Οι 4 πυλώνες της ψυχικής υγείας: Τι σημαίνει να είμαστε ψυχικά ζωντανοί;

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Χαίρετε. Με αφορμή τη χθεσινή Παγκόσμια ημέρα ψυχικής υγείας, αποφάσισα σήμερα να κάνω ένα επεισόδιο το οποίο θα αφορά την ψυχική υγεία και το οποίο θα φιλοδοξεί να απαντήσει ένα δύσκολο, πολύπλοκο και πολυδιάστατο ερώτημα. Το τι σημαίνει να είναι κανείς ψυχικά υγιής. Πιο συγκεκριμένα θα αναφερθώ σε τέσσερις βασικούς πυλώνες, πάνω στους οποίους θεωρώ ότι στηρίζεται η ψυχική υγεία και οι οποίοι είναι οι εξής.

00:30 Ο πρώτος είναι το γνώθις αυτόν, δηλαδή η γνώση του εαυτού μας. Ο δεύτερος είναι η ικανότητα ενός ανθρώπου να είναι δημιουργικός. Ο τρίτος αφορά την σχέση ενός ανθρώπου με το σώμα του και γενικότερα την σωματική υγεία. και ο τέταρτος αφορά την ικανότητα να μπορεί κανείς να διαμορφώνει ουσιαστικές και ικανοποιητικές σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους.

00:55 Θα ήθελα να πω στο σημείο αυτό ότι οι τέσσερις βασικοί αυτοί πυλώνες δεν προέρχονται από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, ούτε είναι επιστημονικώς τεκμηριωμένοι. Προέρχονται μέσα από την δική μου αντίληψη, την δική μου κλινική εμπειρία και γενικότερα αυτό το οποίο έχω παρατηρήσει μέσα από την κλινική μου εργασία και αυτό που πιστεύω ότι συνιστά και ενδεχομένως απαντάει στο ερώτημα του τι σημαίνει να είναι κανείς ψυχικά υγιής.

01:25 Θα προσπαθήσω λοιπόν στο επεισόδιο αυτό να εξετάσω αυτούς τους τέσσερις πυλώνες όχι τους τέσσερις ανεξάρτητες προϋποθέσεις ψυχικής υγείας αλλά ως τέσσερις πυλώνες οι οποίοι αποτελούν αλληλένδετες διαστάσεις διαστάες της ανθρώπινης ύπαρξης, μέσα από τις οποίες μπορούμε να αντιληφθούμε καλύτερα το τι σημαίνει κανείς να είναι ψυχικά υγιείς και κυρίως το τι σημαίνει να ζούμε λειτουργικά αλλά και ψυχικά.

01:56 Πρωτού ωστόσο αναφερθώ στον καθένα από αυτούς τους πυλώνες συγκεκριμένα και αναλυτικά, θα ήθελα να ξεκινήσω με κάτι το οποίο είναι απαιτητικό σαν εργασία και ενδεχομένως θα καταλάβετε εν συνεχεία γιατί είναι απαιτητικό και το οποίο έχει να κάνει με τον ορισμό της ψυχικής υγείας. Θα ξεκινήσω με τον ορισμό της ψυχικής υγείας από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ο οποίος ορίζει την ψυχική υγεία ως μια κατάσταση ψυχικής ευεξίας η οποία επιτρέπει στον άνθρωπο να ανταπεξέρχεται στις πιέσεις της ζωής να αξιοποιεί τις ικανότητές του, να μαθαίνει και να εργάζεται καλά και να συνεισφέρει στην κοινότητά του.

02:41 Θεωρώ ότι ο ορισμός αυτός έχει πολλά θετικά και καλά στοιχεία, όπως για παράδειγμα το ότι δεν περιορίζει την ψυχική υγεία στην απουσία μίας διαταραχής, όπως το ότι αναφέρεται στην δημιουργικότητα και στην εργασία. Ωστόσο, έχω μία πολύ σημαντική ένσταση και ενδεχομένως και κριτική, η οποία είναι προσωπική φυσικά, ενδέχεται άλλος έχει, πάνω στον ορισμό του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας, η οποία είναι η εξής.

03:12 Θεωρώ ότι η ευεξία, αυτή η κατάσταση ψυχικής ευεξίας, στην οποία αναφέρεται ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, δεν μπορεί να είναι βαρόμετρο αξιολόγησης της ψυχικής υγείας ενός ανθρώπου για τον εξής λόγο. Ότι υπάρχουν καταστάσεις της ύπαρξης, οι οποίες είναι εξαιρετικά δυσάρεστες και οι οποίες φανερώνουν στην πραγματικότητα όχι μόνο το ψυχικό σθένος ενός ανθρώπου, αλλά και το ψυχικό του έβρος, περισσότερο όμως από όλα φανερώνουν την ψυχική του υγεία.

03:47 Και μία από αυτές τις καταστάσεις είναι το πένθος. Το πένθος για το οποίο έχω κάνει διάφορα επεισόδια ορίζοντας το, θα αναφερθώ εμπροχημένο για να μην καταναλώσω χρόνο ο οποίος προορίζεται για άλλα πράγματα, είναι μία κατάσταση όπου κανείς επεξεργάζεται την ψυχική του οδύνη και είναι μία απαραίτητη ψυχική διαδικασία, απαραίτητη όχι μόνο διότι στη ζωή συνέχεια ένας άνθρωπος εκτίθεται σε διάφορα πένθη, αλλά διότι η επεξεργασία του πένθους και η επεξεργασία του ψυχικού άλογου, του ψυχικού πόνου, είναι αυτή η οποία βαθαίνει την επαφή ενός ανθρώπου με τον εαυτό του και την ίδια την ζωή.

04:29 Για να μπορέσει όμως ένας άνθρωπος να πενθύσει ουσιαστικά, απαιτείται να έχει κατακτήσει έναν βαθμό ψυχικής υγείας. Γι' αυτόν τον λόγο άνθρωποι οι οποίοι έχουν σημαντικές συναισθηματικές δυσκολίες δεν μπορούν να πενθήσουν και έτσι καταφεύγουν σε αυτό που ο Φρόιντ ονόμασε τότε μελαγχολία. Εμείς σήμερα το λέμε μείζωνα κατάθλιψη, όταν κανείς δηλαδή αδυνατεί να επεξεργαστεί μία απώλεια.

04:53 Στο πένθος αποσιάζει η ψυχική ευεξία. Υπάρχουν άλλες ψυχικές ποιότητες όπως είναι η ισχύς του εγώ που ονομάζουμε εμείς στην ψυχανάλυση, δηλαδή η δυνατότητα ενός ανθρώπου να αντέξει τον ψυχικό πόνο. Υπάρχει ψυχική χορητικότητα όταν κανείς μπορεί να χορέσει μέσα τον ψυχικό πόνο και την οδύνει. Υπάρχει ψυχική ευελιξία, αλλά δεν υπάρχει σίγουρα αυτό το οποίο ονομάζουμε ευεξία.

05:21 Σε καταστάσεις πένθους μπορούμε να δούμε ουσιαστική και πραγματική ικανότητα ενός ανθρώπου να ζει ψυχικά και μπορούμε να παρατηρήσουμε την ψυχική υγεία και μπορεί να αποτελέσει, αν θέλετε κιόλας, βαρόμετρο. η επεξεργασία του πένθους της ψυχικής υγείας ενός ανθρώπου και πώς ανταπεξέρχεται στα πένθη και στους αποχωρισμούς της ζωής.

05:44 Συνεπώς, η ουσιαστική μου διαφωνία, και θα το σταματήσω εδώ, γιατί δεν είναι ο σκοπός να κάνω κριτική ή να πω τις ενστάσεις μου πάνω στον όρισμα του Παγκοσμίου Ορισμού Υγείας, αλλά η ουσιαστική μου διαφωνία έχει να κάνει με την ευεξία, διότι πιστεύω ότι δεν μπορεί η ψυχική υγεία να ταυτίζεται με την ευεξία Και επέμεινα λίγο σε αυτό, διότι πάρα πολλοί άνθρωποι, και αυτό συμβαίνει διότι και το επάγγελμα της ψυχοθεραπείας, αλλά και γενικότερα η ψυχολογία έχει ανθίσει στον αιώνα που ζούμε, και πολλές φορές περνιέται ένα λάθος μήνυμα ότι το να είναι κανείς ψυχικά υγιής σημαίνει ότι πρέπει να είναι συνεχώς σε μια κατάσταση επιδαιμονίας, σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι απαλλαγμένος από συγκρούσεις, σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι μονίμως καλά.

06:33 αυτό πέρα από το ότι είναι μια υπεραπλουστευμένη, είναι και μια επικίνδυνη αντίληψη. Και είναι επικίνδυνη η αντίληψη διότι η ψυχική υγεία δεν συνίσταται στο να μπορεί κανείς να νιώθει συνεχώς ευεξία και πολλές φορές ένας άνθρωπος ο οποίος βιώνει δυσφορία στην ζωή του και η δυστυχία και η δυσφορία είναι καταστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης, είναι καταστάσεις που υπάρχουν μέσα στη ζωή και δεν μπορούμε να τις αποφύγουμε και όταν κανείς εκτίθεται σε αυτές και πιστεύει ότι το να νιώθει θλιμμένος για παράδειγμα είναι προβληματικό αυτό τον κάνει ασυνείδητα να πιστεύει ότι κάτι πάει λάθος μαζί του.

07:12 Και γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν έκανα αυτή τη μικρή εισαγωγή για να τοποθετηθώ επί αυτού και να πω ότι η ευεξία ή το να νιώθει κανείς καλά δεν είναι απόδειξη ότι κάποιος είναι υγιής. Και να δώσω και ένα άλλο παράδειγμα όταν κανείς είναι σε μία μανιακή κατάσταση σε μια υπομανιακή κατάσταση, παραδείγματι, όπου νιώθει ότι είναι πολύ δημιουργικός, ότι είναι πολύ παραγωγικός, ότι έχει πάρα πολλή ενέργεια.

07:39 Πολλές φορές μπορούμε να το δούμε και σε πολύ σοβαρές κλινικές καταστάσεις. Σε αυτό, στην αρχή, νιώθει ότι είναι καλά, αλλά στην πραγματικότητα όχι απλώς δεν είναι καλά, αλλά αυτό μπορεί να είναι και οι επαρχές μιας πολύ σοβαρής συναισθηματικής λειτουργίας ή διατεραχής. Συνεπώς η αδεξία θα πρέπει να προσεγγίζεται με έναν προσεκτικό τρόπο και πιστεύω ότι η ψυχική υγεία χρειάζεται ένα πιο διευρημένο ορισμό.

08:06 Και θα πω αυτό που πιστεύω εγώ ότι συνιστά τον ορισμό της ψυχικής υγείας που είναι προσωπικός φυσικά ορισμός. Έχει να κάνει με το πώς εγώ αντιλαμβάνομαι την ψυχική υγεία. και αρχικά να πω ότι αντιλαμβάνομαι την ψυχική υγεία σαν την δυναμική, όχι στατική, αλλά δυναμική ικανότητα ενός ανθρώπου να παραμένει ψυχικά και συναισθηματικά ζωντανός, να μπορεί να αναπτύσσει μια ουσιαστική σχέση με τον εαυτό του, να αναπτύσσει την ικανότητα να επεξεργάζεται τα συναισθήματά του και τις εμπειρίες του, να μπορεί να της κάνει κτήμα του, να μπορεί να δημιουργεί, να μπορεί να συνδέεται με τους άλλους και το κυριότερο από όλα να μπορεί σε ένα σημαντικό βαθμό τουλάχιστον να είναι ο αρχιτέκτονας της μοίρας του.

08:58 Ο προσωπικός μου ορισμός δεν βασίζεται τόσο ούτε στην κατάσταση ευεξίας, ούτε και στο ότι ένας άνθρωπος δεν έχει συμπτώματα ή ότι έχει επιλύσει τις εσωτερικές του συγκρούσεις και αυτό αν θέλετε είναι και η προσωπική μου αντίληψη για την ψυχοθεραπεία. Κυρίως για το τέλος της ψυχοθεραπείας. Όταν λέμε ότι μια ψυχοθεραπεία έχει φτάσει στο τέλος της και ένας άνθρωπος είναι έτοιμος να σταματήσει την θεραπεία, δεν εννοούμε, και αναφέρομαι κυρίως στην ψυχοαναλυτική θεραπεία, δεν εννοούμε ότι ο άνθρωπος αυτός έχει επαλλαγή έψης εσωτερικές συγκρούσεις.

09:33 Αυτό είναι αδύνατο και ουτοπικό. όσο κανείς ζει, όσο και παθιά γνώση του εαυτού του και αν έχει και όσο εσωτερικά απαρτιωμένος και αν είναι έρχεται αντιμέτωπος με συγκρούσεις, έρχεται αντιμέτωπος με οδύνες έρχεται αντιμέτωπος με δυσκολίες ούτε απαραίτητα σημαίνει ότι όλα τα συμπτώματα έχουν υποχωρήσει σαφώς θα πρέπει οι βασικές συγκρούσεις ενός ανθρώπου να έχουν επεξεργαστεί και να έχουν επιληθεί, σαφώς Τα συμπτώματα που μπορεί να τραλανίζουν έναν άνθρωπο θα πρέπει να έχουν υποχωρήσει, αλλά το ουσιαστικό το οποίο σηματοδοτεί το τέλος μιας ψυχοθεραπείας είναι η ικανότητα ενός ανθρώπου να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο αληθινός και κυρίως και το οποίο φυσικά προϋποθέτει τη δυνατότητά του να μπορεί να αντιλαμβάνεται το πως νιώθει, να μπορεί να επεξεργάζεται τα συναισθήματά του και περισσότερο απ' όλα να είναι ψυχικά ζωντανός.

10:29 Και η ψυχοθεραπεία έχει να κάνει με το να είναι κανείς ψυχικά ζωντανός το οποίο είναι ταυτισμένο με το γνώθις αυτόν και τους άλλους τρεις πυλώνες τους οποίους θα αναπτύξω εν συνεχεία και σε αυτό βοηθάμε τους ανθρώπους να είναι περισσότερο ζωντανοί. Ζωντανός σημαίνει ότι βιώνω τη χαρά με ζωντάνια, ότι μπορώ να την βιώσω.

10:50 Πρώτα απ' όλα σημαίνει ότι μπορώ να βιώσω κάτι και πολλοί άνθρωποι έχουν δυσκολίες να βιώσουν πράγματα. Γι' αυτόν τον λόγο η σοβαρότερη δυσκολία στην εποχή μας είναι η άλλη εξυθυμία, ότι δεν μπορεί κανείς να αναγνωρίσει τα συναισθήματά του, δεν μπορεί κανείς να αντιληφθεί το τι νιώθει. Αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο. Κανείς έχει δυσκολίες να αντιληφθεί το πώς αισθάνεται.

11:15 Και όταν κανείς μπορεί να κατανοήσει τον εαυτό του συναισθηματικά, όταν κανείς μπορεί να συμπονέσει τον εαυτό του, όταν κανείς μπορεί να συγχωρήσει τον εαυτό του, όταν κανείς αποκτήσει μια βαθιά γνώση του εαυτό του και μπορεί να κάνει αυτήν τη δουλειά, να εμπεριέχει δηλαδή τον εαυτό του και να επεξεργάζεται αυτά που νιώθει, τότε αυτός ο άνθρωπος είναι έτοιμος και να αποδεσμευτεί από την ψυχοθεραπεία.

11:42 Και είναι έτοιμος διότι μπορεί πλέον να κάνει αυτή την εργασία μέσα του. και αυτό του είδους το τέλος της ψυχοθεραπείας συνάδει και με τον ορισμό της ψυχικής υγείας τον οποίο σας περιέραψα, ο οποίος στην πραγματικότητα λαμβάνει υπόψη του το να είναι κανείς ψυχικά και συναισθηματικά ζωντανός και σε καταστάσεις χαράς αλλά και σε καταστάσεις οδύνης.

12:08 Θα ξεκινήσω λοιπόν τώρα να αναλύσω λίγο αυτούς τους τέσσερις πυλώνες πανωσοποιούς πιστεύω, όπως είπα, σύμφωνα με τη δική μου αντίληψη και αν θέλετε μέσα από τη δική μου κλινική εμπειρία, ότι στηρίζεται η ψυχική υγεία ξεκινώντας από τον πρώτο, τον οποίο έχω πραγματευτεί και σε διάφορα άλλα επεισόδια, ο οποίος αφορά το γνώθις αυτόν.

12:32 Και το γνώθις αυτόν είναι ένα τελευταίο παράγγελαμα, το οποίο ήταν εγραμμένο στον πρόναο του Ναού του Θεού Απόλλωνα μαζί με ένα άλλο πολύ σημαντικό απόφθεγμα, το μη δεν άγαν, να μην κάνει κανείς πράγματα, δηλαδή στην υπερβολή τους. Θεωρώ ίσως το σημαντικότερο, αν και δεν θέλω να τα κατατάξω με την έννοια της σημαντικότητας, αλλά θεωρώ ότι ίσως είναι ο σημαντικότερος πυλώνας της ψυχικής υγείας, διότι η υγεία προϋποθέτει γνώση.

13:05 Και πολλοί άνθρωποι έχουν μιλήσει για την γνώση πριν από τον Φρόντ, φυσικά σοκρατική ρίση, το να γνωρίζει κανείς τον εαυτό του, ο Ηράκλητος, ο οποίος επισήμανε τη σημασία του να ερευνά κανείς και να γνωρίζει τον εαυτό του, ο Μάρκος Αβρίλιος με την περιβόητη ρίση του «Έντωδον σκάπτε», να σκάβει κανείς βαθιά μέσα του, ο Σένεκας, η Στοϊκή, ο οποίος είπε μάλιστα ότι «Με ρωτάτε τι κατάφερα, έγινα φίλος του εαυτού μου».

13:39 Το να γνωρίσει κανείς δηλαδή τον εαυτό του πάντοτε ήταν μια αρχαιτυπική ανάγκη και δεν είναι μόνο αρχαιτυπική, είναι και μια ενστικτόδης ανάγκη η γνώση του εαυτού. Και πολλές φορές άνθρωποι μπορεί να έρθουν και στην ψυχοθεραπεία στο τέλος της ζωής τους. Οι άνθρωποι έρχονται ακόμα και όταν γνωρίζουν, μπορεί να βασανίζονται από μία πάρα τη γνώση, διότι επιθυμούν να καταλάβουν κάποια πράγματα για τον εαυτό τους.

14:08 Η ανάγκη του να κατανοήσουμε τον εαυτό μας είναι πολύ ισχυρή ανάγκη, είναι από τις ισχυρότερες ανάγκες που έχει ένας άνθρωπος σήμερα. Ωστόσο, το τι συνιστά γνώση είναι και κυρίως το τι συνιστά γνώση του εαυτού, είναι κάτι το οποίο χρήζει σκέψεις και κυρίως χρήζει ανάλυσης, διότι ζούμε σε μία εποχή, σε έναν αιώνα, ο οποίος είναι αιώνας πρωτοφανούς στην πραγματικότητα πρόσβασης πληροφορίας.

14:35 Μπορούμε, ειδικά τώρα με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, μπορούμε να διαβάσουμε για το τραύμα, για την προσκόλληση, για τον αρκισισμό, για την κατάθλιψη, για το άγχος, για τις άμυνες και ούτω καθεξής. Ωστόσο το ένα κομμάτι αφορά την απόκτηση της πληροφορίας, η οποία είναι πολύ εύκολα προσβάσιμη. Αλλά αυτό θα πρέπει να διαφοροποιείται με την επεξεργασία και το μεταβολισμό της πληροφορίας.

15:08 Μπορεί κανείς για παράδειγμα να διαβάσει ένα βιβλίο, να ακούσει ένα podcast, να μελετήσει εν πάση περίπτωση ένα κείμενο και να αποκτήσει κάποια πληροφορίες και να καταλάβει κάποια πράγματα. Για να μπορέσει όμως κανείς να τα αντιληφθεί σε βάθος όλα αυτά, χρειάζεται να τα επεξεργαστεί με έναν άνθρωπο. Και αυτό αφορά τους περισσότερους ανθρώπους και εδώ θα αναφερθώ στην ρίση ενός πολύ σημαντικού Βρετανού ψυχαναλυτή.

15:41 όσοι με παρακολουθείτε ξέρετε ότι τον αναφέρω πολύ συχνά, είναι ο Μπίον, ο οποίος έλεγε στην πραγματικότητα ότι χρειάζονται δύο άνθρωποι για να σκεφτούν πάνω στη συναισθηματική εμπειρία του ενός. Και ο ίδιος άνθρωπος έχει μιλήσει για την γνώση στην πραγματικότητα και δεν περιόρισε τη γνώση στο καθαρά γνωστικό της κομμάτι, αλλά κυρίως αναφέρθηκε στην ανάγκη να καταλάβει κανείς τον εαυτό του, να μπορέσει δηλαδή να επεξεργαστεί τα άγνωστα, ασυνείδητα συναισθήματα τα οποία ένιωθε και τα οποία νιώθει και όσο περισσότερο αυτά τα συναισθήματα, αυτές τις σκέψεις, αυτές τις φαντασιώσεις γίνουν συνειδητές, τόσο πιο ελεύθερος αυτός ο άνθρωπος γίνεται.

16:31 Η γνώση λοιπόν είναι πολύ σημαντική, αλλά ακόμα σημαντικότερη είναι ο μεταβολισμός αυτής της γνώσης και αυτό είναι αυτό το οποίο κάνουμε και μέσα στο θεραπευτικό δωμάτιο. Στην πραγματικότητα η διάδα, η θεραπευτική διάδα, ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος εργάζονται πάνω στο ασυνείδητο του ενός και προσπαθούν να κατανοήσουν και να γνωρίσουν τι βρίσκεται εκεί μέσα.

16:56 Και πολλές φορές αναφερόμαστε στην εποχή μας, για παράδειγμα, στο τι έδειξε η μία έρευνα, τι έδειξε το άλλο, τι λέει η επιστήμη, πράγματα τα οποία είναι εξαιρετικά χρήσιμα και πάρα πολύ σημαντικά. αλλά πάντοτε όταν βλέπω και ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να προωθείται πάρα πολύ η επιστημονική βιβλιογραφία, η οποία όπως είπα είναι απαραίτητη και πρέπει να μελετάτε ενδελεχώς, ειδικά από τους ειδικούς ψυχικής υγείας.

17:29 θυμάμαι την φράση του Νίτσε, ο οποίος είχε πει για τον 19ο αιώνα αυτό, ότι δεν είναι η νίκη της επιστήμης αυτή η οποία χαρακτηρίζει τον 19ο αιώνα μας, αλλά η νίκη της επιστημονικής μεθόδου πάνω στην επιστήμη. Και αυτό θεωρώ στην υπερβολή του φυσικά, και το λέω καθ' υπερβολή, ότι είναι κάτι το οποίο συμβαίνει και σήμερα, ότι παράγουμε συνεχώς γνώση, αλλά στην πραγματικότητα η ουσιαστική γνώση, πράγματα τα οποία δηλαδή αποτελούν θεμελιωμένες βασικές ουσιαστικές αρχές, η πραγματική επιστήμη εκ του επίσταμε, δηλαδή το γνωρίζω σε βάθος, είναι κάτι το οποίο παραγκονίζεται πολλές φορές και αυτό είναι κάτι το οποίο συμβαίνει μέσα στην ψυχοθεραπεία, η οποία δεν είναι μία επιστημονική μέθος με τα κριτήρια της επιστήμης και σε ένα Q&A μου είχε τεθεί το ερώτημα αυτό, δεν θυμάμαι σε ποιο και είχα τοποθετηθεί, αλλά είναι μια επιστήμη με την βαθύτερη έννοια του όρου, της θετικής, αλλά το ότι βοηθά έναν άνθρωπο στην πραγματικότητα να κατανοήσει καταστάσεις και συναισθήματα

18:36 τα οποία είναι απαραίτητα για να μπορέσει να είναι ψυχικά ζωντανός. Και θα δώσω ένα παράδειγμα τι εννοώ με όλο αυτό. Για παράδειγμα, δούλευα με μια γυναίκα η οποία έρχονταν και μου έλεγε ότι εγώ ξέρω ότι έχω αποφευτική προσκόλληση, επί παράδειγμα, το οποίο ήταν μια γνώση την οποία είχε αποκτήσει είτε από προηγούμενες θεραπείες, είτε μέσα από τη μελέτη της φιλογραφίας και ενδεχομένως είχε δίκιο.

19:08 Ωστόσο, το παράδοξο εδώ πέρα ήταν ότι συνεχώς επαναλάμβανε επιλογές αποφευτικού τύπου. Η γνώση, δηλαδή, σε αυτή την περίπτωση δεν την προστάτευε από το να κάνει επιλογές οι οποίες ήταν ασφαλέστερες και σε αυτές τις περιπτώσεις και ακούγεται παράδοξο ενδεχομένως θα ακουστεί και οξύμορο δεν είναι ακριβώς γνώση αλλά είναι μια ψευδέστηση της γνώσης όταν κανείς γνωρίζει κάτι μόνο θεωρητικά.

19:38 Διότι αυτό μπορεί να αποτελέσει και μια άμυνα ότι έχω έναν έλεγχο πάνω σε αυτό, ξέρω τι έχω αλλά δεν μπορώ να βιώσω για παράδειγμα το τι σημαίνει να είμαι αποφευτικός την αφού πραγματικά φοβάμαι στη συναναστραφή με τον άλλον. Τι σημαίνει να φοβάμαι την εξάπλυση, τι σημαίνει να φοβάμαι να γίνει ο άλλος σημαντικός για εμένα.

19:58 Έτσι κανείς μπορεί να αρκείται στην γνώση που θα πάρει να βάλει μια κλινική ταμπέλα και γι' αυτό θεωρούνται οι κλινικές ταμπέλες δεν είναι ποτέ ιδιαίτερα βοηθητικές, ειδικά μέσα στην ψυχοθεραπεία. καλό είναι στη θεραπευτική εργασία μέσα να χρησιμοποιούνται έννοιες οι οποίες συγκατασκευάζονται από τον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο οι οποίες έχουν συμβολική και μεταφορική χρειά παρά κλινικές οντότες διότι πρωτίστως δεν λένε τίποτα, δευτερευόντως πολλές φορές χρησιμοποιούνται ως το αντίθετο της γνώσης και αυτό είναι αυτό που ονομάζω παράδοξο της γνώσης ότι κάποιοι, μάλλον αυτού του είδους η θεωρητική γνώση αποτελεί μια άμυνα στην ουσιαστική γνώση.

20:41 Και η ουσιαστική γνώση, στο παράδειγμα της θεραπευόμενης αυτής που σας ανέφερα, θα ήταν το βίωμα, το πραγματικό βίωμα, το οποίο φυσικά ήρθε αργότερα, του τι σημαίνει να φοβάμαι να σχεδιστώ με τον άλλον, τι είναι αυτό που πραγματικά αποφεύγω, και ο φόβος της εξάρτησης και ακόμα περισσότερο ο φόβος της συνεξάρτησης. Και φυσικά η απόκτηση της γνώσης δεν είναι πάντοτε εύκολη για την ακρίβεια, είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιλαμβάνεται κανείς πράγματα για τον εαυτό του, διότι πολλά από αυτά τα πράγματα είναι δυσάρεστα.

21:19 Και πολλά από αυτά τα πράγματα αποτελούν ναρκισιστικά πλήγματα στην εικόνα που έχει κανείς για τον εαυτό του. Γι' αυτό η αυτογνωσία δεν είναι πάντοτε ανακουφιστική, ούτε επίσης συνοτεύεται πάντοτε με ευεξία, τουλάχιστον στην αρχή. Μπορεί να μας φέρει αντιμέτωπους με την οργή μας, την επιθετικότητά μας, τη ζήλια μας, τον φθόνο, την εξάρτηση, την ευαλωτότητά μας, στα αναρκησιστικά μας ελλείμματα και όλα αυτά όμως είναι απαραίτητα υπό την προϋπόθεση ότι ένας θεραπευτής είναι πολύ προσεκτικός στο πώς σιγά σιγά θα τα εισάγει στον θεραπευόμενο.

21:59 Αλλά η αυτογνωσία είναι μια εξαιρετικά επώδυνη και συνάμα αναγκαία διαδικασία πάνω στην οποία μπορεί να στηριχτεί η ψυχική υγεία διότι αν κανείς δεν γνωρίζει τον εαυτό του, αν κανείς δεν γνωρίζει το πώς νιώθει, όχι θεωρητικά αλλά βιωματικά, αν κανείς δηλαδή δεν μπορεί να επεξεργαστεί την συναισθηματική του πραγματικότητα, αυτό που στην ψυχανάλυση ονομάζουμε λειτουργία α, τότε δεν μπορεί να είναι στην πραγματικότητα υγιής, διότι η υγεία ταυτίσεται με τη γνώση και η αυτογνωσία, είναι ο προθάλαμος μιας εξαιρετικά δημιουργικής ζωής και μόνο ο άνθρωπος ο οποίος μπορεί να γνωρίσει τον εαυτό του μπορεί να είναι στην πραγματικότητα δημιουργικός.

22:48 Και τώρα θα πάω ακριβώς σε αυτόν τον δεύτερο πυλώνα, στην δημιουργικότητα που θεωρώ είναι η δεύτερη συνιστόσα, για να πω αλλιώς, της ψυχικής υγείας. Και πολλές φορές όταν ακούμε την έννοια της δημιουργικότητας θεωρούμε ότι αναφερόμαστε στην τέχνη ή στη συγγραφή, αλλά η δημιουργικότητα είναι μια πολύ ευρύτερη έννοια. Έχει να κάνει με το πώς αγαπάμε, έχει να κάνει με το πώς δουλεύουμε, έχει να κάνει με το πώς σχετιζόμαστε, πώς μεγαλώνουμε ένα παιδί, πώς αντιμετωπίζουμε μια δυσκολία.

23:22 Όμως, αν το θέσω σε μια φράση και θα το αποσυμβολοποιήσω αυτό, η δημιουργικότητα έχει να κάνει με την ικανότητα ενός ανθρώπου να μπορεί να παίζει. Και εδώ αναφέρομαι στην συνεισφορά ενός άλλου πολύ σημαντικού ψυχαναλυτή του, του Ντόναλτ Ούινικοτ, ο οποίος έλεγε ότι μόνο μέσα από το παιχνίδι ένα παιδί ή και ένας ενήλικας μπορεί να είναι δημιουργικός και μόνο τότε ανακαλύπτει τον αληθινό του εαυτό.

23:50 Και δεν αναφέρομαι στο παιχνίδι μόνο με την έννοια του παιδικού παιχνιδιού, αλλά περισσότερο με την ευρία του έννοια. Την δυνατότητα να είναι κανείς ελεύθερος, την δυνατότητα να είναι κανείς αυθόρμητος, την δυνατότητα να μπορεί κανείς να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο ο αληθινός του εαυτός και σε αυτές τις καταστάσεις μπορεί κανείς να νιώσει επίσης ψυχικά ζωντανός.

24:16 δημιουργικότητα έχει να κάνει με την δυνατότητα ενός ανθρώπου να δώσει μορφή σε κάτι το οποίο προέρχεται από τον ίδιο και πολλές φορές συγχέουμε την δημιουργικότητα με την παραγωγικότητα και εδώ θα ήθελα να κάνω μία υποσημείωση διότι αυτές οι έννοιες όχι μόνο δεν είναι ταυτόσιμες αλλά πολλές φορές μπορεί να είναι και αντίθετες και μπορεί και να συνάδουν φυσικά Αλλά το να είναι κανείς δημιουργικός σημαίνει να μπορεί να είναι σε επαφή με τον αριθμό του εαυτό στο εδώ και τώρα, να μπορεί να είναι ελεύθερος, να μπορεί να παίξει, να μπορεί να βγάλει κάτι μέσα από τον εαυτό του στον έξω κόσμο.

24:59 Η δημιουργικότητα αφορά μια κατάσταση ύπαρξης η οποία είναι κάπου μεταξύ της εσωτερικής και της εξωτερικής πραγματικότητας. Μία έννοια που εμείς στην ψυχανάληση την ονομάζουμε μεταβατικός χώρος στην πραγματικότητα, αλλά η δημιουργικότητα έχει να κάνει περισσότερο από όλο με τον αληθινό εαυτό. Μπορεί ένας άνθρωπος να είναι εξαιρετικά δημιουργικός χωρίς να είναι ένας τρομερά παραγωγικός άνθρωπος.

25:24 Υποσήλωση, δημιουργικότητα, μπορεί να αφορά το μεγάλο μάνας, παιδιό, ή μπορεί να αφορά τον τρόπο, το οποίο σχετίζεται με τους ανθρώπους γύρω του, και μπορεί να είναι αρκεί, το παιδί, να είναι παραγωγικός, αλλά να αυτή η τάση, μάλλον, να είναι παραγωγικός, να προέρχεται από έναν εσωτερικό καταναγκασμό, ο οποίος έχει να κάνει με το πράττυν, και το πράττυν, ο σινώνυμος, της αξίας αυτού του ανθρώπου, ανθρώπου, αλλά να μην είναι, για παράδειγμα, δημιουργικότητα.

25:53 Υπορρέναι, στ' αυτον, να δουλεύει πάρα πολλές ώρες και να δουλεύει συνεχώς και να δημιουργεί, ενδεχομένως, και πολύ σημαντικά επιτεύγματα, αλλά αυτά να έρχονται από έναν εσωτερικό καταναγκασμό, από εσωτερικά, εναρκησιστικά ελίμματα, και όχι μέσα από την δημιουργικότητά του. Γι' αυτό αυτές οι δύο έννοιες είναι σημαντικό να μη συγχαίονται, συγχέονται οι έννοιες της δημιουργικότητας και της παραγωγικότητας.

26:18 Σαφώς υπάρχουν εξαιρετικά δημιουργικοί άνθρωποι οι οποίοι είναι και παραγωγικοί. Αλλά δεν σημαίνει το να είναι κανείς δημιουργικός, πρέπει απαραίτητα να είναι και παραγωγικός. Ούτε βέβαια όπως είπα το ότι κανείς είναι παραγωγικός δεν συνεπάγεται ότι είναι δημιουργικός. Η δημιουργικότητα σχετίζεται και με άλλες δύο καταστάσεις της ύπαρξης για τις οποίες έχω μιλήσει σε προηγούμενα επεισόδια, οι οποίες είναι ο σκοπός και το νόημα της ζωής.

26:48 Και έχω αναφερθεί ειδικά στο νόημα της ζωής ως μία ενστικτόδη ορμή, αναγκαία για να μπορέσει κανείς να ζήσει καλά. Και ο σκοπός έχει να κάνει με το πού να κατευθύνει κανείς την ενέργειά του. Είναι κάτι το οποίο κανείς καλείται να ανακαλύψει. Είναι επίσης ένα σημαντικό πρόβλημα, μια πολύ σημαντική δυσκολία ενός ανθρώπου να βρει τον σκοπό, διότι ο σκοπός είναι κάτι που κανείς ανακαλύπτει, κάτι που κανείς εφεύρει, κάτι το οποίο κανείς πρέπει να κάνει μια βαθιά και ουσιαστική ενδοσκόπηση για να μπορέσει να το ατελευθεί.

27:28 Δεν είναι κάτι το οποίο απλώς μπορεί να βρει. Και αυτό είναι επίσης μια επόδυνη διαδικασία. και φυσικά το νόημα, το οποίο δεν έχει να κάνει μόνο με το πού να κατευθυνεί κανείς την ενέργεια ή τον χρόνο του, αλλά το γιατί αξίζει στην πραγματικότητα να κατευθύνει κανείς την ενέργεια και τον χρόνο του κάπου συγκεκριμένα. Είναι τι γεμίζει τον ψυχισμό ενός ανθρώπου, το νόημα έχει να κάνει με το τι στην πραγματικότητα κάνει έναν άνθρωπο να σηκώνεται από το κρεβάτι του και να ζει δημιουργικά.

28:03 Τα δημιουργικότητα, ο σκοπός και το νόημα είναι μεταξύ τους αλληλένδετα και όταν αποσιάζει κάτι από αυτά, τότε εκεί είναι που υπάρχουν στην πραγματικότητα διάφορα προβλήματα. Όμως, όταν κανείς μπορεί να έχει βρει ένα νόημα στη ζωή του, έναν σκοπό στην ζωή του, αυτό τον βοηθάει, πάλι θα αναφερθώ σε μία εκφρασή του Νίτσε, να αντέξει δυσκολίες.

28:28 έλεγε ο Νίτσο ότι αυτός ο οποίος έχει ένα γιατί μπορεί να αντέξει το κάθε πώς και αυτό που νομίζω, γιατί αυτό είναι πάλι δική μου ερμηνεία, όπως και σε όλα τα πράγματα, δεν ξέρουμε ποτέ τι εννοούσε κάποιος που έγραψε κάτι, στην πραγματικότητα κάνουμε ερμηνείες πάνω σε αυτό, είναι ότι όταν κανείς έχει μια εσωτερική κατεύθυνση στην ζωή του, ξέρει πώς θέλει να ζήσει την ζωή του, το οποίο είναι απαραίτητος πυλώνας ψυχικής υγείας, τότε μπορεί να αντέξει και τις δυσκολίες και μπορεί να βρει και τρόπους ακόμα και αν αυτό δεν είναι εύκολο ή αν αυτό έχει πολλές δυσκολίες για να κάνει αυτό το οποίο επιθυμεί να κάνει.

29:07 Η δημιουργικότητα λοιπόν είναι ένας πολύ σημαντικός πυλώνας και θα αναφερθώ και στον τρίτο πυλώνα ο οποίος αφορά την σχέση ενός ανθρώπου με το σώμα του η οποία πολλές φορές είτε παραγωνίζεται είτε υποτιμάται και θα ήθελα να πω κάτι το οποίο θα ακουστεί αφοριστικό, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι αφοριστικό, ότι όταν υπάρχουν δυσκολίες σωματικές, όταν για παράδειγμα υπάρχει μία αρρώστια, όταν το σώμα ταλαιπωρείται, όταν το σώμα έχει δεχθεί ακροτηριασμό, όταν εν πάση περιπτώσει το σώμα υποφέρει, είναι πάρα πολύ δύσκολο κανείς να νιώθει ψυχικά ζωντανός, και είναι ακόμα πιο δύσκολο να αισθάνεται και ψυχικά υγιής.

29:58 Σήμερα επικαθεί, και όχι μόνο σήμερα, αλλά αυτό πάει πίσω πολλούς αιώνες και στον δυτικό πολιτισμό είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη ο σοδεισμός μεταξύ του σώματος και του νου, του σώματος και της ψυχής, όπως και να το πούμε, είναι το ίδιο αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για μία ενιαία οντότητα και εδώ θα αναφερθώ συγκεκριμένα στον Φρόιν ο οποίος έβλεπε το σώμα ως το πρώτο είδος σε αυτού.

30:27 Μιλούσε για το σωματικό εγώ, το σώμα δηλαδή του βρέφους, το οποίο αποτελεί το πρώτο στοιχείο στην πραγματικότητα της ταυτότητάς του. Και γι' αυτό λοιπόν, όταν κάτι δημιουργείται στο ψυχισμό μας, συνήθως πρώτα το βλέπουμε στο σώμα μας. Έχουμε άγχος, μας πονάει το στομάχι ή μας πονάει το κεφάλι. Τα περισσότερα πράγματα εκδηλώνονται πρώτα στο σώμα, διότι το σώμα είναι ο φορέας του ψυχισμού και είναι μέρος του εαυτού και αποτελούσε το πρώτο κομμάτι από τη γέννηση και μετά του εαυτού ενός ανθρώπου.

31:02 Και όταν αναφέρομαι στην σωματική υγεία, δεν αναφέρομαι φυσικά μόνο στην φροντίδα του σώματος η οποία είναι ναρκισιστική, δηλαδή στο πώς να δείχνει κανείς το πώς είναι η σωματοδομή ενός ανθρώπου και δεν υπενήσω μου ότι κάποιος δεν πρέπει να φροντίζει το σώμα του, δεν εννοώ αυτό, αλλά αναφέρομαι στην δυνατότητα του να μπορεί κανείς να φουγκράζεται το σώμα του.

31:32 Και για πολλούς ανθρώπους το σώμα τους αποτελεί ξένο πεδίο. Είτε γιατί κανείς ζει μηχανιστικά τελείως, ζει σε μια κατάσταση η οποία είναι νεκροζώντανη, δεν μπορεί να αντιληφθεί τα συναισθήματά του και τα συναισθήματά μας δεν τα αντιλαμβανόμαστε μόνο μέσω του σκέπτεστε, δηλαδή νιώθω αυτό μέσα από εργασίες νοητικές, αλλά πολλές φορές τα συναισθήματά μας τα αντιλαμβανόμαστε και μέσα από το σώμα, μέσα από τα μηνύματα τα οποία στέλνει το σώμα.

32:05 Το πώς, για παράδειγμα, νιώθει ένας άνθρωπος, αντανακλάται και στο σώμα του και πολλές φορές μπορεί κανείς εύκολα να το καταλάβει. αλλά την χάνει πολλοί άνθρωποι να έχουν αποξενωθεί από το σώμα τους, να έχουν τελείως αποκοπεί από το σώμα τους και να μην το αντιμετωπίζουν ως μέρος του εαυτού τους. Γι' αυτό δεν πιστεύω ότι σε αυτές τις περιπτώσεις είναι βοηθητική μια καθαρά υγειονομική προσέγγιση, δηλαδή το να γυμνάζεται κανείς, το να κοιμάται κανείς καλά, το να τρώει τόσα γραμμάρια ή δεν θα τράγουν τόσα γραμμάρια, Πρωτερειώνω όλα αυτά είναι πολύ σημαντικά και μπορούν να μιλήσουν αρμόδιοι άνθρωποι, αλλά περισσότερο όταν αναφέρουμε στη σωματική υγεία, αναφέρουμε στη δυνατότητα να φουγκράζεται κανείς το σώμα του, να μπορεί να αναγνωρίσει τα σωματικά του όρια, να μπορεί να αντιμετωπίζει το σώμα του όχι σαν μία μηχανή η οποία παράγει αδιάκοπα και πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν το σώμα του σαν μία μηχανή η οποία πρέπει να παράγει αδιάκοπα, δεν αναγνωρίζουν τα όρια τους.

33:11 Και ένα πολύ αρχιετυπικό παράδειγμα φοράει τον δέδαλο και τον Ήκαρο, που ο Ήκαρος δεν αναγνώρισε τα όρια του με αποτέλεσμα των θάνατών, να λιώσουν τα κέρυνα φτερά και να πέσει στην θάλασσα, με αποτέλεσμα να πεθάνει. Και στον ίδιο βαθμό ένας άνθρωπος, ο οποίος δεν αναγνωρίζει τα σωματικά του όρια, δεν σέβεται το σώμα του και δεν αντιλαμβάνεται την τροτότητα του σώματος του, είναι ένας άνθρωπος ο οποίος αργά ή γρήγορα θα υποφέρει.

33:44 Και γι' αυτόν τον λόγο πιστεύω ότι η φροντίδα του σώματος είναι μια στάση απέναντι στη ζωή και ένας πολύ σημαντικός πυλώνας της ψυχικής υγείας. Το σώμα είναι πεδίο σχέσεις, δεν είναι ένα πεδίο ναρκησιστικό, το οποίο πρέπει συνεχώς μηχανιστικά, όπως όλα τα πράγματα, να βελτιώνεται, αλλά είναι κάτι το οποίο μας βοηθάει να βιώσουμε τη ζωή.

34:05 Τη ζωή την βιώνουμε μέσα από το σώμα μας και ο νους και το σώμα, η ψυχή και το σώμα είναι μεταξύ τους αλληλένθετα, το ένα εκφράζει το άλλο και γι' αυτό χρειάζεται κανείς να είναι πολύ προσεκτικός, όχι με την έννοια την υποχονδριακή αλλά με την έννοια, όπως είπα, των ορίων στα μηνύματα τα οποία του δίνει το σώμα του και να μπορεί να ακούει το σώμα του.

34:32 Ο τέταρτος λοιπόν πυλώνας φεύγοντας από το σώμα είναι οι σχέσεις, η ικανότητα του να μπορεί κανείς να σχετίζεται με τους άλλους, πολύ σημαντικός πυλώνας της ψυχικής υγείας και επίσης ένας πυλώνας ο οποίος έχει κλονιστεί σημαντικά την εποχή μας, μια εποχή όπου είναι στην πραγματικότητα, και αυτό είναι ένα άλλο παράδοξο, είναι μια εποχή μοναξιάς και σήμερα αυτό το οποίο το βλέπουμε και εμείς οι θεραπευτές, το βλέπουμε και από έρευνες και από την κλινική εργασία, οι άνθρωποι αισθάνονται περισσότερο μόνοι από ποτέ.

35:14 Και αυτό αφορά και το πώς έχει μεταβληθεί φυσικά η κοινωνία, ότι παλαιότερα η κοινωνία ήταν πολύ διαφορετικά οργανωμένη, υπήρχε πιο παρχιακές πόλεις και όχι μόνο. Υπήρχε η έννοια της γειτονιάς, υπήρχαν οι επαφές μεταξύ των ανθρώπων. Τώρα η αστικοποίηση έχει κάνει τους ανθρώπους να είναι περισσότερο κλεισμένοι σε αυτούς τους.

35:39 Δηλαδή όλο αυτό έχει και μία φυσικά κοινωνική διάσταση, αλλά περισσότερο από όλα η δυσκολία, έχει να κάνει με τη δυσκολία μάλλον, για να πω πιο σωστά, στο σχετίζεστε. και αυτό ήταν από τους βασικούς λόγους που πολλοί άνθρωποι έρχονται και στην ψυχοθεραπεία γιατί έχουν σημαντικές δυσκολίες είτε αυτές είναι σωρωτικές σχέσεις κυρίως αυτό αφορά σωρωτικές σχέσεις αλλά και στις φιλικές σχέσεις και στις επαγγελματικές σχέσεις γιατί όλα αυτά ανήκουν στην σφαίρα του που τους σχετίζεστε και είμαστε άνθρωποι οι οποίοι ζουν μέσα στην κοινωνία ο Ριστοτέλης λέγει ότι ο άνθρωπος πέρα από το ότι είναι ζώο πολιτικό είναι ένας άνθρωπος ο οποίος ζει μέσα στην πόλη και μπορεί να πραγματοθεί μόνο μέσα στην πόλη κάτι το οποίο προσωπικά το πιστεύω ότι μέσα στην πόλη με την ευρύτερη έννοια του όρου ένας άνθρωπος μπορεί να αναπτυχθεί υπό την προϋπόθεση όμως ότι μπορεί να συνεπάρξει με τους άλλους ανθρώπους και το να μπορεί κανείς να σχετιστεί με τους άλλους ανθρώπους είναι μια ανάγκη η οποία είναι ψυχικά μη διαπραγματεύσιμη.

36:49 Ο εσωτερικός κόσμος ενός ανθρώπου χτίζεται από μια σχέση, με τη σχέση με τη μητέρα, αργότερα με τον πατέρα και τους σημαντικούς άλλους εν πάση περιπτώσει της ζωής αυτού του ανθρώπου. Η ικανότητα να σκεπτόμαστε χτίζεται μέσα από μια σχέση επίσης, την σχέση με την μητέρα. Αλλά οι σχέσεις έχουν κάποιες βασικές δυσκολίες και αυτές τις δυσκολίες τις δουλεύουμε μέσα στην ψυχοθεραπεία.

37:16 Οι τέσσερις αυτές βασικές δυσκολίες, φυσικά πολλοί περισσότερες, αλλά θέλουμε στις τέσσερις, είναι η εξάρτηση. Πολλοί άνθρωποι, για παράδειγμα, φοβούνται την εξάρτηση, φοβούνται την αβαλωτότητα την οποία φέρνει η εξάρτηση, διότι στον νότο των ανθρώπων η εξάρτηση έχει αποκτήσει αρνητική χρειά και κυρίως των ανθρώπων οι οποίοι φοβούνται αυτή την εξάρτηση.

37:41 Αλλά η εξάρτηση σε βαθμό φυσικά η οποία δεν οδηγεί στο να εγκαταλείψει κανείς τον εαυτό του και να χάσει τον εαυτό του μέσα από τη σχέση του άλλου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορεί κανείς να συνδεθεί με έναν άλλον άνθρωπο. Χρειαζόμαστε άλλους ανθρώπους στη ζωή μας. Δεν υπάρχει τίποτα παθολογικό και δεν υπάρχει τίποτα κακό σε αυτό.

37:59 Μία άλλη δυσκολία που έχει να κάνει με το σχετίζεστε είναι η οικειότητα Η οικειότητα έχει να κάνει με την επιθυμία ενός ανθρώπου να γνωρίσει τον άλλον και τους φόβους που φέρνει αυτή η επιθυμία που έχουν να κάνουν με το βλέπεις και το βλέπεις και το βλέπεστε όταν δηλαδή θα έρθεις κοντά μου και θα δεις ποιος είμαι μπορεί να φύγεις ή τι θα γίνει αν εγώ πραγματικά θα τον άλλον μετά ελαττώματάζω και στην εποχή μας η οικειότητα έχει κλονιστεί πάρα πολύ και γι' αυτόν τον λόγο πολλές σχέσεις είναι επιδερμικές και όχι βαθιές και ουσιαστικές, διότι υπάρχουν αντιστάσεις και φόβοι οι οποίοι έχουν να κάνουν με το να βλέπετε κανείς από κάποιον άλλον κάτι το οποίο δημιουργεί έντονα συναισθήματα ντροπής.

38:45 Η επιθετικότητα επίσης, αυτό βλέπουμε πάρα πολύ στην κλινική εργασία, είναι κάτι το οποίο δυσχεραίνει τις ανθρώπινες σχέσεις και η αλήθεια είναι ότι οι ανθρώπινες σχέσεις δεν μπορούν να είναι απαλλαγμένες από την επιθετικότητα, αλλά υπάρχουν σε ορισμένους τρόπους πολύ σημαντικές δυσκολίες. Μπορεί να είναι φόβοι ότι θα καταστρέψουν τον άλλο με την επιθετικότητά τους, μπορεί να είναι φόβοι ότι θα τους καταστρέψει ο άλλος, πράγματα τα οποία χρειάζονται κάποια δουλειά και στην ψυχοθεραπεία.

39:12 Και φυσικά, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα το οποίο βλέπουμε στις σχέσεις είναι η αμοιβαιότητα ή η ετερότητα, το οποίο είναι εξαιρετικά πολύπλοκο, διότι η ουσιαστική αγάπη, και δεν το λέω μόνο με την έννοια της ερωτικής αγάπης, αυτό που αφορά και τη φιλία, μπορεί να αφορά και άλλες σχέσεις, έχει να κάνει με την εταιρότητα, έχει να κάνει με την αμοιβαιότητα, έχει να κάνει με το να μπορώ να αναγνωρίζω κάτι το οποίο δεν είμαι εγώ, κάτι το οποίο είναι έξω από εμένα, το οποίο όμως το αγαπάω, χωρίς αυτό να με ικανοποιεί απαραίτητα ή χωρίς αυτό να είναι μια όψη του εαυτού μου.

39:57 Η εταιρότητα είναι πάρα πολύ σημαντική και δεν είναι εύκολο να κατακτηθεί. Γι' αυτόν τον λόγο, γι' αυτούς τους τέσσερις μάλλον λόγους θεωρώ ότι οι ανθρώπινες σχέσεις είναι πάρα πολύ δύσκολες και τώρα το λέω αυτό στο νου μου έρχεται και μια μελέτη του Χάρβαρντ η οποία αν δεν κάνω λάθος έχει ξεκινήσει το 1938, δηλαδή συνεχίζει πάνω από 8, νομίζω κοντεύει 9 δεκαετίες, 85 χρόνια αν δεν κάνω λάθος, που έδειξε, φυσικά είναι συσχετιστική η σχέση, δεν είναι αιτιολογική, αλλά έδειξε ότι η ποιότητα των σχέσεων είναι από τους πιο ισχυρούς παραγόντες ευημερίας και ψυχικής υγείας, το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό και συνάδει πάρα πολύ με πράγματα τα οποία βλέπουμε εμείς και στην θεραπευτική εργασία.

40:44 Όταν κανείς αισθάνεται μόνος του και δεν συγχέω εδώ τη μοναξιά με τη μοναχικότητα, μπορεί κανείς να είναι μόνος του και το να είναι κανείς μόνος του είναι ικανότητα στην πραγματικότητα. Να μπορεί κανείς να είναι μόνος του και να μπορεί να είναι με τον εαυτό του και μια ικανότητα η οποία είναι πάρα πολύ επίσης δύσκολη γι' αυτό αν παρατηρήσει κανείς, αν πάει έξω σε μια καφετέρια και δει μια διάδα και φύγει ο ένας ο κατευθείαν ο άλλος θα πιάσει το κινητό του για παράδειγμα.

41:15 Και αυτό συμβαίνει και στο σπίτι, σημαίνει και έξω και συμβαίνει παντού διότι είναι πάρα πολύ δύσκολο πλέον να μείνει κανείς μόνος με τον εαυτό του. Και αυτού του είδους η μοναχικότητα, και θα κάνω ένα επεισόδιο πάνω στην ικανότητα να μένει κανείς μόνος, είναι απαραίτητη για να μπορέσει να σχετιστεί κανείς. Αλλά δεν αναφέρομαι σε αυτού του είδους τη μοναχικότητα, αναφέρομαι κυρίως στη μοναξιά που έχει να κάνει με ένα αίσθημα και νομίζω ότι δεν υπάρχει κανείς εκεί έξω για εμένα, δεν μπορώ να συνδεθώ με κανέναν εκεί έξω.

41:45 Δεν μπορώ να βρω τίποτα κοινό, τίποτα μηβαίο. Δεν μπορώ να βρω τίποτα το οποίο να με συνδέσει με τον έναν ή με τον άλλον. Εκεί σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν άλλες δυσκολίες από πίσω και χρειάζεται να γίνει κάποια εργασία πάνω σε αυτό, διότι κανείς δεν μπορεί να υπάρξει μόνος του μέσα σε ένα κοινωνικό συνολό και το να μπορεί κανείς να έχει ουσιαστικές και επικοδομητικές σχέσεις είναι ένα από τα παρόμετρα της ψυχικής υγείας ενός ανθρώπου.

42:20 Πώς λοιπόν όλοι αυτοί οι πυλώνες φτάνοντας και στο κλείσιμο του επεισοδίου συνδέονται Και όπως είπα στην αρχή θεωρώ ότι αυτοί οι τέσσερις πυλώνες είναι μεταξύ τους αλληλένδετοι Η αυτογνωσία, δηλαδή το να μπορεί κανείς όπως είπα να επεξεργάζεται και να αναγνωρίζει τη συναισθηματική του εμπειρία η δημιουργικότητα, να μπορεί κανείς να δίνει μια προσωπική μορφή στην ζωή του, η σωματική φροντίδα, η ικανότητα να φουγκράεστε το σώμα του και να μην το αντιμετωπίζει μόνο σαν μηχανή και ικανοποιητικές σχέσεις, να μπορεί να συνδέεται χωρίς να χάνει τον εαυτό του.

43:02 Είναι οι τέσσερις παράμετροι, οι τέσσερις βασικοί πυλώνες, οι οποίοι επιτρέπουν σε έναν άνθρωπο να ζει ψυχικά και το να ζει κανείς ψυχικά, να είναι δηλαδή ψυχικά υγιείς, δεν σημαίνει, όπως είπα στην αρχή του επεισοδίου, να είναι διαρκώς ευτυχισμένος, δεν σημαίνει να έχει λύσει όλες του τις συγκρούσεις, ούτε όμως και να έχει αποκτήσει μια πλήρη και οριστική γνώση του εαυτού του, ούτε σημαίνει να έχει βρει και τον αλευθινό του εαυτού.

43:31 Όλοι μας, μέχρι να πεθάνουμε, από τη γέννηση μέχρι το θάνατό μας, παλεύουμε μεταξύ γνώσης και άγνοιας, εξάρτησης και ανεξαρτησίας, αγάπης και μίσους μεταξύ του αληθινού και του ψευδούς μας σε αυτού. Είναι μια αέναη πάλι η οποία συνεχίζεται. Και όλες αυτές οι συγκρούσεις είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και δεν σημαίνει ότι κανείς δεν έχει ψυχική υγεία όταν βιώνει αυτές τις συγκρούσεις.

43:57 Αλλά όσο περισσότερο κανείς μπορεί να γνωρίσει τον εαυτό του, όσο περισσότερο δημιουργικός μπορεί να είναι και δεν το λέω ποσοτικά αλλά το λέω πραγματικά ποιοτικά όσο περισσότερο είναι σε επαφή με το σώμα του και μπορεί να δημιουργεί ικανοποιητικές σχέσεις τόσο περισσότερο μπορεί και γίνεται αυτό που περιέγραψα στην αρχητέκτονα στην πραγματικότητα της ζωής του αρχιτέκτονας της μοίρας του και ίσως τελικά η ψυχική υγεία να μην είναι μόνο η απουσία του πόνου της σύγκρουσης, της αβεβαιότητας, αλλά πιστεύω ότι είναι η δυνατότητα να μπορεί κανείς να παραμένει ζωντανός μέσα σε όλα αυτά, να μπορεί κανείς να σκέπτεται, να δημιουργεί, να φροντίζει το σώμα που τον συγκροτεί και τον κρατά, χωρίς να χρειάζεται να καταργεί τον άλλον, αλλά και χωρίς να χρειάζεται να εξαφανίσει τον εαυτό του.

44:56 Και πιστεύω ότι αυτού του είδους η αντίληψη της ψυχικής υγείας βοηθάει και ανθρώπους οι οποίοι υποφέρουν και οι οποίοι υποφέρουν ως μέρος της ζωής και όχι ως μέρος κάποιας παθολογίας ή ψυχοπαθολογίας και οι οποίοι δεν βρίσκονται σε μια κατάσταση ευεξίας. Τέσσερις αυτοί οι πυλώνες της ψυχικής υγείας δεν είναι κάτι το οποίο και το λέω αυτό φτάνοντας πραγματικά στο τέλος αλλά είναι πολύ σημαντικό δεν είναι κάτι το οποίο κατακτά κανείς μία φορά όπως τίποτα δεν κατακτά κανείς μία φορά Η ηθάκη ενός ανθρώπου είναι ένα πλαίσιο η μεταφορική και συμβολική ηθάκη δηλαδή που το θεωρώ σύμφωτο με την εναρμόνιση ενός ανθρώπου με την ψυχική του πραγματικότητα ότι είναι κάτι το οποίο το επαναδιαπραγματεύεται κανείς συνεχώς.

45:50 Δεν είναι κάτι το οποίο το κατακτά μία φορά. Φυσικά είναι πολύ σημαντικό να μπουν τα θεμέλια, και αμμούγερα θεμέλια. Υπάρχει μια πολύ ισχυρή βάση και αυτό κάνουμε στη ψυχοθεραπεία. Αλλά όλα αυτά είναι πράγματα τα οποία τα διαπραγματεύεται κανείς συνεχώς με τον εαυτό του. Είναι συνεχές ταξίδι. Είναι μια συνεχής επαναδιαπραγμάτευση η οποία όμως είναι τόσο ουσιαστική όσο και ζωντανή και κάνει έναν άνθρωπο να είναι στην πραγματικότητα ψυχικά ζωντανός.

46:20 Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο από όλα, να μπορεί κανείς να νιώθει και να είναι ζωντανός. Σας ευχαριστώ.