Από το πένθος στη ζωή: το δύσκολο ταξίδι της ψυχής στην ψυχοθεραπεία

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Χαίρετε. Το σημερινό επεισόδιο αφορά κατά έναν τρόπο την διεργασία του πένθους και σε έναν άλλο βαθμό πραγματεύεται την διεργασία της ψυχοθεραπείας και για να είμαι απόλυτα ειλικρινής δεν είμαι βέβαιος πως αυτές οι δύο διεργασίες μπορούν να διαχωριστούν διότι τόσο η ψυχοθεραπευτική διεργασία όσο και η διεργασία του πένθους μοιράζονται κάτι κοινό.

00:25 Στον παρανομαστή και των δύο διαδικασιών βρίσκεται η επεξεργασία του επόδεινου της ύπαρξης, μια επεξεργασία η οποία, όπως αναφέρω και στον τίτλο του επεισοδίου, μπορεί να οδηγήσει στη ζωή, μπορεί να βγάλει έναν άνθρωπο στο ξέφωτο της ζωής και μπορεί να βαθύνει την επαφή του ανθρώπου αυτού τόσο με τον εαυτό του, όσο και με τον κόσμο στον οποίο ζει, αλλά και γενικότερα να τον βοηθήσει να είναι περισσότερο δημιουργικός.

00:53 Ο σκοπός μου ήταν να ηχογραφήσω το επεισόδιο αυτό κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, μιας εβδομάδας η οποία είναι ιδιαίτερα συμβολική, ασχέτως εάν κάποιος είναι θρησκευόμενος ή όχι, διότι όπως έχω αναφερθεί σε δύο προηγούμενα επεισόδια, το ένα για τη συμβολική διάσταση της Μεγάλης Εβδομάδας και το άλλο με τίτλο «Οπό το πένθος την ψυχική ανάταση, το σίγμα εντός παρενθέσεως», Η Εβδομάδα των Παθών του Ιησού του Ναζωραίου αντανακλά κατά την άποψή μου το κορυφαίο αρχέτυπο δράματος στον δυτικό πολιτισμό, ένα δράμα με το οποίο κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως τρισκευτικών πεπιθήσεων, πιστεύω ότι μπορεί να ταυτιστεί, διότι ο καθένας και η καθεμία από εμάς κουβαλάει στους ώμους του έναν μεγαλύτερο ή μικρότερο σταυρό, τον οποίο καλείται να σηκώσει, τον οποίο καλείται να επεξεργαστεί και από τον οποίο καλείται επίσης να επιβιώσει.

01:53 Θεώρησα ωστόσο δόκιμο να κάνω μία συσχέτιση μεταξύ της διεργασίας του πένθους και της ψυχοθεραπευτικής διεργασίας και για να μπορέσω να πω κάτι γύρω από την ψυχοθεραπευτική πράξη, το οποίο είναι ένα ζήτημα κλινικό και το πρόβλημα είναι ότι όταν κανείς καταπιάνεται με κλινικά ζητήματα, ένα πρόβλημα το οποίο το έχουμε κυρίως εμείς οι ψυχοθεραπευτές, είναι δύσκολο να μπορέσει να τα αποδώσει με τρόπο εύληπτο, με τρόπο κατανοητό στο ευρύ κοινό.

02:23 Αλλά ένας τρόπος για να γίνει αυτό είναι ο μεταφορικός και ο αλληγορικός λόγος και δεν μπορώ να βρω καλύτερο διήγημα, καλύτερο μεταφορικό τρόπο για να πω κάτι για αυτό το επώδυνο της επεξεργασίας το οποίο συμβαίνει στην ψυχοθεραπεία και οδηγεί έναν άνθρωπο από το πένθος στη ζωή, από την Οδύσσια του Ομοίρου. Όσοι με παρακολουθείτε γνωρίζετε ότι θεωρώ την Οδύσσια του Ομοίρου ίσως, και αυτό είναι η προσωπική μου φυσικά άποψη, ενδέχεται, άλλος έχει, την θεωρώ το κορυφαίο έργο, το βαθύτερο έργο, το ουσιαστικότερο έργο το οποίο έχει γραφτεί ποτέ ένα έργο το οποίο μιμείται την ζωή και μάλιστα χαριτολογώντας αγαπήσα ένα επεισόδιο ότι δεν είμαι βέβαιος αν η Οδύσσια μιμείται την ζωή ή αν η ζωή μιμείται την Οδύσσια διότι αυτό το οποίο πετυχαίνει ο Όμηρος, δεν ξέρω πραγματικά τι είχε στο νου του αλλά αυτό το οποίο πετυχαίνει μέσα από την Οδύσσα είναι να σκιαγραφίσει το προφίλ του ανθρώπου και την πορεία ενός ανθρώπου στη ζωή αλλά περισσότερο από όλα αυτό το οποίο θεωρώ

03:34 ότι επιτυγχάνει ο Όμηρος μέσα από την Οδύσσια του είναι να περιγράψει την ψυχοθεραπεία ενός ανθρώπου και αν κανείς θέλει να μάθει για την ψυχοθεραπεία όσο παράδοξο και οξύμορο και αν ακούγεται αυτό αυτό το οποίο του συστήνω να διαβάσει είναι η Οδύσσια. Διότι η Οδύσσια είναι ένα έργο το οποίο βρήθη συμβολισμών, περιγράφει την πάλη ενός ανθρώπου με τον εσωτερικό του εαυτό, ξεκινά με την αναζήτηση και καταλήγει στην επιστροφή του Οδυσσέας στην Ιθάκη, που δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο, αν το αποσυμβολοποιήσουμε, από τον σκοπό της ψυχοθεραπείας.

04:16 Ο σκοπός ψυχοθεραπείας είναι κανείς, και παραφράζω εδώ λίγο τον Φρόιντ, να εναρμονιστεί με την πραγματικότητα του, να χωρέσει μέσα του πράγματα τα οποία δεν μπορεί να αλλάξει. Διότι η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει έναν άνθρωπο. Αυτό το οποίο κάνει η ψυχοθεραπεία είναι ότι τον βοηθά να επεξεργαστεί τις δυσκολίες του, τον βοηθά να αντέξει τον εαυτό του.

04:42 και όταν κανείς μπορεί να αντέξει τον εαυτό του, τότε μπορεί να αντέξει και τους άλλους και έτσι να έχει μια πιο πλούσια, πιο ουσιαστική και πιο δημιουργική ζωή. Η ψυχοθεραπεία δεν κάνει έναν άνθρωπο διαφορετικό υπό την έννοια, όπως την λέμε στην καθουμιλουμένη, ότι ξαφνικά κανείς γίνεται δηλαδή άλλος, αλλά τον βοηθάει να επιστρέψει στον εαυτό του, να γνωρίσει τον εαυτό του, όπως ο Οδυσσέας επέστρεψε στην Ιθάκη, που είναι ένας καταπληκτικός συμβολισμός η Ιθάκη, τον οποίο τον έχουν δανειστεί και άλλοι ποιητές, όπως ο Καβάφης, επί παραδείγματι, και θεωρώ ότι συμβολίζει η Ιθάκη τη ψυχική πραγματικότητα ενός ανθρώπου και σε όλη την πορεία της ζωής του άνθρωπος, και αυτό είναι κάτι το οποίο συμβαίνει σε όλους μας, προσπαθεί να φύγει από την ψυχική του πραγματικότητα.

05:30 Στα γι' αυτό τον λόγο έχουμε αυτό που ονομάζουμε στην ψυχανάλιση αμυντικούς μηχανισμούς. Μηχανισμοί οι οποίοι μας προστατεύουν από τον πόνο, αναγκαίοι μηχανισμοί, γιατί δεν υπάρχει άνθρωπος ο οποίος μπορεί να αντέξει τον πόνο και το άγχος σε όλες του τις μορφές και με όλες του τις παραλλαγές. Στα γι' αυτό τον λόγο έχουμε τους αμυντικούς μηχανισμούς, αλλά όταν αυτοί οι μηχανισμοί είναι πολύ έντονοι, όταν οι μηχανισμοί αυτοί χρησιμοποιούνται πάρα πολύ συχνά, τότε πέρα από την προστασία και κυρίως όταν είναι βαθιά συνείδη και κανείς δεν μπορεί να έχει συνειδητή γνώση των μηχανισμών αυτών, τότε αποκόπτεται κάποιος από την πραγματικότητά του και πολλές φορές αυτοί οι μηχανισμοί παίρνουν τον χαρακτήρα καταφυγίων, όπως για παράδειγμα περιγράφεται στην Οδύσσια μέσα από την Ογυγία, γίνονται ναρκισιστικά καταφύγια, στην Ογυγία ήταν το νησί της Καλυψός, δηλαδή ήταν ο Οδυσσέας, ο οποίος είχε τα πάντα εκεί, θα μπορούσε να ήταν αθάνατος, θα μπορούσε να πλαγιάζει με μια πολύ όμορφη θεά,

06:34 θα μπορούσε να έχει ό,τι επιθυμούσε, δεν θα χρειάζεται να πονέσει, να δουλέψει, να έρθει αντιμέτωπος με το επόδεινο της ζωής, με ένα πολύ μεγάλο τίμημα ωστόσο. Και το τίμημα αυτό ήταν να χάσει τον εαυτό του. Γι' αυτόν τον λόγο ο Οδυσσέας επέλεξε να εγκαταλείψει την ζωή που του προσέφερε η θεά Καλύψο και να ανοιχτεί στον πόνο και στην οδύνη της ζωής, γιατί δεν υπάρχει ακριβό τίμημα για να πληρώσει κανείς, για να μπορεί να κατέχει τον εαυτό του, να μπορεί να αισθάνεται αληθινός και μόνο όταν κανείς μπορεί να νιώθει αληθινός, μόνο τότε μπορεί να είναι πραγματικά ζωντανός.

07:10 Από όλες τις ραψοδίες της Οδύσσιας θεωρώ ότι αυτή η οποία περιγράφει με έναν καταπληκτικό και βαθιά γλαφυρό τρόπο τη διεργασία του πένθους αλλά και την ψυχοθεραπευτική διεργασία είναι η νεκηία η οποία περιγράφει την κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη σε μια προσπάθεια να πάρει πληροφορίες για την επιστροφή του στην Ιθάκη Και θεωρώ ότι η ραψοδία νεκείε είναι ίσως η σημαντικότερη ραψοδία στην Οδύσσια του Ομήρου.

07:46 Θα μπορούσε κανείς να πει και θα μπορούσα και εγώ να πω και να αναλύσω πολλά για την ραψοδία αυτή. Θα προσπαθήσω να το κάνω με όσο το δυνατόν περισσότερο λακωνικό τρόπο. Αλλά είναι μια ραψοδία η οποία περιγράφει και σκεγγραφεί και την πορεία ενός ανθρώπου μέσα στο ψυχοθεραπευτικό ταξίδι. Και θα ξεκινήσω λέγοντας μερικά πράγματα για το ταξίδι του Οδυσσέα, μέσα και κάτω φυσικά, μάλλον είναι περισσότερο, είναι και μέσα, είναι και κάτω, στον Άδη, το οποίο θα προσπαθήσω αργότερα να το αποσυμβολοποιήσω και να πω κάτι για την ψυχοθεραπευτική διεργασία στον άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι οικείος με την διαδικασία αυτή, αλλά και με τη διεργασία του Πένθους, που όπως είπα, θεωρώ αυτές τις δύο διεργασίες σχεδόν ταυτόσιμες, διότι η ψυχοθεραπεία δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτε λιγότερο από μία επεξεργασία του πένθους.

08:43 Μία επεξεργασία η οποία έχει να κάνει φυσικά με την κάθοδο, μεταφορικά μιλώντας, στον άδη και έχει να κάνει με την αναμέτρηση ενός ανθρώπου με τον θάνατο και αναφέρομαι φυσικά στον ψυχικό θάνατο. Διότι, όπως έλεγε ένας πολύ σημαντικός ψυχανάλυτής, ο Μπίον, έλεγε ότι είναι προτιμότερο για έναν άνθρωπο να είναι εγκλωβισμένος σε μια επώδυνη και ενδεχομένως τραυματική πραγματικότητα από το να ανοιχτεί σε μια αλλαγή και μάλιστα ονόμαζε αυτή την αλλαγή καταστροφική αλλαγή για δύο λόγους.

09:21 Ο πρώτος είναι ότι η αλλαγή αυτή είναι τόσο έντονη που βιώνεται σαν μια μεγάλη καταστροφή. Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο ο ψυχαναλυτής αυτός ονόμασε την αλλαγή, ακόμα και αν είναι μια αλλαγή που θα άνοιγε έναν άνθρωπο στο ξέφωτο της ζωής, καταστροφική, είναι ότι πεθαίνει μέσα σε αυτή τη διεργασία που ονομάζουν ψυχοθεραπεία ένα παλαιότερο κομμάτι του εύτου και αναγεννάται ένα καινούριο.

09:48 Και αυτό, παρότι μπορεί κάποιος να πει που είναι το πρόβλημα σε αυτό, και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, αλλά είναι κάτι το οποίο είναι πολύ τρομακτικό, διότι για τους ανθρώπους είναι περισσότερο οικείο, για όλους τους ανθρώπους, για όλους μας δηλαδή. Ανεξαιρέτως είναι περισσότερο οικείο κανείς να είναι σε μία κατάσταση, ακόμα και αν αυτή η κατάσταση είναι τραυματική, από το να βιώσει αυτό που ο Μπίον περιέγραψε ως καταστροφική αλλαγή και να χάσει ένα κομμάτι του εαυτού του.

10:22 Ένα κομμάτι του εαυτού του, το οποίο ανεξαρτήτως του πόνου τον οποίο μπορεί να προκαλεί, αισθανέται ότι είναι εκτίμα του. Και το να χάσει κανείς κάτι δικό του είναι κάτι πάρα πολύ τρομακτικό, αλλά δεν υπάρχει αλλαγή χωρίς να υπάρξει απώλεια και δεν υπάρχει απώλεια χωρίς επεξεργασία του πένθους και του επόδεινου της ζωής.

10:44 Και όλα αυτά θεωρώ ότι τα περιγράφημε με έναν πολύ ιδιαίτερο και γλαφυρό τρόπο η ραψοδία νεκείε. για την οποία θα πω μερικά πράγματα για τους ανθρώπους οι οποίοι δεν είναι εκεί με την ραψοδία αυτή. Αρχικά να πω ότι η Νεκία είναι η επόμενη ραψοδία από την ραψοδία της Κύρκης, όπου ο Οδυσσέας μετά από τις οδηγίες της Κύρκης ταξιδεύει με ένα πλοίο προς τα όρια του ωκεανού και φτάνει σε μία χώρα, την χώρα των Κυμερίων, όπου βρίσκεται η είσοδος του Άδη.

11:22 Η Κίρκη του είχε πει να πάει εκεί και του είπε μάλιστα ότι για να πάρει πληροφορίες για το ταξίδι του πίσω στην Ιθάκη απαραίτητη προϋπόθεση είναι να κατέβει κάτω στον Άδη και να πάρει πληροφορίες από έναν ξακουστό μάντι της εποχής, τον μάντι της Ρεσία. Και αυτό θεωρώ ότι είναι κάτι εξαιρετικά συμβολικό και αντανακλά την ουσιαστική λειτουργία της ψυχαναλυτικής θεραπείας, η οποία είναι η κάθοδος όχι στον άδη, αλλά η κάθοδος στο ασυνείδητο.

11:57 Αυτό είναι αυτό το οποίο κάνει ένας άνθρωπος όταν μπαίνει σε μία θεραπεία. Αναφέρομαι κατά βάση στην ψυχαναλυτική θεραπεία, αλλά όποια θεραπεία και αν ακολουθεί κανείς, αν αυτή η θεραπεία είναι ουσιαστική, αν αγγίζει δηλαδή ουσιαστικά και δομικά ζητήματα που υπάρχουν μέσα σε έναν άνθρωπο, Αναπόφευτα και αναφίβολα συνδέεται με κάποια κάθοδος στο νου του ανθρώπου.

12:22 Στην ψυχαναλυτική θεραπεία κανείς κατεβαίνει στον μεταφορικό άδη του ασυνειδήτου, έναν άδη τον οποίο καλείται να εξερευνήσει, αλλά δεν τον εξερευνεί μόνος του, τον εξερευνεί παρουσία του θεραπευτή. Πιστρέφω λοιπόν στον Οδυσσέα, τον οποίο συμβούλεψε λοιπόν η Κίρκη να πάει στην χώρα των Κυμερίων, να βδει την είσοδο του Άδη.

12:47 Ωστόσο, είπε στον Οδυσσέα η Κυρική ότι δεν μπορεί να εισέλθει έτσι απλά στον Άδη και για να μπορέσει να εισέλθει θα πρέπει να ακολουθήσει ένα τελετουργικό. Θα πρέπει να σκάψει έναν λάκκο, να κάνει σπονδές με μέλι, γάλα και κρασί και με αίμα των ζώων και έτσι να καλέσει τις ψυχές των νεκρών. Θεωρώ επίσης το κομμάτι αυτό ιδιαίτερα συμβολικό.

13:14 Διότι καμία κάθοδος στο ασυνείδητο του ανθρώπου μέσα στην ψυχοθεραπεία δεν μπορεί να συμβεί αν δεν υπάρχει κάποιο είδους τελετουργία. Φυσικά δεν αναφέρομαι σε τέτοιες τελετουργίες, αλλά αναφέρομαι σε αυτό που ονομάζουμε εμείς την ψυχοαναλυτική ψυχοθεραπεία ως θεραπευτικό πλαίσιο. Ένα πλαίσιο το οποίο διέπεται από τον χρόνο, διέπεται από αυτό που ονομάζουμε αναλυτικό πεδίο, δηλαδή το ότι αν θαρρύνουμε έναν άνθρωπο να έρχεται και να μας λέει το οτιδήποτε του έρχεται στο νου, όσο πιο ελεύθερα και όσο πιο αυθόρμητα γίνεται και το μόνο πράγμα το οποίο του ζητάμε να κάνει είναι να φέρνει όνειρα, αναφερόμαστε στον χώρο, στη συχνότητα της θεραπείας, το οποίο στη ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία είναι και ένα είδος, αν θέλετε, τελετουργίας.

14:04 Ένα είδος τελετουργίας το οποίο είναι σημαντικό να το ακολουθήσει κανείς, διότι αν δεν το ακολουθήσει και αν υπάρχει μία ρευστότητα και αν το πλαίσιο δεν είναι αρκετά σαφές και αρκετά προσδιορισμένο, τότε είναι δύσκολο κανείς να έρθει σε επαφή με το ασυνειδητό του, όπως ήταν και δύσκολο για τον Οδυσσέα να έρθει σε επαφή με τους νεκρούς του κάτω κόσμου, αν πρώτα δεν έκανε αυτό το τελετουργικό.

14:30 είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ποιος ήταν ο πρώτος άνθρωπος τον οποίο συνάντησε ο Οδυσσέας αφού λοιπόν έκανε αυτές τις πονδές και ο πρώτος άνθρωπος τον οποίο συνάντησε ο Οδυσσέας ήταν ο Ελπίνωρας ο Ελπίνωρας ήταν ένας σύντροφός του ο οποίος όταν είχαν πάει στην ίσο της Κίρκης είχε πιει ένα βράδυ πάρα πολύ κρασί και όπως ξύπνησε κατά τη διάρκεια της νύχτας και κατέβηκε την σκάλα έπεσε με αποτέλεσμα να χάσει την ζωή του.

15:03 Ωστόσο ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του χρειάζονταν να φύγουν γρήγορα από το νησί της Κίρκης και έτσι ο Ελπίνορας έμεινε άταφος. Και ήταν ο πρώτος ο οποίος ήλθε και εμφανίστηκε στον Οδυσσέα και του είπε απογοητευμένος και στεναχωρημένος ότι με το που θα πιάσει στεριά θα πρέπει να τον θάψει. το είπε μάλιστα χαρακτηριστικά, μην με αφήσεις άταφο και μην με αφήσεις άκλαυτο, διότι τότε θα πέσει πάνω σου οργή Θεού.

15:34 Αυτό θεωρώ ότι είναι ένα άλλο χωρίο το οποίο είναι πάρα πολύ συμβολικό και αντανακλά μία εξίσου σημαντική και ουσιαστική λειτουργία της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας, η οποία είναι η επεξεργασία των ανεπεξέργαστων πενθών, των ανεπεξέργαστων δυσκολιών και των πραγμάτων τα οποία παραμένουν, μιλώ μεταφορικώς, άταφα και άκλαφτα μέσα στο νου ενός ανθρώπου.

16:03 Φυσικά για την αρχαία Ελλάδα και για τους αρχαίους Έλληνες ήταν μεγάλη και ντροπή αλλά και μεγάλο ατόπιμα το οποίο κινητοποιούσε την οργή ενός Θεού τον αφήνουν ένα νεκρό άταφο, αλλά αν το σκεφτούμε και το αποσυμβολοποιήσουμε, αν το σκεφτούμε δηλαδή και το ανάγουμε στο ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, πόσα πράγματα υπάρχουν άταφα και άκλαφτα στον νου ενός ανθρώπου, πόσες ανεπεξεργαστα πένθη, πόσες ανεπεξεργαστες δυσκολίες, πόσες ασυνείδητες συγκρούσεις, τις οποίες ένας άνθρωπος δεν είχε τον χώρο, τον χρόνο, αλλά και το ψυχικό κουράγιο να επεξεργαστεί.

16:47 Και αυτό είναι συνήθως το πρώτο το οποίο συναντάμε στην κάθοδο, στον άδει του ασυνειδήτου στην ψυχοθεραπεία. Συναντάμε πράγματα τα οποία είναι άταφα και άκλαφτα και τα οποία χρειάζεται κανείς να εργαστεί μαζί με τον θεραπευτή και για να τα θάψει όχι με την έννοια όπως τη λέμε στην καθουμιλουμένη, αλλά με την έννοια της, δηλαδή να τα θάψει κάτω από το χαλί, αλλά να τα θάψει με την έννοια της ολοκλήρωσης.

17:13 διότι η ταφή συνεπάγεται έναν αποχωρισμό και αυτός ο αποχωρισμός, το κλάμα, η υπεξεργασία του πένθους είναι αυτή η διεργασία η οποία κάνει έναν άνθρωπο να νιώθει πολύ πιο συγκροτημένος και αυτό είναι κατά βάση το καθήκον που απομίζεται ο θεραπευόμενος και ο θεραπευτής κατά την διάρκεια της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας και τον βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρον που ο Ελπίνορας ήταν ο πρώτος άνθρωπος τον οποίο συνάντησε ο Οδυσσέας κατά την κάθοδό του στον Άδη.

17:48 Η δεύτερη του συνάντηση του Οδυσσέα ήταν με τον ξακουστό μάντι της εποχής, τον μάντι Τυρεσία, ο οποίος του προφήτευσε ότι θα καταφέρει εν τέλει να επιστρέψει στην Ιθάκη αλλά με πάρα πολλές δυσκολίες. Του είπε μάλιστα ότι όταν θα φτάσει στην Θρηνακία δεν θα πρέπει να πειράξει τα βόδια του Θεού Ήλιου διότι αν τα πειράξει τα βόδια είτε αυτός είτε η σύντροφή του αν δεν μπορέσει να συγκρατήσει και αυτός και η σύντροφή του όπως λέει ο Ιωμήρος τις ορμές τους τότε θα βιώσει πολύ μεγάλο κακό και πολύ μεγάλη τιμωρία.

18:31 Και μάλιστα του είπε ότι στο τέλος θα έχει μια πολύ δύσκολη περιπέτεια περιπέτεια, αναφερόμενος χωρίς να το λεκτικοποιεί στην κατάσταση που υπήρχε στην Ιθάκη, στο παλάτι του Οδυσσέα με τους μνηστήρες πριν βρει την ειρήνη. Αν σκεφτεί κανείς τα λόγια του Τυρεσία και τα σκεφτεί με μια περισσότερο μεταφορική διάσταση, ο Τυρεσίας λέει στον Οδυσσέα ότι αυτό το οποίο θα πρέπει να προσέξει είναι η παρορμήση του και αυτό είναι κάτι το οποίο εμείς οι θεραπευτές το βλέπουμε μέσα στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία.

19:06 Βλέπουμε το πόσο μπορεί να υποφέρουν άνθρωποι οι οποίοι δυσκολεύονται να ελέξουν τις παρορμοίες τους και φυσικά όλοι οι άνθρωποι κατά καιρούς έχουν δυσκολίες στον ελέξον της παρορμοίης τους, αλλά υπάρχουν συγκεκριμένες οργανώσεις προσωπικότητας, όπως για παράδειγμα η οριακή οργάνωση προσωπικότητας. Έχω κάνει ένα σχετικό επεισόδιο πάνω στην οριακή διαταραχή, αν θέλει κάποιος να το δει, όπου οι άνθρωποι αυτοί κατα βάση έχουν δυσκολίες στο να ελέξουν τις παρορμοίες τους, είτε είναι παρορμοίες οι οποίες έχουν να κάνουν με τη σεξουαλικότητά τους, είτε είναι παρορμοίες οι οποίες έχουν να κάνουν με την επιθετικότητά τους και το πρόβλημα με αυτό είναι ότι όταν κανείς δεν μπορεί να ελέγξει τις παρορμοίες του, τότε τιμωρείται από την ίδια την ζωή.

19:53 Όπως, όχι με ένα μυρωλακρικό τρόπο, αλλά το ότι αυτό οδηγεί σε καταστάσεις οι οποίες προκαλούν πολύ μεγάλο πόνο, όπως ο Οδυσσέας τιμωρήθηκε γιατί και αυτός και οι σύντροφοί του έβλαψαν εν τέλει τα βόδια του Θεού Ήλιου και δεν μπορέσανε να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους, έτσι και ο άνθρωπος ο οποίος είναι έρμεο των παρορμήσεών του, ο άνθρωπος ο οποίος, με συγχωρείτε, δεν μπορεί να κρατήσει μέσα του τις παρορμήσεις αυτές, δεν μπορεί να σκεφτεί πάνω και γύρω από τις παρορμήσεις αυτές, είναι ο άνθρωπος ο οποίος ταλαιπωρείται αργότερα από τις ενορμήσεις αυτές.

20:33 Γι' αυτό κάτι το οποίο κάνουμε στην ψυχοθεραπεία, ειδικά με ανθρώπους οι οποίοι αντιμετωπίζουν αυτές τις δυσκολίες, που μπορεί να είναι περισσότερο άνθρωποι που ανήκουν, που μάλλον ο ψυχισμός τους, για να το πω πιο σωστά και αντιπροσωπευτικά, είναι οργανωμένος οριακά, είναι να τους βοηθήσουμε να ενισχύσουν την ικανότητα του ψυχισμού τους, να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους.

20:57 και όταν κανείς μπορεί να ελέγξει τις παρορμήσεις του, τότε η ζωή του γίνεται πολύ πιο εύκολη, διότι ο πολιτισμός μας έχει βασιστεί, πέρα από την ενοχή και την συνέστηση, και στον έλεγχο των παρορμήσεων ενός ανθρώπου. Αν κανείς δεν μπορεί να ελέγξει τις παρορμήσεις του για φαγητό, παραδείγματο βλέπουμε σε καταστάσεις όπως είναι η ψυχογενής βουλημία και στο άλλο άκρο η νευρική ανορεξία.

21:22 αν κανείς δεν μπορεί να ελέγξει τις σεξουαλικές του παρορμήσεις, αν κανείς δεν μπορεί να ελέγξει την επιθετικότητα του και βλάπτει τον εαυτό του, αν στρέφεται η επιθετικότητα προς τον εαυτό ή βλάπτει τους άλλους σε περίπτωση που στρέφεται η επιθετικότητα προς τρίτους. Όλα αυτά δημιουργούν πολύ σημαντικά προβλήματα τόσο στον ίδιο τον άνθρωπο όσο και στους άλλους και αυτό είναι ένα σημαντικό κομμάτι της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, κάτι στο οποίο ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος δουλεύουν συστηματικά.

21:52 Ένα άλλο χαρακτηριστικό και ιδιαίτερα ενδιαφέρον από συμβολικής άποψης γεγονός στην κάθοδο του Οδυσσέα είναι η συνάντησή του με την μητέρα του στον κάτω κόσμο, την Αντίκλεια. Όταν συναντιέται λοιπόν ο Οδυσσέας με την μητέρα του την Αντίκλεια αρχικά σοκάρεται γιατί δεν ήξερε ότι η μητέρα του είχε πεθάνει και γίνεται μια στιχομηθεία μεταξύ τους όπου η Αντίκλεια λέει στον Οδυσσέ ότι πέθανε από την θλίψη περιμένοντάς τον ότι η Ιθάκη τον περιμένει ακόμα και ότι ο γιος του, ο Τηλέμαχος, μεγαλώνει και τον αναζητά.

22:36 Αυτό το οποίο είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό και ακόμα περισσότερο ενδιαφέρον από μεταφορικής και συμβολικής άποψης είναι ότι ο Οδυσσέας πάει να αγκαλιάσει τη μητέρα του την αντίκλεια τρεις φορές αλλά δεν μπορεί να την αγκαλιάσει διότι η μητέρα του ήταν σκιά, ήταν η ψυχή της μητέρας του. Και θεωρώ αυτό το σημείο πολύ σημαντικό συμβολικά και μεταφορικά διότι μας δείχνει κανείς, μας δείχνει μάλλον ο Όμηρος, όχι κανείς ακόμα και αν αυτή δεν ήταν ακριβώς η πρόθεσή του ότι κάτι το οποίο οι ψυχανάλυτές, οι πρώτοι-πρώτοι ψυχανάλυτές περιέγραψαν πολλά χιλιάδες χρόνια αργότερα την σημασία του να έχει κανείς μέσα του μία μητέρα η οποία μητέρα αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο για έναν άνθρωπο.

23:31 Και κάποιοι άνθρωποι είχαν την τύχη να μεγαλώσουν με μία μητέρα την οποία εμείς την ψυχανάλυση την ονομάζουμε αρκετά καλή. Έχω κάνει διάφορα επεισόδια τόσο πάνω στην μητρότητα, τόσο πάνω στην αρκετά καλή μητέρα. Δεν υπάρχει τέλεια μητέρα, υπάρχει αρκετά καλή μητέρα. Όσο και πάνω σε προβληματικές σκόψεις μητρότητας για όποιον άνθρωπο θέλει να ακούσει τα επεισόδια αυτά.

23:55 Ωστόσο, η ουσία και η επιτομή της αρκετά καλής μητέρας είναι να δημιουργήσει, όπως είχα πει σε προηγούμενο επεισόδιο, την ψευδέστηση στο παιδί, ότι τα πάντα δημιουργούνται από αυτό, το οποίο δημιουργεί ασφάλεια η μητέρα που ικανοποιεί τις ανάγκες του, που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του, αυτή είναι η αρκετά καλή μητέρα, αλλά και να μπορεί να απομακρύνεται, να διαλύει δηλαδή αυτή την ψευδέστηση και να μπορεί να ενισχύει την σημαντικότερη ψυχική διεργασία στη ζωή ενός ανθρώπου, η οποία είναι η διεργασία του αποχωρισμού ή αλλιώς η διεργασία της ατομικοποίησης, μια διεργασία κατά την οποία ένας άνθρωπος αποκτά την ανθρωπίνη υπόστασή του, αποκτά την ξεχωριστή του ταυτότητα, χτίζει και δημιουργεί τον αληθινό του εαυτό και οδηγείται σε μια κατάσταση όπου μπορεί να εσωτερικεύσει, να κλείσει δηλαδή μέσα του τη μητέρα του ως ένα καταφύγιο ασφάλειας, το οποίο εμείς το ονομάζουμε στην ψυχανάλυση, ένας όρος μιας σημαντικής αναλύτριας της Μάργαρετ Μάλλερ, μονιμότητα αντικειμένοτη.

25:03 Όταν έρχονται δεινά στην ζωή, εγώ έχω κλείσει μέσα μου μια μητέρα που με αγάπησε, έχω κλείσει μέσα μου μια μητέρα που με φρόντισε, έχω κλείσει μέσα μου μια μητέρα που ανταποκρίθηκε στις ανάγκες μου και μπορώ να ανατρέχω εκεί για να νιώθω ασφάλεια. Όμως η ψυχοθεραπευτική εργασία μας έχει δείξει ότι δυστυχώς δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι μέσα τους αυτό το καταφύγιο διότι δεν μεγάλωσαν όλοι οι άνθρωποι με μία μητέρα, η οποία μητέρα ήταν αρκετά καλή, μία μητέρα που τους φρόντισε και τους αγάπησε.

25:36 Και αυτό είναι μία αστανάχωρη πραγματικότητα. Και οι άνθρωποι αυτοί είναι οι άνθρωποι που έρχονται στην θεραπεία και πολλές φορές προσπαθούν να αναζητήσουν την ασφάλεια εξώ από τον εαυτό τους. Το οποίο είναι απολύτως κατανοητό γιατί κανείς δεν μπορεί εύκολα να αναζητήσει μέσα κάτι το οποίο δεν υπάρχει. Γι' αυτό το λέω, στη θεραπεία και μέσα από αυτή την ψυχοθεραπευτική διεργασία βοηθούμε έναν άνθρωπο να μπορέσει να εσωτερικεύσει στην πραγματικότητα ένα καταφύγιο ασφάλειας το οποίο συγκατασκευάζεται με την θεραπευτική σχέση, τη σχέση δηλαδή την οποία οικοδομεί ο θεραπευτής με τον θεραπευόμενο η οποία εσωτερικεύεται και η οποία αποτελεί ένα είδος ασφάλειας σαν το μητρικό καταφύγιο ασφάλειας.

26:28 Όμως όταν κανείς δυσκολεύεται να κάνει αυτή την εργασία, τότε σαν τον Οδυσσέα προσπαθεί να αναζητήσει την ασφάλεια έξω από τον εαυτό του, να αγκαλιάσει εξωτερικές ασφάλειες, αλλά καταλήγει να αγκαλιάσει σκιές στην πραγματικότητα, διότι η πραγματική ασφάλεια, η ουσιαστική ασφάλεια, και ενδεχομένως αναφέρομαι στην ασφάλεια από ψυχολογική έννοια και διάσταση, δεν αναφέρομαι σε άλλα είδη ασφάλειας όπως την κοινωνική, την οικονομική και ούτω καθεξής, αλλά η πραγματική ψυχολογική ασφάλεια είναι εσωτερική, δεν είναι εξωτερική.

27:06 Και είναι απότοκος της ψυχοθεραπευτικής διεργασίας και είναι και μία ένδειξη ότι ένας άνθρωπος είναι έτοιμος να αφήσει την θεραπεία όταν μπορεί εφενός να νιώθει ασφαλής μέσα του, να υπάρχει δηλαδή αυτό το καταφύγιο, ότι πλέον δεν χρειάζεται τον θεραπευτή, έχει εσωτερικεύσει τον θεραπευτή, έχει εσωτερικεύσει τον θεραπευτή κάθετος μητέρα μέσα του και μπορεί να τρέχει σε αυτή την σχέση και φυσικά όταν μπορεί ο άνθρωπος αυτός να σκέπτεται γύρω και πάνω στη συναισθηματική του κατάσταση.

27:40 Ο Οδυσσέας στην κάθοδο του στον Άδη συναντά επίσης και κάποιους άλλους ανθρώπους το οποίο θεωρώ ότι περιγράφει και καταστάσεις που συναντάμε και κατά την κάθοδο στο ασυνείδητο του ανθρώπου μέσα από τη ψυχοθεραπευτική διεργασία για παράδειγμα συναντάει τον Αγαμέμνονα τον αρχιστράτηγο του ελληνικού στρατού του στρατού των Αχαιών, ο οποίος εξτράτευσε στην Τροία, ο οποίος αγαμένοντας του εξηγεί τον άδικο θάνατο που βρήκε από την Κλειτεμνίστρα και τον αεραστή της τον Αίγιστο.

28:23 Και συναντά επίσης και τον Αχιλέα, όπου γίνεται ένας καταπληκτικός διάλογος μεταξύ του Οδυσσέα και του Αχιλέα, τον οποίο αν ανακαλώ σωστά αυτήν την στιγμή, Ο Οδυσσέας πέρει τον Αχιλέα και του λέει πως έχει περάσει στο πάνθεο των αθανάτων πως πρέπει να είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος διότι ήταν κατεξοχήν ήρωας του Τρωικού πολέμου Ωστόσο ο Αχιλέας απαντάει στον Οδυσσέα λέγοντας του ότι όχι απλώς δεν αισθάνεται ευτυχισμένος, αλλά αισθάνεται βαθύτατα δυστυχισμένος, διότι θα προτιμούσε να ήταν ζωντανός και δούλος κάποιου, παρά να ήταν βασιλιάς των νεκρών στον κάτω κόσμο.

29:14 Και θεωρώ την απάντηση του Αχιλέα μία απάντηση, η οποία δείχνει το ότι όσες ικανότητες και αν έχει κανείς την ζωή, όσοι φήμοι και αν έχει κανείς την ζωή, όπως είχε ο Αχιλέας, του καλύτερου πολεμιστή που είχε φήμη, η οποία εκτείνονταν σε όλη την αρχαία Ελλάδα, πολύ πιο πέρα από το βασίλειο των Μυρμυδών, στο οποίο ήταν βασιλιάς.

29:41 Όλα αυτά τα πράγματα δεν έχουν καμία σημασία αν νιώθει μέσα του νεκρός. Και φυσικά αναφέρομαι στον ψυχικό θάνατο. Και υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι έχουν πολλές ικανότητες, οι οποίοι έχουν πετύχει αξιοθαύμαστα πράγματα, οι οποίοι ενσαρκώνουν, μάλλον, για να το πω λίγο πιο σωστά, αυτήν την ομυρική αριστή, η οποία τότε φορούσε το πεδίο των μαχών, αλλά αφορά οτιδήποτε στην ζωή ενός ανθρώπου στο οποίο κανείς είναι άριστος, αλλά παρά την αριστία τους αυτή στη ζωή, νιώθουν μέσα τους νεκροί, νιώθουν όπως νιώθει ο Αχιλέας.

30:19 Και οι άνθρωποι αυτοί πολλές φορές έρχονται στην θεραπεία, διότι δεν μπορούν να κατανοήσουν για ποιον λόγο παρά τα επιτεύγματα τους, για ποιον λόγο παρά τα όσα έχουν πετύχει στην ζωή, αισθάνονται μέσα τους ψυχικώς νεκροί. Και η αλήθεια είναι ότι αισθάνονται έτσι διότι κανείς μπορεί να είναι στην πραγματικότητα πλούσιος μόνο εσωτερικά και η ικανότητα η εξωτερική πολλές φορές, όχι πάντα και όχι απαραίτητα κατά κανόνα αποτελεί αντιστάθμισμα σε κάποιες περιπτώσεις άλλων ανεπαρκειών τις οποίες αισθάνεται κανείς μέσα του και τις οποίες αργότερα τις αντισταθμίζει με εξωτερικά επιτεύγματα.

31:06 Γι' αυτόν τον λόγο λέμε ότι κάποιες προσωπικότητες οι οποίες είναι ναρκισιστικές και λέω κάποιες γιατί αυτό σε καμία περίπτωση δεν αντανακλά όλο το φάσμα του ναρκισισμού ούτε αποτελεί οικουμενική αλήθεια αλλά υπάρχουν κάποιες προσωπικότητες οι οποίες είναι ναρκισιστικά οργανωμένες, έχουν δηλαδή πολλά ψυχικά ελλείμματα, πετυχαίνουν πράγματα και είναι πολύ πετυχημένοι για να αντισταθμίσουν τα ελλείμματα αυτά.

31:31 Και όταν έρχονται στην θεραπεία έρχονται αντιμέτωποι με όλα αυτά τα ελλείμματα και πολλές φορές μάλιστα φοβούνται ότι εάν καταφέρουν και αντισταθμίσουν τα ελλείμματα αυτά, αν καταφέρουν και επεξεργαστούν αυτά τα ελλείμματα, τότε το προηγούμενο τους αντιστάθμισμα θα πάψει να είναι πετυχημένο και μπορεί να χάσουν κάτι από όλη αυτή την επιτυχία.

32:01 Και όχι ότι στην πραγματικότητα η ψυχοθεραπεία μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο πολύ περισσότερο δημιουργικό και να τον βοηθήσει και σε άλλες πτυχές της ζωής του, είτε είναι πτυχές που έχουν να κάνουν με την εργασία, είτε είναι πτυχές οι οποίες έχουν να κάνουν στην πραγματικότητα με τις σχέσεις και γενικότερα το σχετίζεστε με τους άλλους ανθρώπους.

32:25 Αυτό το οποίο προσπαθώ και επιθυμώ να πω μέσα από την ανάλυση της ραψοδίας νεκίας και συνιστώς τον οποιοδήποτε έχει χρόνο να διαβάσει την Οδύσσια του Ομήρου και συγκεκριμένα την ραψοδία νεκία, θεωρώ μια καταπληκτική, όπως είπα, ραψοδία, είναι ότι η ραψοδία αυτή και η κάθετος του Οδυσσέας συμβολίζει μία μετάβαση, διότι η εμπειρία του Οδυσσέας δεν είναι μόνο μυθολογική, είναι η εμπειρία που έχει ο κάθε άνθρωπος ο οποίος βρίσκεται μέσα στην θεραπεία, είναι η εσωτερική συνάντηση με την απώλεια, Γιατί αυτό το οποίο συνειδητοποιεί ο Οδυσσέας κατεβαίνοντας τον κάτω κόσμο είναι ότι χρειάζεται να αφήσει κομμάτια του εαυτού του.

33:13 Και πάω πάλι πίσω στην έννοια της καταστροφικής αλλαγής. Και τι εννοώ με αυτό αρχικά, να πενθύσει τον θάνατο της μητέρας του, να πενθύσει όλη αυτή την οξυδέρκεια. Ο Οδυσσέας ενδεχομένως περισσότεροι και περισσότερες το γνωρίζουν. Ήταν εφημισμένος για την οξυδέρκεια και την πονηριά του. ήταν αυτός ο οποίος κατασκεύασε τον Δούριο Ήπουπος, αναφέρεται στην Εννιάδα, αλλά όταν γύρισε πίσω στην Ιθάκη, γύρισε μεταμορφωμένος σε έναν ρακένδητο, σε έναν άνθρωπο ο οποίος ήταν ζητιάνος.

33:47 Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό και κάτι το οποίο αντανακλά και την ταπεινότητα που χρειάζεται ένας άνθρωπος για να μπορέσει να αλλάξει και να μπορέσει να ανακτήσει τον εαυτό του Οδυσσέας, για να μπορέσει να ανακτήσει το βασίλειό του, για να μπορέσει να πάρει πίσω την ζωή του, γιατί αυτό είναι η Οδύσσια. Είναι η πάλη ενός ανθρώπου με τον εαυτό του, με τη ζωή, που έχει σκοπό την ανάκτηση του εαυτού, γιατί ο Οδυσσέας δεν είναι ο ίδιος όταν γερνάει πίσω, όπως δεν είναι ο ίδιος και ο άνθρωπος, ο οποίος επιστρέφει και βγαίνει από το ψυχοθεραπευτικό ταξίδι.

34:24 Μπορεί να επιστρέφει στον εαυτό του, αλλά επιστρέφει διαφορετικός. επιστρέφει ως κάποιος ο οποίος έχει απολέσει κομμάτια του εαυτού του, έχει επεξεργαστεί κομμάτια του εαυτού του και έχει φάνει διάφορα κενά τα οποία έχει μέσα του. Δεν τα έχει γεμίσει με εμπειρίες, με εργασιομανία, με ουσίες, με βραχίες σχέσεις, με μη ουσιαστικές σχέσεις, αλλά τα έχει φάνει.

34:52 Και αυτή είναι η λειτουργία της ψυχοθεραπείας. Είναι και ο σκοπός, αν θέλετε, της ψυχοθεραπείας είναι το να μπορέσει κανείς να επιστρέψει πίσω στην ηθάκη του, να επιστρέψει δηλαδή πίσω στην ψυχική του πραγματικότητα, αλλά να επιστρέψει ως ένας άνθρωπος ο οποίος είναι λίγο διαφορετικός. Ως ένας άνθρωπος ο οποίος πλέον εισέρχεται στη ζωή όχι με τη μεγαλομανία του Αγαμέμνονα, όσοι έχετε διαβάσει την Ιλιάδα καταλαβαίνετε τι εννοώ, όχι με την πονηριά του Οδυσσέα, όχι με τη φήμη και την ομυρική αριστεία του Αχιλέα, ένας άνθρωπος ο οποίος δεν είναι τα επιτεύγματα του, αλλά ένας άνθρωπος ο οποίος πλέον μπορεί να στέκεται γυμνός απέναντι στον εαυτό του και να μην τρέπεται, ένας άνθρωπος ο οποίος μπορεί να έχει πλέον ουσιαστική επαφή με τον εαυτό του.

35:52 Και θεωρώ ότι η νεκιαία περιγράφει ακριβώς αυτό το ψυχοθεραπευτικό ταξίδι. Περιγράφει την κάθοδο που κάνουμε στην ψυχοθεραπεία, περιγράφει την τελετουργία, περιγράφει την επεξεργασία των επόδυνων εμπειριών, περιγράφει την επαφή ενός ανθρώπου με κομμάτια του ψυχισμού του, είτε είναι κομμάτια αναρκησιστικά όπως η επαφή με τον Αγαμέμνονα, με τον Αχιλέαν, είτε είναι ανεπεξέργαστα πένθη τον επαναπροσδιορισμό της ασφάλειας ενός ανθρώπου, η σκηνή με τον Οδυσσέα και τη μητέρα του την Αντίκλεια.

36:28 Περιγράφει επίσης την επαφή ενός ανθρώπου με νεκρά κομμάτια του εαυτού του, την επαφή του με το αφόρητο πολλές φορές ψυχικό κοινό και γι' αυτόν τον λόγο θεωρώ ότι η ραψοδία νεκία είναι ίσως η πιο σημαντική ραψοδία του Ομήρου και η ραψοδία η οποία σκιαγραφεί κάποιες οικουμενικές αλήθειες τις οποίες συναντούμε στην ψυχοθεραπεία, ότι το πένθος και η κάθοδος στο ασυνείδητο ενός ανθρώπου είναι μια πραγματικότητα της ζωής και η επεξεργασία όλων αυτών των επόδεινων της ανθρώπινης ύπαρξης, όλων αυτών των οποίων συμβαίνουν μέσα στον άδει, στο μεταφορικό ασυνείδητο ενός ανθρώπου, αναδιαμορφώνει, πλουτίζει και συγκροτεί τον ψυχισμό και με αυτόν τον τρόπο μπορεί κανείς να επιστρέψει πίσω στην προσωπική του Ιθάκη, πολύ διαφορετικός και ακόμα και αν δεν επιστρέψει όπως επέστρεψαν άλλοι, παραδείγματι, από την Τρία Πλούση, αλλά επιστρέψει όπως επέστρεψε ο Οδυσσέας, ένας άνθρωπος ο οποίος είχε μεταμορφωθεί σε ζητιάνο τότε συνειδητοποιεί ότι ο πραγματικός πλούτος ενός ανθρώπου

37:51 είναι το να μπορεί να αισθάνεται πλήρης με τον εαυτό του το να μπορεί να αισθάνεται εναρμονισμένος με τον εαυτό του πάω πάλι πίσω στην έννοια του Φρόιντ ότι δεν θα πρέπει κανείς να προσπαθεί να απαλλαγεί από τα σύνδρομα του αλλά να προσπαθεί να εναρμονιστεί με αυτά διότι μόνον αυτός ο οποίος δεν εχθρεύεται τον εαυτό του, μόνον αυτός ο οποίος μπορεί να είναι σε αρμονία με τον εαυτό του, αυτός είναι ο άνθρωπος ο οποίος μπορεί να διεκδικήσει ξανά τη βασιλεία της ζωής του, όπως ο Οδυσσέας διεκδίκησε και εν τέλει πήρε την βασιλεία της Ιθάκης, μια βασιλεία την οποία θα έπρεπε να ξανακερδίζει στον ίδιο βαθμό που ένας άνθρωπος χρειάζεται να ξανακερδίσει τη ζωή του μέσα από την ψυχοθεραπεία και μέσα από την κάθοδο στα σκοτεινά και ασυνείδητα κομμάτια του ψυχισμού του.

38:49 Σας ευχαριστώ.