Ζήλια: όταν η αγάπη συναντά τον φόβο της απώλειας

Αυτόματη μεταγραφή — ενδέχεται να περιέχει λάθη.

00:00 Χαίρετε. Το σημερινό επεισόδιο αφορά την ζήλια. Η ζήλια είναι ένα πανανθρώπινο, ένα οικουμενικό και ένα καθολικό ψυχικό φαινόμενο το οποίο βιώνουμε όλοι οι άνθρωποι. Ακούγοντάς το αυτό μπορεί κανείς να διαφωνήσει και να πει «Μα ένα λεπτό εγώ δεν νιώθω ζήλια». Είναι κάτι το οποίο τόσο προσωπικά όσο και από συζητήσεις με συναδέλφους το έχουμε ακούσει πολλές φορές και στο θεραπευτικό δωμάτιο.

00:24 Ωστόσο, η κλινική μας πρακτική μας έχει δείξει ότι η ζήλια είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του ανθρώπινου ψυχισμού, το οποίο απαντάται σε όλους τους ανθρώπους και όταν κανείς λέει ότι δεν ζηλεύει, στην πραγματικότητα είτε αρνείται, είτε ασυνείδητα αποθεί το συνέστημα αυτό της ζήλιας, ακόμα και αν συνηθίστα πιστεύει ότι δεν ζηλεύει.

00:45 Ζήλια δεν είναι μία παθολογική κατάσταση, είναι μία φυσιολογική κατάσταση του ανθρώπινου ψυχισμού πηγάζει από την αγάπη. Ωστόσο, όπως όλα τα ψυχικά φαινόμενα, μπορεί να είναι και προβληματικοί και θα μιλήσω για αυτές τις προβληματικές όψεις της ζήλειας. Θα ξεκινήσω λέγοντας ορισμένα πράγματα για τη φύση της ζήλειας. Θα πω κάποια πράγματα για το πώς γεννιέται η ζήλεια και θα επιστρέψω στην πρωταρχική σχέση, καθώς είναι πολύ βοηθητικό να κατανοηθούν ορισμένα πράγματα από την αναπτυξιακή πλευρά για να κατανοήσουμε το πώς η ζήλεια εκδηλώνεται αργότερα στην ενήλικη ζωή.

01:24 Εν συνεχεία θα μιλήσω για τη διάκριση μεταξύ της φυσιολογικής και παθολογικής ζήλειας, πώς ορίστη φυσιολογική ζήλεια, πώς ορίζουμε την παθολογική ζήλεια και θα περιγράψω και ένα φαινόμενο προβληματικής ζήλειας, το οποίο ονομάζουμε αναδρομική ζήλεια. όταν κανείς λοιπόν συλλεύει το παρελθόν του συντρόφου του, κάτι το οποίο μπορεί να φέρει έντονο άγχος.

01:45 Θα διαχωρίσω τη ζήλεια από ένα συγγενές αλλά πολύ διαφορετικό συνέστημα των φθόνων και θα προσπαθήσω να υποστηρίξω όλα αυτά για να γίνουν όσο το δυνατόν πιο εύληπτα και κατανοητά γίνεται με παραδείγματα τόσο μέσα από την λογοτεχνία, κυρίως μέσα από το Σέξπιρ και τον Οθέλο όσο και μέσα από την αρχαία ελληνική γραμματεία ούτως ώστε να μπορέσουν να γίνουν όπως είπα περισσότερο κατανοητά όλα αυτά.

02:12 Ποια λοιπόν είναι η φύση της ζήλιας γιατί είναι πάρα πολύ σημαντικό ξεκινώντας να αναφερθούμε στην φύση της ζήλιας και το πρώτο πράγμα το οποίο θα ήθελα να πω και το οποίο θεωρώ σημαντικό να γίνει κατανοητό είναι ότι η ζήλια πηγάζει από την αγάπη και δεν είναι πάντοτε παθολογική. Ο λόγος για τον οποίο ζηλεύουμε είναι πάρα πολύ απλός.

02:33 Ζηλεύουμε διότι αγαπάμε. Η ζήλεια όμως, όπως είπα και στην αρχή, είναι ένα αναπτυξιακό επίτευμα και πάει πίσω στην πρωταρχική σχέση. Η διαπραγμάτευση της επιθυμίας μας, των αναγκών μας μέσα στη σχέση αυτή, το πόσο ασφαλής ήταν αυτή η σχέση του αν υπήρχε ένα περιβάλλον το οποίο ονομάζουμε διευκολυντικό, θα καθορίσουν τόσο την ένταση της ζήλειας όσο και το εάν η ζήλεια είναι παθολογική.

03:00 Περισσότερο από όλα θα καθορίσουν την ψυχική χωρητικότητα ενός ανθρώπου, την ανοχή του στην ματέωση, πράγματα τα οποία επηρεάζουν πάρα πολύ την ικανότητά του να μπορεί να δέχεται και να μεταβολίζει την ζήλεια. Η ζήλεια δεν σημαίνει φθόνος και θα κάνω αυτόν τον διαχωρισμό αργότερα, διότι βασίζεται στην τριαντική σχέση, προϋποθέτει δηλαδή την ύπαρξη τριών ανθρώπων.

03:22 Του ευτού, του ανθρώπου δηλαδή που αισθάνεται την ζήλια, του αντικειμένου της αγάπης και του αντίζηλου. Πάντοτε λοιπόν στη ζήλια υπάρχει αυτό το τρίγωνο μεταξύ αυτών των τριών και θα εξηγήσω αργότερα πότε αυτό μπορεί να γίνει προβληματικό και πότε μπορεί να είναι φυσιολογικό. Αν λοιπόν ορίσουμε την ζήλια, ένας μάλλον αρκετά αντιπροσωπευτικός ορισμός πιστεύω ότι είναι ο εξής, ότι η ζήλια είναι η έντονη, η αγωνιώδης ανασφάλεια ενός ανθρώπου απέναντι σε μία απειλή η οποία είναι είτε φαντασιοσιακή, είναι δηλαδή στην φαντασία του, είτε είναι πραγματική.

04:05 Η ζήλια έχει δύο παρανομαστές στην πραγματικότητα. Ο ένας είναι ο φόβος ότι μπορεί εγώ να χάσω τον άλλον τον οποίο αγαπώ και ο οποίος είναι σημαντικός για εμένα, αλλά το δεύτερο χαρακτηριστικό της ζήλιας είναι ότι μπορεί κάποιος άλλος, είναι ο φόβος δηλαδή, ότι μπορεί κάποιος άλλος να επιθυμήσει κάτι το οποίο είναι έξω από εμένα.

04:26 Συνεπώς υπάρχουν δύο απειλές. Απειλείται η ίδια η σχέση, θα χάσω τον άλλον και απειλείται όμως και ο ίδιος εαυτός. γιατί αναπόφευτα η ζήλια κενά συναισθήματα κατοτερότητας, συναισθήματα ταπείνωσης, συναισθήματα ανεσφάλειας και αυτό είναι εξαιρετικά οδυνηρό, διότι εγγύζει την αίσθηση αξίας ενός ανθρώπου. Φυσικά, όσο περισσότερο συγκροτημένος είναι κανείς, τόσο περισσότερο χώρο μπορεί να δώσει τα συναισθήματα αυτά και τόσο λιγότερο απειλούν την ψυχική του ακαιρεότητα.

04:57 Ένας άνθρωπος όμως ο οποίος είναι εξαιρετικά ευάλωτος είναι αρκετά ευάλωτος, δεν έχει την ίδια ανθεκτικότητα απέναντι στο συνέστημα της ζήλιας. Γι' αυτόν τον λόγο σε αυτές τις περιπτώσεις πολλές φορές οι άνθρωποι οδηγούνται ακόμα και σε ακραίες καταστάσεις όπως επί παραδείγματοι στο φαινόμενο των γυναικοκτονιών για το οποίο έχω κάνει ένα επεισόδιο.

05:21 Η ζήλια είναι μια αναπτυξιακή κατάκτηση διότι προϋποθέτει ότι κάποιος έχει αναγνωρίσει ότι ο άλλος, ο τρίτος όπως τον ονομάζουμε εμείς στην ψυχανάλυση, είναι ένα ξεχωριστό πρόσωπο με τη δική του επιθυμία, η οποία δεν μπορεί να ελέγξει στην φυσιολογική της φυσικά κατάσταση. Και με αυτήν την έννοια η ζήλια, για να το πω λίγο αντιπροσωπευτικότερα και ακριβέστερα, η ικανότητα να ζηλεύει κανείς προϋποθέτει αυτή την ψυχική κατάκτηση, την οποία θα εξηγήσω σε λίγο, όπου κανείς έχει περάσει μέσα από αυτή και την οποία στην ψυχανάλυση ονομάζουμε η διποδιακή συνθήκη.

06:03 Πώς λοιπόν και πότε γεννιέται η ζήλια. Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε ορισμένα πράγματα γύρω από τη γέννηση της ζήλιας απαραίτητη προϋπόθεση είναι να πάμε πίσω στην σχέση μέσα στην οποία γεννιέται η ζήλια. Ξέρω ότι σε διάφορα επεισόδια έχω αναφερθεί στην ανάπτυξη του ανθρώπου, ωστόσο θα προσπαθήσω να είμαι ώστε να δω περισσότερο σύντομος ακόμα και αν χρειαστεί να επαναλάβω ορισμένα πράγματα που έχουν υποθεί για τους ανθρώπους οι οποίοι μπορεί να παρακολουθούν το επεισόδιο πρώτη φορά και δεν έχουν ακούσει προηγούμενα επεισόδια.

06:36 Θα πρέπει να εξετάσουμε την πρωταρχική σχέση ενός ανθρώπου με το πρόσωπο φροντίδας, το πρόσωπο δηλαδή το οποίο είναι υπεύθυνο για την ασφάλεια ενός και το μεγάλωμα του βρέχους και το οποίο ονομάζουμε μητέρα. Διότι μέσα σε αυτή την πρωταρχική σχέση γεννιούνται οι προϋποθέσεις για το πόσο έντονη θα είναι αυτή η ζήλια και για το αν αυτή η ζήλια θα είναι φυσιολογική ή παθολογική.

07:02 Για να μπορέσω να εξηγήσω ορισμένα πράγματα παρά την προϋπόθεση είναι να πω κάτι για τη μητρική λειτουργία η οποία στην πραγματικότητα φάζει τα θεμέλια, θωρακίζει δηλαδή τον ψυχισμό και η μητέρα, το πρόσωπο όπως είπα, το οποίο φροντίζει στη μεριμψυχαναλυτική του διάσταση το βρέφος, έχει δύο βασικά καθήκον. Το πρώτο καθήκον της μητέρας είναι να δημιουργήσει ένα περιβάλλον αυταπάτης.

07:27 Γνωρίζουμε σήμερα από παρατηρήσεις βρεφών και από την εργασία με παιδιά και βρέφη ότι το βρέφος έχει μία βασική ανάγκη να ελέγχει τη μητέρα και το περιβάλλον το οποίο φυσικά την προσωπεύει η μητέρα. Όπως μας έλεγε ένας πολύ σημαντικός πθηχανάλοι της, βρετανός πθηχανάλοι της ο Ντόναλδ Ούίνικοντς Το βρέφος χρειάζεται να βρίσκεται σε ένα περιβάλλον που είναι προβλέψιμο και που είναι ασφαλές και ένα περιβάλλον αγάπης χαρακτηρίζεται από πολλές θετικές εμπειρίες Όσο μεγαλύτερη είναι η ασφάλεια όσο περισσότερο περισσότερο Τόσο περισσότερο επαναλαμβανόμενες είναι αυτές οι θετικές εμπειρίες, τόσο περισσότερο θωρακίζεται η αίσθηση ταυτότητάς του, τόσο περισσότερο συγκροτείται ο ψυχισμός του, τόσο περισσότερο απαρτιώνεται η αίσθηση του εαυτού του και αποκτά αυτοπεποίθηση.

08:20 Αυτό το περιβέρον αυταπάτης, το ονομάζουμε αυταπάτη, διότι βασίζεται σε μία ψευδέστηση ότι το βρέφος μπορεί να ελέγχει τα πάντα. Αυτό σημαίνει ότι η μητέρα προσπαθεί να ικανοποιεί όλες τις ανάγκες του βρέφους και η αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο γίνεται στην πραγματικότητα ένας χώρος ο οποίος είναι προβλέψιμος και ένας χώρος ο οποίος παρέχει στο βρέφος όλα αυτά τα οποία ή τα περισσότερα από αυτά τα οποία το ίδιο έχει ανάγκη.

08:46 ανάγκη. Το βρέφος ασυνήθως πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει το περιβάλλον του, το οποίο είναι και στην πραγματικότητα μια πρώτη αίσθηση δημιουργικότητας. Αν εγώ για παράδειγμα κλαίω και πεινάω και η μητέρα μου μου φέρνει το γάλα τότε νιώθω ότι κάτι δημιούργησα εγώ. Αυτό είναι μια ψευδέστηση την οποία έχει το βρέφος και η οποία είναι αναγκαία για να μπορεί να χτιστεί ο πρώτος του ναρκισισμός.

09:09 και ο ναρκισισμός, όπως έχω πει και σε διάφορα επεισόδια τα οποία έχω κάνει πάνω στον ναρκισμό, δεν είναι μόνο ο παθολογικός όπως και η ζήλη, υπάρχει και ο υγιής ναρκισισμός ο οποίος μεταφράζεται στην αυτοπεποίθηση και ο οποίος χτίζεται μέσα σε αυτό το πρώτο περιβάλλον της αυταπάτης. Όταν λοιπόν έρθει το πλήρωμα του χρόνου και όταν η μητέρα μάλλον αισθάνεται ότι το βρέφος είναι έτοιμο τότε προβαίνει στο δεύτερο καθήκον της, τη δεύτερη σημαντική της λειτουργία, η οποία είναι η απόσυρση αυτού του περιβάλλονου αυταπάτης, η οποία είναι εξίσου σημαντική μαζί με την παροχή αυτού του περιβάλλοντος αυταπάτης, διότι αν η μητέρα δεν καταφέρει να αποσύρει την φροντίδα της, αν δεν καταφέρει εντός αγωγικών να αποτύχει, τότε το βρέφος θα βυθιστεί σε έναν πρωτογενή ναρκησισμό, διότι η αποσύρση της αυταπάτης έχει να κάνει με την αποναρκησικοποίηση του βρέχους και όταν βγει έξω στην κοινωνία και δει ότι δεν μπορούν να ικανοποιούνται όλες του οι επιθυμίες ότι η κοινωνία έχει όρια, ότι υπάρχει ο νόμος, ότι υπάρχουν κανόνες

10:18 τότε θα δυστυχήσει πάρα πολύ. Γι' αυτό το λόγο τα όρια, οι κανόνες και κάποιοι περιορισμοί είναι πάρα πολύ σημαντικοί και επίσης μεταφράζονται αν δεν έρχονται βία και πρόωρα και ως ενδείξη αγάπης από το ίδιο το παιδί, διότι αισθάνεται προστατευμένο. Όταν λοιπόν η μητέρα αποσύρει σταδιακά αυτή την αυταπάτη, αυτό δίνει χώρο για την αναγνώριση του τρίτου.

10:44 Και ο τρίτος, σύμφωνα πάντοτε με την ψυχαναλυτική θεωρία, είναι ο πατέρας. Και όταν αναφέρομαι στον πατέρα, όπως αναφέρθηκα και στην μητέρα, αναφέρομαι κυρίως στην πατρική λειτουργία. Και η πατρική λειτουργία έχει να κάνει με την ασφάλεια, αλλά κυρίως έχει να κάνει με τον διαχωρισμό της σχέσης, της διαδικής σχέσης μητέρας-βρέφους.

11:05 Ο πατέρας εισάγεται από την μητέρα μέσα στην πρωταρχική αυτή σχέση και εισάγεται πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύουμε πολλές φορές και από ό,τι πιστεύετε γενικότερα. Εισάγεται πολύ νωρίτερα από το στάδιο ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης, το οποίο ονομάζουμε ηδιπόδιο σύμπλεμα και εισάγεται κυρίως από τις πρώτες μέρες της ζωής. και εδώ δεν αναφέρομαι ουσιαστικά στην πραγματική εισαγωγή του πατέρα, αλλά αναφέρομαι στον πατέρα όπως αυτός είναι αποτυπωμένο στο νου της μητέρας.

11:37 Αν μία γυναίκα έχει καλή σχέση με τον πατέρα, αν μία μητέρα έχει μια καλή σχέση με τον πατέρα, αυτό αποτελεί έναν καλό προθάλαμο για το πώς θα εισαχθεί αυτός ο πατέρας μέσα στη σχέση αυτή. Και έτσι όταν και καθώς αναπτύσσεται το παιδί και υπό την προϋπόθεση ότι όλα είναι καλά μέσα στην σχέση αυτή, σιγά-σιγά η μητέρα εισάγει τον πραγματικό πατέρα.

12:04 Αυτό φέρνει συναισθήματα διαφορετικά και όχι πάντοτε ευχάριστα στο βρέφος και κορυφώνεται κατά το στάδιο ανάπτυξης, το οποίο ονομάζουμε ειδιπόδιο. Και για να πω δύο πράγματα για το ειδιπόδιο σύμπτωμα, το οποίο κατά βάση εξερευνάται η ζήλια και βιώνεται η ζήλια και το οποίο καθορίζει σε πολύ μεγάλο βαθμό την ένταση της ζήλιας μαζί φυσικά με τις προηγούμενες εμπειρίες που μόλις περιέγραψα.

12:31 Θα πω δύο πράγματα λοιπόν με έναν απλό τρόπο. Θα προσπαθήσω να μην είναι απλοϊκός γιατί το πρόβλημα με τον απλοϊκό τρόπο είναι ότι στερείται βάθος. Το ειδιπόδιο λοιπόν σύμπλεγμα είναι ένα στάδιο το οποίο το ονομάζουμε στάδιο ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης, εμφανίζεται στα τρία έτη και κατά το στάδιο αυτό το παιδί αρχίζει σιγά σιγά να συνειδητοποιεί ότι πέρα από την μητέρα υπάρχει και κάποιος άλλος άνθρωπος, ένας άνθρωπος ο οποίος βιώνεται ως αντίζηλος, ο οποίος είναι ο πατέρας και ο οποίος διεκδικεί την μητέρα και στον οποίο η μητέρα δείχνει ενδιαφέρον.

13:08 Αυτό φέρνει κάποιες δυσκολίες στο παιδί και το τρόπος, το πώς δηλαδή, θα λυθούν αυτές οι δυσκολίες καθορίζει και τον βαθμό και την ένταση δυσκολίας που θα νιώθει αργότερα στην ζωή του. Το παιδί επιθυμεί να διώξει, να καταστρέψει μέσα του έντονη οργή τον αντίζηλο, ο οποίος θέλει να του πάρει τη μητέρα, την άλλη όμως φοβάται, καθώς ο πατέρας είναι μεγαλύτερος, είναι ισχυρότερος και γι' αυτόν τον λόγο αποθεί αυτή του την επιθετικότητα και έτσι εισέρχεται σε μία περίοδο την οποία ονομάζουμε λανθάνωσα όπου αποθούνται οι σεξουαλικές και οι επιθετικές ενορμήσεις.

13:51 Εκεί πέρα λοιπόν αν υπάρχουν πολύ έντονες δυσκολίες κατά την συνθήκη την ειδηποδιακή η οποία έχει να κάνει με τη διαπραγμάτευση με τον τρίτο και το αντικείμενο αγάπης εκεί πέρα έχουμε εκφράσεις ζήλιας οι οποίες είναι παθολογικές. Σε μια υγιή αν θέλετε πύληση του ειδιποδίου συμπλέγματος το παιδί αποθεί την επιθετικότητά του, αποθεί την επιθυμία του και αισθάνοντας την μπορώ σαν ενήλικας αργότερα να βγω έξω στη ζωή και να επιλέξω ανακλητικά έναν σύντροφο ο οποίος μπορεί να έχει κάποια χαρακτηριστικά του προσώπου φροντίδας αλλά εγκαταλείπω την ανάγκη μου για να κατέχω το αντικείμενο της αγάπης.

14:32 Υπάρχουν όμως άνθρωποι που είναι η μητέρα. Υπάρχουν όμως άνθρωποι οι οποίοι έχουν σημαντικές δυσκολίες και οι οποίοι δεν περνάνε ακριβώς μέσα από το ειδιπόδιο με τον ίδιο τρόπο και εκεί πέρα είναι που έχουμε στην πραγματικότητα φαινόμενα παθολογικής και έντονης ζήλιας. Για να επιστρέψω λίγο στο πρώτο κομμάτι, ότι αν η μητέρα μπορεί να παρέχει αυτό το δυσκολητικό περιβάλλον κι αν αργότερα μπορεί να το αποσύρει προσεκτικά η ζώας αποκτά αποκτά μια ικανότητα ήταν συνήθεια πολύ σημαντική στον έλεγχο των παρορμησηών του και κυρίως μια ικανότητα πολύ σημαντική στον έλεγχο του συναισθήματος της ζήλιας, την οποία ονομάζουμε εντοχή στην ματέωση.

15:23 Ότι ξέρω ότι έχω λάβει αρκετές επαναλαμβανόμενες θετικές εμπειρίες και έτσι μπορώ να αντέξω και κάποιες αρνητικές. Ένας άνθρωπος λοιπόν που έχει λάβει αρκετές και επαναλαμβανόμενες θετικές εμπειρίες έχει μια πιο υψηλή εντοχή στην ματέωση, ενώ ένας άλλος, ο οποίος δεν έχει λάβει τόσο θετικές εμπειρίες, δεν μπορεί να ανταποκριθεί με τον ίδιο τρόπο στη ματέωση και νιώθει ότι η ματέωση αυτή τον απειλεί.

15:47 Η ανοχή στη ματέωση δέεται με την εσωτερική ασφάλεια, η οποία με τη σειρά της έχει να κάνει με τα όρια και τις καλές εμπειρίες, τις οποίες έχει δεχτεί κάποιος. Όσο περισσότερη και όσο μεγαλύτερη η εσωτερική ασφάλεια, τόσο μεγαλύτερη η αυτοπεποίθηση και τόσο περισσότερος ο χώρος μέσα στον ψυχισμό ενός ανθρώπου. Ουσιαστικά αυτό το οποίο διαπραγματεύεται η διπόδια συνθήκη είναι η ίδια επιθυμία.

16:14 Το τι κάνει κανείς με την επιθυμία του, το τι κάνει κανείς με την ματέωση και όχι μόνο η διπόδια συνθήκη αλλά τα πρώτα δύο, τρία, τέσσερα χρόνια της ζωής αυτό το οποίο διακυβεύεται είναι η αίσθηση ταυτότητας, η ανοχή στη ματέωση, η ικανότητα ελέγχου των παρορμήσεων και κυρίως η αίσθηση αυτοπεποίθησης που έχει κανείς. Όλα αυτά βοηθούν στο να μπορεί κανείς να υποδέχεται μέσα του τη ζήλια η οποία είναι ένα έντονο και δύσκολο συνέστημα χωρίς να καταραίει και χωρίς να αισθάνεται ότι χάνει τον εαυτό του.

16:50 Αφού λοιπόν περιέγραψα αυτά θα πω τώρα δύο πράγματα για τα δύο είδη ζήλιας. την ζήλια η οποία την ονομάζουμε φυσιολογική και την ζήλια την οποία ονομάζουμε παθολογική. Φυσιολογική ζήλια πηγάζει, όπως και η παθολογική βέβαια, από την αγάπη και έχει να κάνει με την αίσθηση ότι υπάρχει ένας αντίζηλος έξω ο οποίος διεκδικεί στην πραγματικότητα αυτό το οποίο αγαπάω εγώ, τον άνθρωπο τον οποίο αγαπάω εγώ.

17:20 Η ζήλια είναι μια κατάσταση τόσο φυσιολογική σε αυτή την περίπτωση, όπως είναι η θλίψη, όπως είναι τα συναισθήματα εχθρότητας και αφήνει μια ναρκισιστική πληγή σε έναν άνθρωπο. Και για να χαρακτηρίσουμε τη ζήλια φυσιολογική δεν επαρκεί μόνο η ένταση. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου μια φυσιολογική ζήλια, όπως σε μια μάλλον κατάσταση φυσιολογικής ζήλιας για να το πω ακριβέστερα, μπορεί να υπάρχει πάρα πολλή ένταση σε έναν άνθρωπο.

17:47 ωστόσο το τι θα κάνει με την ένταση αυτή το αν θα την εκδραματίσει ή όχι και τι εννοώ με το εκδραματίσει εννοώ αν θα την εκφορτήσει μέσω της συμπεριφοράς είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του εάν η ζήλια είναι φυσιολογική ή όχι ένας άνθρωπος ο οποίος είναι ψυχικά περισσότερο συγκροτημένος μπορεί να χωρέσει τη ζήλια μέσα του χωρίς να χρειαστεί να την εκφορτήσει περιφορικά είτε να αρχίσει να ψάχνει τηλέφωνα, είτε να αρχίσει να ελέγχει τον άλλον είτε ακόμα και σε πιο ακραίες περιπτώσεις να οδηγηθεί σε πράξεις εχθρότητας ή ακόμα και σε πράξεις βίας.

18:23 Αυτό το οποίο χαρακτηρίζει τη ψηλολογική ζήλια είναι η ικανότητα ενός ανθρώπου να μπορεί να σκεφτεί πάνω στην ζήλια αυτή, να μπορεί να την βιώσει, να μπορεί να αντέξει τα επιθετικά του συναισθήματα, να μπορεί να αντέξει την εχθρότητά του προς τον αντίζηλο που αναπόφευκτα η ζήλια αυτή γύρει και φυσικά να μπορεί να αντέξει και τα συναισθήματα της αυτοκριτικής τα οποία στρέφονται ενάντια στον εαυτό.

18:49 Διότι η ζήλεια δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από την επιθετική αντίδραση σε μία απώλεια ή στην απειλή μίας απώλειας. Και αυτό το οποίο είναι χαρακτηριστικό της ζήλειας είναι η ταπείνωση. Και η ταπείνωση είναι ένα συνέστημα εξαιρετικά πολύπλοκο και εξαιρετικά δύσκολο και προσωπικά πιστεύω ότι δύο είναι οι μεγαλύτερες δυνάμεις της ζωής.

19:11 Η αγάπη, η οποία μας πάει προς το καλό και στη δημιουργικότητα και η ταπείνωση, η οποία οδηγεί προς το μίσος και στην εχθρότητα. Και φυσικά η ταπείνωση, όπως κάθε άλλο ανθρώπινο συνέστημα, όπως και η ζήλια, υπάρχει σε ένα συνεχές. Αλλά το χαρακτηριστικό της ταπείνωσης αυτής είναι ότι είναι μια πληγή στην αυτοπεποίθηση ενός ανθρώπου.

19:34 αν αυτή η ταπείνωση βρει έναν ψυχισμό συγκροτημένο. Αν βρει έναν ψυχισμό όπου υπάρχει μέσα αυτοπεποίθηση και η αυτοπεποίθηση σημαίνει ότι νιώθω αξία, νιώθω ότι αγαπάω τον εαυτό μου επειδή κάποιος με αγάπησε παλαιότερα κι αυτός ο κάποιος είναι η μητέρα. Μπορεί η ταπείνωση πρόσκερα να κλονίσει ακόμα κι έναν ψυχισμό ο οποίος είναι συγκροτημένος και μπορεί κάποιος ο οποίος έχει πραγματικά αίσθηση εφτά επιτίμησης το πεποίθησή του. Ωστόσο θα καταφέρει να βρει τον δρόμο του γύρισμου αντιθέτως, αν η ταπείνωση αν αναπόφευτεί η ταπείνωση η οποία συνοδεύει το αίσθημα της ζήλειας και μια προδοσία όπως η απιστία, για την οποία έχω κάνει ένα εξχωριστό επεισόδιο σε περίπτωση που κάποιος θέλει να το ακούσει, αν λοιπόν αυτή βρει ένα ψυχισμό ευάλωτο τότε αυτός ο ψυχισμός καταρακώνεται, τότε ενεργοποιείται πολύ εντονή επιθετικότητα.

20:30 Και μπορεί να οδηγηθεί κανείς σε πράξεις οι οποίες είναι ακραίες, όπως είπα, από διάφορους ελέγχους και συμπεριφορικές εκδηλώσεις μέχρι και σε ακραία φαινόμενα, όπως είναι η γυναικοκτονία, για την οποία επίσης έχω κάνει πολλά χρόνια πριν ένα επεισόδιο. Η ταπείνωση δεν είναι ένα συνέστημα το οποίο βιώνεται πάντα συνειδητά.

20:51 Και λόγος για τον οποίο δεν βιώνεται συνειδητά, και αυτό το βλέπουμε εμείς στην ψυχοθεραπευτική εργασία, είναι ότι ενεργοποιείται πρώτη η επιθετικότητα. Όταν κανείς έρχεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο της απώλειας ή με μία προδοσία όπως είναι η απιστία, επειδή ακριβώς αυτό γεννάει στον ψυχισμό του θλίψη, συναισθήματα ταπείνωσης και κλονίζει την αυτοπεποίθησή του, ενεργοποιεί πρώτα την επιθετικότητα.

21:15 Γιατί είναι προτιμότερο κανείς να θωρακιστεί πίσω από την επιθετικότητα παρά να βιώσει την πεποίθηση ότι δεν είναι άξιος αγάπης. Και όταν εργαζόμαστε εμείς στην ψυχοθεραπευτική κλινική εργασία με ανθρώπους οι οποίοι έχουν βιώσει προδοσία στην αγάπη, αυτό το οποίο καλούμαστε όταν ένας άνθρωπος είναι φυσικά έτοιμος να το αντιμετωπίσει είναι να εργαστούμε πάνω στα συναισθήματα ντροπής, πάνω στα συναισθήματα ανεπάρκειας, πάνω στα συναισθήματα ταπείνωσης που γεννάει αυτή η προδοσία.

21:48 Και για να περιγράψω λίγο τα δυναμικά αυτής της φυσιολογικής ζήλιας θα αναφερθώ σε ένα κλινικό παράδειγμα, αλλά σε ένα παράδειγμα από την αρχαία ελληνική γραμματεία, στην περίπτωση του Ηρακλή και της Διάνυρας, όπου νομίζω ότι σχεδιαγραφούνται πολύ καθαρά τα δυναμικά της φυσιολογικής ζήλιας. Θα ξεκινήσω λέγοντας κάποια πράγματα πριν την τραγωδία και πριν τον μύθο Την χρόνια λοιπόν πριν συμβεί η τραγωδία που θα περιγράψω σε λιγάκι Ο Ηρακλής και η Διάνυρα ήταν εννιόπαντροι και είχαν φτάσει στον ποταμό Εύεινο Όπου ο Κένταυρος Νέσος που ήταν στον ποταμό τότε Είχε προσφερθεί να μεταφέρει την Διάνυρα στην απέναντι όχθη Ωστόσο στη μέση του ποταμού επιχείρησε να τη βιάσει Τότε ο Ηρακλής για να προστατεύσει την Διάνυρα τον τόξευσε με ένα βέλος, το οποίο βέλος όμως ήταν βουτυγμένο στο δηλητήριο της Λερναίας Ήδρας.

22:47 Καθώς λοιπόν ο Νέσος πληγώθηκε και πέθαινε από το δηλητήριο της Λερναίας Ήδρας, είπε στην Διάνυρα να μαζέψει το αίμα από την πληγή του και αν ποτέ φοβόταν ότι θα έχανε τον Ηρακλή τώρα θα έπρεπε να βάψει με αυτό το αίμα έναν χιτώνα, να το έδινε στον Ηρακλή να το φορέσει και αυτό τα εξασφάλιζε ότι ο Ηρακλής δεν θα αγαπούσε ποτέ άλλη γυναίκα περισσότερο από εκείνη.

23:10 Έτσι η Διάνυρα πίστευσε τον Κέντα Βρονέσο, φύλαξε για χρόνια το αίμα του κρυμμένο μακριά από το φως. Για να πάμε τώρα λίγο στην τραγωδία όπου ανοίγει στην τραχίνα όπου η Διάνυρα περιμένει τον Ηρακλή ο οποίος λείπει μήνες. και τότε έφτασε ο Κύρικας Λίχας με κάποιες εχμάλωτες από την πόλη την Ηλαχία, την οποία ο Ηρακλής είχε καταστρέψει ολος χερός και ανάμεσα σε εχμάλωτες αυτές ήταν μια γυναίκα η οποία δεν μιλούσε.

23:41 Ο Λίχας στην αρχή είπε ψέματα, ώσπου ένας αγγελιοφόρος αποκάλυψε την αλήθεια ότι η γυναίκα αυτή η οποία δεν μιλούσε ήταν η Ιόλη, για την οποία ο Ηρακλής είχε καταστρέψει την Ηχαλία για χάρη της. και δεν ερχόταν ως δούλη, το οποίο ήταν συνηθισμένο στην αρχαία Ελλάδα, αλλά ερχόταν ως ερωμένη του Ηρακλή, ερχόταν δηλαδή για να μοιραστεί το σπίτι μαζί με την Διάνυρα.

24:06 Η Διάνυρα όταν το έμαθε δεν οργίστηκε αρχικά, κάτι το οποίο βλέπουμε πολλές φορές με ανθρώπους που έρχονται αντιμέτωποι με την προδοσία, το οποίο είναι το λογόμενο ψυχικό πάγωμα. Ότι κανείς παγώνει τα συναισθήματά του για να προστατευτεί εκείνη την στιγμή από τον έντονο ψυχικό πόνο, τον οποίο δημιουργεί η συνειδητοποίηση της προδοσίας.

24:28 Και είπε ότι δεν μπορεί να θυμώσει με κανένα από τους δύο, γιατί με τον έρωτα, με έψιλον κεφαλαίον, αφαιρετικό θεό έρωτα, δεν τα βάζει κανείς, ούτε και οι θεοί. Και λυπάται την κουπέλα μάλιστα, γιατί ο Ηρακλής για χάρη της κατέστρεψε την πατρίδα της. Εδώ βλέπουμε και μία εκλογήκευση από την πλευρά της Διάνυρας, το οποίο επίσης συναντάμε σε ανθρώπους οι οποίοι έχουν αντιμέτωπη με τη ζήλεια, ότι όχι μόνο αρνούνται τη ζήλεια τους, αλλά προσπαθούν να την εκλογικεύσουν.

24:57 Αυτό συμβαίνει, έτσι είναι η ζωή, έτσι είναι τα πράγματα, αυτά τα πράγματα είναι η οικία και αυτά είναι εκλογικεύσεις ή σε κάποιες περιπτώσεις διανοητικοποίησης, όπως αυτή είναι η φύση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος είναι πολυγαμικός και δεν παίρνει θέση για το τι είναι ή δεν είναι ο άνθρωπος, αλλά αναφέρομαι περισσότερο στις άμυνες που αναπτύσσει κανείς για να προστατευτεί από το ανυπόφορο ψυχικό άλογος και την επιθετικότητά του.

25:25 Όμως οι διάνοιρα φοβούνταν πάρα πολύ και αυτό το οποίο φοβούνταν είναι αυτό που έβλεπε. Μία γυναίκα η οποία ήταν πολύ νέα, πάρα πολύ όμορφη, έβλεπε τη νεότητά της να θύζει ενώ η δική της έφευγε και φοβόταν ότι ο Ηρακλής θα την άφηνε και θα τη χώριζε δηλαδή και θα κρατούσε μόνο την Ιώλη ως γυναίκα. Θυμήθηκε λοιπόν τότε τα λόγια του Κένταυρου Νέσου και έβαψε έναν χιτώνα τον οποίο έστειλε με τον Λίχα με την εντολή να μην νοδεί όπως τις είχε πει ο Κένταυρος Νέσος ούτε ο ήλιος ούτε η φωτιά πριν το φορέσου η Ρακλής.

26:04 Μόλις λοιπόν έφυγε ο Λίχας είδε ότι η τούφα μαλλί με την οποία άλυψε τον χιτώνα έλειωσε και έγινε σκόνη και κατάλαβε πολύ αργά ότι ο Νέσος είχε εξαπατήσει την Διάνυρα για να την εκδικηθεί ο Ηρακλής φόρεσε τον Χιτώνα φόρεσε τον Χιτώνα φόρεσε τον Χιτώνα με συγχωρείτε και πέθανε και έτσι τελείωσε στην πραγματικότητα ο μύθος αυτός υπάρχουν και κάποια άλλα πράγματα τα οποία δεν χρειάζεται να τα αναφέρω απλώς θα αναφέρω ότι η Διάνυρα αυτοκτόνησε στο σπαθί πάνω στο νηφικό της κρεβάτη και αυτό είναι η τραγωδία στην ύψη, στην μορφή της.

26:45 Ωστόσο αυτό το οποίο μας δείχνει ο μύθος αυτός είναι ότι η φυσιολογική ζήλεια ξεκινάει με μία άρνηση στην αρχή με εκλογικέφης όπως στην περίπτωση της διάνυρας αλλά στο τέλος ενεργοποιείται. Αυτό το οποίο έκανε η διάνυρα ήταν μια προσπάθεια να κερδίσει τον αγαπημένο της Ηρακλή από την αντίζηλο ιόλη. Δεν προσπάθησε να εξουδετερώσει την αντίζηλο, δεν προσπάθησε να ελέγξει τον Ηρακλή αλλά προσπάθησε να τον κερδίσει δίνοντάς του τον χιτώνα ο οποίος κόλλησε στο σώμα του Ηρακλή και άρχισε να τον κατατρώει.

27:20 Αυτά λοιπόν είναι τα δυναμικά της φυσιολογικής ζήλιας, τα οποία χαρακτηρίζονται από τρία πράγματα. Το ένα είναι η θλίψη, το βλέπουμε και στη Διάνυρα η οποία φοβότανε ότι θα μείνει μόνης και θα την εγκαταλείψει ο Ηρακλής από ναρκισιστικό πόνο, και δηλαδή είναι ναρκιστικό πόνο, πόνος ο οποίος σχετίζεται με την αυτοπεποίθηση ενός ανθρώπου, δημιουργεί τραύμα στην αυτοπεποίθηση ενός ανθρώπου, στην περίπτωση της διάνοιρας είναι ότι η νότα της Ιώλης με σχόλια άνθηζε, ενώ η δική της έφευγε, και με εχθρόντα, η οποία εμπροκυμένο, και αναφέρομαι στον αρχαιοληνικό μύθο, δεν είχε στραφεί εναντίον της Ιώλης, αλλά είχε τελικά στο τέλος με την αυτοκτονία της στραφεί εναντίον της ίδιας.

28:04 Και σε ορισμένα φαινόμενα βέβαια πιο παθολογικής ζήλιας βλέπουμε ότι πολλές φορές κανείς μπορεί να οδηγηθεί στην αυτοκτονία. Αυτό το βλέπουμε ειδικά σε γυναικοκτονίες όπου ένα ποσοστό των δραστών μετά από την πράξη του φόνου, μετά από την γυναικοκτονία, αυτοκτονεί. Και η υπόθεση που διατυπώνουμε γι' αυτό είναι κυρίως γιατί εκείνη τη στιγμή οι άνθρωποι αυτοί δρούνε κάτω από ένα καθεστώς σχεδόν ψυχωτικό, είναι κυριευμένοι από τις παρορμήσεις της επιθετικότητάς τους και όταν συνειδητοποιούν τι κάναν και ερχόνταν οι μέτωποι με την ενοχή, πράγματα τα οποία αναφέρω στο επεισόδιο για τις γυνακοκτονίες, τότε καταραίουν.

28:47 Καταραίουν και αυτό τους οδηγεί στο να μην μπορούν να αντέξουν τα συναισθήματα αυτά και οδηγούνται στην αυτοκτονία. Αυτή λοιπόν είναι η φυσιολογική ζήλια και θα ήθελα να πω περισσότερα πράγματα για την παθολογική ζήλια το οποίο είναι κάτι το οποίο χρειάζεται αρκετή προσοχή διότι ο διαχωρισμός πολλές φορές μπορεί να είναι λεπτός Η παθολογική ζήλια έχει ορισμένα χαρακτηριστικά Ένα χαρακτηριστικό το οποίο το συναντάμε σε μία μορφή ζήλιας της προβολικής είναι ότι η επιθυμία δεν είναι δικιά μου, είναι του άλλου Υπάρχει και μια άλλη πολύ προβληματική όψη της παθολογικής ζήλιας, την οποία ονομάζουμε στην πραγματικότητα παραλυρητική και θα περιγράψω αυτές τις δύο, όπως και την ανθρωπική ζήλια, ούτως ώστε να παρουσιάσω με όσο δυνατόν περισσότερη ακρίβεια μπορώ, τις διακοιμάνσεις της παθολογικής ζήλιας.

29:42 Η πρώτη λοιπόν διεκοίμανση της παθολογικής ζήλιας είναι η ζήλια την οποία ονομάζουμε προβολική ζήλια. Και κατά τη διάρκεια της ζήλιας αυτής ένας άνθρωπος αποδίδει στον σύντροφο του επιθυμίες απιστίας οι οποίες ανήκουν στον ίδιο. Και αυτό είναι κάτι το οποίο είναι αρκετά σύνθες και θυμάμαι πριν από αρκετό καιρό δούλευα με μία γυναίκα η οποία έχει την πεποίθηση και βιώνονταν ως πεποίθηση ότι ο σύντροφός της την απατάει, χωρίς όμως να έχει κάποιες βάσιμες ενδείξεις.

30:16 Ερχόταν στην ειδρία μου, έλεγε για τις ανησυχίες της, μου έλεγε ότι βλέπει κάποια πράγματα τα οποία είναι ενδείξεις, χωρίς να μπορεί να τεκμηριώσει τις ενδείξεις αυτές και σε πολλές περιπτώσεις χωρίς αυτές οι ενδείξεις να δείχνουν ότι υπήρχε κάτι προβληματικό ή κάτι το οποίο, εν πάση περιπτώσει, παρέπε σε απιστή από την πλευρά του συντρόφου τους.

30:39 Και σταδιακά μέσα από την εργασία άρχισε να προκύπτει ότι η ίδια είχε αναπτύξει ένα ενδιαφέρον για έναν συνεργάτη της και αυτό το ενδιαφέρον άρχισε να γίνεται πάρα πολύ έντονο. Σε σημείο όπου είχε οδηγηθεί σε ένα φλερτ, χωρίς ποτέ να περάσει στην πράξη, το οποίο όμως έφερνε πολύ έντονα συναισθήματα άγχους στην ίδια. Και επειδή ακριβώς έφερνε συναισθήματα άγχους και ενοχής τα οποία δεν μπορούσε να τα αντέξει, ο ψυχισμός της τα προέβαλε αυτά στον σύντροφο της.

31:12 Έτσι ήταν ο σύντροφός της ο οποίος την απατούσε ή ο οποίος αργότερα σκεφτόταν να την απατήσει. Συναισθήματα τα οποία έρχονταν από τη δική της επιθυμία και κάθε επιθυμία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα πραγματοποιηθεί. Είναι άλλο πράγμα το τι συμβαίνει στο νου και άλλο πράγμα το τι συμβαίνει στην πράξη. Γι' αυτό λέμε ότι έχουμε τρία επίπεδα λειτουργίας το λέγην, το σκέφτεστε και το πράτιν τα οποία είναι πολύ διαφορετικά.

31:37 Για επιστηύ deste υπάρχει στο πράτιν δεν υπάρχει στο σκέφτεστε αλλά για πολλούς ανθρώπους στο πράτιν και το σκέφτεστε μπορούν να ταυτιστούν είτε για λόγους οι οποίοι είναι περίπλοκοι που μπορούμε να εξηγήσουν αυτή τη στιγμή είτε γιατί κανείς είναι κάτω από πολύ έντονο άγχος. Και στη συγκεκριμένη γυναίκα είχαν ταυτιστεί οι λόγοι αυτοί και αυτό την οντίγησε στη ζήλια που ονομάζουμε προβολική ζήλια.

32:01 Η πιο παθολογική μορφή ζήλιας είναι η ζήλια την οποία ονομάζουμε παραλυρητική. Εδώ πέρα έχουμε μια πολύ περίπλοκη μορφή ζήλιας όπου κανείς δεν έχει υποψία ότι κάποιος άλλος μπορεί να τον απατά αλλά έχει βεβαιότητα. και οργανώνει ολόκληρη την πραγματικότητά του γύρω από αυτήν την βεβαιότητα. Ακόμα και στην περίπτωση στους ασθενούς μου που ανέφερα πριν, ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, η γυναίκα αυτή είχε την ικανότητα να αναγνωρίσει ότι μάλλον δεν πρόκειται για πραγματικότητα.

32:32 Παρότι το πίστευε εκείνη τη στιγμή στην παραλυρητική ζήλια, η υποψία αντικαθίσταται από την βεβαιότητα. ότι ένας άνθρωπος είναι απόλυτα βέβαιος ότι κάποιος άλλος τον απατά, ένας άνθρωπος είναι απόλυτα πεπισμένος ότι εκεί πέρα υπάρχει προδοσία και όχι μόνο δεν υπάρχουν στοιχεία που να το δείχνουν αυτό, αλλά κατασκευάζουν ίδιους στοιχεία μέσα στην πραγματικότητά του, την ψυχική του πραγματικότητα, τα οποία αποδεικνύουν ότι υπάρχει εκεί πέρα προδοσία.

33:07 Και αυτό μπορεί να είναι πολύ παθολογικό, να δείχνει όπιστο ψυχισμού, οι οποίες είναι πιο ανώριμες, όπως η ψυχωτική δομή προσωπικότητας ή η οριακή οργάνωση προσωπικότητας. Για να ανακεφαλαιώσουμε λοιπόν, λέγοντας δύο πράγματα ακόμα για τη φυσιολογική και τις παθολογικές μορφές ζήλειας, ο χαρακτηριστικός μηχανισμός στην φυσιολογική ζήλεια είναι η αμφιθυμία, είναι ο ανταγωνισμός και ο ναρκισιστικός πόνος, ο οποίος προκύπτει από τον φόβο ότι κάποιος άλλος προτιμάται από εμένα και η βασική αγωνία είναι ότι θα χάσω τον άλλον.

33:45 Στην προβολική ζήλεια ο βασικός μηχανισμός όπως το λέει και η λέξη είναι η προβολή ότι εγώ όπως με τη θεραπευόμενη μου προβάλλω τις δικές μου απαγορευμένες αποθυμένες επιθυμίες των άλλων. Και η βασική αγωνία είναι ότι ο άλλος επιθυμεί ότι ό,τι δεν αναγνωρίζω σε εμένα. Όπως η γυναίκα αυτή μετέφερε στον σύντροφό της τα δικά της άγχη και τις δικές της επιθυμίες.

34:08 και στην παραλυρητική ζήλεια έχουμε επίσης προβολή, η οποία συνοδεύεται από μια παραλυρητική βεβαιότητα και υπάρχει η βασική αγωνία, είναι η αίσθηση ότι ο άλλος με έχει προδώσει. Πώς διαχωρίζουμε λοιπόν, αφού τα περιέγραψα όλα αυτά, την παθολογική ζήλεια από την φυσιολογική. Πρωτίστως, ένας άνθρωπος ο οποίος βιώνει φυσιολογική ζήλεια την αναγνωρίζει ως συνέστημα, Ενώ στην παθολογική ζήλεια υπάρχει μία αιμονή, δεν υπάρχει δυνατότητα να αναγνωρίσει κανείς το συνέστημα ότι ζηλεύει εκείνη τη στιγμή.

34:45 Στην παθολογική ζήλεια, η φυσιολογική ζήλεια με συγχωρείται, επιτρέπει την αμφιβολία και επιτρέπει και την αμφιθυμία. Ενώ στην παθολογική ζήλεια η αμφιβολία είναι σχεδόν αδύνατη. Όπως η θεραπευόμενη μου είπε, ήταν σχεδόν πεπιεσμένη ότι ο σύντροφός της την απαντά. Και κάθε φορά που εγώ εισήγα την αμφιβολία μέσα, δίνοντας χώρο στο να σκεφτούμε τι είναι αυτό που την κάνει πεπισμένη, ήταν πάρα πολύ δύσκολο να σκεφτεί γύρω από τον δεχόμενο ότι μπορεί αυτά τα άγχη, και αυτή η επιθυμία να μην έρχονταν από τον σύντροφο της, αλλά να έρχονταν από την ίδια.

35:19 Η φυσιολογική ζήλια μπορεί να υποθεί και να συζητηθεί. Δηλαδή μπορεί να πει κανείς ότι εγώ αισθάνομαι ζήλεια να το συζητήσει και να έρθει αντιμέτωπος με τα συναισθήματα αυτά. Ενώ στην παθολογική ζήλεια αποσιάζει αυτή η δυνατότητα. Είναι πολύ δύσκολο κανείς, κάτω από το οξύ στρες το οποίο προκαλεί η ζήλεια αυτή, να μπορέσει να μιλήσει και πολλές φορές είναι και αμυντικός ότι υπάρχει έλεγχος ότι κανείς μου κάνει ανάκριση, αλλά στην πραγματικότητα συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο.

35:47 κάνει ανάκριση και προσπαθεί να ελέγξει τον άλλον. Στην φυσιολογική ζήλια, ένα άλλο χαρακτηριστικό που συναντάμε είναι η αυτονομία, ότι διατηρεί κανείς την αυτονομία του, ενώ στην παθολογική ζήλια ο άλλος, το αγαπημένο πρόσωπο, γίνεται αντικείμενο ελέγχου. Και το τελευταίο, αλλά ίσως σημαντικότερο χαρακτηριστικό της φυσιολογικής ζήλιας είναι ότι μπορεί κανείς να επεξεργαστεί την ανασφάλειά του, να επεξεργαστεί τα συναισθήματά του, το οποίο προκαλεί πάρα πολύ μεγάλο τρόμο.

36:23 Για να κάνω λίγο την παθολογική ζήλεια περισσότερο κατανοητή, θα ήθελα να φέρω ένα παράδειγμα από τον Σέξπερ και συγκεκριμένα τον Οθέλο. Έχω την αίσθηση ότι το είχα φέρει σε ένα προηγούμενο podcast, δεν μπορώ να θυμηθώ σε ποιο, αλλά θα το αναφέρω ξανά γιατί νομίζω ότι ταιριάζει πάρα πολύ με τα φαινόμενα παθολογικής ζήλειας που περιέγραψαν, διότι σκιαγραφεί ακριβώς τη δυναμική της παθολογικής ζήλιας.

36:49 Ποιος ήταν λοιπόν ο Θέλος του Σέξπηρ ήταν ένας μαυριτανός στρατηγός ο οποίος ήταν τιμημένος, πολύ καταξιωμένος και ο οποίος παντρεύτηκε κρυφά τη Δεσδημόνα η οποία ήταν κόρη ενός γερουσιαστή, του γερουσιαστή Βραβαντίου. Ο πατέρας της τον κατηγόρησε τον Θέλον μπροστά στη Γερουσία, ότι την πήρε με μάγια, με δόλο δηλαδή, Ωστόσο η δυσδημόνα δήλωσε δημόσιο ότι τον διάλεξε ίδια Τότε ο Βραβάντιος υποχώρησε Αλλά φεύγοντας δεν μπορούσε να τον δεχτεί Και άφησε μια φράση η οποία έμεινε πάρα πολύ χαρακτηριστική Και είπε μάλιστα πρόσεχε αν έχεις μάτια να βλέπεις Τον πατέρα της εξαπάτησε μπορεί να εξαπατήσει και εσένα Η υπόθεση εκτελήσεται όταν ο Ιαγός Ο οποίος ήταν σημεοφόρος του ωφέλου ξεκινάει να μισεί τον Οθέλο διότι ο Οθέλος τον παρέκαμψε σε μια προηγή προήγα για τον Κάσιο και ο Ιαγός θύμωσε πάρα πολύ γι' αυτό.

37:51 Τότε έβαλε ουσιαστικά σπόρους, ενίσχυσε την παράνοια στον Οθέλο και του είπε ότι η δυσδυμώνα έχει κάποια σχέση με τον Κάσιο. Και τότε ο Θέλος, ο οποίος ήταν, θα μπορούσαμε να πούμε, ένας ψυχισμός ο οποίος ήταν αρκετά ευάλωτος στην ζήλεια, το οποίο το συναντάμε στις περιπτώσεις ζήλειας οι οποίες είναι παθολογικές, ζήτησε μία οπτική απόδειξη, ζήτησε να πιστεί, δεν μπορούσε να σκεφτεί γύρω από αυτό και έτσι ζήτησε μία πράξη.

38:21 και η απόδειξη που του έφερε ο Ιαγός ήταν ένα μαντήλι, το οποίο μαντήλι μάλιστα ήταν το πρώτο δώρο το οποίο του έκανε η δυσδημόνα. Το οποίο ο Ιαγός το άφησε στο δωμάτιο του Κάσιου για να τον πείσει ότι η γυναίκα του κοιμάται για τον Κάσιο. Από εκεί και πέρα ο θέλος πίστηκε ότι η δυσδημόνα τον απατάει, δεν μπορούσε να ελέγξει τα συναισθήματα τα οποία είχε μέσα του, δεν μπορούσε να ελέγξει την επιθετικότητά του και την έπνιξε στο κρεβάτι της.

38:57 Όμως τότε μια γυναίκα η Εμιλία αποκάλυψε την αλήθεια για το μαντήλι και ο Ιαγός την σκότωσε. Όταν ο Θέλος έμαθε την αλήθεια, επειδή τον κυρίασαν τα συναισθήματα τύψεων και ενοχών, αποφάσισε να αυτοκτονήσει, ζήτησε, και αυτό είναι το οξύμορο εδώ πέρα, ζήτησε να το θυμούνται ως κάποιον που αγάπησε όχι με σύνεση, αλλά αγάπησε υπερβολικά.

39:25 Και λέω οξύμορο διότι δεν υπάρχει υπερβολική αγάπη, αλλά υπάρχουν παθολογικές όψεις της αγάπης. Και ο Θέλος εδώ είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός ανθρώπου ο οποίος βιώνει παθολογική ζήλια. Πρωτίστως δεν υπάρχει αμφισβήτηση, υπάρχει βεβαιότητα. Παρότι ο Θέλος ζήτησε από τον Ιαγώ μια απόδειξη, η πραγματικότητα είναι ότι δεν μπορούσε να σκεφτεί γύρω από το τι συνέβαινε, δεν μπορούσε να το μεταβολήσει, δεν μπορούσε να σκεφτεί γύρω από αυτό και ήθελε μία οπτική απόδειξη για αυτό το οποίο συνέβαινε.

39:59 Όταν λοιπόν του δόθηκε η οπτική απόδειξη, πάλι δεν κάθισε να σκεφτεί, δεν πόρεσε να το συζητήσει, δεν πόρεσε να δημιουργήσει χώρο μέσα του και αυτό ήταν κάτι το οποίο τον οδήγησε στην επιθυρικότητα και στην εχθρότητα τα οποία κατά πάσα πιθανότητα ήταν συναισθήματα τα οποία τον προστάτευαν από τον ναρκισιστικό πόνο τον οποίο ένιωθε όταν αισθάνθηκε ότι έχανε την αγαπημένη του από κάποιον άλλον.

40:32 Και το οποίο σε συνδυασμό με την έλλειψη ελέγχου παρορμήσεων τον οδήγησε στο φρικτό έκλημα και στην δολοφονία της γυναίκας του, της δειμόνας. Αυτό λοιπόν είναι χαρακτηριστικό που βλέπουμε όπως είπα πριν και στις γυναικοκτονίες και είναι κάτι που συμβαίνει σε ακραίες περιπτώσεις αλλά δεν είναι λίγα τα περιστατικά και σε κάποιο επεισόδιο ενδεχομένως θα αναφερθώ σε χαρακτηριστικά τα οποία μπορεί να είναι προθάλαμοι της βίας και για τα οποία κανείς είναι καλό να είναι προσεκτικός αλλά αυτά είναι χαρακτηριστικά που βλέπουμε στην παθολογική ζήλια Στην ζήλια δηλαδή, η οποία χαρακτηρίζεται από ποσοία σκέψεις, από ποσοία λέγου παρορμήσεων, στην οποία κανείς δεν μπορεί να αντέξει τη λιματέωση και κινητοποιεί πολύ έντονη επιθετικότητα για να προστατευτεί από τον ανυπόφορο πόδο.

41:25 Υπάρχει και μια άλλη μορφή της παθολογικής ζήλιας, την οποία ονομάζουμε αναδρομική ζήλια, την οποία πολλές φορές την συναντούμε και στην καθημερινότητα, που αφορά ουσιαστικά την αιμονική ανασχόληση με προηγούμενες σχέσεις που μπορεί να είχε κανείς. Κάποιος δηλαδή συνάπτει μία σχέση με έναν άνθρωπο και ασχολείται αιμονικά, χωρίς να υπάρχει αντίζηλος, και αυτό είναι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της αναδρομικής ζήλιας, ότι δεν υπάρχει αντίζηλος εκείνη τη στιγμή, αλλά υπάρχει ένας αντίζηλος στο παρελθόν.

41:55 Κανείς ασχολείται μονικά με το παρελθόν του συντρόφου του, προσπαθεί να μάθει πώς ερωτικές σχέσεις είχε πριν, προσπαθεί να μάθει πληροφορίες για αυτές τις σχέσεις, ρωτάει λεπτομερώς και πολλές φορές αυτό μπορεί να βιωθεί ως ενδιαφέρον. και δεν είναι η θέση μου να πω σε κανέναν ή σε κάθε μία τι πρέπει να κάνει, αλλά πολλές φορές αυτές οι ερωτήσεις για το παρελθόν δεν έρχονται από ενδιαφέρον ή στα πλαίσια μιας συζήτησης, αλλά έρχονται ως αναδρομική ζήλεια, που αντίστοιχα βρίσκεται στο παρελθόν και έχουν να κάνουν με την επιθυμία ενός ανθρώπου να είναι μοναδικός.

42:29 Και είναι μια επιθυμία που όλοι έχουμε μέσα μας, αλλά η είσοδος στην φάση ανάπτυξη που ονομάζουμε καταθλιπτική έχει να κάνει με τη συνειδητοποίηση ότι κανείς δεν είναι στην πραγματικότητα μοναδικός, όπως λέει η Ρύση Ουδής, σαν αντικατάστατος. Και αυτό μπορεί να είναι παράλληλα ένα βάρος, αλλά και μια μεγάλη ανακούφιση.

42:54 Διότι στην πραγματικότητα συνειδητοποιεί κανείς ότι μπορώ να επιλέξω έναν άνθρωπο, δεν είμαι μοναδικός για τον ίδιο ή για την ίδια, όπως μοναδικός δεν μπορεί να είναι κανένας άνθρωπος, αλλά μπορεί να είμαι αρκετά καλός και να είναι και ο άλλος άνθρωπος αρκετά καλός για εμένα. Η ανάγκη για αποκλειστική προσωπική μοναδικότητα χτίζεται στην πρώιμη βρεφική ηλικία και όταν κανείς όπως το βρέφος συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να έλεγξει τη μητέρα, δεν μπορεί να κρατήσει τη μητέρα και να ζει σε αυτό το συνέστημα της ωκεάνιας ευτυχίας που βασίζεται στην ανεφόρονη ικανοποίηση, έτσι και όταν μεγαλώνει κανείς συνειδητοποιεί ότι δεν μπορώ να ικανοποιούμε μόνο από τις σχέσεις δεν μπορώ να ζω σε αυτή την παραδύσια κατάσταση και ότι μπορεί να υπάρχει πάντοτε κάποιος τρίτος όχι με την έννοια του ερωτικού τρίτου προκειμένου αλλά ότι δεν υπάρχει αυτή η σχέση της απόλυτης ικανοποίησης την οποία ονομάζουμε διαδική σχέση στην ψυχανάλυση Αντιθέτως, ένας άνθρωπος ο οποίος έχει πολύ μεγάλη ανασφάλεια

44:03 Εκείνος είναι αυτός ο οποίος ζηλεύει ανατρομικά Ζητά λεπτομέρειες, συγκρίνεται με τους πρώην Ζητά διευεβεβαιώσεις, αναπαριστά σκηνές φαντασιακά ενδεχομένως Μαζεύει πληροφορίες Όλα αυτά είναι πράγματα τα οποία ενισχύουν την προσπάθειά του να ελέγξει την ζήλια του Και αυτή είναι μια μορφή ζήλιας η οποία χρειάζεται προσοχή γιατί πολλές φορές μπερδεύεται με το ενδιαφέρον.

44:31 Και κλείνοντας το επεισόδιο θα ήθελα να πω και δύο πράγματα για την ζήλεια και την συγγενική της κατάσταση την οποία ονομάζουμε φθόνο που πολλές φορές αυτά τα δύο πράγματα συγχαίονται αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο πολύ διαφορετικές ψυχικές καταστάσεις. Πρωτίστως ο φθόνος είναι ένα συνέστημα που για πολλούς και αυτή είναι και η δική μου προσωπική άποψη είναι ιδιοσυγκρασιακό δηλαδή γεννιόμαστε με αυτή την κατάσταση και έχει να κάνει με τη συνθήκη την οποία ονομάζουμε διαδική.

45:02 Ο φθόνος αφορά το αντικείμενο αγάπης, ενώ η ζήλια αφορά τον αντίζηλο, ο οποίος απειλεί ότι θα πάρει το αντικείμενο αγάπης. Ο φθόνος έχει να κάνει με την επιθυμία να καταστρέψω κάτι το οποίο δεν το έχω εγώ, που πολλές φορές είναι το ίδιο αντικείμενο αγάπης και αυτό το λόγο λέμε ότι η γυναικοκτονία ή η δολοφονία της δισδημόνας από τον Οθέλο ήταν σε πραγματικότητα μία πράξη φθόνου που κινητοποιήθηκε μεν από μία παθολογική ζήλια αλλά αυτό που ο οποίος όπλησε το χέρι του και οδήγησε στην δολοφονία της δισδημόνας ήταν ο φθόνος ότι θα καταστρέψω κάτι το οποίο δεν μπορώ πλέον να το κατέχω εγώ γιατί στον ίδιο ήταν πεπισμένος ότι η δισδημόνα είχε συνάψει σχέση με τον Κάσιο.

45:47 Ο φθόνος λοιπόν έχει να κάνει με την επιθυμία να καταστρέψω το καλό το οποίο βλέπω στον άλλον που έχω ανάγκη και το οποίο δεν μπορώ εγώ να το κατακτήσω ή δεν μπορώ να το έχω μόνος μου. Ενώ τα επιθετικά συναισθήματα στη ζήλια στρέφονται προς τον αντίζηλο. Πηγή της ζήλιας είναι η αγάπη και ο φόβος για την απώλεια. ενώ εν αντιθέσει με σχόρεται, πηγή του φθόνου είναι η αδυναμία μου να αντέξω ότι ο άλλος έχει κάτι καλό ή κάτι καλύτερο από μένα.

46:18 Γι' αυτόν τον λόγο λέμε ότι η ζήγεια είναι η διποδιακή συνθήκη, ενώ ο φθόνος είναι περισσότερο μια κατάσταση η οποία είναι ιδιοσύγκρασιακή. Κλείνοντας λοιπόν το επεισόδιο αυτό το οποίο θα ήθελα να πω είναι ότι το να αγαπάει κανείς όριμα δεν συνεπάγεται ότι πάφει να συλλεύει αλλά συνεπάγεται ότι μπορεί κανείς να αντέξει ότι δεν κατέχει την πρωτοκαθεδρία στη ζωή ενός ανθρώπου όσο στενάχωρο και ανακούγεται αυτό αλλά αυτό είναι μια πραγματικότητα της ζωής να αντέχει ότι ο άνθρωπος τον οποίο αγαπάει είναι ένα ξεχωριστό πρόσωπο με δική του επιθυμία, δικό του παρελθόν, δική του ελευθερία και να συνεχίζει έτσι να τον αγαπά χωρίς να χρειάζεται ούτε να τον κατέχει αλλά και ούτε να τον καταστρέψει.

47:13 Και η ζήλεια είναι ένα συνέστημα το οποίο γεννάται υπό αυτή τη συνθήκη και όσο κανείς μπορεί να σκεφτεί πάνω σε αυτό το δύσκολο και το επόδεινο συνέστημα τόσο περισσότερο μπορεί να βαθύνει την εμπειρία του με τον άλλον και τόσο περισσότερο να ενισχύσει και τα συναισθήματα αγάπης. Αντιθέτως, όταν η ζήλεια γίνεται πιο προβληματική, σαν τις μορφές που περιέγραψα πριν, καλό είναι κανείς να κάνει την ενδοσκόπησή του ή να αναζητήσει σε περισσότερες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να είναι αναγκαίο, ψυχοθεραπευτική βοήθεια, ώστε να επεξεργαστεί τα έντονα συναισθήματα ζήλειας, αλλά κυρίως να επεξεργαστεί τραύματα τα οποία μπορεί να έχει, τα οποία είναι κατά βάση ναρκιστικά που όλοι μας έχουμε αλλά κάποιοι έχουν σε μεγαλύτερο βαθμό από άλλους ούτως ώστε να θωρακίσει τον εαυτό του ψυχικά και να μπορεί να βγει στην ζωή απολαμβάνοντας πράγματα απολαμβάνοντας τις σχέσεις χωρίς να καραδοκεί πάντοτε ο φόβος ότι κάποιος άλλος θα το πάρει αυτό το οποίο επιθυμεί και αυτό λοιπόν μπορεί να βελτιώσει την εμπειρία ενός ανθρώπου

48:15 τόσο μέσα στις σχέσεις όσο και στην ίδια τη ζωή. Σας ευχαριστώ.