εργάτης. Έζησε την πείνα και φυλακίστηκε για την πολιτική του δράση. «Η δυσκολίες, οι κίνδυνοι και οι αγώνες μου έμαθαν την τέχνη της ζωής. «Φυλακίστηκα 11 φορές και εκεί έμαθα την υπομονή», έλεγε ο ίδιος. Όριμος πια, επέστρεψε στην Ιταλία λίγο πριν από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και άρχισε να αρθρογραφεί στη Σοσιαλιστική Εφημερίδα Αβάντη.

27:35 Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, τάχθηκε υπέρ της εισόδου της Ιταλίας στο πλευρό των συμμάχων, αντάτ, και ίδρυσε στο Μιλάνο τη δική του εφημερίδα, την Ελπόπολοντ Ιταλία, ο λαός της Ιταλίας, γράφοντας πύρινα πατριωτικά άρθρα. Κατατάχθηκε και ο ίδιος στο στρατό, αλλά τραυματίστηκε νωρίς και επέστρεψε στα μετόπιστα. Τα υπόλοιπα είναι γνωστά.

27:56 Δέκα χρόνια αργότερα, επικεφαλής των φασιστών μελωνοχιτώνων, έλαβε τηλεγράφημα από τον βασιλιά Βίκτορα Εμμενουήλ, που τον καλούσε στη Ρώμη για να του αναθέσει την Πρωθυπουργία. Έτσι πραγματοποιήθηκε η περίφημη «Πορεία προς τη Ρώμη» το 1922. Το πιο χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι η εξαντλητική εργατικότητά του. Δεν κάπνιζε, δεν έπινε και επεχθανόταν τα τυχερά παιχνίδια.

28:17 Η μόνη του χαλάρωση ήταν η μουσική, έπαιζε βιολί, καθώς και οι βόλτες στη φύση. Το παρακάτω ρεζιλίκι το έπαθε ο μέγας και πολλής Μουσολίνη την εποχή που οι θρίαμβοι του ελληνικού στρατού στην Αλβανία τον είχαν κυριολεκτικά ζαλίσει. Κάποτε λοιπόν γίνονταν οι δοκιμές ενός νέου τύπου υδροπλάνου. Μαζί με έναν παλέμαχο και πολύπειρο πιλότο που θα το οδηγούσε ανέβηκε και ο Μουσολίνη για να δείξει ότι δεν φοβόταν τίποτα στον κόσμο.

29:00 Όταν έφτασαν στον αέρα, σε αρκετά μεγάλο ύψος, ο Μουσολίνη ζήτησε από τον πιλότο να του παραχωρήσει τη θέση του. Ο πιλότος πήγε το βαθμό του σμυναγού, αναγκάστηκε να υπακούσει, αν και με κάποιο δισταχμό, παρακολουθώντας όμως τις κινήσεις του δικτάτορα με μεγάλη προσοχή. Ο Μουσολίνη εξοικειωμένος με τα αεροπλάνα, έμεθε γρήγορα το μηχανισμό του νέου σκάφους και σε λίγο το αεροσκάφος υπάκουε τυφλά στους χειρισμούς του.

29:22 Ύστερα από μερικούς δύσκολους και θεαματικούς ελεγχμούς, ο δικτάτορας αποφάσισε να αρχίσει την προσγείωση. Τότε όμως ο πιλότος βλέποντας τις κινήσεις του έσπευσε έντρομος να του αρπάξει το τιμόνι από τα χέρια. «Εξοχότατε, προσοχή! Ξέχασατε ότι είμαστε σε υδροπλάνο!» Για μια στιγμή ο Μουσολίνη τα έχασε και έγινε κατακόκκινος.

29:39 «Τόσο τρισκατάρατε!» Μουρμόρισε μέσα από τα δόντια του και με έναν απότομο χειρισμό ξανασήκωσε το σκάφος την τελευταία στιγμή, γλιτώνοντας την καταστροφή. Αφού ξανακέρδεσαν ύψος και συνήλθαν από την ταραχή, ο Μοσολένη γύρισε δειλά στον πιλότο και του είπε «Αυτό που έκανα ήταν ένα μεγάλο λάθος. Ελπίζω να μην πεις τίποτα στους φίλους σου.

30:03 Βλέπεις, οι υποθέσεις του κράτους με έχουν απορροφήσει τόσο πολύ αυτές τις μέρες Που η μνήμη μου καμιά φορά με προδίδει Μείνετε ήσυχος εξοχότατε Σας διαβεβαιώνω ότι δεν θα αποκαλύψω το μικρό σας λάθος Απάντησε ο πιλότος Δεν υπόθηκε τίποτε άλλο μέχρι τη στιγμή που το υδροπλάνο κατεύθυνε προς τη θάλασσα Και προσταλασσώθηκε ομαλά στα νερά ενός λιμανιού της Ανδριαντικής Ο δικτάδορας ίσχυσε τη στολή του, σηκώθηκε σοβαρός από τη θέση του, γύρισε στον πιλότο και του είπε με αυστηρό ύφος «Κυρίες Μηναγί, μην ξεχνάτε την υπόσχεσή σας. Κρατήστε το περιστατικό απόλυτα μυστικό».

30:37 Και πριν προλάβει ο πιλότος να απαντήσει, ο Μουσελίνη άνοιξε την πόρτα, πήδηξε βιαστικά έξω και έπεσε κατευθείαν μέσα στη θάλασσα. Είχε ξεχάσει πάλι ότι βρισκόταν σε υδροπλάνο και νόμιζε πως πατούσε στη στεριά Αν και όπως αποδείχτηκε και στη στεριά τα είχε κάνει εντελώς θάλασσα Με αφρομείτε γεγονότα της 28ης Οκτωβρίου είναι ώρα να στρέψουμε το βλέμμα μας και προς την πλευρά των Γερμανών Για να καταλάβουμε όμως τις αγριότητες των Γερμανών στις κατεχόμενες χώρες κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτές δεν ήταν ένα τυχαίο ιστορικό γεγονός.

31:19 Όπως σημειώνει ο ιστορικός Πιέρου Ζαμών, πρόκειται για μια βαθιά ριζωμένη κουλτούρα σκληρότητας και αμήλικτης πειθαρχίας. Στα γερμανικά σχολεία, στις φυλακές και στο στρατό επιβάλλονταν πάντα αδίστακτες σωματικές ποινές για τα πιο αμελητή ασφάλματα ή ακόμα και χωρίς κανένα λόγο. Οι ομότητες και τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου στις κατεχόμενες χώρες δεν ήταν μεμονωμένα ή τυχαία περιστατικά, αλλά το αποτέλεσμα μιας συστηματικής ναζιστικής ιδεολογίας, κρατικής προπαγάνδας και οργανωμένης στρατιωτικής στρατηγικής.

32:02 Στα γερμανικά σχολεία, στις φυλακές και στο στρατό, επιβάλλονταν πάντα σκληρές ομαδικές ποινές για τα πιο αμελητή ασφάλματα, ή ακόμα και χωρίς κανένα λόγο. Ο ίδιος ο γερμανός συγγραφέας, Καρλ Ράινχαρτ, περιγράφει χαρακτηριστικά σε κάποιο βιβλίο του την περίπτωση μιας φυλακισμένης γυναίκας, αναδεικνύοντας τη σκληρότητα του συστήματος.

32:21 Η παινίτης δεν περιοριζόταν μόνο στον εγκλισμό, αλλά περιλάμβανε και έναν εξαιρετικά εξευτελιστικό δημόσιο βασανισμό. Συγκεκριμένα τόσο κατά την είσοδό της στη φυλακή, όσο και την ημέρα που αποφυλακιζόταν, τιμαστήκονταν αλίπητα στο σώμα και στους μυρούς, ενώ ένα πλήθος περιέργων συγκεντρωνόταν απλώς για να παρακολουθήσει αυτό το φρικτό θέαμα.

32:44 Στα σχολεία οι δάσκαλοι ξυλοκοπούσαν τα παιδιά μέχρι λιποθυμίας. Το ίδιο έκαναν και στις μαθήτριες, ακόμα κι αν ήταν πάνω από 12 ετών. Τις ξάπλωναν πάνω στην έδρα, τις σήκωναν τα ρούχα και τις χτυπούσαν με δερμάτινο μαστίγιο μπροστά σε όλη την τάξη. Μάλιστα διαμαρτύρονταν εντονότατα σε κάθε προσπάθεια να τους περιορίσουν αυτό το δικαίωμα.

33:04 Οι μεγαλύτερες αχριότητες όμως γίνονταν πάντα στο στρατό. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του στρατιώτη Κρις Κράινερ, που καταδικάστηκε σε εκτέλεση για εγκατάλειψη θέσης. Ο στρατηγός Πρίτβιτς είχε τη φαϊνή ιδέα να ελαφρύνει την ποινή του. Αντί να τον το φεγγίσουν, θα του έδιναν 100 χτυπήματα με ραβδί στη γυμνή πλάτη. Πράγματι, τον έγδυσαν από τη μέση και πάνω και τον έδεσαν σε ένα χοντρό στήλο.

33:26 Δύο συναδελφοί του στάθηκαν δεξιά και αριστερά του, κρατώντας χοντρά ραβδιά. Ήταν τυμπανιστές και τους διάλεξαν για αυτή την εκτέλεση, επειδή, ακούστε το καλά, είχαν καλό ρυθμό και δύναμη στα χέρια. Η τρομερή τιμωρία άρχισε. Ο Σκάινερ ούρλιαζε από τον πόνο. Σιγά-σιγά όμως οι φωνές του εξασθενούσαν μέχρι που σώπασαν τελείως.

33:49 Στο τεσσαρακοστό χτύπημα το κεφάλι του δυστυχισμένου έγυρε στο στήθος του. Είχε πεθάνει. Τα χοντρά ραβδιά του είχαν σπάσει τη σπονδυλική στήλη. Ο Λοχίας Λομπρέλ έσπασε το χέρι ενός στρατιώτη και γρονθοκόπησε έναν άλλο. Ο Λοχίας Ούλινγκ τιμωρούσε τους νεοσύλλεκτους που δεν εκταλούσαν τέλεια τις ασκήσεις, χτυπώντας με όλη του τη δύναμη το κεφάλι του στον τείχο.

34:37 Όταν είχαν βρώμη και στις μπότες τους, τους ανάγκαζε να μασάνε για πέντε λεπτά το δέρμα της όλας. Άλλες φορές έφεζε το θύμα του να ακουμπήσει το κεφάλι σε μία καρέκλα και τα πόδια του σε μία άλλη. Και ο ίδιος καθόταν πάνω στην κοιλιά του. Αλλήμονος τον άτυχο στρατιώτη που θαλήγιζε από το βάρος του. Αλλά και οι αυστριακοί στενοί συγγενείς των Γερμανών δεν πήγαιναν πίσω σε βαρβαρότητα.

34:58 Αυτοί μάλιστα διατήρησαν και επίσημα την ποινή του μαστιγώματος στη στρατιωτική νομοδεσία τους μέχρι το 1867. Η τιμωρία αυτή ήταν φρικτή. Χρησιμοποιούσαν ραβδιά που μπορούσαν να σπάσουν κόκαλα. Μόνος συνταγματάρχης είχε το δικαίωμα να επιβάλλει αυτή την ποινή στους άνδρους του. Μετά από γνωμάτευση του γιατρού του συντάγματος, ο αριθμός των χτυπημάτων μπορούσε να φτάσει τα 75.

35:18 Ο στρατιώτης ήταν μισόγυμνος και δεμένος μπρούμητα πάνω σε έναν πάγκο. Δύο δυνατοί άνδρες το χτυπούσαν όπου έβρισκαν. Ο γιατρός παρακολουθούσε την εκτέλεση για να διατάξει τη διακοπή της, ανέκρινε ότι κινδύνευε η ζωή του κατά δίκου. Μετά το μαρτύριό του, ο στρατιώτης έπρεπε να ντυθεί, να εμφανιστεί στον συνταγματάρχη, να σταθεί προσοχή και να του πει με σεβασμό και ταπεινότητα «Σας ευχαριστώ κύριε συνταγματάρχη για την τόσο επίηκη τιμωρία που μου επιβάλατε».

35:41 Οι άνδρες ενός λόγου ή ενός τάχματος στέκονταν σε δύο σειρές, ο ένας απέναντι στον άλλο. Ο τιμωρημένος στρατιώτης, γυμνός από τη μέση και πάνω, περνούσε ανάμεσά τους και δεχόταν τα δυνατά χτυπήματα με το ραβδί που του κατάφερναν από δεξιά και αριστερά καθώς προχωρούσε και η σάρκα του άρχισε να μετατρέπεται γρήγορα σε μία αματωμένη πλήγη.

36:01 Συχνά ο δυστυχισμένος έπεφτε λιπόθυμο στη μέση της διαδρομής. ο γιατρός αναλάμβανε τότε να του προσφέρει τις πρώτες βοήθειες για να συνέλθει. Αν όμως αποδεικνυόταν ότι η λιποθυμία του ήταν προσποιητή, το μαρτύριο συνεχιζόταν. Ο στρατιώτης έπρεπε να περάσει ανάμεσα από τους υπόλοιπους συναδέλφους του μέχρι να πέσει στο έδαφος και να μην ξανασηκωθεί ποτέ.

36:20 Οι αξιωματικοί του Αυστριακού στρατού είχαν αποκτήσει μεγάλη φήμη για τη χρήση και την κατάχρηση των ραβδισμών και των μαστιγόσεων. Περνάμε τώρα στο επόμενο μεγάλο κεφάλαιο, την προσωπικότητα του ανθρώπου που αιματοκύλησε την Ευρώπη, του Αδόλφου Χίτλερ. Ο Βρετανός ιστορικός και αξιωματικός των μυστικών υπηρεσιών κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, Hugh Trevor Hopper, μετέπειτα ταχματάρχης της Intelligence Service, ήταν εκείνος τον οποίο ανατέθηκε το 1945 από τη Βρετανική κυβέρνηση, η έρευνα για τις συνθήκες του θανάτου του Χίτλερ.

36:55 Μια έρευνα που απέδειξε την αυτοκτονία του στο καταφύγιο του Βερολίνου και καταγράφηκε στο εμβληματικό βιβλίο «Χίτλερ, οι τελευταίες μέρες 1945». Όταν άρχισαν να καίγονται, ο φρουρός υπηρεσίας, Έριχ Μάνσφελτ, που βρισκόταν στο φυλάκιο του Σκοπού, ανησύχησε από τη φασαρία που άκουσε και κατέβηκε στην αυλή. Προφανώς ξέχασαν να του διαβιβάσουν τη διαταγή να απομακρυνθεί, καθώς ήταν πλέον περιττός.

37:23 Ο Μάνσφελτ, βλέποντας τα δύο πτώματα που καίγονταν, αναγνώρισε σε αυτά τον Χίτλερ και την Εύα Μπράουν. Ένας άλλος μάρτυρας αυτής της σκηνής ήταν και ο φρουρός στρατιώτης Καρνάου, τον οποίο επίσης ξέχασαν να διατάξουν να απομακρυνθεί. Προς το τέλος της ημέρας, η φωτιά είχε πλέον σβήστη. Η στάχτη των δύο καμένων πτωμάτων αραγετάθηκε μέσα σε κάποιον λάκκο που άνοιξε κάποια οβίδα.

37:45 Η τραγωδία του καταφυγείου της καγκελαρίας τελείωσε. Κι όμως δεν τελείωσε εντελώς. Ένα ακόμη επεισόδιο, το πιο φρικτό απ' όλα, είναι ο επίλογος αυτής της ιστορίας, ο οποίος θυμίζει τόσο πολύ τις τελικές σκηνές των Ιμπελούγγε. Την επομένη ο Γκέμπελ στέλνει στον Τένιτς το ακόλουθο μήνυμα. Ο αρχηγός πέθανε χθες στις 11.30.

38:06 Στη συνέχεια, όπως είχε πει από πριν ότι θα έκανε ο Γκέμπελς, δηλητηρίασε τα έξι παιδιά του. Μετά έδωσε εντολή σε έναν αφοσιωμένο του ναζί να πυροβολήσει και να σκοτώσει τη γυναίκα του τη Μάγδα, αλλά και τον ίδιο. Ο Γκέμπελς είχε δώσει οδηγίες να καούν και τα δικά τους πτώματα. Η διαταγή του εκτελέστηκε, αλλά είτε λόγω έλλειψης επαρκών καυσίμων είτε επειδή ο εχθρός πλησίαζε, οι φλόγες δεν ήταν αρκετά δυνατές και η καύση των πτωμάτων του ζεύγους Γκέμπελς δεν ολοκληρώθηκε.

38:29 Όταν ήρθαν οι Ρώσοι, αναγνώρισαν χωρίς δυσκολία τα μισοκαμμένα πτώματα του Γκέμπελς και τη συζύγου του. Αυτή είναι σε σύντομη περίληψη και επομένως θερημένη από την ατμόσφαιρα και τις λεπτομέρειες που κάνουν τόσο ελκυστική την ακρόασή της Ο συγγραφέας τη ρίχθηκε σε μαρτυρίες των οποίων είναι δύσκολο να αμφισβητήσει κανείς την ακρίβεια.

38:56 Από τα 20 ή 30 άτομα που έζησαν μέχρι τέλος την τραγωδία που εκτελήχθηκε στο καταφύγιο της καγκελαρίας, ο κύριος Τρέβο Ρόπερ εξέτασε 10 πρόσωπα. Εκείνο όμως που αναρωτιέμαι είναι πώς πέθανε ο Χίτλερ και τι έγιναν τα λείψανα του. Οφείλω να πω ότι η εκδοχή του κυρίου Trevor Roper δεν διαλύει όλες τις αμφιβολίες πάνω σε αυτό το θέμα.

39:14 Άλλωστε αμφισβητήθηκε από πολλούς. Το να αυτοπειροβολήθηκε ο Χίτλερ στο κεφάλι εκπλήσει κάποια στιγμή όσους το γνώρισαν, διότι ο Χίτλερ είχε περισσότερο ηθικός σθένος παρά σωματική αντοχή. Κατά τη διάρκεια του πολέμου δεν πήγαινε ποτέ μέχρι τα χαρακόμματα, αλλά πλησίαζε με το αεροπλάνο και στα γενικά στρατηγία. Όπως ο αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β' έτσι και ο Χίτλερ ούτε καν σκέφτηκε να πάει να πεθάνει στην πρώτη γραμμή μαζί με τους στρατιώτες του.

39:37 Απέφευγε ακόμα και να βλέπει τις πόλεις που είχαν καταστραφεί από τους βομβαρδισμούς. Θα ήταν λοιπόν πιο πιστευτό να ακούσει κανείς ότι ο Χίτλερ πήρε δηλητήριο παρά ότι αυτοκτώνησε με περίστροφο. Αλλά αυτή η αμφισβήτηση όσον αφορά το τέλος του Χίτλερ δεν είναι η μόνη. Υπάρχει κι άλλη ακόμα σοβαρότερη. Κατά τον κύριο Τρέβο Ρόπερ, τα πτώματα του Χίτλερ και της Εύας Μπράουν κάηκαν σε μικρή απόσταση από την είσοδο του καταφυγείου της Καγκελαρίες.

40:02 Στο σημείο όμως αυτό υπάρχει ένα μεγάλο δέντρο, του οποίου τα κλαδιά γέρνουν αρκετά χαμηλά. Μια μεγάλη φωτιά που άναψε κοντά σε εκείνο το σημείο, οπωσδήποτε θα έκαιγε τα κλαδιά αυτού του δέντρου ή τουλάχιστον θα άφηνε ίχνη στο μέρος του εδάφους όπου άναψε. Δεν διέκρινε όμως κανένα τέτοιο πράγμα κατά την επιτόπια επίσκεψή μου τον Αύγουστο του 1946.

40:20 Εξάλλου 180 λίτρα βενζίνης ή πετρελαίου θα αρκούσαν για να τροφοδοτήσουν μια φωτιά για τρεις ώρες. Τα σχετικά πειράματα που έκανε ο Βρετανός Μάνσφιλτ καίγοντας ένα πτώμα ζώου είναι αρκετά διαφωτιστικά για την απορία μας. Τα πειράματά του αυτά απέδειξαν ότι η κάυση των πτωμάτων του Χίτλερ και της Εύας Μπράουν υπό τις συνθήκες που έγινε δεν μπορούσε να είναι ολοσχερής αλλά θα απέμεναν οπωσδήποτε αρκετά λείψανα, έστω και μόνο κόκαλα.

40:43 Γεννιέται συνεπώς το ερώτημα. Τι έγιναν τα κόκαλα του Χίτλερ και της Εύας Μπράουν? Ταύηκαν πράγματι σε λάκκο που άνοιξε κάποια οβίδα που έπεσε? Είναι ακριβές αυτό που υπόθηκε ότι ταπολτοποίησαν με τη βοήθεια ενός κυλίνδρου από αυτούς που χρησιμοποιούν οι Κυπουροί. Καμία από τις εσκαφές που έγιναν επανειλημμένα στον κήπο της Γαγγελαρίας δεν έφερε στο φως κόκαλα.

41:03 Είναι περίεργο ότι οι Ρώσοι που κατέλαβαν το καταφύγιο και μπήκαν σε αυτό πριν από κάθε άλλο από τους συμμάχους, δεν θεώρησαν σκόπιμο να δημοσιεύσουν μία έκθεση σχετικά με τις παρατηρήσεις που έκαναν εκεί μέσα. Επομένως τα γεγονότα που ακολούθησαν το θάνατο του Χίτλερ εξακολουθούν να καλύπτονται εν μέρη από μυστήριο Λίγο πριν το φινάλε της σημερινής μας εκπομπής ας ελαφρύνουμε λίγο το κλίμα Ας δούμε πώς ήταν το θέατρο εκείνη την περίοδο πώς επιβίωνε, ποια και πόσα θέατρα υπήρχαν αλλά και ποιες ήταν οι εμβληματικές παραστάσεις που κρατούσαν όρθιο το πνεύμα της Αθήνας Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο η θεατρική ζωή στην Αθήνα της Γατοχής γνώρισε μία αδιανόητη άνθηση.

41:47 Το θέατρο έγινε το καταφύγιο της ψυχής, ο μόνος χώρος όπου ο κόσμος ξέφευγε από τη φρίκη του πολέμου, την πείνα και τον φόβο, βρίσκοντας ζεστασιά και μία κρυφή αίσθηση ελευθερίας. Γιορτάζουμε κάθε χρόνο την επέτειο του Όχι και τιμούμε όπως τους αξίζει όλους εκείνους που συνέβαλαν στο να επιτευθεί αυτό το υπεράνθρωπο και λαμπρό κατόρθωμα.

42:09 Ωστόσο βλέπω ότι δεν δίνεται σε αυτή τη νίκη μια ιδιαίτερη θέση και στο θέατρο. Και αυτό είναι άδικο. Όχι μόνο επειδή πολλοί ηθοποιοί πολέμησαν στην πρώτη γραμμή, αλλά επειδή το θέατρο συνέβαλε ουσιαστικά στην νίκη. Οι πόλεμοι απαιτούν ψυχική διάθεση, χρειάζονται κέφι. Όσο δίκαιος κι αν είναι ένας πόλεμος, δεν κερδίζεται χωρίς αισιοδοξία, χωρίς πίστη, χωρίς ειδικό και χωρίς γέλιο.

42:30 Και σε όλα αυτά το ελληνικό θέατρο προσέφερε όσο κανένα άλλο μέσο. Στα νεότερα χρόνια το θέατρο ζωντάνευε τις ιστορικές δόξεις της χώρας και το περίεργο είναι ότι το έκανε πάντα μέσα από το γέλιο. Αν κοιτάξουμε για παράδειγμα τα Παναθήνια του 1913, τη δημοφιλή επιθεώρηση της εποχής, θα δούμε στοιχεία που αγγίζουν τα όρια της ιστορικής διέστησης του Έλληνα.

42:54 Την αντιμετώπιση του πολέμου με χαρούμενη διάθεση. Τα τραγούδια εκείνης της παράστασης έγιναν σύμβολα και τραγουδέθηκαν σαν εμβατήρια στις μάχες, αλλά και από ολόκληρο το λαό. Έτσι και στον πόλεμο του 1940, το τραγούδι και το θέατρο έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο. Τα τραγούδια του 1940 προήλθαν κυρίως από το θέατρο και συγκεκριμένα από την επιθεώρηση.

43:17 Τα τραγούδια αυτά εξέφραζαν όλη τη συγκρατημένη οργή του ελληνικού έθνους μέχρι τις 28 Οκτωβρίου, καθ' όλη τη διάρκεια των Ιταλικών προκλήσεων που είχαν προηγηθεί της εισβολής. Ένα τραγούδι συγκεκριμένα, παρόλο που είχε απλούς και κάπως ατελείς στίχους, έγινε το απόλυτο σύμβολο του τρόπου με τον οποίο ο ελληνικός λαός αντιλαμβάνεται τους αγώνες για την τιμή και την ελευθερία.

43:36 Με το χαμόγελο στα χείλη τραγουδούσαν οι στρατιώτες καθώς έφευγαν για το μέτωπο. Τραγουδούσε ο λαός, άνδρες, γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, πάνω σε ένα ζωντανό Ιταλικό σκοπό, κάτι που αποτελούσε μια επιπλέον ελληνική ηρωνία απέναντι στον εχθρό. Τα πρώτα θέατρα που ξανάρχισαν τις παραστάσεις τους μετά την έναρξη του πολέμου ήταν εκείνα της επιθεώρησης.

43:57 Παρά την Ιταλική προπαγάνδα και τα 8 εκατομμύρια λόγχες που καφιόταν ότι διαθέτει ο Μουσολίνη, ο ελληνικός λαός δεν φοβήθηκε ούτε στιγμή και εξέφρασε την περιφρόνησή του προς τον εισβολέα μέσα από το σαρκασμό. Η γενική επιστράτευση είχε στερήσει από το θέατρο ηθοποιούς, τεχνικούς, μουσικούς και όλους τους ανθρώπους που εξασφάλιζαν τη σωστή λειτουργία ενός θειάσου.

44:16 Για την ιστορία αξίζει να σημειωθεί ότι η έναρξη του πολέμου βρήκε μόνο δύο θέατρα να συνεχίζουν τις παραστάσεις τους. Ίσως επειδή είχαν τους πιο πολυπληθείς θειάσους και διέθεταν εφεδρικό προσωπικό. Το θέατρο Κωτοπούλη και το θέατρο Αλίκης. Πάντως, η 28η Οκτωβρίου έκλεισε τα περισσότερα θέατρα. Όσοι αποφάσισαν να πάνε θέατρο εκείνες τις ημέρες, βρήκαν τις πόρτες κλειστές.

44:38 Το Βασιλικό Θέατρο που έπαιζε τη γνωστή κομμωδία του Γρηγορίου Ξενόπουλου «Ο Πειρασμός» δεν λειτουργήσε. Το Θέατρο Κωτοπούλη κατάφερε να δώσει δύο παραστάσεις στις 29 Οκτωβρίου, αλλά μέχρι τις 2 Νοεμβρίου παρέμεινε και αυτό κλειστό. Επαναλειτουργήσε την 1η Νοεμβρίου, όπως ανέφερε η κοινή ανακοίνωση των θεάτρων για το πρόγραμμα και τον τρόπο λειτουργίας τους.

44:57 Έτσι, την 1η Νοεμβρίου κατάφεραν να ανοίξουν τα εξής θέατρα με τα αντίστοιχα έργα. Το Μοντιάλ με τις βραδινές τρέλες ήταν μια εμβληματική προπολεμική θεατρική επιθεώρηση που ανέβηκε το καλοκαίρι του 1940. Το 1940, ο καταξιωμένος θείασος του Βασίλη Αργυρόπουλου ανέβασε την κομμωδία «Ο Πρωτεβουσιανός», η οποία ήταν το παρθενικό έργο του νέου τότε συγγραφέα Γεωργίου Ρούσου.

45:22 Η παράσταση σημείωσε τεράστια επιτυχία. Επαναλήφθηκε πολλές φορές και αποτέλεσε σταθμό για τη ζωή του συγγραφέα. Θέατρο Αλίκης. Ο θίασος Μιράντας Μουσούρη με το Σαρπρέ Σπάρτι, το οποίο γράφτηκε από τους Δημήτρη Γιαννουκάκη, Δημήτρη Ευαγγελίδη και Αλέκο Σαγκελάριο. Η Νύχτα Γεμάτη Θαύματα είναι ένα θεατρικό έργο του Γρηγορείου Ξενόπουλου, το οποίο παρουσιάστηκε από το θείασο της Κατερίνας Ανδριάδη, γνωστή στο θεατρικό κοινό ως «Κυρία Κατερίνα» και τον ελεύθερο καλλιτεχνικό οργανισμό της.

45:52 Η παράσταση ανέβηκε κατά τη θεατρική περίοδο 1940-1941 στο Θέατρο Κατερίνας, το οποίο βρισκόταν στην Πλατεία Κυριακού, τη σημερινή Πλατεία Βικτορίας στην Αθήνα, και αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες παραγωγές του θεάζου της κατά τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του. Όπως φαίνεται από την παραπάνω ανακοίνωση, κανένα άλλο επιθεωρησιακό θέατρο δεν μπόρεσε να λειτουργήσει από την πρώτη μέρα του πολέμου, εκτός από το Μοντιάλ του Ανδρέα Μακέδου.

46:16 Με λεγωστό προσωπικό και μία υποτυπώδη ορχήστρα, ο θείος του Μοντιάλ συνέχισε την επιθεώρηση «Βραδινές τρέλες» μέχρι τις 9 Νοεμβρίου, Ήταν ένας που νομίζει ότι στη νέα επιθεώρηση θα συμμετείχαν οι καλύτεροι του είδους. Ωστόσο, οι άσοι που ανέφερε ήταν μόνο όσοι δεν είχαν επιστρατευτεί λόγω ηλικίας ή άλλων κολλημάτων. Στο Μοντιάλι, η Σοφία Βέμπο τραγούδησε για πρώτη φορά το «Μπήκαν οι Έλληνες μέσα στην Κοριτσά»

46:46 με τη θερμή και υποβλητική φωνή της. Μάλιστα, ο τρόπος που τόνιζε τη φράση «μέσα στην Κοριτσά» έκανε το κοινό να παραλυρεί από ενθουσιασμό, σε σημείο που νόμιζε ότι θα γκρεμιστεί το θέατρο. Στο θέατρο αυτό οι σύμμαχοι Βρετανοί είχαν ελεύθερη είσοδο και ο ενθουσιασμός του κόσμου για την παρουσία τους ήταν τόσο μεγάλος που μετά το τέλος της παράστασης σχηματίζονταν αυθόρμητες μικρές διαδηλώσεις στο δρόμο.

47:09 Στις 17 Νοεμβρίου ανέβηκε από τον Θίασο Ρητσιάρδη Μιλιάδη Πρινέα στο θέατρο Αλάμπρα η δεύτερη πολεμική επιθεώρηση με τίτλο «Πολεμική σπίθα» και μουσική του Ρητσιάρδη. Και εδώ ο Θίασος ήταν ο λιγομελής. Σε αυτό το θέατρο ακούστηκε για πρώτη φορά το τραγούδι «Άιντε στο καλό και η Παναγιά μαζί σου». Η μουσική αυτή, όπως και στα περισσότερα τραγούδια του 1940-1941, ήταν παλιά με καινούργιους στίχους και προκαλούσε στην αλάμπρα τον ίδιο ακριβώς ενθουσιασμό που προκαλούσε στο Μοντιάλ το τραγούδι «Κορόιδο Μουσολίνη».

47:39 Εκεί ένα βράδυ το θέατρο σύστηκε από τις ζητοκραυγές και τα χειροκροτήματα, ενώ τα πρόσωπα των θεατών κλιμήρισαν με θερμά δάκρυα. Ενώ η παράσταση είχε ξεκινήσει, εμφανίστηκε μια ομάδα τραυματιών από τους πρώτους που έφταναν στην Αθήνα, συνοδευόμενοι από νοσοκόμες και κάθισε στις πρώτες σειρές. Όσοι έζησαν εκείνη τη σκηνή δεν θα ξεχάσουν ποτέ το χαμό που ακολούθησε.

48:07 Μια άλλη πολεμική επιθεώρηση γραμμένη από τους δημιουργούς Σίλβιο και Δρακόπουλο με τίτλο «Αέρα παιδιά» παίχτηκε στο θέατρο Ολύμπια. Στο ίδιο θέατρο λίγες μέρες αργότερα ανέβηκε άλλη μια επιθεώρηση του Χρονόπουλου με τίτλο «Μαρενόστρο». Όμως το μεγάλο γεγονός του Νοεμβρίου του 1940 ήταν τα πολεμικά Παναθήνια που έγραψαν ο Μωραϊτίνης, ο Σπύρος Μελάς, ο Ποπ και ο Γιαννουκάκης.

48:30 Στο φινάλε της παράστασης εμφανιζόταν η Μαρίκα Κωτοπούλη, ντυμένη με στολή φαλαγγίτισσας και τραγουδούσε το τραγούδι της νίκης από τα παλιά Παναθήνια. Τον ίδιο μήνα ανέβηκε στο θέατρο Αλίκη, το μετέπειτα θέατρο Μουσούρη, η επιθεώρηση «Μπράβο Κολονέλο» όπου ένα θεατρικό νούμερο με τίτλο «Ο Τογράμμα» συγκινούσε το κοινό μέχρι δακρύο.

48:49 Αργότερα το Μοντιάλ ανέβασε νέα πολεμική επιθεώρηση των Χαρίτου και Μαρίνου Λαουτάρη. Σε ένα από το νούμερο ο Μάνος Φιλιππίδης υποδιόταν το φαντάρο που περνούσε από εκπαίδευση με εκπαιδευτή την Κέτι Ντιριντάουα. «Για να δούμε» του έλεγε η Ντιριντάουα, «τι ξέρεις από γεωγραφία, πες μου τα σύνορα της Ιταλίας». «Δεν έχουν πια σύνορα, τα αλλάζουν κάθε μέρα» απαντούσε εκείνος.

49:10 Στις πολεμικές καντρίλες που ανέβασε η Κατερίν Ανδρεάδη τον Ιανουάριο του 1941, ο Σταύρος Ιατρίδης και η Σωτηρία Ιατρίδου παρουσίαζαν ένα έξυπνο σατηρικό νούμερο. Από προέστηση έλεγε ο Ιατρίδης «Όλοι οι φασίστες φορούν μαύρα». Σε ένα άλλο νούμερο υποδίωταν τους χωρικούς από το Μενίδη. Όταν η κουβέντα ερχόταν στον Ιταλό συνταγματάρχη, τον Κολονέλο, η γυναίκα έλεγε στον άνδρα της που έφευγε για το μέτωπο «Θα τον νικήσεις κόλια! Πώς το ξέρεις!

49:41 Γιατί εσύ είσαι ολόκληρος κόλιας και αυτός ένας κολλιονέλος!» Ένας μικρός κόλιας δηλαδή. Φίλες και φίλοι, κάπως έτσι ολοκληρώνεται το σημερινό μας ταξίδι στο Telling Stories. Από το έπος του 1940 και την ταπεινωτική ήττα του Μουσολίνη στα βουνά της Ιππήρου μέχρι τη βαθιά σκοτεινή σκληρότητα της γερμανικής πολεμικής μηχανής.

50:09 Από τα ερωτήματα που γεννήθηκαν γύρω από τις τελευταίες ώρες του Χίτλερ στο καταφύγιο του Βερολίνου μέχρι η σύγχρονη επιστήμη να δώσει τις οριστικές απαντήσεις. Και από εκεί, στο φως και την ελπίδα που κρατούσαν ζωντανά τα θέατρα της κατοχικής Αθήνας. Η ιστορία δεν είναι μόνο ημερομηνίες και μάχες. είναι οι άνθρωποι, οι αποφάσεις, οι αντιθέσεις και κυρίως τα δείγματα που μας αφήνει η πτώση αυτών των ολοκληρωτικών καθεστώτων.

50:33 Ότι ο αυταρχισμός, η αλαζονία του Μουσολίνη και η καταστροφική μανία του Χίτλερ νομοτελειακά οδηγούν στην αυτοκαταστροφή. Ενώ η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η ενθεκτικότητα παραμένουν η μόνη αληθινή μας παράκαμψη απέναντι στο σκοτάδι. Σας ευχαριστώ θερμά που ήσασταν μαζί μου και σε αυτό το επεισόδιο Είμαι ο Τάσος Γιάκας και ακούσατε το podcast Telling Stories Τα λέμε σύντομα με ένα νέο επεισόδιο Χαίρετε